Tien jaar stroometiketten. Overstappen? Ik zou het wel weten...

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Tien jaar stroometiketten. Overstappen? Ik zou het wel weten..."

Transcriptie

1 Tien jaar stroometiketten Overstappen? Ik zou het wel weten... WISE (World Information Service on Energy) Amsterdam, mei 2015

2 Colofon WISE (World Information Service on Energy) WISE is een milieuorganisatie die campagne voert tegen kernenergie en vóór schone energie. De oproep om over te stappen naar een groene en kernenergievrije energieleverancier staat al vele jaren centraal in de langlopende WISE campagne Groene stroom? Ja Graag! Om mensen daarbij goed te kunnen adviseren doet WISE regelmatig onderzoek naar verschillende aspecten van de energiemarkt. w t e Tien jaar stroometiketten - Overstappen? Ik zou het wel weten... Amsterdam, mei 2015 Auteur: Markus Schmid (WISE), Ontwerp: Roger Peters,

3 Inhoud Colofon Inleiding Belangrijkste conclusies Record windleveranciers Trendbreuk sjoemelstroom Grote energiebedrijven blijven achter Binnen- en buitenland Stroometiket kan beter Ontwikkeling stroommarkt Ontwikkeling elektriciteitsverbruik Het stroometiket Productie- en leveringsmix Hoe wordt een stroometiket samengesteld? Bedrijfs- en productetiketten Discussies rond systematiek stroometikettering Full Disclosure Nieuw in 2015: landen van herkomst Groene stroom Sjoemelstroom Wind Zon Kernenergie Atoomstroom Hoe ontwikkelden zich de stroom etiketten van bekende bedrijven? Essent Nuon Eneco Delta Greenchoice NLE (Nederlandse Energie Maatschappij) Tien jaar stroometiketten Overstappen? Ik zou het wel weten... 3

4 1. Inleiding Sinds 1 januari 2005 is etikettering van elektriciteit verplicht in Nederland. In 2015 maken de Nederlandse energieleveranciers voor de tiende keer op rij bekend welke soort stroom ze aan klanten leveren. WISE is een milieuorganisatie die als sinds 1978 ageert tegen kernenergie. Evenzo lang brengen we de alternatieven in beeld. Bij welke energieleverancier moet je zijn als je geen kernenergie wilt? En welk energiebedrijf kunnen we aanraden? Het stroometiket geeft inzicht. Sinds 2007 inventariseert WISE jaarlijks alle Nederlandse stroometiketten. In de loop van de jaren ontstond zo een uniek overzicht en werd de scope van de analyse breder. Als aanvulling op de bekende kreet Kernenergie? Nee bedankt! riep WISE nu op om over te stappen naar een 100 % groene energieleverancier: Groene stroom? Ja Graag!. WISE benadrukt dat overstappen naar een echt groene stroomleverancier een effectief middel is om je milieuimpact te verkleinen; je dringt de CO2-uitstoot terug en zorgt er voor dat we kunnen stoppen met kernenergie en de productie van kernafval. Vele jaren achtereen heeft WISE de stroometiketten van alle Nederlandse energiebedrijven in kaart gebracht. Hierbij is veel kennis opgedaan en heeft WISE zich ontwikkeld tot een effectieve milieu-waakhond van de Nederlandse stroommarkt. WISE grijpt het tienjarige jubileum van het stroometiket aan om de opgedane kennis te delen. We leggen uit hoe het stroometiket werkt, welke discussies er rond de systematiek achter het stroometiket spelen en we signaleren opvallende actuele trends. 2. Belangrijkste conclusies 2.1 Record windleveranciers Het aantal stroomaanbieders met veel windenergie in de leveringsmix is sinds 2012 spectaculair gestegen: In totaal zeven energiebedrijven zijn inmiddels bijna volledig over gegaan op het leveren van windenergie: Pure Energie Huismerk Energie Qurrent Windunie Anode Fenor DE Unie Greenchoice, de grootste van de echt groene leveranciers 1, heeft het aandeel wind in het recente stroometiket verder opgeschroefd naar 43 %. 1 Onderzoek naar de duurzaamheid van de Nederlandse stroomleveranciers (Greenpeace, Natuur & Milieu, Hivos, Consumentenbond), dec. 2014, 4 Tien jaar stroometiketten Overstappen? Ik zou het wel weten...

5 2.2 Trendbreuk sjoemelstroom Zowel bij de consument als bij de energiebedrijven komt er steeds meer bewustzijn voor het verschil tussen echt groene stroom en sjoemelstroom. In 2014 zijn er voor het eerst minder leveranciers met sjoemelstroom in de leveringsmix. De grootste aanbieders van sjoemelstroom van dit moment: 1. Woonenergie (100 % waterkracht in het stroometiket) 2. Oxxio (dochter van Eneco) (99,7 %) 3. Main Energie (97,9 %) 4. Qwint (95,0 %) 5. NLE, Nederlandse Energie Maatschappij (92 %) 2.3 Grote energiebedrijven blijven achter Essent en Nuon verduurzamen niet. Essent heeft nog nooit eerder zoveel kolenstroom geleverd als in 2014: 30,6 %. Nuon leverde wel minder stroom uit gas en kolen, maar daarvoor in de plaats kwam een verdubbeling van het deel overige. Daaronder valt elektriciteit uit verbranding van afval en stookolie. Dit deel was nooit eerder zo groot als in 2014: 13 %. De CO2 uitstoot per kwh van Nuon ging omhoog. 2.4 Binnen- en buitenland In september 2014 kwam minister van Economische Zaken Henk Kamp met de brancheorganisatie Energie Nederland overeen dat er in het stroometiket vanaf 2015 een differentiatie naar binnen- en/of buitenland zou komen. Dit is een stap vooruit, bijvoorbeeld om sjoemelstroom zichtbaarder te maken en (dus) makkelijker aan te kunnen pakken. Helaas houden slechts 14 van de 37 energieleveranciers zich aan de (vrijwillige) afspraak. 2.5 Stroometiket kan beter Het stroometiket is een waardevol instrument om consumenten snel en eenvoudig te informeren over de elektriciteit die ze kopen. Maar er zijn verbeteringen mogelijk en noodzakelijk: 1. We pleiten voor slechts één stroometiket per bedrijf waarin de algehele leveringsmix wordt samengevat. Geen misleidende productetiketten meer! 2. De onderbouwing van het grijze deel van het stroometiket is niet transparant en benadeelt de groene stroomleveranciers: wij pleiten voor volledige certificering: Full Disclosure! Tien jaar stroometiketten Overstappen? Ik zou het wel weten... 5

6 3. Ontwikkeling stroommarkt Vroeger was de Nederlandse energievoorziening een taak van de overheid. De energieproductie, -distributie en -levering was volledig in handen van de staat. In de jaren 80 van de vorige eeuw begon er een andere ideologische wind te waaien. Publiek eigendom moest worden geprivatiseerd met als doel meer marktwerking en een efficiëntere bedrijfsvoering. De eerste stap richting liberalisering (privatisering) van de Nederlandse elektriciteitsmarkt werd gezet met de Elektriciteitswet van Door deze wet werden productie en distributie van elektriciteit gescheiden. Maar het zou nog lang duren voordat consumenten konden kiezen bij welk bedrijf zij hun stroom wilden kopen. Op 1 juli 2004 werd de markt voor klein zakelijke gebruikers en consumenten geopend. Die bestond toen uit circa 6,5 miljoen gasaansluitingen 2 en 7,5 miljoen elektriciteitsaansluitingen. Sindsdien kunnen consumenten zelf een energiebedrijf kiezen. Vandaag de dag zijn er zo n acht miljoen aansluitingen voor elektriciteit 3. Er kan volgens de inventarisatie van WISE worden gekozen tussen circa 36 landelijk opererende energieleveranciers Ontwikkeling elektriciteitsverbruik Tussen 1950 en 2013 steeg het elektriciteitsverbruik in Nederland van ruim 7 miljard kwh tot 119 miljard kwh. Zo n 80 procent van de elektriciteit wordt verbruikt door zakelijke verbruikers, de resterende 20 procent door huishoudens. Deze percentages zijn sinds 1995 nauwelijks veranderd. Het verbruik van elektriciteit steeg tussen 1995 en 2013 met 26 miljard kwh tot 115 miljard kwh (zie grafiek hieronder). Het grootste deel van deze stijging komt voor rekening van het zakelijke verbruik: deze steeg met 21 miljard kwh tot ruim 91 miljard kwh. Bij de huishoudens steeg het verbruik tussen 1995 en 2013 van 18 miljard kwh naar 23 miljard kwh. Deze stijging komt enerzijds door de toename van het aantal huishoudens en anderzijds is het 2 Effecten liberalisering energiemarkt, CE Delft, september CBS 2015 Elektriciteit in Nederland, 4 We gaan uit van bedrijven met een eigen leveringsvergunning 6 Tien jaar stroometiketten Overstappen? Ik zou het wel weten...

7 gemiddelde elektriciteitsverbruik per huishouden gestegen. Lag het gemiddelde verbruik midden jaren negentig van de vorige eeuw rond de kwh, vanaf 2006 ligt het gemiddelde verbruik op bijna kwh. Grafieken, teksten en cijfers in dit hoofdstuk zijn overgenomen uit het CBS rapport 2015 Elektriciteit in Nederland. 5. Het stroometiket Op het etiket van elke verpakking yoghurt of pindakaas staat wat er in zit. Ook elektriciteit (of stroom) heeft een etiket. Maar wat zijn onderscheidende kenmerken van stroom? De elektronen op het elektriciteitsnet zijn tenslotte allemaal identiek en er bestaat geen aparte kabel voor groene stroom. De verschillen zitten uitsluitend in de manier waarop de elektriciteit wordt opgewekt. Sinds 2005 zijn energiebedrijven wettelijk verplicht om duidelijk te maken welke methoden zijn gebruikt voor de opwekking van de elektriciteit die ze aan hun klanten leveren 5. De informatie is gestandaardiseerd en verschijnt in de vorm van een stroometiket dat de energiebedrijven op hun website moeten plaatsen en samen met de energieafrekening aan hun klanten moeten communiceren. Op het stroometiket moet duidelijk te zien zijn hoeveel procent van de geleverde stroom uit aardgas-, kolen- en kerncentrales komt en welk deel uit hernieuwbare bronnen als wind, zon en biomassa. Het geheel wordt de 'leveringsmix' genoemd. Naast de leveringsmix moet op het stroometiket worden vermeld hoeveel CO2 per KWh de energieleverancier uitstoot en hoeveel kernafval per KWh het bedrijf produceert. Het 5 Regeling afnemers en monitoring Elektriciteitswet 1998 en Gaswet Tien jaar stroometiketten Overstappen? Ik zou het wel weten... 7

8 stroometiket dient ieder jaar vóór 1 mei door de energiebedrijven te worden gepubliceerd en geeft de situatie van het voorafgaande kalenderjaar weer. De Autoriteit Consument en Markt (ACM) controleert of de stroometiketten correct en op tijd worden aangeleverd. Voorbeeld stroometiket Greenchoice: 8 Tien jaar stroometiketten Overstappen? Ik zou het wel weten...

9 Stroometiket & gas Het stroometiket gaat uitsluitend over elektriciteit en zegt dus niets over het gas dat je gebruikt om je huis te verwarmen of om mee te koken. Dat kan verwarrend zijn omdat in veel stroometiketten wel gas als bron te zien is. Het gaat dan om elektriciteit die in op gas gestookte centrales wordt opgewekt. Het is belangrijk om dit helder te krijgen. In de praktijk komt het namelijk vaak voor dat mensen, getriggerd door een aantrekkelijk stroometiket, een groen energieproduct kopen waarvan slechts het stroomdeel groen is. Vaak is het gas-deel, voor verwarming en koken, van zo n energieproduct grijs. Lees meer hierover in het WISE rapport Energie vergelijken, wisenederland.nl/ 5.1 Productie- en leveringsmix Het stroometiket geeft uitsluitend de leveringsmix van een energiebedrijf weer. Die heeft in veel gevallen weinig te maken met de energieproductie van hetzelfde bedrijf. Een energiebedrijf heeft in veel gevallen een productie- en een leveringstak. Wat een energiebedrijf zelf produceert komt vaak niet overeen met wat er uiteindelijk aan klanten wordt geleverd. Dit kan verschillende oorzaken hebben: Een deel van de productie kan worden verkocht aan andere bedrijven, op een ander moment wordt er juist weer stroom ingekocht bij derden. En dan is er nog de handel in Garanties van Oorsprong (GvO). Ingekochte of zelf geproduceerde grijze stroom kan via deze GvO's worden getransformeerd tot groene stroom. Dit is een veel voorkomende praktijk die WISE sinds enkele jaren als 'sjoemelstroom' bestempelt. Er zijn ook veel energiebedrijven die geen enkele productiecapaciteit bezitten en toch stroom leveren. Het zijn eigenlijk handelshuizen voor elektriciteit. Hoe productie en levering uiteen lopen is te zien in de twee grafieken hieronder. Je kunt er bijvoorbeeld zien dat er in Nederland weinig duurzame elektriciteit wordt gewonnen (eerste grafiek). Toch neemt het aandeel duurzaam in de leveringsmix een enorme vlucht (tweede grafiek). Tien jaar stroometiketten Overstappen? Ik zou het wel weten... 9

10 Grafi ek 1: Ontwikkeling van de productiemix over de jaren: Grafi ek 2: Ontwikkeling van de leveringsmix over de jaren 10 Tien jaar stroometiketten overstappen? ik zou het wel weten...

11 5.2 Hoe wordt een stroometiket samengesteld? De Autoriteit Consument en Markt (ACM) inventariseert jaarlijks hoeveel (en met welke brandstoffen) elektriciteit er in Nederland wordt geproduceerd. Dit wordt ook wel de achtergrondetikettering genoemd. Energiebedrijven mogen de achtergrondberekeningen combineren met hun eigen data. ACM stelt hiervoor een rekensjabloon ter beschikking die de bedrijven moeten invullen. Daar rollen dan uiteindelijk de cijfers voor het eigen stroometiket uit. Garantie van Oorsprong (GvO) GvO s zijn digitaal aangemaakte certificaten die precies vastleggen waar en hoe groene stroom is opgewekt. In Nederland wordt duurzame elektriciteit gecertificeerd door CertiQ, een dochterbedrijf van TenneT. Een GvO staat voor 1000 kwh (= 1 Mwh) elektriciteit. De GvO s zitten niet vast aan de elektriciteit. Als de fysieke elektriciteit eenmaal op het elektriciteitsnet zit, is deze niet meer traceerbaar. De certificaten daarentegen wel. Vaak komen de certificaten op een totaal andere plek uit dan waar de fysieke elektriciteit wordt gebruikt. GvO s kunnen trouwens ook voor grijze soorten stroom (uit kolen-, gas- of kerncentrales) worden aangemaakt. In de praktijk komt dat nog nauwelijks voor. Lees meer over GvO s op wisenederland.nl/groene-stroom Hoe werkt de rekensjabloon? De berekening valt uiteen in twee delen, één voor de handelsen één voor de leverancierstak van het energiebedrijf. Voor de handelstak wordt de mix bepaald op basis van de inkoop van elektriciteit, bijvoorbeeld via de stroombeurs en via import uit het buitenland. Voor de leveringstak wordt de mix bepaald op basis van de verkoop van grijze stroom, verrekend volgens de eerder berekende mix van de handelstak, en de verkoop van groene stroom, verrekend op basis van de gecertificeerde Nederlandse productie plus geïmporteerde GvO s minus geëxporteerde GvO s. Op de achtergrond spelen uiteindelijk ook eigendomsgegevens van energiecentrales een rol. Dit roept vragen op. WISE pleit er daarom voor om ook het grijze deel transparant te maken door GvO s in te zetten. Meer hierover in hoofdstuk Bedrijfs- en productetiketten Een energieleverancier levert vaak verschillende producten voor verschillende doelgroepen, bijvoorbeeld één product voor de zakelijke markt met veel grijze stroom en één voor particulieren waarvoor voornamelijk groene bronnen worden gebruikt. Leveranciers moeten allereerst een 'overkoepelend' stroometiket presenteren waarin alle geleverde stroom is samengevat. Hieruit wordt duidelijk hoe de totale portfolio van een energieleverancier eruit ziet. Daarnaast kan een leverancier etiketten produceren voor afzonderlijke producten. Dit levert vaak verwarring op: regelmatig zien we reclamecampagnes waarin alleen groene producten naar voren worden geschoven. Het overkoepelende stroometiket komt niet in beeld, terwijl dit veel meer zegt over de ware aard van een energieleverancier. WISE pleit voor een regeling waarin bedrijven worden verplicht om bij alle communicatie het overkoepelende stroometiket te tonen. Tien jaar stroometiketten Overstappen? Ik zou het wel weten... 11

12 Alle stroometiketten die Nuon in 2015 publiceerde. Onder Nuon Groep staat het overkoepelende etiket voor de Nederlandse leveringsmix. Het wordt onoverzichtelijk met alle productetiketten erbij. 12 Tien jaar stroometiketten Overstappen? Ik zou het wel weten...

13 6. Discussies rond systematiek stroometikettering 6.1 Full Disclosure De elektronen van elektriciteit uit kolencentrales zijn niet anders dan die uit windmolens. De energiebron die de stroom opwekt is echter totaal anders. Alleen met certificatie van de gebruikte energiebron met GvO s kan deze administratief worden toegewezen aan verbruikers. Het GvO systeem is het enige betrouwbare systeem voor consumenteninformatie, maar is alleen verplicht voor groene stroom. Het grootste deel van onze elektriciteit (ca. 90 %) bestaat echter uit grijze stroom, afkomstig uit kolen- gas en kerncentrales. En die wordt niet gecertificeerd. Voor het grijze deel van het stroometiket worden dus andere methoden gebruikt om verbruikers te informeren. Dit proces is niet geheel doorzichtig en zeker niet volgens de aanbevelingen van de Council of European Energy Regulaters (CEER). Het CEER is de Europese koepelorganisatie van de netwerkbeheerders. Deze instantie pleit - zoals in Nederland WISE, Natuur & Milieu en Greenpeace ook doen - voor volledige certificering via GvO's. In vakjargon noemt men dit Full Disclosure. In Zwitserland en Oostenrijk wordt het systeem van volledige certificering al met succes toegepast 6. Full Disclosure brengt - naast meer transparantie - nog meer voordelen met zich mee: Gelijke monniken, gelijke kappen! Groene stroomproducenten moeten voor elk mwh dat ze produceren een GvO certificaat laten aanmaken. Fossiele energiebedrijven hoeven niet aan de certificeringseisen te voldoen. Geen gelijk speelveld dus. Duurzaamheid: nu kunnen fossiele energiebedrijven gewoon nog grijze stroom leveren. Die grijze stroom is in de perceptie van veel mensen onschuldig. Het is de ouderwetse stroom, een vage mix van 'van alles'. De lelijke realiteit van kolen- en kerncentrales dringt anders tot ons door als elk Megawattuur gecertificeerd is. Dan staat er zwart op wit op je stroomrekening dat er een direct verband is tussen jouw gekochte stroom en, bijvoorbeeld, een kolencentrale. 6.2 Nieuw in 2015: landen van herkomst Mensen vinden het in toenemende mate belangrijk om te weten waar hun stroom vandaan komt. Velen vragen om groene stroom uit eigen land om op die manier te stimuleren dat er snel meer duurzame energieproductie in Nederland van de grond komt. Maar hoe kun je zeker weten waar de energieleveranciers hun stroom vandaan halen? Om in deze behoefte te voorzien wordt van de Nederlandse stroomleveranciers verwacht dat ze vanaf 2015 in hun stroometiket laten zien uit welk land de geleverde stroom komt. 6 WISE organiseerde een congres met specialisten uit Zwitserland en Oostenrijk. groene-stroom/full-disclosure Tien jaar stroometiketten Overstappen? Ik zou het wel weten... 13

14 Voorbeeld stroometiket met aanduiding binnen- of buitenland van E.On: Jan Vos (PvdA Tweede Kamerlid) stelde in augustus 2014 vragen aan de minister van Economische Zaken over groene stroom uit het buitenland. De Minister ging hierop in gesprek met de brancheorganisatie van de Nederlandse energiebedrijven, Energie Nederland. Zijn antwoord kwam op 24 september 2014: Voor de consument moet helder zijn wat hij koopt wanneer hij hernieuwbare stroom inkoopt. Daarom heb ik aan de energieleveranciers verzocht het stroometiket verder uit te breiden met informatie over de herkomst van energie, gespecificeerd naar binnen- en buitenland. De toevoeging van deze informatie op het stroometiket hebben zij toegezegd en zal voor het eerst zichtbaar zijn op het stroometiket dat begin 2015 verschijnt. 7 Slechts 15 van de 37 energieleveranciers die WISE op 1 mei 2015 inventariseerde geven op het stroometiket duidelijk aan of de geleverde stroom uit binnen- of buitenland komt: DE Unie E.ON Electrabel Energie:direct Essent Fenor Greenchoice Huismerk Energie MAIN Energie NL Energie NLD (Noordelijk Lokaal Duurzaam) NUON Pure Energie Qurrent Woonenergie Tien jaar stroometiketten Overstappen? Ik zou het wel weten...

15 7. Groene stroom Groene stroom werd in 2005 al in 3 miljoen huishoudens gebruikt (43 % van het totaal). Deze werd vooral betrokken werd uit buitenlandse bronnen. 8 Het vergroenen van grijze elektriciteit met behulp van certificaten uit Noorse waterkracht (sjoemelstroom, zie kader) is dus geen nieuw verschijnsel. In 2007 inventariseerde WISE al 17 aanbieders met deels aanzienlijke hoeveelheden sjoemelstroom in de mix. Waterkracht = sjoemelstroom Meer dan 60 % van alle Nederlandse huishoudens en een toenemend aantal grote en kleine bedrijven neemt groene stroom af. Maar slechts 12 % van de Nederlandse stroomproductie is duurzaam. Er wordt in totaal door alle stroomgebruikers gezamenlijk drie keer zo veel groene stroom verbruikt als er geproduceerd wordt. Dit wordt mogelijk door een gigantische hoeveelheid GvO s die grotendeels worden geïmporteerd uit noordelijke landen als Noorwegen, Zweden en IJsland. Energiebedrijven kunnen fysieke elektriciteit inkopen bij een Nederlandse kolencentrale en vervolgens combineren met GvO s uit Noorse waterkracht. Het resultaat is officieel groene stroom. WISE lanceerde voor deze manier van vergroenen in 2012 het woord sjoemelstroom : van sjoemelstroom gaat geen enkele prikkel uit voor de duurzame energietransitie in Nederland. Lees meer over sjoemelstroom op wisenederland.nl/groene-stroom 7.1 Sjoemelstroom Sjoemelstroom, het vergroenen van grijze stroom door middel van buitenlandse waterkrachtcertificaten, werd lange tijd elk jaar populairder: in 2013 werd de top bereikt en telden we 24 aanbieders met sjoemelstroom in de mix. In 2014 zien we voor het eerst een daling. Mogelijk als gevolg van negatieve publiciteit hebben zeven aanbieders het percentage sjoemelstroom in de mix teruggebracht. Opvallend zijn hierbij twee prijsvechters die veel kritiek op dit punt kregen: Budget Energie: van 100 % (t/m 2012) naar 48 % in Energie:Direct (dochterbedrijf van Essent): van 22,9 % (2013) naar 11,7 % (2014) Fenor had in 2013 nog 100 % sjoemelstroom en is in 2014 compleet over gegaan op windenergie. Anode is ook compleet over op windenergie, dat bedrijf had in het jaar ervoor nog 34 % waterkracht in de mix. Toch zijn er nog steeds veel aanbieders die met de spotgoedkope waterkracht GvO s op grote schaal hun aanbod vergroenen. Bij sommigen (bijvoorbeeld Oxxio en Electrabel) is het aandeel sjoemelstroom in de mix zelfs toegenomen. De grootste sjoemelstroomaanbieders van dit moment: 8 Effecten liberalisering energiemarkt, CE Delft, september Tien jaar stroometiketten Overstappen? Ik zou het wel weten... 15

16 1. Woonenergie (100 % waterkracht in het stroometiket) 2. Oxxio (dochter van Eneco) (99.7 %) 3. Main Energie (97.9 %) 4. Qwint (95.0 %) 5. NLE, Nederlandse Energie Maatschappij (92 %) Ontwikkeling percentage waterkracht in stroometiket: BAS? 99 nvt Budget Energie E.ON Benelux Electrabel Eneco Energie:direct Essent Fenor 0 99 Greenchoice Hezelaer Energie? 16.0 nvt Innova Energie? MAINEnergie NLE Nuon Oxxio Qwint UnitedConsumers WoonEnergie Wind Het Nederlandse vermogen aan windturbines groeide van 0,4 GW in 1998 naar 2,7 GW eind Het aantal stroomaanbieders met een aanzienlijk deel windenergie in de leveringsmix is sinds de eerste WISE inventarisatie ook gestaag toegenomen. In 2007 verkochten slechts twee energieleveranciers voor een substantieel deel windenergie, in 2014 waren dat er Opvallend is hierbij dat vanaf 2013 acht energiebedrijven die dat eerder niet of heel beperkt deden - ineens veel windenergie in het stroometiket laten zien. Het is niet zo dat deze bedrijven windparken hebben gebouwd maar is te verklaren door een nieuw aankoopbeleid van GvO s. De bedrijven kopen dan ineens windcertificaten in plaats van waterkrachtcertificaten ( sjoemelstroom ) om in hun groene stroom te kunnen voorzien. Een voorbeeld: stroomleverancier Fenor had in 2013 nog 100 % sjoemelstroom en is in 2014 in één klap compleet over gegaan op windenergie. Energie:Direct haalt alle windcertificaten uit het buitenland, Budget Energie heeft dit niet bekend gemaakt. Essent laat een lichte stijging van het percentage wind in de mix zien, maar blijft steken op 8,3 %. Bij Nuon liep het percentage wind terug van 4,2 % (2013) naar 3,6 % (2014). 9 CBS 2015 Elektriciteit in Nederland 10 Aanzienlijk: ca. 10 % of meer 16 Tien jaar stroometiketten Overstappen? Ik zou het wel weten...

17 Ontwikkeling percentage windenergie in stroometiket: Anode Budget Energie DE Unie 100 E.ON Benelux Eneco Energie:direct 12, Fenor Greenchoice Huismerk Energie Innova Energie? 50 NLD (Noordelijk Lokaal Duurzaam) 58,6 Pure Energie (Raedthuys) Qurrent 100 Scholt Energy Control UnitedConsumers Windunie Diverse consumenten- en milieuorganisaties, WISE voorop, startten in 2012 campagnes tegen sjoemelstroom en er kwam veel aandacht voor Nederlandse groene stroom als een alternatief. Bedrijven die kwalitatief hoogwaardige groene stroom willen aanbieden zien in dat ze klanten niet langer kunnen afserveren met de goedkope certificaten uit Noorwegen en stappen over op windenergie. In veel gevallen gaat het hierbij om windenergie uit Nederland. 7.3 Zon Het vermogen aan zonnestroom in Nederland maakt vanaf 2011 een stormachtige ontwikkeling door. In drie jaar tijd verachtvoudigt het opgestelde vermogen van zonnecellen naar een totaal van 739 MW (2013). 11 Toch is het segment zonne-energie met een aandeel van rond de twee procent in de totale elektriciteitsproductie van 2014 nog zeer bescheiden. Daarom is het niet vreemd dat de stroometiketten nauwelijks zon laten zien. Greenchoice is de enige partij die al sinds 2007 een klein aandeel zonne-energie in de leveringsmix heeft. Het moge duidelijk zijn dat het voor een grote stroomleverancier als Greenchoice ( klanten) lastiger is een groot aandeel zonne-energie in de mix te realiseren dan voor een startende leverancier als NLD met weinig klanten (orde van grootte: >1000). In 2014 ziet de top 3 zonne-energie er uit als volgt: 1. NLD (Noordelijk Lokaal Duurzaam) (41,4 %) 2. Greenchoice (1,1 %) 3. Huismerk Energie Pure Energie (1 %) 11 CBS 2015 Elektriciteit in Nederland triciteitinnederland.pdf Tien jaar stroometiketten Overstappen? Ik zou het wel weten... 17

18 8. Kernenergie Nederland heeft nog één kerncentrale waarmee elektriciteit wordt opgewekt, in het Zeeuwse Borssele. De centrale is eigendom van Delta (70 %) en Essent/RWE (30 %) en wordt geëxploiteerd door EPZ. De kerncentrale heeft een vermogen van 512 MW en is goed voor ca. 3 % van de Nederlandse elektriciteitsproductie. We inventariseerden op 1 mei 2015 twaalf energieleveranciers die ook daadwerkelijk kernenergie aan klanten leveren: percentage kernenergie in leveringsmix Kernafval µg/kwh Atoomstroom Delta Scholt Energy Control Sepa Green E.ON Benelux Energie:Direct Nuon Essent Electrabel GDF Suez DGB Energie Eneco Atoomstroom Atoomstroom is het enige Nederlandse bedrijf dat kernenergie als uniek verkoopargument gebruikt. Om aan een percentage van 100 % kernenergie in de leveringsmix te komen moet Atoomstroom de algemeen toegekende achtergrondmix manipuleren. Hiervoor maakt dit bedrijf gebruik van een overigens legale - constructie waarbij alle stroomsoorten behalve kernenergie worden geswapt. Dit betekent dat er een uitruil plaatsvindt met energie bedrijven die hun kernenergie aandeel weggeven in ruil voor andere soorten stroom van Atoomstroom. Een andere manier om aan een stroometiket met uitsluitend kernenergie te komen is om certificaten (GvO s) van kernenergie te kopen. Er zijn enkele Europese bedrijven zoals Vattenfall die kernenergie certificaten voor dit doel laten aanmaken. Atoomstroom had in 2013 en de twee jaren daarvoor microgram/kwh kernafval op het stroometiket staan. In 2014 is dat teruggebracht naar terwijl het aandeel kernenergie in de leveringsmix altijd 100 % was. Ook op herhaaldelijke vragen per geeft het bedrijf hierop geen toelichting. Interessant om te weten: Atoomstroom valt, net als de prijsvechter Budget Energie B.V., onder de Nuts Groep B.V. Budget Energie probeert nu juist om een groen imago op te bouwen. 18 Tien jaar stroometiketten Overstappen? Ik zou het wel weten...

19 9. Hoe ontwikkelden zich de stroometiketten van bekende bedrijven? Onderstaande grafieken laten zien hoe de stroometiketten van enkele belangrijke energiebedrijven zich hebben ontwikkeld. Soortgelijke grafieken en cijfers over alle Nederlandse energiebedrijven zijn te vinden op wisenederland.nl. Uitleg bij deze grafieken: Hoe meer de staven naar rechts schuiven, hoe duurzamer. Waterkracht is in deze grafische weergave gecentreerd omdat het in de Nederlandse situatie meestal gaat om sjoemelstroom. Helemaal grijs willen we het niet noemen, maar ook niet echt groen. De zwarte ballen staan voor CO2-uitstoot, de stralingstekens voor kernafval. Legenda: 9.1 Essent Essent heeft nooit eerder zoveel kolenstroom geleverd als in 2014: 30,6 %. Tien jaar stroometiketten Overstappen? Ik zou het wel weten... 19

20 9.2 Nuon De hoeveelheid kolenstroom is van 25,5 % in 2013 gezakt naar 21,8 % in 2014, de hoeveelheid stroom uit gas is gezakt van 49,3 % naar 46,7 %. Daarvoor in de plaats kwam een verdubbeling van het deel overige. Onder overige bronnen vallen elektriciteit uit verbranding van afval en stookolie. Dit deel was nooit eerder zo groot als in 2014: 13 %. 9.3 Eneco Eneco is in 2014 minder kolen en meer gas gaan leveren dan in Eneco maakt veel reclame met Nederlandse windenergie. Het aandeel wind in de mix nam toe van 8,9 naar 14 %. Maar met 44,4 % levert waterkracht (sjoemelstroom) nog steeds het grootste aandeel in de stroommix. Sjoemelstroom speelt ook een grote rol bij Eneco dochter Oxxio. Daar steeg het percentage waterkracht in de leveringsmix in 2014 naar ongekende hoogte (99,7 %). 20 Tien jaar stroometiketten Overstappen? Ik zou het wel weten...

21 9.4 Delta Delta is voor 70 % eigenaar van de kerncentrale in Borssele. Daarom is het opvallend dat het aandeel kernenergie in de leveringsmix 2014 bijna is gehalveerd. Het aandeel zakte van 16,2 % in 2013 naar 8,3 % in Ze hebben dus GvO s geswapt (zie hoofdstuk kernenergie/ Atoomstroom). Het bedrijf is in 2014 ineens veel meer gas gaan leveren, en ook het percentage overige nam sterk toe. Onder overige bronnen vallen elektriciteit uit verbranding van afval en stookolie. 9.5 Greenchoice Greenchoice laat in haar stroometiket een zeer consistent vergroeningsbeleid zien: weg van waterkracht en steeds meer windenergie. Het aandeel windenergie in de mix betrof 43 % in Circa driekwart daarvan kwam uit Nederlandse windparken. Tien jaar stroometiketten Overstappen? Ik zou het wel weten... 21

22 9.6 NLE (Nederlandse Energie Maatschappij) De NLE is misschien de meest bekende sjoemelstroom leverancier van Nederland. Vele jaren werd er uitsluitend waterkracht met GvO s uit noordelijke landen verkocht. In de grafiek is te zien dat daar in het stroometiket van 2014 voor het eerst verandering in komt. Er verschijnt ineens windenergie in de mix. 22 Tien jaar stroometiketten Overstappen? Ik zou het wel weten...

Groene stroom. ZX ronde 13 februari 2016

Groene stroom. ZX ronde 13 februari 2016 Groene stroom. ZX ronde 13 februari 2016 In de afgelopen ZX rondes hebben we het over kabelverliezen gehad maar ook over de synchronisatie van generatoren aan het openbaar net en onderlinge synchronisatie

Nadere informatie

Groenestroomklanten per product voor de consumentenmarkt

Groenestroomklanten per product voor de consumentenmarkt Groenestroomklanten per product voor de consumentenmarkt Notitie Delft, november 2014 Opgesteld door: L.M.L. (Lonneke) Wielders S. (Sofia) Cherif B.L. (Benno) Schepers 2 November 2014 3.E66.1 - Groenestroomklanten

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in geleverde elektriciteit Feiten en conclusies uit de notitie van ECN Beleidsstudies Sinds 1999 is de se elektriciteitsmarkt gedeeltelijk geliberaliseerd. In

Nadere informatie

Onderzoek duurzaamheid Nederlandse stroomleveranciers

Onderzoek duurzaamheid Nederlandse stroomleveranciers 2015 Onderzoek duurzaamheid Nederlandse stroomleveranciers Samengesteld door Consumentenbond Greenpeace Hivos Natuur & Milieu Wereld Natuur Fonds WISE colofon Onderzoek duurzaamheid Nederlandse stroomleveranciers

Nadere informatie

Elektriciteitsleveranciers in kaart

Elektriciteitsleveranciers in kaart Elektriciteitsleveranciers in kaart Update 2014 Rapport Delft, oktober 2014 Opgesteld door: L.M.L. (Lonneke) Wielders M.R. (Maarten) Afman S. (Sofia) Cherif Colofon Bibliotheekgegevens rapport: L.M.L.

Nadere informatie

Stroomproducten in kaart consumenten- en kleinzakelijke markt

Stroomproducten in kaart consumenten- en kleinzakelijke markt Stroomproducten in kaart consumenten- en kleinzakelijke markt Overzicht bronsamenstelling en herkomst stroomproducten van Nederlandse elektriciteitsleveranciers Update 2014 Rapport Delft, oktober 2014

Nadere informatie

certificeert duurzame energie

certificeert duurzame energie certificeert duurzame energie Met het certificeren van duurzame energie voorzien we deze energieproductie van een echtheidscertificaat. Dit draagt wezenlijk bij aan het goed functioneren van de groeneenergiemarkt.

Nadere informatie

BECO Energievergelijker & OverstapService

BECO Energievergelijker & OverstapService BECO Energievergelijker & OverstapService 4 februari 2014 samenstelling: werkgroep productie & financiën Waarom de overstapservice? De BECO gaat voor duurzame energie Het doel is om uiteindelijk zelf energie

Nadere informatie

Stroomproducten in kaart consumenten- en kleinzakelijke markt

Stroomproducten in kaart consumenten- en kleinzakelijke markt Stroomproducten in kaart consumenten- en kleinzakelijke markt 1 Oktober 2015 3.G06 Stroomproducten in kaart Update 2015 Bibliotheekgegevens rapport: Stroomproducten in kaart consumenten- en kleinzakelijke

Nadere informatie

Elektriciteitsleveranciers in kaart. Update 2015

Elektriciteitsleveranciers in kaart. Update 2015 Elektriciteitsleveranciers in kaart Update 2015 1 Oktober 2015 3.G07 - Elektriciteitsleveranciers in kaart - Update 2015 Bibliotheekgegevens rapport: Elektriciteitsleveranciers in kaart Update 2015 Dit

Nadere informatie

Salderingsoverzicht 2012 Inventarisatie van het beleid omtrent salderen en terugleveren van zonnestroom in de Nederlandse energiemarkt

Salderingsoverzicht 2012 Inventarisatie van het beleid omtrent salderen en terugleveren van zonnestroom in de Nederlandse energiemarkt Salderingsoverzicht 2012 Inventarisatie van het beleid omtrent salderen en terugleveren van zonnestroom in de Nederlandse energiemarkt Stichting Zonne-energie Wageningen Rogier Coenraads Frank Zegers Juli

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Onderzoek Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012 Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Datum: 9 september 2013 Vragen of reacties kunt u sturen

Nadere informatie

Auteur: C J Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent

Auteur: C J Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Onderzoek: Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2013 Auteur: C J Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Datum: 22 augustus 2014 Vragen of reacties kunt u sturen

Nadere informatie

Stroomproducten in kaart. Overzicht bronsamenstelling en herkomst stroomproducten van Nederlandse elektriciteitsleveranciers

Stroomproducten in kaart. Overzicht bronsamenstelling en herkomst stroomproducten van Nederlandse elektriciteitsleveranciers Stroomproducten in kaart Overzicht bronsamenstelling en herkomst stroomproducten van Nederlandse elektriciteitsleveranciers Rapport Delft, februari 2014 Opgesteld door: L.M.L. (Lonneke) Wielders M.R. (Maarten)

Nadere informatie

Onderzoek duurzaamheid Nederlandse stroomleveranciers

Onderzoek duurzaamheid Nederlandse stroomleveranciers 2016 Onderzoek duurzaamheid Nederlandse stroomleveranciers Samengesteld door Consumentenbond Greenpeace Natuur & Milieu WISE colofon Onderzoek duurzaamheid Nederlandse stroom leveranciers is een gezamenlijke

Nadere informatie

Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen. Energiemonitor 2010

Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen. Energiemonitor 2010 Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen Energiemonitor 2010 Index 1. Inleiding 2. Populariteit energievormen 3. Bouwen tweede kerncentrale 4. Uitbreiding

Nadere informatie

ENERGIE- LEVERANCIERS

ENERGIE- LEVERANCIERS ENERGIE- LEVERANCIERS JUNI 2016 Pagina 1 van 14 Inhoudsopgave Bladzijde 3 Inleiding 4 Conclusies 5 Algemene tevredenheid 6 Tevredenheid per categorie 14 Bijlage Huidige energieleverancier Pagina 2 van

Nadere informatie

Duurzame liberalisering in Nederland?

Duurzame liberalisering in Nederland? Duurzame liberalisering in Nederland? Inleiding De afgelopen jaren is de vraag naar groene stroom enorm gestegen. Maar er is in Nederland onvoldoende aanbod aan duurzaam elektriciteitsvermogen zoals windmolens,

Nadere informatie

Salderingsoverzicht 18-12-2012

Salderingsoverzicht 18-12-2012 Salderingsoverzicht 18-12-2012 Salderingsoverzicht Particulieren Door zelf zonne-energie op te wekken bespaart u op uw energierekening. Uw stroomtarief is opgebouwd uit een kaal leveringstarief, energiebelasting

Nadere informatie

Achtergrondgegevens stroometikettering 2005

Achtergrondgegevens stroometikettering 2005 CE Oplossingen voor r milieu, economie en technologie Oude Delft 180 2611 HH HH Delft ft tel: 015 2 150 150 tel: 015 2 150 150 fax: 015 2 150 151 fax: 015 2 150 151 e-mail: ce@ce.nl website: e-mail: www.ce.nl

Nadere informatie

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Emissiekentallen elektriciteit Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Notitie: Delft, januari 2015 Opgesteld door: M.B.J. (Matthijs) Otten M.R. (Maarten) Afman 2 Januari

Nadere informatie

ALGEMENE INFORMATIE SALDEREN SOLAR2020. Uw Specialist in Zonnepaneelsystemen.NL

ALGEMENE INFORMATIE SALDEREN SOLAR2020. Uw Specialist in Zonnepaneelsystemen.NL ALGEMENE INFORMATIE SALDEREN SOLAR2020 Salderingsoverzicht Particulieren Door zelf zonne-energie op te wekken bespaart u op uw energierekening. Uw stroomtarief is opgebouwd uit een kaal leveringstarief,

Nadere informatie

Stroomproducten in kaart grootzakelijke markt

Stroomproducten in kaart grootzakelijke markt Stroomproducten in kaart grootzakelijke markt Overzicht bronsamenstelling en herkomst stroomproducten van Nederlandse U elektriciteitsleveranciers Rapport Delft, oktober 2014 Opgesteld door: L.M.L. (Lonneke)

Nadere informatie

Salderingsoverzicht Particulieren

Salderingsoverzicht Particulieren Salderingsoverzicht Salderingsoverzicht Particulieren Door zelf zonne-energie op te wekken bespaart u op uw energierekening. Uw stroomtarief is opgebouwd uit een kaal leveringstarief, energiebelasting

Nadere informatie

Elektriciteitsleveranciers in kaart

Elektriciteitsleveranciers in kaart Elektriciteitsleveranciers in kaart Rapport Delft, februari 2014 Opgesteld door: M.R. (Maarten) Afman M. (Mart) Bles) B.L. (Benno) Schepers L.M.L. (Lonneke) Wielders Colofon Bibliotheekgegevens rapport:

Nadere informatie

ONDERZOEK DUURZAAMHEID NEDERLANDSE STROOM LEVERANCIERS

ONDERZOEK DUURZAAMHEID NEDERLANDSE STROOM LEVERANCIERS 2017 ONDERZOEK DUURZAAMHEID NEDERLANDSE STROOM LEVERANCIERS SAMENGESTELD DOOR CONSUMENTENBOND GREENPEACE NATUUR & MILIEU WISE COLOFON Onderzoek duurzaamheid Nederlandse stroom leveranciers is een gezamenlijke

Nadere informatie

Onderzoek duurzaamheid elektriciteitsleveranciers. Utrecht, 8 december 2014

Onderzoek duurzaamheid elektriciteitsleveranciers. Utrecht, 8 december 2014 Onderzoek duurzaamheid elektriciteitsleveranciers Utrecht, 8 december 2014 Inhoud 1. Samenvatting... 2 2. Inleiding op de elektriciteitsmarkt; gebruikte begrippen... 4 3. Selectie van stroomleveranciers...

Nadere informatie

Stand van zaken op de energiemarkt

Stand van zaken op de energiemarkt Stand van zaken op de energiemarkt Onderzoek energiemarkt consumenten Rapportage kerncijfers Eerste halfjaar 13 Majka van Doorn, research consultant Thijs Hendrix, senior research consultant 11 13 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Achtergrondgegevens Stroometikettering 2007

Achtergrondgegevens Stroometikettering 2007 Op CE Delft CE lossingen Delft voor Oplossingen milieu, econom voor ie milieu, en technolog economie ie en technologie Oude Delft 180 Oude Delft 180 2611 HH Delft 2611 HH Delft tel: tel: 015 015 2 150

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Salderingsoverzicht 2012 - Update november

Salderingsoverzicht 2012 - Update november Salderingsoverzicht 2012 - Update november Inventarisatie van het beleid omtrent salderen en terugleveren van zonnestroom in de Nederlandse energiemarkt Stichting Zonne-energie Wageningen Rogier Coenraads

Nadere informatie

Verantwoording Beoordeling Duurzaamheid Energiebedrijven

Verantwoording Beoordeling Duurzaamheid Energiebedrijven Verantwoording Beoordeling Duurzaamheid Energiebedrijven & Doel en afbakening Doel van de beoordeling Deze beoordeling is erop gericht de consument (keuze)informatie te geven over de duurzaamheid van stroomleveranciers

Nadere informatie

Stand van zaken op de energiemarkt

Stand van zaken op de energiemarkt Stand van zaken op de energiemarkt Onderzoek energiemarkt consumenten Rapportage kerncijfers Tweede halfjaar 13 Majka van Doorn, research consultant Thijs Hendrix, senior research consultant il 14 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Onderzoek duurzaamheid elektriciteitsleveranciers. Utrecht, 13 februari 2014

Onderzoek duurzaamheid elektriciteitsleveranciers. Utrecht, 13 februari 2014 Onderzoek duurzaamheid elektriciteitsleveranciers Utrecht, 13 februari 2014 Inhoud 1 Samenvatting... 3 2 Inleiding... 4 3 Selectie stroomleveranciers... 5 4 Selectie van stroomproducten... 6 5 Onderzoeksmethode

Nadere informatie

Factsheet: Dong Energy

Factsheet: Dong Energy Factsheet: Dong Energy Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel Dong Energy Producent/leverancier elektriciteit (en aardgas) Europa Consumenten/zakelijk - Omzet 900 miljoen (NL)/9

Nadere informatie

Nederlandse Energie Maatschappij B.V.

Nederlandse Energie Maatschappij B.V. Factsheet: Nederlandse Energie Maatschappij B.V. Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel De heer H. Swinkels en de heer P. Schoen Leverancier elektriciteit Nederland - Omzet 0,4

Nadere informatie

Resultaten klanttevredenheid 2010

Resultaten klanttevredenheid 2010 Vraag 1 : Ik ben via EasySwitch overgestapt van energieleverancier Ja 979 84% Nee 189 16% Totaal: 1168 100% Vraag 2 : Ik ben via EasySwitch overgestapt van energieleverancier vanwege het prijsvoordeel

Nadere informatie

ONDERZOEK DUURZAAMHEID ELEKTRICITEITSLEVERANCIERS

ONDERZOEK DUURZAAMHEID ELEKTRICITEITSLEVERANCIERS ONDERZOEK DUURZAAMHEID ELEKTRICITEITSLEVERANCIERS Utrecht, 8 december 2014 Inhoud 1. Samenvatting... 2 2. Inleiding op de elektriciteitsmarkt; gebruikte begrippen... 4 3. Onderzoeksmethode... 6 4. Ranking

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit

Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit Een samenvatting van de "Greenhouse Gas Protocol Scope 2 Guidance" Samengevat en vertaald door het EKOenergie-secretariaat, januari

Nadere informatie

Groene energie? Vergroenen met GvO s of Carbon Credits?

Groene energie? Vergroenen met GvO s of Carbon Credits? Groene energie? Vergroenen met GvO s of Carbon Credits? Een organisatie die MVO hoog ik het vaandel heeft, people planet en profit dus, wil groene stroom. En het kan vaak al voor de prijs van grijze stroom,

Nadere informatie

Rapportage Full Disclosure. Ministerie van Economische Zaken, Den Haag 12 september 2016

Rapportage Full Disclosure. Ministerie van Economische Zaken, Den Haag 12 september 2016 Rapportage Full Disclosure Ministerie van Economische Zaken, Den Haag 12 september 2016 1. Inleiding Op 6 oktober 2015 is naar aanleiding van het debat over het wetsvoorstel Elektriciteits- en gaswet (STROOM)

Nadere informatie

Haal meer rendement uit uw zonnepanelen

Haal meer rendement uit uw zonnepanelen Haal meer rendement uit uw zonnepanelen 1. Vergoeding voor teruggeleverde zonnestroom nu voor iedereen bereikbaar: Stroom van zonnepanelen is één van de meest schone vormen van energie. Om deze reden wil

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Westvoorne CO 2 - uitstoot

Westvoorne CO 2 - uitstoot Westvoorne CO 2 - uitstoot De grafiek geeft de CO 2-uitstoot verdeeld over de hoofdsectoren over de jaren 2010 tot en met 2013. Cijfers zijn afkomstig uit de Klimaatmonitor van RWS. Cijfers over 2014 zijn

Nadere informatie

Stand van zaken op de energiemarkt

Stand van zaken op de energiemarkt Stand van zaken op de energiemarkt Onderzoek energiemarkt consumenten Rapportage kerncijfers Tweede halfjaar 12 Majka van Doorn, research consultant Thijs Hendrix, senior research consultant 14 uari 13

Nadere informatie

Effecten en kosten van een kolenexit versus schone kolencentrales Bezinningsgroep energie 28 juni 2016

Effecten en kosten van een kolenexit versus schone kolencentrales Bezinningsgroep energie 28 juni 2016 Effecten en kosten van een kolenexit versus schone kolencentrales Bezinningsgroep energie 28 juni 2016 Ron.wit@eneco.com Overzicht presentatie 1. Ontwikkeling aandeel kolenstroom in Nederland 2. Effecten

Nadere informatie

www.consumind.nl Februari 2012

www.consumind.nl Februari 2012 www.consumind.nl Februari 2012 Dit informatiepakket bevat de volgende onderdelen: Achtergrond en algemene informatie energiemarkt. Vast of variabel energiecontract? De meest gestelde vragen bij overstappen.

Nadere informatie

Henk van de Boer; gea smith; hans kuipers; Henk Nijmeijer; klaas kuipers Onderwerp: rondvraag cie OGB 11 februari as

Henk van de Boer; gea smith; hans kuipers; Henk Nijmeijer; klaas kuipers Onderwerp: rondvraag cie OGB 11 februari as Van: Gabriëlle van Dinteren Verzonden: donderdag 5 februari 2015 11:32 Aan: Ria Veenstra CC: Henk van de Boer; gea smith; hans kuipers; Henk Nijmeijer; klaas kuipers Onderwerp:

Nadere informatie

Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder?

Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder? Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder? Enexis: Wij brengen energie waar mensen licht en warmte nodig hebben. Enexis: Een rijke historie IJsselmij Frigem EGD Ruil verzorgingsgebied

Nadere informatie

Milieuprofiel van stroomaanbod in Nederland

Milieuprofiel van stroomaanbod in Nederland CE Oplossingen voor milieu, economie en technologie Oude Delft 180 2611 HH Delft tel: 015 2 150 150 tel: 015 150 150 fax: 015 2 150 151 fax: 015 2 150 151 e-mail: ce@ce.nl website: e-mail: www.ce.nl ce@ce.nl

Nadere informatie

Zakelijke groenestroomproducten

Zakelijke groenestroomproducten Zakelijke groenestroomproducten Rapport Delft, december 2012 Opgesteld door: L.M.L. (Lonneke) Wielders M.R. (Maarten) Afman Colofon Bibliotheekgegevens rapport: L.M.L. (Lonneke) Wielders, M.R. (Maarten)

Nadere informatie

Milieuprofiel van stroomaanbod in Nederland

Milieuprofiel van stroomaanbod in Nederland CE CE Oplossingen voor Oplossingen voor milieu, economie milieu, economie en technologie en technologie Oude Delft 180 Oude Delft 180 2611 HH Delft tel: 015 2 150 150 fax: fax: 015 015 2 150 150 151 151

Nadere informatie

Effect van de CO 2 -prestatieladder op de GvO-markt

Effect van de CO 2 -prestatieladder op de GvO-markt Effect van de CO 2 -prestatieladder op de GvO-markt Effect van de CO 2 -prestatieladder op de GvO-markt Deze notitie is geschreven door: Lonneke Wielders Maarten Afman Delft, CE Delft, december 2016 Energievoorziening

Nadere informatie

ENERGIE- LEVERANCIERS

ENERGIE- LEVERANCIERS ENERGIE- LEVERANCIERS APRIL 2013 Pagina 1 van 38 Inhoudsopgave Bladzijde 3 Inleiding 5 Conclusies 6 Algemene tevredenheid 7 Tevredenheid per categorie 13 Imago energieleveranciers 19 Overstappen 22 Verkooppraktijken

Nadere informatie

1 Kunt u zich de antwoorden herinneren van eerdere vragen over de import van groen gas? 1

1 Kunt u zich de antwoorden herinneren van eerdere vragen over de import van groen gas? 1 > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag Postadres

Nadere informatie

Vragen artikel 61 Rvo van raadslid J.W. Vonk (D66 Heusden) over sjoemelstroom

Vragen artikel 61 Rvo van raadslid J.W. Vonk (D66 Heusden) over sjoemelstroom Zaaknummer 00492010 Onderwerp Vragen artikel 61 Rvo van raadslid J.W. Vonk (D66 Heusden) over sjoemelstroom Collegevoorstel Aanleiding / voorgeschiedenis Raadslid de heer J.W. Vonk (D66 Heusden) stelt

Nadere informatie

Het energiesysteem verduurzaamt (Bron: ECN, Energie-Nederland en Netbeheer Nederland)

Het energiesysteem verduurzaamt (Bron: ECN, Energie-Nederland en Netbeheer Nederland) Het energiesysteem verduurzaamt (Bron: ECN, Energie-Nederland en Netbeheer Nederland) De energievoorziening gaat veranderen. De energiemarkten zijn sterk in beweging en dat leidt tot onzekerheden. De energiesector

Nadere informatie

ENERGIEKAMER. Atoomstroom B.V. Informele zienswijze: SWAP-methode bij stroometikettering. Geachte,

ENERGIEKAMER. Atoomstroom B.V. Informele zienswijze: SWAP-methode bij stroometikettering. Geachte, ENERGIEKAMER Aan Atoomstroom B.V. Datum Uw kenmerk Ons kenmerk Bijlage(n) 1 Onderwerp Informele zienswijze: SWAP-methode bij stroometikettering Geachte, U heeft de Energiekamer van de Nederlandse Mededingingsautoriteit

Nadere informatie

INFORMATIE- EN INSCHRIJFAVOND SNEEK 13 NOVEMBER 2017

INFORMATIE- EN INSCHRIJFAVOND SNEEK 13 NOVEMBER 2017 INFORMATIE- EN INSCHRIJFAVOND SNEEK 13 NOVEMBER 2017 AGENDA Het doel van de avond Wat is de stroomtuin? Rekenvoorbeelden Sicco Beerda Gerrit van der Leeuw Na de pauze Panelen berekenen WAT IS DE DROOM?

Nadere informatie

Tarievenonderzoek energie

Tarievenonderzoek energie 2013 Tarievenonderzoek energie Vereniging de Vastelastenbond Onderzoek naar het verschil in tarieven voor onbepaalde tijd (slaperstarieven) in de energiemarkt Vereniging de Vastelastenbond 21-5-2013 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Energievergelijking Consumind Augustus 2015

Energievergelijking Consumind Augustus 2015 vergelijking Consumind Augustus 2015 Dit informatiepakket bestaat uit volgen onrlen: Complete vergelijking energieaanbiers voor: 1 jaar vast Complete vergelijking energieaanbiers voor: 2 jaar vast Complete

Nadere informatie

INSCHRIJFAVOND STROOMTUIN IJLST 6 NOVEMBER 2017

INSCHRIJFAVOND STROOMTUIN IJLST 6 NOVEMBER 2017 INSCHRIJFAVOND STROOMTUIN IJLST 6 NOVEMBER 2017 AGENDA Het doel van de avond Update van het project Rekenvoorbeelden Sicco Beerda Gerrit van der Leeuw Na de pauze Panelen berekenen EEN SOORT VOLKSTUIN,

Nadere informatie

Uw kenmerk CU.

Uw kenmerk CU. Autoriteit Consument en Markt T.a.v. mr. B.C.M. van Buchem (directeur Consumenten) Directie consumenten Muzenstraat 41 2511 WB Den Haag Datum Uw kenmerk 160728CU Contactpersoon Claudia Umlauf Doorkiesnummer

Nadere informatie

Achtergrond en doel presentatie

Achtergrond en doel presentatie Achtergrond en doel presentatie Achtergrond Uitnodiging van de raad; Nuon heeft reeds wind turbines in de Hoofdplaatpolder; Nuon ziet mogelijkheden voor het op termijn vervanging van de huidige turbines

Nadere informatie

Waar haalt u de energie vandaan?*

Waar haalt u de energie vandaan?* PwC energie-enquête 2009 Waar haalt u de energie vandaan?* Onderzoek naar het energiegedrag van Nederlandse huishoudens *connectedthinking PricewaterhouseCoopers verleent sectorspecifieke diensten op de

Nadere informatie

Certificering van duurzame energie. Gerjan Emsbroek 13 februari 2013

Certificering van duurzame energie. Gerjan Emsbroek 13 februari 2013 Certificering van duurzame energie Gerjan Emsbroek 13 februari 2013 Inhoud Inleiding CertiQ Garanties van Oorsprong Certificatensysteem Statistieken Duurzame warmte Inzicht voor eindgebruikers van duurzame

Nadere informatie

Naam en telefoon. Mundel van Wezenbeek Afdeling. Portefeuillehouder

Naam en telefoon. Mundel van Wezenbeek Afdeling. Portefeuillehouder Onderwerp Verduurzamen van energie inkoop Datum 20 december 2016 Naam en telefoon Mundel van Wezenbeek Afdeling SLWE Portefeuillehouder Wobine Buijs Wat adviseer je te besluiten? 1. Het voornemen uit te

Nadere informatie

Wie betaalt de rekening van de energietransitie?

Wie betaalt de rekening van de energietransitie? Wie betaalt de rekening van de energietransitie? Symposium KVGN 17 november 2016 Ron Wit Ron.Wit@eneco.com Overzicht presentatie 1. Ontwikkeling broeikasgassen in Nederland 2. Ontwikkeling integrale kosten

Nadere informatie

Duurzaamheid in de Nederlandse Elektriciteitssector

Duurzaamheid in de Nederlandse Elektriciteitssector Duurzaamheid in de Nederlandse Elektriciteitssector SOMO Februari 2012 Duurzaamheid in de Nederlandse Elektriciteitssector Colofon Duurzaamheid in de Nederlandse Elektriciteitssector Februari 2012 Auteurs:

Nadere informatie

Energie besparen en zelf energie opwekken

Energie besparen en zelf energie opwekken Energie besparen en zelf energie opwekken Else Boutkan Moderator Energiek Pijnacker- Nootdorp Bewonersvereniging Oude Leede 16 oktober 2013 Waarom energiebesparen en zelf opwekken? Besparen Wooncomfort

Nadere informatie

Les Kernenergie. Werkblad

Les Kernenergie. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Kernenergie Werkblad Les Kernenergie Werkblad Wat is kernenergie? Het Griekse woord atomos betekent ondeelbaar. Het woord atoom is hiervan afgeleid. Ooit dachten wetenschappers

Nadere informatie

CertiQ, gegarandeerd. Presentatie VEMW. Jan van der Lee Tilburg, 11 november 2016

CertiQ, gegarandeerd. Presentatie VEMW. Jan van der Lee Tilburg, 11 november 2016 CertiQ, gegarandeerd Presentatie VEMW Jan van der Lee Tilburg, 11 november 2016 GvO systeem is book & claim systeem Electricity Markets Product: Electricity Certificate Markets Issuing Transfer GO Registry

Nadere informatie

Persdossier. Contact: Meest recente update: 18 oktober 2013

Persdossier. Contact: Meest recente update: 18 oktober 2013 Persdossier Meest recente update: 18 oktober 2013 Contact: Katrien Denef of Ellien Stinissen +32 15 40 41 40 pressbelgium@eneco.com katrien.denef@eneco.com ellien.stinissen@eneco.com Inhoud In het kort

Nadere informatie

Disclosure. Voorstellen voor meer transparantie over herkomst van geleverde stroom

Disclosure. Voorstellen voor meer transparantie over herkomst van geleverde stroom Disclosure Voorstellen voor meer transparantie over herkomst van geleverde stroom Inhoud 1. Welke noden voor het Vlaamse disclosure systeem? 2. Welke ontwikkelingen zijn al bezig 3. Wat nog nodig? => Voorstellen

Nadere informatie

Achtergrondgegevens Stroometikettering 2011

Achtergrondgegevens Stroometikettering 2011 Achtergrondgegevens Stroometikettering 2011 Eindrapport Delft, februari 2012 Opgesteld door: M. (Mart) Bles L.M.L. (Lonneke) Wielders Colofon Bibliotheekgegevens rapport: M. (Mart) Bles, L.M.L. (Lonneke)

Nadere informatie

Aantal tegenstanders kernenergie toegenomen

Aantal tegenstanders kernenergie toegenomen Onderzoek Aantal tegenstanders kernenergie toegenomen Voor: Greenpeace Door: Synovate Datum: 19 april 2011 Project: 94014 Copyright: Synovate BV. Alle rechten voorbehouden. De concepten en ideeën die u

Nadere informatie

Duurzaamheid in de Nederlandse Elektriciteitssector

Duurzaamheid in de Nederlandse Elektriciteitssector Duurzaamheid in de Nederlandse Elektriciteitssector SOMO Februari 2012 Duurzaamheid in de Nederlandse Elektriciteitssector Colofon Duurzaamheid in de Nederlandse Elektriciteitssector Februari 2012 Auteurs:

Nadere informatie

94% betaalt te veel Hoe Nederland na de liberalisatie reageert op de nieuwe aanbieders op de Nederlandse energiemarkt

94% betaalt te veel Hoe Nederland na de liberalisatie reageert op de nieuwe aanbieders op de Nederlandse energiemarkt 94% betaalt te veel Hoe Nederland na de liberalisatie reageert op de nieuwe aanbieders op de Nederlandse energiemarkt Drs. Maurice de Hond (www.peil.nl) Mei 2009 1 Inleiding Bij alle producten of diensten

Nadere informatie

presentatie over Zonnedak Holthuizen

presentatie over Zonnedak Holthuizen presentatie over Zonnedak Holthuizen 13 maart 2017 1 Zonnedak Holthuizen INHOUD presentatie: 1. introductie (FvH) 2. wat is en wat doet AGEM? (RK) 3. praktijkervaring met zonnedaken (RK) 4. Zonnedak Holthuizen

Nadere informatie

Marktwerking in de energiesector

Marktwerking in de energiesector Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam Postbus 247 1000 AE Amsterdam t 020 522 54 44 f 020 522 53 33 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Rapport Marktwerking in de energiesector Remy Bleijendaal F3175

Nadere informatie

Energie voor morgen, vandaag bij GTI

Energie voor morgen, vandaag bij GTI Energie voor morgen, vandaag bij GTI Jet-Net docentendag 5 juni 2008 GTI. SMART & INVOLVED GTI is in 2009 van naam veranderd: GTI heet nu Cofely SLIMME ENERGIENETWERKEN, NU EN MORGEN 2008 2010 Centrale

Nadere informatie

CO2-uitstoot elektriciteitsproducenten

CO2-uitstoot elektriciteitsproducenten CO2-uitstoot elektriciteitsproducenten in Nederland 2014 CO2-uitstoot elektriciteitsproducenten in Nederland 2014 Door: Paul Noothout, Esther Eggink, Kees van der Leun Datum: 18 december 2015 Projectnummer:

Nadere informatie

Statistisch overzicht CertiQ

Statistisch overzicht CertiQ Statistisch overzicht CertiQ Garanties van Oorsprong Productie van duurzame elektriciteit in Nederland sep- Laatste 12 mnd (Op basis van uitgegeven Garanties van Oorsprong; in MWh weergegeven) Totaal 816.2

Nadere informatie

Persdossier. Contact persverantwoordelijke: Vincent.DeDobbeleer@eneco.com +32 (0)498 17 85 55

Persdossier. Contact persverantwoordelijke: Vincent.DeDobbeleer@eneco.com +32 (0)498 17 85 55 Persdossier Contact persverantwoordelijke: Vincent.DeDobbeleer@eneco.com +32 (0)498 17 85 55 Inhoud In het kort 3 De toekomst volgens Eneco 4 Duurzaam, Decentraal, Samen 4 Transitie 5 Het huis van de toekomst

Nadere informatie

Rapport van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 8 augustus 2006

Rapport van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 8 augustus 2006 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt North Plaza B Koning Albert II-laan 7 B-1210 Brussel Tel. +32 2 553 13 79 Fax +32 2 553 13 50 Email: info@vreg.be Web: www.vreg.be Rapport

Nadere informatie

Carbon footprint 2011

Carbon footprint 2011 PAGINA i van 12 Carbon footprint 2011 Opdrachtgever: Stuurgroep MVO Besteknummer: - Projectnummer: 511133 Documentnummer: 511133_Rapportage_Carbon_footprint_2011_1.2 Versie: 1.2 Status: Definitief Uitgegeven

Nadere informatie

Persdossier. Persdienst: pressbelgium@eneco.com. Meest recente update: 13 mei 2014. Persverantwoordelijke: Katrien Denef +32 473 95 13 75

Persdossier. Persdienst: pressbelgium@eneco.com. Meest recente update: 13 mei 2014. Persverantwoordelijke: Katrien Denef +32 473 95 13 75 Persdossier Meest recente update: 13 mei 2014 Persdienst: pressbelgium@eneco.com Persverantwoordelijke: Katrien Denef +32 473 95 13 75 Back-up: Vincent De Dobbeleer +32 485 08 37 16 Inhoud In het kort

Nadere informatie

Emissie-inventaris scope 1 en scope 2 over 2016 (3.A.1)

Emissie-inventaris scope 1 en scope 2 over 2016 (3.A.1) Emissie-inventaris scope 1 en scope 2 over (3.A.1) Bovenstaande afbeelding geeft de verdeling van CO 2-emissies naar de verschillende scopes weer. Scope 1 emissies of directe emissies zijn emissies door

Nadere informatie

Les Biomassa. Werkblad

Les Biomassa. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Biomassa Werkblad Les Biomassa Werkblad Niet windenergie, niet zonne-energie maar biomassa is de belangrijkste bron van hernieuwbare energie in Nederland. Meer dan 50%

Nadere informatie

BUDGETENERGIE MEEST VOORDELIGE AANBIEDER

BUDGETENERGIE MEEST VOORDELIGE AANBIEDER NATIONAAL BESPAARONDERZOEK ENERGIE NOVEMBER 2013 BespaarWijzer.nl Conclusies Nederlandse huishoudens kunnen gemiddeld 283 per jaar besparen op de energiekosten Veel consumenten hebben nog een traditionele

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

TB141-E Introductie in Energie & Industriesystemen

TB141-E Introductie in Energie & Industriesystemen TB141-E Introductie in Energie & Industriesystemen Oefententamen 1 Aanwijzingen: Lees de vragen vooraf door en deel de beschikbare tijd in voor beantwoording van de vragen. Dit tentamen beslaat 20 meerkeuzevragen

Nadere informatie

Aantal uitgereikte groenestroomcertificaten en garanties van oorsprong

Aantal uitgereikte groenestroomcertificaten en garanties van oorsprong Statistieken Laatste aanpassing 14/04/2015 Aantal uitgereikte groenestroomcertificaten en garanties van oorsprong Dit document bevat de gegevens betreffende het aantal toegekende groenestroomcertificaten

Nadere informatie

Basisles Energietransitie

Basisles Energietransitie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Energietransitie Werkblad Basisles Energietransitie Werkblad 1 Wat is energietransitie? 2 Waarom is energietransitie nodig? 3 Leg in je eigen woorden uit wat het Energietransitiemodel

Nadere informatie

Elektriciteitsleveranciers in kaart

Elektriciteitsleveranciers in kaart Elektriciteitsleveranciers in kaart Update 2014 Referentierapport Rapport Delft, oktober 2014 Opgesteld door: L.M.L. (Lonneke) Wielders M.R. (Maarten) Afman Colofon Bibliotheekgegevens rapport: L.M.L.

Nadere informatie