Geen hype, maar realiteit 1. Geen hype, maar realiteit. Hoe corporaties assetmanagement werkend maken. Branchegroep Woningcorporaties

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Geen hype, maar realiteit 1. Geen hype, maar realiteit. Hoe corporaties assetmanagement werkend maken. Branchegroep Woningcorporaties"

Transcriptie

1 Geen hype, maar realiteit 1 Geen hype, maar realiteit Hoe corporaties assetmanagement werkend maken Branchegroep Woningcorporaties Juni 2015

2 2 Geen hype, maar realiteit Inhoudsopgave Inleiding: geen woorden maar daden 3 Introductie ronde tafels assetmanagement 4 Deelnemers ronde tafels 5 De eerste stappen in de implementatie van assetmanagement 6 Positionering van assetmanagement in de organisatie 8 Wat doen assetmanagers bij corporaties? 10 Selectie en gebruik van software voor assetmanagement 12 Do s en don ts voor de implementatie van assetmanagement bij corporaties 14 Ontwikkelstadia assetmanagement bij corporaties 16

3 iedereen heeft er verstand van Geen hype, maar realiteit 3 Geen woorden maar daden De afgelopen jaren is assetmanagement een steeds belangrijker thema geworden bij corporaties. In de begintijd hoorden wij veel kritische kanttekeningen bij deze ontwikkeling. Assetmanagement zou te veel focussen op het financiële rendement en daarmee de maatschappelijke prestaties van corporaties onderbelicht laten. Daarnaast hoorden wij vaak dat ook dit wel weer zou overwaaien. In dit kader heeft KPMG reeds vorig jaar onderzoek gedaan naar assetmanagement in de sector. Hierin deden wij de voorspelling dat assetmanagement zeker geen hype zou worden, maar een structurele ontwikkeling. Inmiddels zijn we een jaar verder en kunnen we stellen dat assetmanagement realiteit is geworden voor de corporatiesector. Dit blijkt uit de contacten en ervaringen die wij dagelijks opdoen met corporaties. Daarnaast is het aantal vacatures voor assetmanagers bij corporaties het laatste jaar toegenomen. Verder is het aantal opleidingen, seminars en platforms over dit thema explosief gestegen. Het is duidelijk dat er geen sprake meer is van een hype. Het valt mij op dat veel opleidingen en bijeenkomsten gaan over de theorie van assetmanagement. Hoewel dat uiteraard van belang is, ben ik van mening dat de toepassing in de praktijk veel belangrijker (en complexer) is. Hoe pas je de theorie toe binnen de context van een specifieke corporatie? Juist over dit onderwerp hebben KPMG, Vidomes en Stadgenoot een aantal ronde tafels georganiseerd. Rode draad hierin vormde het leren van elkaar en het toepassen van assetmanagement in de praktijk. Oftewel geen woorden maar daden! In deze publicatie vindt u een weergave van wat er speelt bij de tien corporaties die deelgenomen hebben aan de ronde tafels en momenteel in de praktijk bezig zijn met assetmanagement. Waar liepen zij tegenaan, welke afwegingen maken zij en wat hebben zij hiervan geleerd? Deze inzichten delen zij graag met u; daardoor krijgt u praktische tips waarmee u uw voordeel kunt doen. Ik wens u veel leesplezier en succes bij de vormgeving van assetmanagement bij uw corporatie! Johan van Hoof Partner KPMG Branchegroep Woningcorporaties KPMG Juni 2015 Assetmanagement is net voetbal:

4 4 Geen hype, maar realiteit Introductie ronde tafels assetmanagement In het najaar van 2014 en de eerste maanden van 2015 zijn ronde tafels over assetmanagement georganiseerd. Het doel hiervan was het bieden van een platform waarop corporaties onderling kennis en ervaringen kunnen uitwisselen voor het implementeren van assetmanagement. Initiatief vanuit Stadgenoot, Vidomes en KPMG Het idee voor de ronde tafels is tot stand gekomen na een door KPMG georganiseerd seminar over assetmanagement in het voorjaar van Tijdens dit seminar hebben Stadgenoot en Vidomes de aanwezigen verteld over de manier waarop zij assetmanagement implementeren bij hun corporaties. Na het seminar hebben verschillende corporaties Stadgenoot, Vidomes en KPMG benaderd met het voorstel om gezamenlijk door te denken over dit thema. Hierbij is de behoefte uitgesproken om ook te leren van andere corporaties. Op basis hiervan hebben Bart Wortman van Stadgenoot, Paul Tazelaar van Vidomes en KPMG het initiatief genomen voor de organisatie van de ronde tafels. Vijf ronde tafels met tien corporaties Er zijn in totaal vijf ronde tafels over assetmanagement georganiseerd. Hierbij waren tien corporaties aanwezig. In de ronde tafels is ingegaan op de praktijkervaringen van de deelnemers. In de eerste bijeenkomst hebben de corporaties elkaar meegenomen in het proces van implementatie van assetmanagement bij hun eigen corporatie en de vraagstukken waar zij tegenaan lopen. Vervolgens is ingegaan op onderwerpen die de deelnemers graag met elkaar wilden bespreken. Voor elke bijeenkomst is een gastspreker uit de praktijk uitgenodigd om een inleiding te geven over een specifiek onderwerp. De vier onderwerpen waren: De eerste stappen in de implementatie van assetmanagement Positionering van assetmanagement in de organisatie Wat doen assetmanagers bij corporaties? Selectie en gebruik van software voor assetmanagement De inzichten die wij uit de ronde tafels verkregen hebben beschrijven wij in deze publicatie. Paul Tazelaar Bart Wortman

5 Geen hype, maar realiteit 5 Deelnemers ronde tafels assetmanagement Corporatie Naam Functie Vidomes Paul Tazelaar 1 Directeur Interne Bedrijfsvoering Stadgenoot Bart Wortman Senior Assetmanager Havensteder Sophie van Welie Portefeuillemanager Servatius Ellen Peerboom / Claire Fraats Assetmanager WonenBreburg Joost Cleven / Camiel van Esch Senior Adviseur Strategie Casade Sander Kock Portefeuillemanager Waardesturing Wooncompagnie Annique Verkoeijen Adviseur Portefeuillemanagement De Alliantie Joost de Vries 2 Vastgoedadviseur / Assetmanager De Woonplaats Maarten van Wietmarschen Portefeuillemanager Zayaz Christel van Vught / Maarten Oomes Manager Vastgoedsturing / Assetmanager ¹ Paul Tazelaar is per 1 mei 2015 werkzaam bij Vestia als programmamanager waardesturing. ² Joost de Vries is per 1 februari 2015 werkzaam bij Parteon.

6 6 Geen hype, maar realiteit De eerste stappen in de implementatie van assetmanagement Hoe en waar te starten? Veel corporaties overwegen om assetmanagement te implementeren in hun organisatie. Een groot aantal corporaties heeft inmiddels ook daadwerkelijk al een start gemaakt met de implementatie van assetmanagement. Dit sluit aan bij de uitkomsten van eerder onderzoek door KPMG (zie kader). Er zijn veel verschillende manieren waarop corporaties de eerste stappen zetten in de implementatie van assetmanagement. De ideale manier bestaat hierin niet en is afhankelijk van de context en ambities van de corporatie. Invalshoeken deelnemers ronde tafels om assetmanagement te implementeren Tijdens de ronde tafels kwamen grofweg twee invalshoeken naar voren die corporaties kiezen om assetmanagement te implementeren. Ten eerste heeft een aantal corporaties (Stadgenoot, Vidomes, Zayaz, Servatius en De Alliantie) ervoor gekozen om vrij vroeg in het implementatietraject specifieke functies te creëren die assetmanagement verder gaan ontwikkelen. De andere corporaties (Woonplaats, WonenBreburg, Wooncompagnie, Havensteder en Casade) kiezen er juist voor om assetmanagement vanuit bestaande afdelingen en functies te ontwikkelen. Afhankelijk van waar behoefte aan is in de ontwikkeling van assetmanagement maken zij in een later stadium de keuze om wel of geen specifieke functies te creëren. KPMG-onderzoek naar assetmanagement In 2014 heeft KPMG onderzoek* gedaan onder 64 corporaties naar assetmanagement. Uit dat onderzoek bleek dat ongeveer een kwart van de corporaties op dat moment reeds een assetmanager in dienst had en nog eens de helft van alle onderzochte corporaties van plan was voor 2020 een assetmanager in dienst te nemen. Dit zou betekenen dat in 2020 driekwart van alle corporaties een assetmanager in dienst heeft. Bent u van plan de komende jaren een assetmanager in dienst te nemen? 30% 23% 20% 27% * KPMG-publicatie Assetmanagement bij corporaties - Hype of structurele ontwikkeling? (juli 2014). Publicatie beschikbaar via Nee Ja, in 2014 van plan Ja, nu al in dienst Ja, in Begin met het waarom van assetmanagement? Waar is assetmanagement een oplossing voor? Wat gaat er beter als we professioneel assetmanagement onder de knie hebben? Joost Cleven Senior Adviseur Strategie WonenBreburg We hebben ervoor gekozen om te starten met assetmanagement, ondanks dat we nog niet alle randvoorwaarden hebben ingevuld. Vanuit de positionering maken Wij hebben gekozen om met een kerngroep van zes medewerkers de kenmerken, implementatie en werking van assetmanagement te bespreken en te verkennen. Dit heeft geleid tot een plan van aanpak we stapje voor stapje een beweging in de met daaraan gekoppeld een concrete planning van gewenste richting. 2 à 3 jaar. Christel van Vught Manager Vastgoedsturing Zayaz Sander Kock Portefeuillemanager Waardesturing Casade

7 Geen hype, maar realiteit 7 Implementatie van assetmanagement door initiatiefnemers van de ronde tafels Als aftrap van de ronde tafels assetmanagement hebben Vidomes en Stadgenoot verteld op welke manier zij assetmanagement geïmplementeerd hebben en waar zij tegenaan zijn gelopen. Vidomes De kunst van het beginnen Vidomes is 1,5 jaar bezig met de implementatie van assetmanagement. We hebben ons vooraf een beeld gevormd van de wijze waarop we hieraan invulling geven. Maar misschien wel de belangrijkste les is dat je gewoon aan de slag gaat. Tijdens de implementatie gaan de puzzelstukjes dan vanzelf in elkaar passen. Die keuzes zijn ook niet voor de eeuwigheid. Jaarlijks kijk je terug en stuur je desgewenst bij. Voor een goede start is een aantal zaken van belang. De eerste is om keuzes te maken over de inrichting van de organisatie en rollen en verantwoordelijkheden te benoemen. De assetmanager heeft binnen Vidomes een positie als opdrachtgever voor de (des)investeringen en het onderhoud en beheer. Ook geeft de assetmanager input aan de strategische keuzes in het kader van de portefeuillestrategie. Voorwaarde is dat de directie de keuzes en de implementatie van het assetmanagement ondersteunt. Vidomes maakt een scheiding tussen de financiële rendementssturing (assetmanagement) en de maatschappelijke rendementssturing (regisseur sociaal wonen). Die laatste opereert net als de assetmanager op tactisch niveau; hij/zij is de spil als het gaat om het vertalen van de bedrijfsdoelstellingen naar de complexen. De eerste ervaringen leren dat zowel de projectontwikkelaars als de medewerkers in de operatie de inbreng van de assetmanager en de regisseur sociaal wonen als welkome bijdrage ervaren. Gewoon beginnen is het devies, maar wel op basis van een plan van aanpak. Wij hebben dat opgesteld voor een jaar met een vooruitblik op hoofdlijnen voor drie jaar. Er ligt genoeg werk voor jaren, dus is het zaak keuzes te maken en focus aan te brengen. Daarbij helpt het om gebruik te maken van externe adviseurs (als klankbord) en ervaringen van collega-corporaties. Voor het slagen van het assetmanagement is cruciaal dat de manier van denken landt in de hele organisatie. Het gevaar is dat het gedachtengoed blijft hangen in een klein select clubje binnen de organisatie. Dat betekent dat de organisatie van hoog tot laag moet worden meegenomen in het assetmanagement en de vastgoedsturing in het algemeen. In ons geval betekent dat: rondje langs alle velden (afdelingsoverleggen en directie) en verdiepingsbijeenkomsten met een dwarsdoorsnede uit de organisatie. Paul Tazelaar Directeur Interne Bedrijfsvoering Vidomes (tot 1 mei 2015) Stadgenoot Sturen en verbinden Stadgenoot is een van de eerste corporaties die begonnen zijn met de implementatie van assetmanagement. We zijn hier nu ongeveer drie jaar mee bezig. Voordat we ervoor gekozen hebben om assetmanagement te implementeren is er eerst in bestuur en directie een uitgebreide discussie geweest over het nut, de noodzaak en de organisatorische inbedding. De belangrijkste argumenten om te kiezen voor assetmanagement waren 1) scherper sturen op het rendement van Stadgenoot (financieel én maatschappelijk) en 2) het beleggen van de eigenaarsrol (wie bepaalt wat wij met onze complexen doen?). Nadat het commitment van bestuur en directie verkregen was, zijn we gestart met het smeden van een goed team. Wij hebben hierin geen concessies gedaan aan de kwaliteit van de assetmanagers. Een zware sollicitatiecommissie met een externe adviseur heeft een team samengesteld uit zowel interne als externe sollicitanten. Een team met vastgoedkennis, een stevige financiële basis, maatschappelijk besef en de kwaliteit om te sturen en te verbinden. Het laatste vooral ook om assetmanagement op te kunnen bouwen. Assetmanagement heeft een plek gekregen in het hart van de corporatie, maar kan alleen slagen als er draagvlak is in de organisatie. Het is niet iets van één afdeling, maar van het hele bedrijf. Met een roadshow langs alle afdelingen is uitgelegd wat assetmanagement betekent en is per afdeling verkend welke raakvlakken er zijn. Ook is een implementatieplan opgesteld dat in drie jaar tijd moet leiden tot full-swing assetmanagement. Ten slotte is het belangrijk concrete resultaten zichtbaar te maken. Dit helpt om het draagvlak in de organisatie voor assetmanagement verder uit te bouwen. De eerste concrete resultaten die wij hebben opgeleverd waren onder andere een hold/sell-analyse, een nieuwe structuur voor investeringsbeslissingen in vastgoed en aanscherping van de eigenaarsrol in VvE s. In 2015 wordt gewerkt aan intensiever sturen op het rendement van de lopende exploitatie. Bart Wortman Senior Assetmanager Stadgenoot

8 8 Geen hype, maar realiteit Positionering van assetmanagement in de organisatie Harken of harkje? Bij de start van de ronde tafels is geïnventariseerd welke thema s niet mochten ontbreken. De positionering van assetmanagement in de organisatie sprong er uit. Dit thema spreekt duidelijk veel corporaties aan. Tijdens ronde tafels blijken er verschillende opvattingen te bestaan over het wel of niet benoemen van specifieke assetmanagementfuncties. De corporaties zien hierbij zowel voor- als nadelen (zie figuur). Specifieke functie(s) Voordelen Focus Heldere positionering taken en verantwoordelijkheden Integrale sturing mogelijk Versterkt verandering Nadelen Weer een extra functie Organisatie verandering In bestaande organisatie Voordelen Alle afdelingen verantwoordelijk Geen of beperkte organisatie verandering Nadelen Verandert er echt iets? Minder focus Als corporaties de keuze hebben gemaakt om een specifieke assetmanagementfunctie te creëren dan is de vraag waar deze gepositioneerd moet worden. Om dit te bepalen stellen corporaties zichzelf de volgende vragen: Is de assetmanager adviserend of opdrachtgevend? Opereert de assetmanager afdelingsoverstijgend of binnen een afdeling? In hoeverre worden strategie, portefeuillemanagement en assetmanagement van elkaar gescheiden? Welke verantwoordelijkheden en mandaat heeft de assetmanager? Hoe groot is de organisatie en wat is span of control van de assetmanager? In hoeverre wil de corporatie de principes van het 3-kamermodel organisatorisch opvolgen? In welke mate is aanpassing van de organisatie acceptabel? Het beantwoorden van deze vragen geeft corporaties richting over de positionering van de assetmanagementfunctie in de organisatie. Het Assetmanagement valt in de eerste twee/drie jaar onder de afdeling Strategie. Daarna kan een heroverweging plaatsvinden. Sophie van Welie Portefeuillemanager Havensteder Portefeuillemanager Blijf in eerste instantie weg van de vraag waar het assetmanager landt en wie assetmanager mag worden. Maarten van Wietmarschen Woonplaats

9 Geen hype, maar realiteit 9 Welke keuzes maken corporaties? Tijdens de ronde tafels blijkt dat corporaties die een specifieke functie voor assetmanagement hebben opgenomen deze functie op hoofdlijnen positioneren op een van de volgende manieren. A) In de afdeling Strategie Hierbij wordt assetmanagement in de (bestaande) strategie- en beleidsafdeling geplaatst. Hierbij werkt assetmanagement afdelingsoverstijgend. In deze situatie is assetmanagement adviserend. Assetmanagement Strategie, beleid & Portefeuille Afdeling Beleid Bestuur Staf (comm, P&O,JZ) Financiën Wonen Vastgoed B) In een bestaande lijnafdeling Hierbij wordt assetmanagement opgenomen in een bestaande lijnafdeling. Dit kan bij Financiën zijn, maar ook bij bijvoorbeeld Vastgoed of Wonen. Het is hierbij mogelijk dat assetmanagement opdrachtgever is. Strategie en beleid Financiën Bestuur Wonen Staf (comm, P&O,JZ) Vastgoed Assetmanagement C) Als separate lijnafdeling Hierbij wordt assetmanagement als nieuwe lijnafdeling opgezet. Zij werkt hierbij naast andere lijnafdelingen. Op directie-/bestuursniveau worden afdelingsoverstijgende beslissingen genomen. Strategie en beleid Financiën Wonen Bestuur Vastgoed Staf (comm, P&O,JZ) Assetmanagement D) Als matrix Hierbij wordt assetmanagement door middel van een matrix haaks op de bestaande lijnafdeling opgezet. Assetmanagement kan hierbij integraal opdrachtgevend werken richting deze lijnafdelingen. Tegelijkertijd houden deze lijnafdelingen een eigen verantwoordelijkheid. Strategie en beleid Financiën Wonen Bestuur Vastgoed Staf (comm, P&O,JZ) Assetmanagement De keuze waar assetmanagement wordt gepositioneerd is afhankelijk van de context van de corporatie. Er is hierin niet één ideaal organisatiemodel. De keuze is onder andere afhankelijk van de visie op de organisatie en functie, huidige organisatiestructuur en bereidheid tot organisatieaanpassing. In het volgende hoofdstuk gaan wij nader in op de taken en activiteiten die een assetmanager uitvoert. KPMG zal op basis van de ervaringen die corporaties nu opdoen met assetmanager een nader onderzoek doen naar de positionering van assetmanagement in de organisatie. Hierover verschijnt in het najaar een aparte publicatie.

10 10 Geen hype, maar realiteit Wat doen assetmanagers bij corporaties? Een vak in ontwikkeling Assetmanagement bij corporaties is een relatief nieuw vakgebied. Er is bij corporaties nog geen uniformiteit over de taken en activiteiten die assetmanagers uitvoeren. Op hoofdlijnen zien we een aantal taken en activiteiten terugkeren bij de corporaties die assetmanagement reeds hebben geïmplementeerd (of hiermee bezig zijn). TAAK Besluitvorming DT/MT Data-analyses Opstellen rapportages Aansturing propertymanagement Overige afstemming en overleg Opstellen van overige documenten Overig ACTIVITEIT Het opstellen van een besluitvormingsdocument en het inbrengen in een besluitvormingsgremium, zoals het MT, directie of bestuur. Het voorbereiden van het besluitvormingsdocument en de bijbehorende afstemming behoren ook tot deze activiteit. Het analyseren en duiden van de data. Voorbeelden zijn data-analyses, rendementsanalyses en performanceanalyses. Het opstellen van rapportages over de resultaten van de (deel)portefeuille. Voorbeelden zijn rapportages over financiële prestaties (rendementen, inkomsten, uitgaven), volkshuisvestelijke prestaties (realisaties aantal woningen, verkopen, toewijzingen, etc.), leefbaarheidsprestaties en voortgang investeringsprojecten. Het aansturen van operationele afdelingen, zoals vastgoedonderhoud, vastgoedontwikkeling, verhuurafdeling, leefbaarheidsmedewerkers. Deze afdelingen kunnen interne afdelingen zijn, maar het is ook mogelijk dat het aansturing van externen betreft. Het voeren van overleg met deze afdelingen behoort hier ook toe. Overige afstemming en overleg. Dit kan zowel zijn met collega s als met externen, zoals stakeholders. Opstellen van overige documenten, anders dan bovenstaande. Voorbeelden zijn plannen, memo s en notities. Overige nog niet genoemde taken en activiteiten. De assetmanager initieert investeringen, zit wijkteamoverleggen voor en vervult de opdrachtgeversrol intern. Joost de Vries Assetmanager Parteon

11 Geen hype, maar realiteit 11 Tijdens de ronde tafels assetmanagement is onder de deelnemers geïnventariseerd aan welke taken en activiteiten corporaties hun tijd besteden voor de uitvoering van de assetmanagementfunctie (zie diagram). Hieruit blijkt dat de corporaties tijd besteden aan veel verschillende werkzaamheden. De deelnemers geven aan dat dit hun werk juist interessant maakt. Het diagram laat het gemiddelde zien van het tijdsaandeel dat corporaties besteden aan verschillende werkzaamheden. Onderling zijn er grote verschillen waarneembaar. Zo zijn er corporaties waar de assetmanager helemaal geen tijd besteed aan het aansturen van propertymanagement, terwijl dit voor andere corporaties juist een belangrijk deel van de werkzaamheden betreft. Daarnaast zien we grote verschillen in de mate waarin assetmanagers tijd stoppen in het (intern) overleg. Het valt hierbij op dat corporaties die reeds wat verder zijn in de implementatie van assetmanagement relatief minder overleg voeren met collega s. Ten slotte zijn er activiteiten waar assetmanagers zich mee bezighouden die niet passen in de genoemde beschrijvingen. Een voorbeeld hiervan is dat een assetmanager aangeeft een deel van zijn tijd te benutten om andere corporaties uitleg te geven over de manier waarop zijn corporatie assetmanagement heeft geïmplementeerd. Vergelijking met vastgoedbeleggers Bij corporaties is de functie van assetmanager nog in ontwikkeling. Bij vastgoedbeleggers is de functie echter al min of meer uitontwikkeld. Tijdens de ronde tafels is inzicht gegeven in het tijdsbeslag van de werkzaamheden die uitgevoerd worden door assetmanagers van vastgoedbeleggers. Wat hierbij opvalt is dat assetmanagers van vastgoedbeleggers een veel strakker ingekaderd takenpakket hebben. Dit takenpakket is qua inhoud meer operationeel ingestoken dan bij corporaties. Bij corporaties wordt relatief veel tijd gestoken in het overleg met collega s. Dit hangt waarschijnlijk samen met het minder scherp omschreven takenpakket, maar ook met de complexiteit van het afwegen van maatschappelijk en financieel rendement. Zowel vastgoedbeleggers als corporaties voeren uitgebreide en complexe analyses uit. Een passend ICT-systeem is hierin essentieel. In het volgende hoofdstuk wordt hier nader op ingegaan. De assetmanager heeft het druk. Naast bouwen aan de nieuwe vorm van sturen wordt er gewerkt aan kaders voor vastgoedprojecten, hold/sellanalyses en verbetering van het rendement van de portefeuille. Bart Wortman Senior Assetmanager Stadgenoot Tijdsbesteding (in procenten) van assetmanagers 11,1% 21,1% 13,1% Besluitvorming DT/MT Data-analyses Opstellen rapportages 11,2% 16,2% Aansturing propertymanagement Overige afstemming en overleg Opstellen van overige documenten Overig 19,1% 8,4%

12 12 Geen hype, maar realiteit Selectie en gebruik van software voor assetmanagement Toegevoegde waarde van specifieke assetmanagementsoftware De deelnemers van de ronde tafels zijn van mening dat specifieke ICT voordelen biedt voor professioneel assetmanagement. Specifieke software voor de assetmanagementfunctie kan helpen met het verbeteren van het inzicht en de prestaties in de portefeuille, bijvoorbeeld door middel van rapportages. Dit kan gaan over het niveau van de totale portefeuille, maar ook op complex- en vhe-niveau. Voor goed inzicht is het van belang dat de data volledig en juist is. ICT kan hieraan ook bijdragen door automatische controles op datakwaliteit uit te voeren en zorg te dragen voor de noodzakelijke beveiliging van de data. Het is mogelijk om met specifieke assetmanagementsoftware analyses uit te voeren ten aanzien van rendement en aan- en verkoopbeslissingen. Daarnaast is het mogelijk dat verschillende vastgoedscenario s, zoals doorexploiteren, renoveren en afstoten, doorgerekend worden en dat op basis daarvan zo goed mogelijke beslissingen genomen kunnen worden. ICT kan verder helpen bij het bewaken van de planning-en-controlcyclus ten aanzien van voorgenomen prestaties, rendementen, huurinkomsten en uitputting van budgetten. Ten slotte biedt het de mogelijkheid om af te stemmen met externe taxateurs. Kip of ei? Door corporaties wordt verschillend gedacht over het ideale moment van aanschaf van een softwarepakket voor assetmanagement. Een deel van de corporaties pleit ervoor om de software in een vroeg stadium van de implementatie aan te schaffen; de overige corporaties geven aan dat zij eerst zelf de kunst van assetmanagement en bijbehorende analyses willen snappen alvorens over te gaan tot de aanschaf van een systeem. Het voordeel van het aanschaffen van een systeem in een vroeg stadium van de implementatie is dat corporaties concrete handvatten hebben om assetmanagement verder te ontwikkelen omdat het systeem hen hierin stuurt. Dit is tegelijkertijd ook een nadeel, omdat het systeem minder toegepast kan worden op de specifieke karakteristieken van de corporatie. Onze ervaring is dat het hebben van een model c.q. softwarepakket essentieel is om te kunnen sturen op je vastgoed en dus om assetmanagement goed uit te kunnen voeren. Annique Verkoeijen Adviseur Portefeuillemanagement Wooncompagnie

13 Geen hype, maar realiteit 13 Hoe kies je een pakket? Als besloten is een softwarepakket aan te schaffen, dient een pakket geselecteerd te worden dat zo goed mogelijk past bij de corporatie en haar ambities. De deelnemers van de ronde tafels geven aan hierbij in eerste instantie te denken aan pakketten zoals Reasult, Vabi, Wals en Batavia. Daarnaast geven sommige corporaties aan met tevredenheid Microsoft Excel te gebruiken en dit voor de korte termijn te willen blijven gebruiken. Veel assetmanagers hebben geen of weinig ervaring met het selecteren van een softwarepakket. Hieronder is een beproefd stappenplan weergegeven dat als basis voor een maatwerkaanpak kan dienen. Fasen 1. Definiëren wensen & eisen 2. Long list 3. Short list 4. Contract Activiteiten Definiëren wensen en eisen voor het software programma Afstemmen standaardvragenlijsten op maat Vaststellen definitieve scope voor pakketselectie Opstellen selectie- en uitsluitingscriteria Opstellen sorteringsproces Opstellen shortlist van relevante pakketten Afstemmen shortlist Offerteaanvraag naar leveranciers Evaluatie & scoring offertes Opstellen demo-instructies Workshops met leveranciers Reviewen definitieve offertes Referentiebezoeken (optioneel) Intentieverklaring met voorkeursleverancier Fit-analyse (Optioneel) Prijsonderhandelingen Beoordeling implementatie-plan & contract Contract ondertekening Opstellen Business Case (optioneel) Implementatieplan Opstellen verslag ten behoeve van principekeuze Resultaten Standaardvragenlijsten op maat Definitieve scopebepaling voor selecties Selectiecriteria Scoringsproces Shortlist Offerteaanvraag Demo-instructie Scoringsoverzicht van de offertes Verslag workshops Intentieverklaring Contract met gekozen leverancier van het pakket Implementatieplan Verslag principekeuze Softwarepakketten worden gefaseerd geïmplementeerd. We zijn gestart met tooling om de portefeuillestrategie door te rekenen. Hebben daarna vol ingezet op een taxatiemanagementsysteem voor het genereren van de marktwaarde in verhuurde staat. Daarmee hebben we de ingrediënten op orde voor het goed inrichten van het tactische niveau. Maarten van Wietmarschen Portefeuillemanager De Woonplaats

14 14 Geen hype, maar realiteit Do s en don ts voor de implementatie van assetmanagement bij corporaties Do s De deelnemers van de ronde tafels hebben op basis van de ervaringen bij hun corporaties een aantal do s voor collega-corporaties die ook assetmanagement willen implementeren Zorg voor een concrete opdracht voor de implementatie van assetmangement. (NB Assetmanagement is als voetbal: iedereen heeft er verstand van dan wel vindt dat hij/zij er verstand van heeft.) Zorg voor support (sponsorship) vanuit de directie en/of het bestuur. Neem de organisatie mee in het gemeenschappelijk belang (tell en sell). Werk samen met een groepje enthousiaste medewerkers die assetmanagement verder brengen in de organisatie (voorhoede/champions). 5 Introductie van assetmanagement gaat niet over een nacht ijs. Neem de tijd (drie jaar) en stel voor ieder jaar duidelijke doelen voor de implementatie. 6 Zet stappen! Niet te snel, maar ook niet te langzaam. Vier de successen en accepteer dat je niet van de ene op de andere dag je hele vastgoedsturing aanpast Wees helder in de rol van de assetmanager en zorg dat de rol, taken en verantwoordelijkheden duidelijk zijn voor de hele organisatie. Als je de mogelijkheid hebt: zorg voor een team van assetmanagers met een diverse achtergrond. Assetmanagement is anders werken, denken, sturen en handelen; niet alleen analyseren en rekenen. Zorg ervoor dat je de vastgoedinformatie op orde hebt. Zonder volledige en betrouwbare informatie is het niet mogelijk om goed te sturen op je vastgoed.

15 Geen hype, maar realiteit 15 Don ts De deelnemers van de ronde tafels hebben op basis van de ervaringen bij hun corporaties een aantal don ts voor collegacorporaties die ook assetmanagement willen implementeren Een kortetermijnvisie hebben zonder na te denken over lange termijn en einddoel. Overhaast assetmanagement optuigen en alles tegelijk aanpakken. Andere afdelingen er niet bij betrekken. Assetmanagement er even bij doen. 5 De afwezigheid van heldere en concrete kaders vanuit de portefeuillestrategie. 6 De assetmanager zien als portefeuillemanager; dat is hij/zij niet Zelf het wiel uitvinden en niet leren van andere assetmanagers (binnen en buiten de eigen organisatie) Assetmanagement te complex maken. Zich blindstaren op getallenanalyses; zorg dat je ook echt weet over welke complexen je het hebt. Assetmanagement is ook sturen op waarde en rendement. Als je dit niet aandurft, moet je misschien nog even wachten met de keuze voor assetmanagement.

16 16 Geen hype, maar realiteit Ontwikkelstadia assetmanagement bij corporaties Uit de ronde tafels blijkt dat het invoeren van assetmanagement bij corporaties een geleidelijk proces is dat niet binnen één jaar volledig is afgerond. Op basis van de ronde tafels, eerder onderzoek en onze ervaringen met corporaties hebben wij een drietal ontwikkelstadia benoemd voor de ontwikkeling van assetmanagement bij corporaties. Deze fases geven aan waar corporaties staan met het professionaliseren van de portefeuillesturing, mede door middel van assetmanagement. De niveaus zijn opeenvolgend en vormen daarmee een ontwikkelpad dat corporaties kunnen afleggen. De ontwikkelstadia zijn: 1De klassieke situatie Bij corporaties die zich in de deze fase bevinden is er nog geen sprake van assetmanagement. Portefeuillesturing vindt plaats op basis van volkshuisvestelijke ambities, waarbij woningtypes, locaties en doelgroepen leidend zijn. Beslissingen voor nieuwbouw, renovaties en verkopen worden niet integraal genomen, maar vanuit het eenzijdige perspectief van vastgoed, wonen of financiën. Het inzicht in de voorraad is niet optimaal en goede (kwantitatieve) onderbouwing van vastgoedbeslissingen ontbreekt. Rendementseisen zijn er niet of alleen voor het totale bezit en niet per complex of product-marktcombinatie. 2Het inzicht neemt toe Bij dit ontwikkelstadium hebben corporaties beter inzicht in de prestaties en het rendement van hun vastgoed. Dit betekent dat er plannen, systemen en rapportages zijn die het rendement meten. Ook zijn er processen ingericht om vastgoedbeslissingen te nemen, waarbij het beoogd rendement een besliscriterium is. Er is in de gehele organisatie meer aandacht voor de vastgoedsturing; dit is ook een expertise van een of meer (beleids) medewerkers. De principes van assetmanagement worden hierbij als denkrichting gebruikt in de advisering door deze medewerkers. Het interne opdrachtgeverschap is echter elders belegd, bijvoorbeeld bij Wonen, Financiën of Vastgoed. Hierdoor vindt er dus feitelijk geen integrale sturing plaats. 3Integrale sturing Hierbij is de organisatie volledig ingericht om goed te sturen op het (maatschappelijke en financiële) rendement van haar vastgoed. Assetmanagement vormt hierin een belangrijk onderdeel en is tot in de finesses ingevoerd. Er zijn strategische concrete doelen en normen die zijn doorvertaald naar complexplannen en investeringsvoorstellen. Assetmanagers zijn verantwoordelijk voor de vertaling en zijn opdrachtgevend richting operationele activiteiten. Via processen, systemen en rapportages wordt daadwerkelijk gestuurd. Wanneer het ontwikkelstadium van integrale sturing is behaald, zijn alle elementen aanwezig om jaarlijks de vastgoedprestaties te verbeteren. De organisatie leert immers van eerdere ervaringen en resultaten en stuurt op basis hiervan, indien nodig, bij. Dit leidt ertoe dat de vastgoedportefeuille een steeds grotere bijdrage levert aan de realisatie van de strategie van de corporatie. Veel deelnemers aan de ronde tafels zitten op dit moment in stadium 2. Een deel van de deelnemers is bezig om de stap te zetten van stadium 2 naar stadium 3.

17 Geen hype, maar realiteit 17 Hoog Continu verbeterende portefeuillesturing in een lerende organisatie Laag Professionaliteit assetmanagement Laag De klassieke situatie Professionalisering Het inzicht neemt toe Integrale sturing De ambities op strategisch niveau zijn kwantitatief en van normen voorzien Strategische doelen en normen zijn doorvertaald naar complexen en (des)investeringen Rapportages op portefeuille en complexniveau zijn volledig en juist beschikbaar Portefeuillesturing door middel van toegepaste processen en systemen in gehele organisatie Eigenaarschap, met verantwoordelijkheden, belegd bij specifieke functies Er zijn heldere en concrete ambities benoemd op strategische niveau (financieel en maatschappelijk) Er is een format voor complexplannen dat aansluit op strategische doelen Voor rapportages zijn systemen en processen en formats opgesteld Op strategisch niveau heldere processen en systemen voor portefeuillesturing (oa investeringskader) Integrale portefeuillesturing door integrale teams met verschillende disciplines geen duidelijk eigenaarschap Ambities in ondernemingsplan zijn vooral visionair en volkshuisvestelijk van aard Complexplannen worden vooral bottom-up gemaakt; (des)investeringen op basis van gefragmenteerde onderbouwing Rapportage over vastgoedportefeuille vindt vooral plaats over aantallen woningen Processen en systemen geven geen ondersteuning aan een efficiënte en effectieve portefeuillesturing Portefeuillesturing gefragmenteerd bij verschillende functies geen duidelijk eigenaarschap Bijdrage vastgoedportefeuille aan realiseren corporatiestrategie Hoog

18 Over KPMG KPMG adviseert en ondersteunt corporaties die assetmanagement willen implementeren en professionaliseren. We doen dat met een team dat bestaat uit adviseurs die de corporatiesector door en door kennen aangevuld met expertise van adviseurs die ervaring hebben in de profitsector en bij commerciële vastgoedbeleggers. Uitgebreide kennis en ervaring met corporaties en commerciële vastgoedbeleggers Specifieke ervaring met portefeuillesturing, assetmanagement en implementatie (corporaties, gemeenten, beleggers) Heldere en stapsgewijze aanpak voor verbetering portefeuillesturing en assetmanagement bij corporaties Praktische voorbeelden van plannen van aanpak, inrichtingsplannen, afwegingskaders, rapportages, processen, etc Contact KPMG Branchegroep Woningcorporaties Johan van Hoof E. T Sander Grunewald E. T Tristan Verhagen E. T Angela Sweres E. T KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer , is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative ( KPMG International ), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, logo en cutting through complexity zijn geregistreerde merken van KPMG International Cooperative.

Assetmanagement bij corporaties Hype of structurele ontwikkeling?

Assetmanagement bij corporaties Hype of structurele ontwikkeling? Assetmanagement bij corporaties Hype of structurele ontwikkeling? Resultaten onderzoek 2 Assetmanagement bij corporaties Verantwoording Veel corporaties zijn bezig met assetmanagement. In dit kader heeft

Nadere informatie

Corporatie in control

Corporatie in control Corporatie in control Professionalisering van de financiële functie Een onderzoek naar de volwassenheid van de financiële functie en ambitie voor de toekomst KPMG 201 2 Corporaties in control Inleiding

Nadere informatie

Investeringsstatuut Stichting Wonen Zuid. Werk in uitvoering

Investeringsstatuut Stichting Wonen Zuid. Werk in uitvoering Investeringsstatuut Stichting Wonen Zuid Werk in uitvoering Vastgesteld door de Bestuurder op 17-06-2014 Goedgekeurd door de Raad van Commissarissen op 26-03-2015 INHOUD INVESTERINGSSTATUUT INLEIDING...

Nadere informatie

Agenda. Integrale sturing

Agenda. Integrale sturing Agenda Wat gebeurt er in de markt? Het sturingsplatform van Ortec Finance en Vabi Het sturingsplatform en ERP Cegeka-DSA, Ortec Finance en Vabi Live preview Asset Management Live preview Vastgoeddata op

Nadere informatie

Vastgoedsturing bij Ymere.

Vastgoedsturing bij Ymere. Ymere Vastgoedsturing bij Ymere. Pablo van der Laan strategisch adviseur Kennisochtend NVDO Kwaliteitsborging en vastgoedsturing Utrecht, 18 september 2015 Groot stedelijke corporatie in Metropool Regio

Nadere informatie

diepgaande analyse en inzicht in besparingspotentieel

diepgaande analyse en inzicht in besparingspotentieel HR benchmark: diepgaande analyse en inzicht in besparingspotentieel KPMG ziet veel corporaties die gedwongen zijn, of anticiperen op schaarser wordende middelen en veranderende kerntaken. Aangezien de

Nadere informatie

Enquête uitslag: Professionalisering portefeuillesturing bij woningcorporaties April 2014

Enquête uitslag: Professionalisering portefeuillesturing bij woningcorporaties April 2014 Enquête uitslag: Professionalisering portefeuillesturing bij woningcorporaties April 2014 Enquête uitslag: Professionalisering portefeuillesturing bij woningcorporaties Het professionaliseren van portefeuillesturing

Nadere informatie

CORPORATIEBESTUURDER: EEN VAK APART

CORPORATIEBESTUURDER: EEN VAK APART CORPORATIEBESTUURDER: EEN VAK APART Analyse van instroom en uitstroom van bestuurders van woningcorporaties 2010-2014 KPMG branchegroep Woningcorporaties op verzoek van Nederlandse Vereniging van Bestuurders

Nadere informatie

Profielschets. Assetmanager Woonwaard

Profielschets. Assetmanager Woonwaard Profielschets Assetmanager Woonwaard ERLY the consulting company Opdrachtgever: Woonwaard Datum: maart 2015 Inleiding Woonwaard is een klantgerichte en vernieuwende woningcorporatie, die circa 13.500 woningen

Nadere informatie

Het stappenplan. Inleiding

Het stappenplan. Inleiding Het stappenplan Inleiding Op de pagina instrumenten op Overstag.nu vind je instrumenten, informatie en inspiratie om binnen je eigen organisatie met het thema duurzame inzetbaarheid aan de slag te gaan.

Nadere informatie

Portal Planning Process

Portal Planning Process BROCHURE Portal Planning Process SAMENWERKEN AAN EEN WAARDEVOL PORTAAL BROCHURE PORTAL PLANNING PROCESS 2 Axians PORTAL PLANNING PROCESS BROCHURE Inhoud Introductie 4 3 Portal Planning Process 5 4 Uitdagingen

Nadere informatie

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat Meer waarde creëren Assetmanagement op maat Zo maken wij assetmanagement toepasbaar Met de toolbox Zeven bouwstenen van professioneel assetmanagement maken we de ISO55000 toepasbaar voor u. Belanghebbenden

Nadere informatie

Dragon1 EA Tool. Business case webbased EA tool. Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode!

Dragon1 EA Tool. Business case webbased EA tool. Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode! Dragon1 EA Tool Business case webbased EA tool Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode! uw organisatie, datum, versie #.#, documentstatus eigenaar/budgetverantwoordelijke: Kies op deze

Nadere informatie

Profielschets. Manager Realisatie. Centraal Orgaan opvang asielzoekers

Profielschets. Manager Realisatie. Centraal Orgaan opvang asielzoekers Profielschets Manager Realisatie Centraal Orgaan opvang asielzoekers ERLY the consulting company Datum: December 2015 Opdrachtgever: Centraal Orgaan opvang asielzoekers Adviseur ERLY: mr. drs. Tristan

Nadere informatie

FUNCTIEDOCUMENT. Sector : Management Datum : december 2011 Functie : Manager Functienummer : 1.1

FUNCTIEDOCUMENT. Sector : Management Datum : december 2011 Functie : Manager Functienummer : 1.1 FUNCTIEDOCUMENT RWS Sector : Management Datum : december 2011 Functie : Manager Functienummer : 1.1 CONTEXT RWS heeft vier afdelingen (Strategie & Beleid, Klant, Vastgoed en Bedrijfsvoering). Deze afdelingen

Nadere informatie

[Cursus Risicomanagement in onderhoud en beheer]

[Cursus Risicomanagement in onderhoud en beheer] [Cursus Risicomanagement in onderhoud en beheer] Bestemd voor: Managers die verantwoordelijk zijn voor het onderhoud, het (installatie)beheer of de bedrijfsvoering van technische systemen. Technici die

Nadere informatie

Missie We zijn een maatschappelijke vastgoedonderneming, die met en voor bewoners samenwerkt aan krachtige wijken met toekomstwaarde.

Missie We zijn een maatschappelijke vastgoedonderneming, die met en voor bewoners samenwerkt aan krachtige wijken met toekomstwaarde. Governance handboek Besturingsmodel Havensteder Inleiding Het besturingsmodel van woningcorporatie Havensteder maakt de verbanden zichtbaar tussen missie, visie en strategie. En de daarvan afgeleide doelstellingen,

Nadere informatie

Versterk uw focus op vastgoed met ICT

Versterk uw focus op vastgoed met ICT Versterk uw focus op vastgoed met ICT Johan André de la Porte Real Estate IT September 2012 Voorwoord De wereld van het vastgoed staat onder druk en verandert in hoog tempo. Uit onderzoek dat in samenwerking

Nadere informatie

White paper. Evidence based assetmanagement

White paper. Evidence based assetmanagement White paper Evidence based assetmanagement 073-8512623 Watertoren, Hinthamereinde 73d, 5211 PM, s-hertogenbosch adviseurs in strategie, vastgoed en financiën www.republiq.org info@republiq.org Asset labs

Nadere informatie

MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING

MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING PORTEFEUILLEMANAGEMENT EN SWOT ANALYSE Portefeuillemanagement is een dynamisch proces waarbij telkens opnieuw geanalyseerd,

Nadere informatie

Vastgoedbedrijf Enschede

Vastgoedbedrijf Enschede Vastgoedbedrijf Enschede een praktijkcase Spreker Jan Kappers Datum 10-2-2012 Plaats Culemborg Facts & organisatie Aanleiding Werkwijze Ontwikkelingen Toekomst Enschede? > Grootste stad in provincie Overijssel

Nadere informatie

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Doel (Mede)zorgdragen voor de vormgeving en door het geven van adviezen bijdragen aan de uitvoering van het beleid binnen de Hogeschool Utrecht kaders en de ter

Nadere informatie

Trendonderzoek woningcorporaties 2013

Trendonderzoek woningcorporaties 2013 Trendonderzoek woningcorporaties 2013 Corporatiebestuurders over 2020 In het najaar van 2012 spraken we in individuele gesprekken met een groot aantal bestuurders van woningcorporaties. We bespraken met

Nadere informatie

Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie. Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012

Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie. Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012 Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012 Between-us, 2012 Voorwoord Met vijftien jaar ervaring in de corporatiebranche heeft Between-us een solide inzicht

Nadere informatie

> Functie- en Competentieprofiel Manager Vastgoed

> Functie- en Competentieprofiel Manager Vastgoed Executive Search, Werving en Selectie en Interim Management Ptolemaeuslaan 40 3528 BP Utrecht Telefoon: 030-6355213 www.gitp.nl >Profiel > Functie- en Competentieprofiel Manager Vastgoed Opdrachtgever

Nadere informatie

Nieuwe contractvormen en projectcontrol

Nieuwe contractvormen en projectcontrol Nieuwe contractvormen en projectcontrol Rin-Sjoerd Zijlstra 12 juni 2014 Agenda Projecten in het nieuws Nieuwe kijk op projecten? Projectfalen en contractvorm Keuze voor juiste contractvorm Projectcontrol

Nadere informatie

VISIE OP DE ORGANISATIE

VISIE OP DE ORGANISATIE VISIE OP DE ORGANISATIE WE ZIJN ER ALS ORGANISATIE VOOR PUBLIEK, ONDERNEMERS, BESTUUR EN COLLEGA S 00 INHOUDSOPGAVE 0. Inhoudsopgave 2 1. Missie visie kernwaarden 3 2. Toelichting 4 3. De kernwaarden 5

Nadere informatie

Evidence based assetmanagement. ofwel: onderbouwd kaders stellen en keuzes maken

Evidence based assetmanagement. ofwel: onderbouwd kaders stellen en keuzes maken Evidence based assetmanagement ofwel: onderbouwd kaders stellen en keuzes maken Even voorstellen: Stadlander Woningcorporatie West Brabant 15.000 VHE Bergen op Zoom en Tholen Reorganisatie achter de rug:

Nadere informatie

Onderzoeksresultaten big data. Ook middenbedrijf ontdekt toegevoegde waarde big data

Onderzoeksresultaten big data. Ook middenbedrijf ontdekt toegevoegde waarde big data Onderzoeksresultaten big data Ook middenbedrijf ontdekt toegevoegde waarde big data Mei 2014 Inhoudsopgave Samenvatting 2 Onderzoeksresultaten 3 Contactpersonen 7 Onderzoeksresultaten big data 2 Samenvatting

Nadere informatie

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth

Stappenplan Social Return on Investment. Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth Stappenplan Social Return on Investment Onderdeel van de Toolkit maatschappelijke business case ehealth 1 1. Inleiding Het succesvol implementeren van ehealth is complex en vraagt investeringen van verschillende

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu!

Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu! 18 Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu! Belang van snelle en betrouwbare informatie groter dan ooit Drs. Wim Kouwenhoven en drs. Maarten van Delft Westerhof Drs. W.P. Kouwenhoven is manager

Nadere informatie

Bisnez Management. Een kennismaking

Bisnez Management. Een kennismaking Bisnez Management Een kennismaking Bisnez staat voor 2 Wie zijn wij Een projectmanagement en adviesbureau met 35 medewerkers Ervaren, vindingrijk en geselecteerd op het vermogen om het verschil te kunnen

Nadere informatie

Leergang Leiderschap voor Professionals

Leergang Leiderschap voor Professionals Leergang Leiderschap voor Professionals Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Leiderschap voor Professionals Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de

Nadere informatie

Functiebeschrijving Technische Architect

Functiebeschrijving Technische Architect Functiebeschrijving 1. Algemene Gegevens Organisatie Functienaam Versie Auteur : [naam organisatie] : : 1.0 concept : Ad Paauwe a. Plaats in de organisatie De rapporteert aan de manager van het architectuurteam.

Nadere informatie

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Doel Zorgdragen voor de vorming van beleid voor de eigen functionele discipline, alsmede zorgdragen voor de organisatorische en personele aansturing van een of

Nadere informatie

Strategische Personeelsplanning

Strategische Personeelsplanning Strategische Personeelsplanning en Onderwijslogistiek Strategische Personeelsplanning 1 Strategische Personeelsplanning / onderwijslogistiek 1.Impact van ontwikkelingen 2.Integraal plannen 3.De oplossing

Nadere informatie

Ik ga het niet doen, en mijn mensen ook niet!

Ik ga het niet doen, en mijn mensen ook niet! Ik ga het niet doen, en mijn mensen ook niet! Wat zijn de belangrijkste eisen en uitdagen van jouw organisatie in de komende 6 maanden? Welke kritische succesfactoren worden er gesteld? Waar liggen de

Nadere informatie

IPMA Interessegroep Project- en Programmamanagement bij de Overheid PROFESSIONEEL OPDRACHTGEVERSCHAP BIJ DE OVERHEID. 9 september 2014 George Leih

IPMA Interessegroep Project- en Programmamanagement bij de Overheid PROFESSIONEEL OPDRACHTGEVERSCHAP BIJ DE OVERHEID. 9 september 2014 George Leih IPMA Interessegroep Project- en Programmamanagement bij de Overheid PROFESSIONEEL OPDRACHTGEVERSCHAP BIJ DE OVERHEID 9 september 2014 George Leih MIJN ACHTERGROND 2002 - nu 30+ projecten geauditeerd UWV,

Nadere informatie

van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen Directeur onderwijsinstituut

van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen Directeur onderwijsinstituut Opleidingsmanager Doel Ontwikkelen van programma( s) van wetenschappenlijk onderwijs en (laten) uitvoeren en organiseren van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen de faculteit, uitgaande van een faculteitsplan

Nadere informatie

MVGM VASTGOEDTAXATIES VOOR WONINGCORPORATIES

MVGM VASTGOEDTAXATIES VOOR WONINGCORPORATIES MVGM VASTGOEDTAXATIES VOOR WONINGCORPORATIES INTRODUCTIE 2 INTRODUCTIE MVGM VASTGOEDTAXATIES: HELDER INZICHT, BETERE KEUZES Zoekt u helder inzicht in de waarde van uw vastgoed? Wilt u meer grip op uw vastgoed

Nadere informatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie DIENST Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie Advies over en ondersteuning bij het initieel inrichten/optimaliseren

Nadere informatie

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden STUDIEDAG Projectmatig werken in lokale overheden LEUVEN 27 oktober 2011 Projectmatig werken in de lokale sector Katlijn Perneel, Partner, ParFinis Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden 1 Inhoud

Nadere informatie

WONINGCORPORATIES MARKTWAARDE IN VERHUURDE STAAT

WONINGCORPORATIES MARKTWAARDE IN VERHUURDE STAAT WONINGCORPORATIES MARKTWAARDE IN VERHUURDE STAAT Marktwaarde in verhuurde staat 2 Marktwaarde verplicht in de Verantwoordingsinformatie 2015 (dvi) en vanaf jaarrekening 2016 Grondslag voor splitsing in

Nadere informatie

Directiestatuut Domijn

Directiestatuut Domijn Directiestatuut Domijn 4 mei 2012 Diskisnr.: 1972042 Inhoudsopgave 1. Directiestatuut Domijn 3 1.1. Inleiding 3 1.2. Doel van de functies 3 1.3. Plaats in de organisatie 4 1.4. Taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden

Nadere informatie

Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek

Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek Raadsvergadering, 22 april 2008 Voorstel aan de Raad Nr: 228 Agendapunt: 6 Datum: 9 april 2008 Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek Onderdeel raadsprogramma:

Nadere informatie

VOORBEELD OPLEIDINGSPROGRAMMA BESTUUR EN/OF RAAD VAN TOEZICHT

VOORBEELD OPLEIDINGSPROGRAMMA BESTUUR EN/OF RAAD VAN TOEZICHT VOORBEELD OPLEIDINGSPROGRAMMA BESTUUR EN/OF RAAD VAN TOEZICHT Inleiding Door de ontwikkelingen bij woningcorporaties worden de bestuurlijke organen gedwongen om zich te professionaliseren. Een bestuurder

Nadere informatie

Doen we de juiste dingen vs de dingen juist doen

Doen we de juiste dingen vs de dingen juist doen Doen we de juiste dingen vs de dingen juist doen Programma Introductie Better practices Doen we de juiste dingen Discussie Einde 2015 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland

Nadere informatie

Structuur regionale samenwerking in Regio Rivierenland

Structuur regionale samenwerking in Regio Rivierenland Structuur regionale samenwerking in Regio Rivierenland Gemeenteraden Ambitiebepaling, kaderstelling en controle op hoofdlijnen van beleid Besluiten over meerjarenprogramma s speerpunten Besluiten over

Nadere informatie

PROFIEL VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN EN ZIJN LEDEN

PROFIEL VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN EN ZIJN LEDEN PROFIEL VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN EN ZIJN LEDEN PROFIEL VAN DE RAAD De RvC van Pré Wonen hecht grote waarde aan het werken conform de principes van good governance, waarbij de Governance code een

Nadere informatie

The Road to Working Capital Excellence. Werken aan structurele verbeteringen door het tussen de oren krijgen van werkkapitaal

The Road to Working Capital Excellence. Werken aan structurele verbeteringen door het tussen de oren krijgen van werkkapitaal The Road to Working Capital Excellence Werken aan structurele verbeteringen door het tussen de oren krijgen van werkkapitaal The road to Working Capital Excellence Vraag Aanpak Toepassing Resultaat Quick

Nadere informatie

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. BISL Business Information Services Library Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2

Nadere informatie

Profiel lid Raad van Toezicht

Profiel lid Raad van Toezicht Profiel lid Raad van Toezicht De huidige Raad van Toezicht (RvT) bestaat uit zes leden. De RvT streeft naar een maatschappelijk heterogene samenstelling van leden die herkenbaar en geloofwaardig zijn in

Nadere informatie

Interne organisatie beïnvloedt effectiviteit en efficiëntie

Interne organisatie beïnvloedt effectiviteit en efficiëntie Interne organisatie beïnvloedt effectiviteit en efficiëntie Systematische vergelijking van de interne organisatie en prestaties van corporaties toont aan dat kleine corporaties met veel ervaring als maatschappelijke

Nadere informatie

HOOFDPUNTEN IMPLEMENTATIE WONINGWET

HOOFDPUNTEN IMPLEMENTATIE WONINGWET HOOFDPUNTEN IMPLEMENTATIE WONINGWET DAEB portefeuille Niet-DAEB portefeuille DE GEHELE ORGANISATIE KRIJGT TE MAKEN MET DE WONINGWET RvT Bestuur Strategie en beleid Vastgoed Financiën en control Wonen -

Nadere informatie

Leergang Allround Leiderschap

Leergang Allround Leiderschap Leergang Allround Leiderschap Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Allround Leiderschap Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de kijk op leiderschap

Nadere informatie

Energiemanagementprogramma HEVO B.V.

Energiemanagementprogramma HEVO B.V. Energiemanagementprogramma HEVO B.V. Opdrachtgever HEVO B.V. Project CO2 prestatieladder Datum 7 december 2010 Referentie 1000110-0154.3.0 Auteur mevrouw ir. C.D. Koolen Niets uit deze uitgave mag zonder

Nadere informatie

Het stuurmodel voor een opdrachtgever

Het stuurmodel voor een opdrachtgever Het stuurmodel voor een opdrachtgever Ir. Derk K. Kremer 1. Inleiding In één van mijn eerdere artikelen heb ik al aangegeven dat de rol van opdrachtgever op zich geen moeilijke rol is. Voor een ervaren

Nadere informatie

Advice2Change. Juist daarvoor is Advice2Change bijzonder geschikt! Dit kan op verschillende manieren worden ingevuld:

Advice2Change. Juist daarvoor is Advice2Change bijzonder geschikt! Dit kan op verschillende manieren worden ingevuld: Join2Change advies Een adviestraject kunnen we op verschillende manieren inrichten: Dit hangt af van een aantal factoren, zoals de aard en omvang van het probleem, de beschikbare tijd om tot een oplossing

Nadere informatie

Werkwijze Verbetering & Vernieuwing (V&V)

Werkwijze Verbetering & Vernieuwing (V&V) Werkwijze Verbetering & Vernieuwing (V&V) Inhoudsopgave Nut en Noodzaak Eerste resultaten Afgestemde werkwijze Wijze van terugkoppeling aan directie 2 Vernieuwing & Verbetering: noodzaak en onderscheid

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Inhoud Inleiding 3 Stap 1 De noodzaak vaststellen 4 Stap 2 De business case 5 Stap 3 Probleemverdieping 6 Stap 4 Actieplan 8 Stap 5

Nadere informatie

Portefeuille- en Assetmanagement bij woningcorporaties

Portefeuille- en Assetmanagement bij woningcorporaties OTB Onderzoek voor de gebouwde omgeving Faculteit Bouwkunde 4-daagse cursus Portefeuille- en Assetmanagement bij woningcorporaties 13/14 oktober en 17/18 november 2015 Conferentiecentrum Kaap Doorn, Doorn

Nadere informatie

EmployabilityDriver. Waarom een strategische discussie over employability beleid?

EmployabilityDriver. Waarom een strategische discussie over employability beleid? EmployabilityDriver Waarom een strategische discussie over employability beleid? We weten al een tijd dat door vergrijzing en ontgroening de druk op de arbeidsmarkt toeneemt. Het wordt steeds belangrijker

Nadere informatie

Profielschets. Procesmanager Bouw & Onderhoud Woonwaard

Profielschets. Procesmanager Bouw & Onderhoud Woonwaard Profielschets Procesmanager Bouw & Onderhoud Woonwaard ERLY the consulting company Opdrachtgever: Woonwaard Datum: maart 2015 Inleiding Woonwaard is een klantgerichte en vernieuwende woningcorporatie,

Nadere informatie

IMPLEMENTATIEPLAN HERZIENE WONINGWET (NOVELLE)

IMPLEMENTATIEPLAN HERZIENE WONINGWET (NOVELLE) IMPLEMENTATIEPLAN HERZIENE WONINGWET (NOVELLE) DAEB portefeuille portefeuille HOOFDLIJNEN IMPLEMENTATIE HERZIENE WONINGWET Bepalen strategie 1. Richting kiezen Uitvoeren scheiding 2. Uitwerken administratieve/juridische

Nadere informatie

Stappenplan nieuwe Dorpsschool

Stappenplan nieuwe Dorpsschool Stappenplan nieuwe Dorpsschool 10 juni 2014 1 Inleiding Het college van burgemeester en wethouders heeft op 10 juni 2014 dit stappenplan vastgesteld waarin op hoofdlijnen is weergegeven op welke wijze

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek 1 Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe

Nadere informatie

Tussenrapportage project professionaliseren functioneel beheer instellingssystemen September 2011

Tussenrapportage project professionaliseren functioneel beheer instellingssystemen September 2011 Universitair Informatiemanagement Kenmerk: SECR/UIM/11/0914/FS Datum: 14-09-11 Tussenrapportage project professionaliseren functioneel beheer instellingssystemen September 2011 1. Inleiding Begin 2011

Nadere informatie

ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED. Professioneel beheer voor beter rendement

ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED. Professioneel beheer voor beter rendement ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED Professioneel beheer voor beter rendement Een veranderende financiële omgeving vraagt om ander vastgoedbeheer Het onderwijsvastgoed, het zorgvastgoed, het gemeentelijk

Nadere informatie

Sourcing. Analyse Sourcing Management

Sourcing. Analyse Sourcing Management Sourcing Analyse Sourcing Management Sourcing Business Driven Sourcing Wij nemen het woord sourcing letterlijk. Welke bronnen zijn nodig om uw organisatie optimaal te laten presteren, nu en in de toekomst?

Nadere informatie

Financiële dienstverlening en De Lijn

Financiële dienstverlening en De Lijn Financiële dienstverlening en De Lijn Aanleiding Wat doet u al? Wat kunnen we voor u doen? Toegevoegde waarde Waarom De Lijn? Hoe werkt De Lijn? Postbus 540 T 073 612 25 11 E info@delijn.nl 5201 AM s-hertogenbosch

Nadere informatie

Veranderende eisen van institutionele klanten. Institutioneel vermogensbeheer in 2020 11 december 2012

Veranderende eisen van institutionele klanten. Institutioneel vermogensbeheer in 2020 11 december 2012 Veranderende eisen van institutionele klanten Roel Menken Institutioneel vermogensbeheer in 2020 11 december 2012 2020 is geen science fiction 2020 is al over 7 jaar! Parallellen met de consumentengoederenmarkt

Nadere informatie

Woningmarkt en corporatiesector. Johan Conijn

Woningmarkt en corporatiesector. Johan Conijn Woningmarkt en corporatiesector Johan Conijn Ruimteconferentie PBL 21 mei 2013 Inhoud Woningmarktdebat Positie woningcorporatie Regeer- en woonakkoord DrieKamerModel 2 Woningmarkt Overmatige subsidiering

Nadere informatie

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN 6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN INLEIDING Het Nieuwe Werken is in de afgelopen jaren op vele plekken geïntroduceerd om slimmer om te gaan met de beschikbare middelen binnen organisaties

Nadere informatie

Nationale Controllersdag 2016 9 juni 2016. Financial Control Framework Van data naar rapportage

Nationale Controllersdag 2016 9 juni 2016. Financial Control Framework Van data naar rapportage Nationale Controllersdag 2016 9 juni 2016 Financial Control Framework Van data naar rapportage Inhoudsopgave Even voorstellen Doel van de workshop Positie van Finance & Control Inrichting van management

Nadere informatie

WHITE PAPER. Business Solutions

WHITE PAPER. Business Solutions WHITE PAPER Business Solutions De keuze van de strategie/aanpak is be-palend voor de complexiteit en doorlooptijd van een implementatie. Introductie Uw organisatie staat op het punt om een standaard software

Nadere informatie

Bijlage A, behorende bij artikel 2 lid 1 Besluit personeel veiligheidsregio s

Bijlage A, behorende bij artikel 2 lid 1 Besluit personeel veiligheidsregio s Bijlage A, behorende bij artikel 2 lid 1 Besluit personeel veiligheidsregio s Supplement cc. Functie strategisch manager Functie zoals genoemd in artikel 2 lid 1 sub cc Besluit personeel veiligheidsregio

Nadere informatie

Werkwijze Cogo 2004. abcdefgh. Cogo publicatienr. 04-03. Ad Graafland Paul Schepers. 3 maart 2004. Rijkswaterstaat

Werkwijze Cogo 2004. abcdefgh. Cogo publicatienr. 04-03. Ad Graafland Paul Schepers. 3 maart 2004. Rijkswaterstaat Werkwijze 2004 publicatienr. 04-03 Ad Graafland Paul Schepers 3 maart 2004 abcdefgh Rijkswaterstaat Werkwijze 2/16 I Inleiding Verandering In 2003 is de organisatie van de ingrijpend veranderd. Twee belangrijke

Nadere informatie

DE MMO. De Lean verbetertool voor procesoptimalisatie door (verpleeg)teams. zorgadviseurs

DE MMO. De Lean verbetertool voor procesoptimalisatie door (verpleeg)teams. zorgadviseurs DE MMO De Lean verbetertool voor procesoptimalisatie door (verpleeg)teams zorgadviseurs pak nieuwe kaart Is dit wenselijk? ACTIVITEIT Is dit wenselijk? pak nieuwe kaart onnodige handeling z.o.z. CONTINU

Nadere informatie

Voorstel technische aansluiting CORV

Voorstel technische aansluiting CORV Voorstel technische aansluiting CORV Aan: Van: Onderwerp: AO Jeugd Werkgroep informatiemanagement 3D Holland Rijnland Aansluiting CORV Inleiding In het nieuwe jeugdstelsel moeten gemeenten en justitiële

Nadere informatie

From business transactions to process insights. BPM Round Table, TU/e 26 mei 2014

From business transactions to process insights. BPM Round Table, TU/e 26 mei 2014 From business transactions to process insights BPM Round Table, TU/e 26 mei 2014 Agenda 1 2 3 4 Korte introductie Process mining in de audit Enkele voorbeelden Uitdagingen & de toekomst 1 Korte introductie

Nadere informatie

Ilta van der Mast Naar een nieuw systeem van sociale volkshuisvesting

Ilta van der Mast Naar een nieuw systeem van sociale volkshuisvesting Ilta van der Mast Naar een nieuw systeem van sociale volkshuisvesting De wijze waarop de woningmarkt nu georganiseerd is met 2,4 miljoen sociale huurwoningen is niet meer houdbaar. We zullen naar een systeemverandering

Nadere informatie

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR datum vergadering 17 juni 2010 auteur Daniëlle Vollering telefoon 033-43 46 133 e-mail dvollering@wve.nl afdeling Staf behandelend bestuurder drs. J.M.P. Moons onderwerp agendapunt Uitkomst en benutting

Nadere informatie

Compare to Compete onderzoekt: Benchmarken door brancheorganisaties

Compare to Compete onderzoekt: Benchmarken door brancheorganisaties Compare to Compete onderzoekt: Benchmarken door brancheorganisaties Onderzoek van Compare to Compete: Hoe brancheorganisaties aankijken tegen benchmarken Wat is benchmarken of benchmarking? Benchmarking

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie

leergang projectontwikkeling

leergang projectontwikkeling Inleiding Professionalisering van het vak is in alle NEPROM-opleidingen hét uitgangspunt Een goede samenwerking tussen overheid en smaatschappijen bevorderen, staat bij de NEPROM hoog op de agenda. Daarnaast

Nadere informatie

Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties. Advies voor bestuur, toezicht en stakeholders

Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties. Advies voor bestuur, toezicht en stakeholders Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties Advies voor bestuur, toezicht en stakeholders Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties Het programmamanagement

Nadere informatie

Marktwaardering voor woningcorporaties. Kans of noodzaak? Resultaten onderzoek. Mei 2015. 1 Marktwaardering woningcorporaties

Marktwaardering voor woningcorporaties. Kans of noodzaak? Resultaten onderzoek. Mei 2015. 1 Marktwaardering woningcorporaties 1 Marktwaardering woningcorporaties Marktwaardering voor woningcorporaties Kans of noodzaak? Resultaten onderzoek Mei 2015 KPMG Branchegroep Woningcorporatie 2 Marktwaardering woningcorporaties Verantwoording

Nadere informatie

Projectmanagement De rol van een stuurgroep

Projectmanagement De rol van een stuurgroep Projectmanagement De rol van een stuurgroep Inleiding Projecten worden veelal gekenmerkt door een relatief standaard projectstructuur van een stuurgroep, projectgroep en enkele werkgroepen. De stuurgroep

Nadere informatie

Ervaringen met TMS. van Mozaïek Wonen. Ortec Finance Case Study

Ervaringen met TMS. van Mozaïek Wonen. Ortec Finance Case Study Ervaringen met TMS van Mozaïek Wonen Andre Mimpen: De grootste toegevoegde waarde tot op heden is meer inzicht. In waarde, in rendement en in informatie. Mozaïek Wonen is een middelgrote woningstichting

Nadere informatie

UWV Testservice. Resultaatgerichte invoering van een adaptief procesmodel

UWV Testservice. Resultaatgerichte invoering van een adaptief procesmodel UWV Testservice Resultaatgerichte invoering van een adaptief procesmodel Rob Passage Karin Boons UWV Gegevensdiensten Sogeti Software Control Agenda 11e SPIder conferentie, 29 september 2008 De werkende

Nadere informatie

Whitepaper. Inzetten op integrale veiligheid

Whitepaper. Inzetten op integrale veiligheid Whitepaper Inzetten op integrale veiligheid Inzetten op integrale veiligheid Verliezen lijden? Door fraude, diefstal of schade? Of letsel? Daar zit u niet op te wachten. Sterker nog, u heeft zich ertegen

Nadere informatie

Functieprofiel: Controller Functiecode: 0304

Functieprofiel: Controller Functiecode: 0304 Functieprofiel: Controller Functiecode: 0304 Doel Bijdragen aan de formulering van het strategische en tactische (financieel-)economische beleid van de instelling of onderdelen daarvan, alsmede vorm en

Nadere informatie

Managementgame Het Nieuwe Werken

Managementgame Het Nieuwe Werken Resultaten Managementgame Het Nieuwe Werken www.managementgamehetnieuwewerken.nl Leren door horen en zien, maar vooral doen en ervaren! MANAGEMENT GAME HET NIEUWE WERKEN Inleiding Think too Organisatieadviseurs

Nadere informatie

15 november 2012. Investeringsstatuut Maasvallei

15 november 2012. Investeringsstatuut Maasvallei 15 november 2012 Investeringsstatuut Maasvallei Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Beleid en strategie 3 3 Processen 4 4 Strategische samenwerking en verbindingen 4 5 Risicobeheersing 5 6 Financiën 5 6.1 Financieel

Nadere informatie

Beleid Organisatiestructuur

Beleid Organisatiestructuur Beleid Organisatiestructuur Waarom een andere structuur? Al geruime tijd wordt er door de schoolleiding, het bestuur en het team nagedacht over de meest wenselijke en toekomstbestendige organisatiestructuur,

Nadere informatie

Beter worden door te leren van vergelijken in blended leertrajecten

Beter worden door te leren van vergelijken in blended leertrajecten Beter worden door te leren van vergelijken in blended leertrajecten Stichting Benchmark GGZ Rembrandtlaan 46 3723 BK Bilthoven T +31 (0) 30 229 90 90 W www.sbggz.nl Inhoudsopgave 1 Het speelveld in beeld...

Nadere informatie

dutch building better//energy markets

dutch building better//energy markets building better//energy markets Alliander versnelling van de energietransitie Opzetten van een nieuwe dienst in een zelfstandige BV; inbrengen van gewenst ondernemerschap Vertalen van mogelijkheden nieuwe

Nadere informatie

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG MEET THE EXPERTS KENNISMAKING MET LEAN IN DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG DOOR DR. VINCENT WIEGEL OP 16 OKTOBER 2014 VERBINDENDE CONTROL DOOR MR. DR. HARRIE AARDEMA OP 6 NOVEMBER 2014 INKOOP

Nadere informatie

Project Management Office in haar contextuele diversiteit

Project Management Office in haar contextuele diversiteit Project Management Office in een contextuele diversiteit Stelt u zich voor: u bent projectmanager bij organisatie X en tijdens een congres over projectmanagement maakt u kennis met een programmamanager

Nadere informatie