company good 6 Alexander Pechtold over de ondernemende samenleving Marleen Damen wethouder Leiden werk is de beste zorg

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "company good 6 Alexander Pechtold over de ondernemende samenleving Marleen Damen wethouder Leiden werk is de beste zorg"

Transcriptie

1 good 6 company Alexander Pechtold over de ondernemende samenleving Marleen Damen wethouder Leiden werk is de beste zorg Ondernemen met een arbeidsbeperking flexibele economie, hybride arbeidsrelaties VOORJAAR 2014 NUMMER 6 JAARGANG 4

2 I tem colofon I nhoud voorwoord GoodCompany is hét magazine voor de publieke sector over ondernemerschap. IMK wil met GoodCompany een platform voor debat creëren over de complexe relatie tussen ondernemers en de overheid. cover Ruimte voor de ondernemende samenleving artikelen Altijd blijven vechten Schijnzelfstandigheid is vaak niet wat het lijkt. Ondernemerschap is hot in de politiek na decennialange vergetelheid. Logisch, want onder- GoodCompany verschijnt in controlled circulation onder beslissers en beïnvloeders binnen de diverse sociale en economische domeinen van de overheid. Wilt u ook een gratis abonnement op GoodCompany, stuur dan een naar De volgende GoodCompany verschijnt in het najaar van Alexander Pechtold, politiek leider van D66, in gesprek met Han Dieperink, directeur IMK, over ondernemers en politiek, over vrijheid creëren om te kunnen ondernemen en over de modernisering van de sociale zekerheid, óók voor ondernemers was een rampjaar voor Pannendekkersbedrijf De Rooij. Maar stoppen was gewoon geen optie. Ik ben ondernemer in hart en nieren, zegt Susanne de Rooij. Met steun van ISD Kop van Noord Holland kon het bedrijf verder. Het zal nog een poos zwaar zijn, maar we hebben de wind in elk geval weer een beetje mee. 8 nemerschap en het MKB is de bewezen motor van de economie en werkgelegenheid. En 1,2 miljoen ondernemers vormen trouwens een aantrekkelijk electoraat. Ondernemerschap is een nieuw thema voor de politiek, zowel op lokaal als nationaal niveau en dat stemt ons tevreden. Die politieke aandacht is nodig om het werkgevers- en werknemersgerichte sociaal economisch stelsel te verbreden naar (of misschien wel te vervangen door) een stelsel voor een grote GoodCompany is een uitgave van IMK en verschijnt tweemaal per jaar in een oplage van stuks. Concept & realisatie: Mindset Design: Philip van der Pol (Studio Obus) Fotografie: Hans Catshoek, Arie Cijfer, Ruud van der Graaf, Clemens Rikken, Robert Jan Stokman, Corina Sprokkelenburg. Redactie/coördinatie: Brigitte van Tetterode-Buijs Anja van Voorthuijzen Postbus AK Baarn T F E W Het Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf (IMK) helpt in nauwe samenwerking met gemeenten, enkele duizenden gevestigde ondernemers per jaar. Daarnaast begeleidt IMK circa duizend startende ondernemers per jaar naar ondernemerschap. Leiden: verbinden economische en sociale agenda Om meer mensen aan het werk te kunnen helpen, heb je ondernemers en werkgevers hard nodig, aldus wethouder Marleen Damen (PvdA) met in haar portefeuille o.a. Werk en Inkomen. Ze wil de sociale agenda verbinden aan de economische agenda. 10 Ondernemen met een arbeidsbeperking De economie flexibiliseert en gaat steeds meer over op hybride arbeidsrelaties (combinatie van loondienst of uitkering en ondernemerschap). Dat biedt kansen voor mensen met een arbeidshandicap om te gaan ondernemen. 14 Ondernemerschap in turbulente tijden en verder Nederland is een ondernemend land met meer dan een miljoen ondernemers en starters per jaar. Maar daarvan komen er ook veel in problemen. Bbz-consulenten praten over de maatschappelijke consequenties, over hulp bij failliet gaan en doorstarten. 20 Team Zelfstandigen Peel en Maas Branche in detail: automotive Gastcolumn van Pieter Waasdorp Noodloket Ins & Outs diversiteit van arbeidsrelaties, waaronder die van zelfstandig ondernemerschap. Het thema ondernemerschap in de politiek is nog lang niet volwassen. Dat blijkt uit de vele one-liners zonder nuance uit de monden van politici, van raadslid tot wethouder, van kamerlid tot minister. Een voorbeeld daarvan is het verschijnsel van schijnzelfstandigheid: Alle zorgzelfstandigen worden over één kam geschoren en dat dreigt ook voor zelfstandigen in de bouw, het onderwijs, transport en de zakelijke dienstverlening te gebeuren. Onder het mom van we zijn tegen schijnzelfstandigheid wordt ontluikend ondernemerschap in die sectoren de nek omgedraaid, terwijl flexibilisering van de arbeidsmarkt in die sectoren juist zo hard nodig is om de maatschappelijke uitdagingen aan te kunnen gaan. De oplossing is simpel en in handen van onze politici. Verdiep u in de nuances van het onderwerp en vorm daarmee uw meningen en standpunten. U zult ervaren dat juist die nuances en-en denken en doen mogelijk maakt: Én flexibilisering van de arbeidsmarkt én stimuleren van ondernemerschap én het bestrijden van constructies, die alleen maar fiscale voordelen opleveren. Wie kan daar nou tegen zijn? Han Dieperink 2 3

3 I nterview De ondernemer heeft de ruimte nodig om te doen waar hij goed in is: ondernemen. De overheid is er om ondernemers te faciliteren en te ondersteunen, niet om zich onnodig te bemoeien met ondernemers, zegt Alexander Pechtold, sinds 2006 politiek leider van D66, in gesprek met Han Dieperink, directeur IMK. Over ondernemers en politiek, over vrijheid creëren om te kunnen ondernemen en over de modernisering van de sociale zekerheid, óók voor ondernemers. Dat ondernemers van groot belang zijn voor onze economie en onze banen is voor D66 al lang een uitgemaakte zaak, stelt Pechtold (van 16 december 1965, Delft). Hij komt zelf uit een ondernemersgezin. Mijn vader was aannemer in de bouw, hij was presidentdirecteur van Dura Vermeer. Mijn broer is ondernemer in de Rotterdamse haven. Zelf heb ik jarenlang als MKB er bij een veilinghuis gewerkt, Van Stockum in Den Haag. Het was een moeilijke periode, maar met hard werken zijn we erin geslaagd het veilinghuis er weer bovenop te krijgen. Hij lacht: Nu geef ik leiding aan D66, en ik kan u zeggen: een politieke partij heeft ook veel weg van een onderneming. Vrijheid creëren De standpunten van D66 met betrekking tot ondernemerschap zijn samen te vatten onder de slogan vrijheid creëren om te kunnen ondernemen. Verminderen van regeldruk, meer vertrouwen krijgen van de overheid, één loket bij de overheid voor ondernemers, flexibele bestemmingsplannen en een ombudsman voor ondernemers in de strijd tegen bureaucratie en regelzucht. Er is geen partij te vinden, die niet voor het verminderen van regeldruk voor ondernemers is. Wat maakt dit punt blijkbaar zo hardnekkig? En hoe kunnen die horden worden genomen? De ondernemer heeft de ruimte nodig om te doen waar hij goed in is: ondernemen. Te vaak staan regels hen in de weg. De voorbeelden kom je overal in het land tegen. Een horecaondernemer in Utrecht moest van de brandweer zijn brandblusser hoog ophangen, waarna hij door de Voedsel- en Warenautoriteit werd gesommeerd deze weer lager te plaatsen. Een eigenaresse van een theewinkeltje in Dordrecht mocht pas na een strijd van vijf jaar ook thee gaan schenken. Creatieve ondernemers die, zeker in crisistijd, toch hun geld weten te verdienen, moeten niet in de weg gezeten worden. De politiek is daar mede schuldig aan. De neiging in Den Haag is alexander pechtold De neiging in Den Haag is vaak om problemen op te lossen met nieuwe regels. Dat werkt lang niet altijd. RUIMTE VOOR DE ondernemende samenleving 4

4 I nterview iemand tegenhouden in zijn droom om mersagenda. De afgelopen jaren hebben een eigen onderneming te starten? Wat we ons Europees, landelijk en lokaal ons betreft moet iedereen ondernemer volop ingezet voor de ondernemer kunnen worden en zijn ondernemers- volgens het eerder genoemde credo competentieregels hopeloos achter- meer ruimte, minder regels, meer haald. kansen : we hebben in Europa het internationale ondernemersklimaat Zzp ers in de zorg of in het onderwijs: een mooi voor- beschermd. Landelijk is het ons gelukt beeld van vrijheid en goed ondernemerschap, of een in het Herfstakkoord de lasten voor schrijnend voorbeeld van schijnzelfstandigheid? Wat onder meer bedrijven met 1,7 miljard is uw visie daarop? te verlagen en de gehate zzp-boete af te schaffen. D66 heeft de verplichte hef- Met de groei van het aantal zzp ers is er fing voor de Kamer van Koophandel ook steeds meer schijnzelfstandigheid. afgeschaft en MKB ers meer kans Je bent zelfstandige of niet, schijnzelf- gegeven bij overheidsaanbestedingen. standigheid hoort niet te bestaan en Lokaal hebben D66-fracties in steden moet aangepakt worden. Je bent niet zzp er omdat het je werkgever fiscale Han Dieperink in gesprek met Alexander Pechtold als Utrecht en Den Haag ervoor gezorgd dat startende ondernemers de eerste voordelen biedt. De regels die er nu zijn Het MKB is echt een banenmotor voor Het kan ook zzp ers overkomen dat ze jaren geen onroerendzaakbelasting om schijnzelfstandigheid tegen te gaan Nederland en de plek waar innovatieve arbeidsongeschikt raken, maar hier (OZB) hoeven te betalen. Onze inzet moeten beter gehandhaafd worden, ideeën vandaan komen. Van grote waar- bestaat geen steun voor. D66 wil dat de voor ondernemers wordt gelukkig ook maar van meer regels op dit gebied de dus. De overheid is er om onderne- zzp er ook toegang krijgt tot de WIA en door MKB ers gezien en gewaardeerd. heeft niemand profijt. mers te faciliteren en te ondersteunen, zo ook verzekerd is tegen arbeidsonge- Zo zijn de D66-fracties van Den Haag en Ondernemende samenleving Nederland kent ruim een miljoen ondernemers, waarvan ruim niet om zich onnodig te bemoeien met ondernemers. Natuurlijk zie je het liefst gezonde en succesvolle ondernemingen, alleen lukt dat niet altijd. Wanneer een schiktheid. Ondernemers en politiek Kleine ondernemers voelen zich min- Utrecht als meest ondernemersvriendelijk gekozen. Het beleid van de overheid lijkt zich meer te richten zzp ers. Deze ondernemers vormen niet onderneming dan toch dreigt te moe- der vertegenwoordigd in de politiek. op middelgrote en grote bedrijven, dan op de kleine alleen de motor van de Nederlandse ten stoppen, kan de gemeente wanneer Hoewel de aandacht voor het MKB en ondernemingen, getuige de praktijk rond het top- economie, maar blijken ook met regel- nodig in beeld komen om financiële zzp-schap in de Tweede Kamer in de sectoren beleid en de sectorplannen. Vrijwel alle maat kwetsbaar te zijn. Jaarlijks stop- zekerheid te bieden door het aanbieden afgelopen periode iets gegroeid is, staat bestedingsruimte gaat naar de gebruikelijke pen ruim ondernemers met van bijstand voor zelfstandigen. De bij- die aandacht in geen verhouding tot het gevestigde partijen. Deelt u deze observatie en hun onderneming, waarvan meer dan stand voor zelfstandigen is altijd een maatschappelijk belang van het MKB wat is uw visie op dit punt? de helft door financiële problemen. tijdelijke oplossing: ieder is er bij gebaat voor Nederland. Veel zzp ers hebben een inkomen rond dat de ondernemer snel weer aan de Vroeger zette de VVD zich in voor de of onder het minimum. Volgens som- slag kan. Herkent u zich in deze stellingname? Stemt de onder- MKB er, tegenwoordig richt deze partij vaak om problemen op te lossen met Ik kan wel een aantal voorbeelden noe- migen is dat een onontkoombaar snij- nemer/kiezer naar uw mening primair vanuit zijn of zich vooral op de grote gevestigde orde. nieuwe regels. Dat werkt lang niet altijd. men van overtollige regels: deuren die verlies van een ondernemende samen- Dient de recente toename van het aantal zelfstan- haar ondernemershart, of laat die zich leiden door Wat D66 betreft verdienen de midden- Dat ondernemers van groot belang zijn van de ene dienst naar binnen moeten leving en volgens anderen is het een digen (naar 1 op 8 van de beroepsbevolking) ook andere thema s? Kortom, hoe interessant zijn onder- en kleine ondernemingen meer aan- voor onze economie en onze banen is openen en van de andere instanties onnodige en onwelkome verspilling van invloed te hebben op de modernisering van de nemers als kiezersgroep? dacht: door hun beperktere omvang voor D66 al lang een uitgemaakte zaak. juist weer naar buiten. En wat te den- talent en middelen met de mogelijkheid sociale zekerheid en zo ja, in welke vorm? zijn ze vaak meer flexibel, maar ook De ondernemersagenda van D66 zou ken van regels die bakkers verbieden om het te voorkomen. Bijna 1,3 miljoen Nederlanders zijn meer kwetsbaar. Met minder (of geen) je kort kunnen samenvatten als meer om een bankje voor de deur te zetten Het aantal zzp ers groeit, alleen de werkzaam binnen het MKB. Het is dus personeel is er vaak nog veel te ontdek- ruimte, minder regels, meer kansen. omdat ze geen horecaonderneming Voor welke aspecten van ondernemerschap ziet u sociale voorzieningen voor hen blijven heel belangrijk dat er binnen de poli- ken. Het delen van kennis en ervarin- Langs die lijnen hebben we de afgelo- zijn? Regels die geheel overbodig zijn een rol voor de lokale of centrale overheid en wat achter. Er zijn nu veel zzp ers onverze- tiek aandacht is voor het MKB. Met gen is waardevol. We zetten daarom in pen jaren ook resultaten geboekt. en alleen maar leiden tot onnodige voor rol? In hoeverre ziet u bijvoorbeeld een rol voor kerd en met onvoldoende spaargeld op Kees Verhoeven, oud-directeur MKB op een betere aansluiting van het MKB bureaucratie. Er moet samen met de de overheid in preventie van het falen van onderne- de bank voor hun oude dag. D66 heeft Amsterdam, hebben we sinds 2010 bij regionale onderwijsinstellingen Wat is uw visie over de grens tussen noodzakelijke en ondernemers goed gekeken worden mingen/ondernemers? En in het in stand houden of zich actief ingezet voor een pensioen- iemand uit de praktijk in onze fractie. en het creëren van kennisclusters van overtollige regelgeving? Aan welke kant liggen bij- naar welke regels overtollig en welke uitbreiden van een bijstandsvoorziening voor zelf- fonds voor zzp ers, voor de zzp er die Samen met hem hebben we verder bedrijven, onderwijs en onderzoeks- voorbeeld eisen m.b.t. ondernemerscompetenties? regels noodzakelijk zijn. Waarom zou je standigen, zoals het Bbz? meer zekerheid wil voor de toekomst. inhoud gegeven aan onze onderne- instellingen. 6 7

5 I tem relatie tussen kosten en omzet was niet kantoor en bij de bank in Den Helder, We werken veel voor Volendammers, evenwichtig. Om de levensvatbaarheid zijn we gelukkig toch tot een construc- daarmee hebben we een geweldige klik. te vergroten moest de overhead worden tieve oplossing gekomen, waarbij er We hebben de aansturing op de bouw- verkleind, moest er meer worden ge- ruimte was het bestaande Bbz-krediet plaats helemaal onder controle. Daar Geen seconde heeft Susanne de Rooij overwogen om het bijltje erbij neer te gooien in stuurd op prijs en ook op de omzetsnelheid tussen personeel en productiviteit. De organisatie op het werk moest effi- te verruimen. Susanne, blij: Het zal nog een poos zwaar zijn, maar we hebben de wind in elk geval weer een beetje verdien je het. Personeel is tweemaal zo duur als vijftien jaar geleden. Toen hadden we 22 man buiten en dat kostte ons Een rampjaar, zucht ze, maar stoppen was gewoon geen optie. Ik ben ondernemer in hart en nieren en vind het geweldig om op de bouwplaats te zijn. Daarvoor zal ik altijd blijven vechten. ciënter. Alle goede adviezen en intenties ten spijt, net toen de zaak weer een beetje begon te draaien, kwam door de lange winter van 2013 het werk stil te liggen. Het was in feite al één voor twaalf voor mee. Voor 2014 verwacht ik een mooi resultaat, al wordt dat nog wel passen en meten. Wim: Door die financiering kun je in elk geval weer wat meer van de korte naar de lange termijn kijken. in guldens net zoveel als nu in euro s voor de helft van het aantal mensen. Mensen kosten dus het dubbele, maar leveren niet het dubbele op. En veel zzp ers verpesten de markt door onder de prijs te werken. Toch moet de produc- Pannendekkersbedrijf De Rooij - schuld- tiviteit omhoog. Daarom werken we nu eisers klopten aan de deur en aanvan- Het moet natuurlijk allemaal wel terug met drie groepen en ook proberen we ALTIJD BLIJVEN VECHTEN kelijk wilde de Rabobank het bestaande krediet niet verruimen. Sjaak: De zaak verdiend worden onze apparaten slimmer in te zetten. stond net weer op de rails en toen kwam Susanne: Ja, we zullen er hard voor Susanne en haar man Harry zijn in 1993 Pannendekkersbedrijf De Rooij gestart in het Noord-Hollandse Als gemeente maak je vooral ook een sociale afweging, kijk je naar alle omstandigheden. Welke gevolgen heeft een Wim van der Hoek: Helaas lukte het de familie niet om af te lossen. Wij hebben toen besloten om niet tot invordering die vervelende winter. Toen dacht ik ook wel even: de rek is eruit. Maar na een aantal gesprekken, bij Susanne op moeten blijven vechten. Maar we zitten goed in het werk nu, hebben vaste klanten onder bouwbedrijven en aannemers. Kolhorn. Een vrouw in de bouw, dat bepaalde beslissing? Als medewerkers over te gaan. Formeel is dat wel de weg, was voor die tijd best uniek hoor, lacht in de WW of bijstand belanden, schiet je maar sociaal niet wenselijk. Van sane- Susanne. Zij werkte daarvoor als calcu- daar als gemeente ook niets mee op. ring wordt niemand beter. Wel heb ik lator in de schilderswereld, hij als uit- Pannendekkersbedrijf De Rooij leek Sjaak Vrieling, Ondernemersadviseur voerder in de dakdekkerswereld. Ze gered, maar kort erna sloeg het noodlot bij het IMK, gevraagd om naar de hadden al langer ideeën om voor zich- opnieuw toe. Eerst werd Harry getroffen bedrijfsvoering te kijken. zelf te beginnen en in 1993 kwam het er dan eindelijk van, samen met een zakenpartner. Daarvan werd overigens door een burn-out, waardoor hij een jaar uit de roulatie was. Toen werd bij Susanne de diagnose kanker gesteld. Verbetering Sjaak Vrieling heeft zelf twaalf jaar bij in 1997 weer afscheid genomen, het Haar broer werd opgeleid tot bedrijfs- een bouwonderneming gewerkt en kent bleek geen match. Hij had dollartekens leider, maar dat bleek geen succes. Hij dus de branchespecifieke klappen van in de ogen, dat heeft ons veel geld ge- had een andere kijk op zaken, laat ik de zweep. In het eerste gesprek consta- kost en ook klanten. We moesten alles het zo maar zeggen. Ik heb geen contact teerde ik al direct dat er mogelijkheden weer opnieuw opbouwen. meer met hem, vertelt Susanne. Maar waren voor verbetering, met name op Sociale afweging Dat opnieuw opbouwen ging het echt- we kregen weer klappen en draaiden verlies. het gebied van de overhead en het financieel management, vertelt Sjaak. De paar De Rooij goed af, op het toppunt hadden ze 22 medewerkers op de bouwplaatsen aan het werk. Maar in 2010 moesten ze als gevolg van de crisis bij de gemeente aankloppen voor bijstand. Bij de bank konden ze niet langer terecht. Wij hebben toen een lening verstrekt, vertelt consulent Wim van der Hoek van ISD Kop van Noord-Holland. Als wij een lening verstrekken, moet die natuurlijk gewoon met rente worden betaald. Maar, anders dan de banken, zijn wij Susanne de Rooij geflankeerd door Sjaak Vrieling (links) en Wim van der Hoek niet gericht op winst maken door zoveel mogelijk rente te ontvangen. 8 9

6 I nterview Leiden verbindt economische agenda aan sociale agenda WETHOUDER MARLEEN DAMEN: Om meer mensen aan het werk te kunnen helpen, heb je ondernemers en werkgevers heel hard nodig Marleen Damen heeft zich ook in haar vorige functies bezig gehouden met werkgelegenheidsvraagstukken vooral als het gaat om mensen voor wie het hebben van werk niet vanzelfsprekend is, omdat zij een afstand tot de arbeidsmarkt hebben. In het nieuwe college van Leiden lijkt PvdA er Damen als wethouder met de portefeuille Werk en Inkomen, Wijken en Financiën dan ook precies op haar plaats, juist nu gemeenten hiervoor verantwoordelijk worden en het verschil kunnen maken. Ik vind werk voor mensen belangrijk: om zichzelf te ontplooien, hun talent te verzilveren, mee te doen, het gevoel te hebben van waarde te zijn en erbij te horen. Alle onderzoek wijst ook uit dat werk de beste zorg is, speechte Marleen Damen bij haar aantreden. Ze vertelde bij die gelegenheid over haar verstandelijk beperkte zusje die al meer dan 20 jaar aan het werk is via een sociaal werkbedrijf. Het hebben van werk is voor haar belangrijk, geeft een reden om iedere dag weer op te staan, geeft de nodige structuur, biedt sociale contacten en niet onbelangrijk: ze verdient hiermee haar eigen salaris, aldus Damen, die na haar studie politicologie aan de slag ging als beleidsmedewerker bij het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de laatste vijf jaar directeur was bij Cedris, de brancheorganisatie voor de sociale werkgelegenheid & arbeidsintegratie. Ondernemers en werkgevers nodig Op haar nieuwe post in Leiden wil Damen de economische agenda verbinden aan de sociale agenda. Ondernemerschap is belangrijk voor de vitaliteit van de stad. Om meer mensen aan het werk te kunnen helpen, heb je ondernemers en werkgevers heel erg hard nodig. Het midden- en kleinbedrijf is de banenmotor van dit land en ook van deze stad. Daar worden de meeste arbeidsplaatsen gerealiseerd voor mensen waarbij dat niet vanzelf gaat. Dat varieert van stageplekken voor jongeren tot werk voor mensen met een behoorlijke arbeidsbeperking. Het verbinden van de economische agenda aan de sociale agenda betekent dat als je ondernemerschap en werkgelegenheid stimuleert, je er ook voor zorgt dat dit ten goede komt aan mensen die lager opgeleid zijn, of die wat meer moeite hebben met het vinden van een baan. Als je kijkt naar het Leiden Bio Science Park: daar is voor een groot deel werkgelegenheid voor hoger opgeleiden, maar daar komt altijd werk bij kijken - in de sfeer van dienstverlening, beheer en onderhoud - dat door andere doelgroepen gedaan wordt. We krijgen ook als gemeente Leiden een grotere opgave om mensen aan het werk te helpen. Dat kan alleen als er meer werk is. Ik heb de laatste jaren in mijn vorige baan ervaren, dat er een grote bereidheid is bij werkgevers om echt iets te betekenen voor deze groep. Het zijn lang twee verschillende werelden geweest, de wereld van het sociale en het zorgen voor mensen en de wereld van het ondernemerschap. Die begrepen elkaar ook gewoon niet goed. We hebben toen een stichting opgericht, samen met publieke aanbieders van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en grote werkgevers, om die match te maken. En dan blijkt er gewoon ontzettend veel mogelijk en zie je ook de bereidheid bij werkgevers om daar in mee te denken. Alleen: je moet ze daarbij helpen, in faciliteren. Je moet het ze niet te moeilijk maken. Ik vind het ook echt een opgave voor de gemeente om daarin mee te denken en ook de mensen klaar te stomen, zodat als die banen er zijn, ze ook aan het werk kunnen bij die werkgever. Samen met werkgevers kunnen we mooie manieren verzinnen om mensen aan het werk te helpen, we noemen dat functiecreatie. Dat kan in grote bedrijven, maar juist ook in kleinere, waar een ondernemer iemand kan gebruiken voor allerlei klussen bijvoorbeeld. Er zijn ook winkeliersverenigingen die zeggen: We maken een poule met een paar mensen en die laten we diverse werkzaamheden doen in ons winkelgebied. We hoeven dan niet één medewerker in vaste dienst te nemen, met alle risico s van dien, maar we creëren en organiseren samen wél werk. Ik denk daarbij niet meer in vaste banen en vaste contracten, want dat is ingewik

7 I nterview keld voor ondernemers. In Nederland elkaar de taak hebben om een werkbe- liggen de kosten om iemand in dienst te drijf op te richten per 1 januari nemen hoog. Dus daar moet je nieuwe Stel je daar alsjeblieft niet een nieuw vormen voor gaan bedenken. Ik zie dat instituut bij voor, maar wel een samen- er heel veel ruimte is en mogelijkheden werkingsverband waarbij we afspraken zijn. We moeten daarover het gesprek maken hoe we ons deel van die met de ondernemers aangaan: wij beloofde banen gaan invullen met verwachten als gemeente van jullie de elkaar. Het mooie van die afspraak is bereidheid om mee te denken, wat heb- dat we straks concrete aantallen heb- ben jullie nodig om dat werk te kunnen ben, waar we voor aan de lat staan. Je bieden en wat verwachten jullie dan moet de dingen doen op een schaal die van ons? effectief is, soms is dat op subregionaal- Ook als het gaat om de aanpak van soms op lokaal niveau. De afspraken de jeugdwerkloosheid werken we in gaan over zaken als: wat bieden we nou Leiden met project JA (jongeren op de aan begeleiding als we mensen met arbeidsmarkt) - veel samen met werk- een afstand tot de arbeidsmarkt bemid- gevers in de stad. Met Stage Nieuwe Stijl delen, wat voor een arrangementen bie- helpen we hoogopgeleide jongeren aan den we werkgevers? En ook: hoe bena- stageplekken, zodat zij ervaring op kun- deren we de werkgevers? Ik geloof niet nen doen. in een loket en een telefoon, die werkgevers gaan ons niet bellen, die moet je Ruim een jaar geleden heeft IMK een programma juist actief opzoeken. Waar hebben ze opgestart gericht op kleinere ondernemers met behoefte aan, waar kunnen we ze mee als titel My First Employee. Het ging daarbij om helpen? Wat betekent dat in termen van het vinden van stageplekken of beter: werker- opleidingstrajecten die we moeten gaan varingsplekken - voor mensen in de bijstand. Voor faciliteren, welke dingen moeten we die ondernemers is het een hele stap om die eerste samen met het onderwijs gaan doen? werknemer aan te nemen. We hebben 10 gemeenten Binnen dat werkbedrijf moeten al die en 80 ondernemers bereid gevonden om daarin mee partijen samenkomen om een marktbe- te doen en uiteindelijk hebben we veel minder mensen werkingsplan te maken. En ik zou ook kunnen plaatsen dan verwacht. Onze evaluatie is, dat heel graag werkgevers zelf vragen waar ondanks alle goede intenties, het moeilijk is om die connectie te maken. Hoe ziet u dat? Damen knikt: Wat nu volgens mij fout zou zijn, is zeggen: dit werkt dus niet. Het kost tijd, het is echt een proces van vallen en opstaan, van elkaar beter leren begrijpen. Het is goed nieuwe initiatieven klein uit te proberen en niet meteen megaprojecten te starten. Maar laten we het wel gaan doen. En elkaar eerlijk zeggen: dit valt tegen, dit valt mee. Daarbij moeten we eerlijk zijn naar werkgevers toe over de verwachtingen bij mensen, ga in gesprek over wat wel kan en niet kan. Ze vertelt over een bijeenkomst van Holland Rijnland, met de diverse gemeenten uit de regio Leiden, die als uitvloeisel van het Sociaal Akkoord met zij kansen en mogelijkheden zien, zij weten zelf heel goed waar ze behoefte aan hebben. Vaak wordt alleen maar een beroep gedaan op grote werkgevers. Hoe combineer je dat met dat enorme potentieel aan kleine bedrijven waar de behoefte om maatschappelijk te ondernemen juist zo groot is? Op basis van de landelijke cijfers weet ik van de mensen met een beperking die werken, dat meer dan twee derde bij het midden- en kleinbedrijf zit. Dat heeft heel erg te maken met betrokkenheid bij de stad of de buurt of wijk waarin die ondernemers zitten. En heel vaak ook met een persoonlijke motivatie, iemand die ze kennen via een familielid bijvoorbeeld en die ze het werk gewoon gunnen. De concepten die je toepast op het plaatsen van mensen bij grote bedrijven kunnen nooit dezelfde zijn als die voor kleine bedrijven. Voor kleine bedrijven zijn de werkgeversrisico s relatief groter, dus heb je ook een rol als publieke aanbieders om te kijken hoe je er voor kunt zorgen dat je dit voor die kleinere bedrijven op een slimme manier organiseert. Beleidsakkoord Samenwerken en Innoveren Het Beleidsakkoord van D66, SP, VVD en PvdA is getiteld Samenwerken en Innoveren, omarmt Leiden als Ondernemende Stad en juicht ondernemerschap, initiatief en innovatie in de stad toe. Leiden heeft momenteel ruim actieve ondernemingen, waarvan 70 procent zelfstandigen. In 2013 zijn binnen de gemeente Leiden ondernemingen gestart, maar zijn er ook gestopt. Relatief kent Leiden daarmee veel meer stoppers dan gemiddeld in Nederland. Ook eerdere jaren laten vergelijkbare cijfers zien. Je zou kunnen zeggen: Leiden werkt hard aan het ontwikkelen van ondernemerschap, maar de achterdeur staat al een tijdje wijd open. Ongeveer een derde van de zzp ers leeft vandaag de dag onder de bijstandsgrens. IMK is in samenwerking met een aantal gemeenten gestart met vroegsignalering. Zijn die zzp ers een doelgroep hiervoor? Interventie moet er altijd op zijn gericht om levensvatbare ondernemingen te behouden. Als we helpen, leidt dat dan op termijn ertoe dat mensen ook zelfstandig in hun bestaan kunnen voorzien? Op het moment dat er iets gedaan kan worden via die vroegsignalering, lijkt me dat zeker het verkennen waard. Ik ben er voorstander van om het per geval te bekijken. Wat heeft iemand in huis? Dat is ook het hele idee achter die participatiewet die nu komt: voor welk deel is iemand nog wel inzetbaar, wat kun je iemand nog wel laten doen, zodat hij of zij zelf iets kan verdienen? Noem het de potentie van mensen verzilveren. En dan zou je ook per geval moeten kijken wat de beste manier is: is dat het meest kansrijk bij een werkgever of door middel van ondernemerschap? Dus niet: die doelgroep wel en die doelgroep niet. Ik ben er ook voor om mensen gedeeltelijk uit de uitkering te laten stromen, omdat we volgens mij heel veel kansen laten liggen doordat we zeggen: het is alles of niets. Een heel groot deel van die mensen blijft in die bijstand omdat ze het anders gewoon niet redden. Straks krijgen we als gemeente met de loonkostensubsidie het instrumentarium om daar andere vormen voor te vinden en ik ben er erg voor dat we dat gaan toepassen. Want als je permanent gedeeltelijk uit de uitkering kan komen, is dat winst voor de persoon zelf want die verdient een deel van z n uitkering terug en dat betekent minder uitkeringslasten en dus ook winst voor de samenleving

8 I nterview ondernemerschap Olof King, directeur van Diabetesvereniging Nederland (DVN) Michelle Jongebloet, manager Nationale Markten van IMK Zelfstandig ondernemerschap zou voor mensen met een arbeidsbeperking vaker een optie moeten zijn, vinden Olof King, directeur Diabetesvereneniging Nederland (DVN) en Michelle Jongebloet, manager Nationale Markten van IMK. In de praktijk blijkt dat ondernemerschap vaak zeer goed aansluit bij de persoonlijke ambities en mogelijkheden van veel mensen. Het starten van een bedrijf is ook voor mensen met een arbeidsbeperking een goede optie omdat de belasting van ondernemerschap variabel kan zijn. Monique Klompé, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Arbeidsdeskundigen (NVvA) deelt de mening van Jongebloet en Olof King, directeur van Diabetesvereniging Nederland (DVN) en is ronduit enthousiast. DVN en IMK hebben acht regionale voorlichtingsbijeenkomsten georganiseerd om mensen met diabetes te informeren over het starten van een eigen bedrijf. Menselijk kapitaal Het is pionieren wat we doen, zegt King, maar dit initiatief past bij een bredere, maatschappelijke verantwoordelijkheid. Er zitten mensen thuis met een arbeidsbeperking als gevolg van diabetes. Mensen die geen baan kunnen krijgen of met hun ziekte geen regelmatig bestaan kunnen leiden. Dat is menselijk kapitaal. De redenering is: ze kosten geld, maar de vraag moet zijn: wat kunnen ze opleveren? Werk is voor onze vereniging een belangrijk onderwerp. We gaan ook een helpdesk inrichten waar werkgevers met vragen bij ons terecht kunnen over werken met diabetes. Dat helpt het bewustzijn te vergroten. Bij reorganisaties bijvoorbeeld is er nauwelijks aandacht voor ondernemerschap. Met name mensen met een arbeidsbeperking missen dan een kans. Christianne van Triest is zelf ervaringsdeskundige als jonge gehandicapte op de arbeidsmarkt. Sinds 2001 is ze zelfstandig ondernemer in Amersfoort met P2O, een bureau dat organisaties, werknemers en particulieren ondersteunt bij werkbehoud of werk-naar-werk trajecten. Christianne werkt gemiddeld 24 uur per week en heeft een aanvullende Wajong uitkering. Ze vertelt dat ze nooit een vaste werkgever heeft gekend na haar HBO-studie (P&O). Ik heb heel veel voor mensen met een arbeidsbeperking uitnodigingen gehad voor sollicitatiegesprekken en heb elk bedrijventerrein in Nederland wel gezien. Uitzendwerk, detachering, het was altijd op basis van een tijdelijk contract. Ik heb nooit een contract voor onbepaalde tijd gehad. Daar was ze soms best wel teleurgesteld in en toen een goede vriendin vroeg: Waarom begin je niet voor jezelf?, bleek dat het juiste zetje op het juiste moment. Het is de beste keuze die ik ooit heb gemaakt. De economie is zo flexibel geworden, ik heb een veel duurzamer gevoel bij mijn bedrijf dat al dertien jaar bestaat, dan wanneer ik nu een tijdelijk contract zou hebben, zoals veel mensen tegenwoordig. Beeld van ondernemers Ondernemerschap is zeker een lonkend perspectief voor mensen met een arbeidsbeperking, vindt ook Monique Klompé van de NVvA. Ik denk dat het heel goed past bij bepaalde mensen, bij hun talenten en uitdagingen, en dat je ze kunt stimuleren. Ook hier geldt: wat is passend? Het individu staat centraal. Als je kijkt naar de hele arbeidsmarkt dan is er een grote tendens naar flexibilisering, meer zzp en ondernemerschap. Het is dus een logische trend om dat mee te nemen in de arbeidsdeskundigenpraktijk. Van Triest: Ik heb voor het Werkbedrijf anderhalf jaar lang gesprekken gevoerd met klanten en werken als on- Christianne van Triest zelfstandig ondernemer dernemer vaak als alternatief aangereikt. Velen denken daar gewoon niet aan. Dat komt ook door het stereotiepe beeld van ondernemers dat in de maatschappij bestaat: Altijd klaar staan voor de klant en werkweken van 80 uur of meer, glimlacht Jongebloet. Maar de praktijk wijst uit: ondernemerschap heeft vele gezichten. Wat ondernemers delen is passie voor hun vak en de wens om hun eigen tijd in te delen. En dat past nu juist zo goed bij arbeidsgehandicapten. De ene dag kun je meer aan dan de andere dag. Van Triest: Ik werk 24 uur per week, maar ben wel 7 dagen per week ondernemer. Ik heb regie over mijn eigen tijd en ben baas over mijn eigen ontwikkeling. Elk jaar volg ik wel een opleiding, training of workshop

9 I nterview Talenten en competenties Jongebloet: Iedere dag ontdekken we talentvolle mensen die als startende ondernemers kansen zien en grijpen. Een deel daarvan heeft een arbeidshandicap. Ervaring met deze doelgroep heeft ons geleerd om vooral niet teveel invulling te geven aan het begrip arbeidshandicap of arbeidsbeperking. Monique Klompé, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Arbeidsdeskundigen (NVvA) Met name onderwerpen als belastbaarheid zijn voor werkenden met een beperking gewoon een gegeven. Klompé: Er loopt een project bij de NVvA: Mensen met mogelijkheden. Dat gaat om mensen die een psychische ervaring of kwetsbaarheid hebben. Het project is opgezet naar aanleiding van verhalen van ervaringsdeskundigen; zowel de mensen zelf als ook de werkgevers, die vertellen hoe zij omgaan met een psychische kwetsbaarheid. Wat mij opvalt aan werkgevers die het goed doen: die hebben een visie op hun mensen, die kijken naar talenten en competenties. Die zeggen: de ene medewerker loopt tegen een scheiding aan, een ander heeft te maken met een ziekte in de familie, en de derde heeft last van psychoses, maar hoe kan ik ze zo inzetten dat ze goed functioneren en bijdragen aan het bedrijfsresultaat? Klompé ervaart daarbij geen verschil tussen grote en kleine bedrijven. Mijn ervaring is dat grote werkgevers heel bewust maatschappelijk ondernemen, AH zegt gewoon: in elk filiaal wil ik een Wajong er hebben. En kleine werkgevers hebben grote betrokkenheid bij hun medewerkers, voelen zich verantwoordelijk. King: Eén op de 50 werknemers heeft diabetes en dat aantal zal gaan toenemen. Dat is een behoorlijke groep voor werkgevers. Hoe je functioneert hangt heel erg af van de mate waarin diabetes je leven beheerst. Het hangt ook af van de bedrijfscultuur. Als je te maken hebt met ploegendiensten vergt dat meer flexibiliteit van de werkgever dan wanneer je bijvoorbeeld consultant bent en wordt afgerekend op output. Een derde van de collega s hier hebben diabetes, velen werken parttime. En in onze cultuur geldt: pauze is pauze, op tijd eten, op tijd rust nemen. Het gaat erom een goede balans te vinden. Klompé: De crux ligt bij de passendheid van het werk en het talent van het individu. Je kunt niet generaliseren. De ene leraar heeft op z n 35e een burnout terwijl de andere leraar, in dezelfde omstandigheden, het volhoudt tot z n 67e. Waar zit dat in? Dat zit in de persoon zelf. De een loopt aan tegen een chronische ziekte, maar wil per se blijven werken en wordt een schoolvoorbeeld van iemand die onder alle omstandigheden doorzet, terwijl een ander de luwte opzoekt. De kunst is om vanuit de beperking te kijken naar de mogelijkheid en vanuit kijken wat niet kan naar wat wél kan, eventueel door het aanpassen van werk of werkprocessen of de werkvloer. Het kijken naar ondernemerschap is daarbij zeker een optie. Van Triest: Medewerkers met een arbeidsbeperking hebben een verhaal, maken een organisatie wel kleurrijker. Jongebloet: Ze zijn gewend om tegen de wind in te lopen. Het zijn enorme doorzetters, dat is een vaardigheid die je als ondernemer zeker nodig hebt. Je moet kijken naar mogelijkheden en talenten, de beperking is een gegeven. Ook als je ondernemer wordt blijft die beperking, alleen: jij bepaalt hoe je ermee wilt omgaan. Hybride inkomen Juist in de huidige maatschappij die steeds flexibeler opereert en meer en meer overgaat op hybride arbeidsrelaties (combinatie van loondienst en ondernemerschap) past iemand met een arbeidsbeperking zeer goed, stelt Jongebloet. Misschien moeten we hier in dit licht wel spreken van hybride inkomenssituaties, een combinatie van gedeeltelijke uitkering en inkomen uit ondernemerschap. Van Triest: De relatie tussen werkgever en werknemer is een andere dan die tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. Ik vergelijk het altijd maar met een huwelijk en verkering. Solliciteren naar een baan is als een blind date voor het huwelijk. Als je de baan krijgt, ga je meteen een verbintenis aan. De macht komt te liggen bij de werkgever. Verkering - als metafoor voor de relatie tussen opdrachtgever en opdrachtnemer - is dan leuker en gelijkwaardiger en minder verplichtend, stelt Van Triest. Het is meer van: kom maar op, laat zien wat je kunt. Dat ik een handicap heb is eigenlijk helemaal geen belemmering. Ik vind dat dit meer gestimuleerd zou kunnen worden, bijvoorbeeld door een subsidie aan de NVvA NVVA: RELATIE MENS, WERK EN INKOMEN De Nederlandse Vereniging van Arbeidsdeskundigen is een beroepsvereniging met leden. Die zijn werkzaam bij verzekeraars, bij UWV, bij reïntegratiebedrijven en arbodiensten, bij (grote) werkgevers en een toenemend aantal werkt zelfstandig. Arbeidsdeskundigen zijn specialisten in de relatie mens, werk en inkomen; zij wegen discrepanties tussen belasting en belastbaarheid van mensen. Die weging heeft tot doel om te kijken of werk passend is voor mensen. Dat is individueel bepaald, dat heeft ook te maken met de context waarin mensen werken of hun persoonlijke omstandigheden, aldus NVvA-voorzitter Monique Klompé. De NVvA wil als beroepsvereniging het vak up-to-date houden en werkt voortdurend aan verdere professionalisering door middel van opleidingen en certificeringen. Ook is er een register voor toetsing van de professional en voor klachten van mensen die problemen hebben met het gedrag van hun arbeidsdeskundige. DVN: GROOTSTE PATIËNTENVERENIGING Diabetesvereniging Nederland is met bijna leden de grootste patiëntenvereniging van ons land. Er zijn 1 miljoen mensen met diabetes en naar verwachting zijn dat er over vijf jaar 1,4 miljoen. Het is volksziekte nummer 1. Naarmate je langer diabetes hebt, wordt de kans op complicaties groter, zegt DVN-directeur Olof King. Onder het motto Volop leven met diabetes kiest DVN voor sterke belangenbehartiging voor haar achterban. Zo is er met Independer een project opgestart om inkoopvoordeel te realiseren op het gebied van verzekeringen. DVN ondersteunt ook leden met problemen op de arbeidsmarkt, zaken als reïntegratie en arbeidsrecht. Met dit soort initiatieven willen we het verschil gaan maken en dat is voor een patiëntenvereniging wel nieuw. DVN neemt ook deel aan Zelfzorg Ondersteund (ZO!), een initiatief van minister Schippers, waarin vertegenwoordigers van patiënten, zorgaanbieders en zorgverzekeraars de krachten bundelen. Ondersteunde zelfzorg betekent dat patiënten samen met hun zorgverleners werken aan hun gezondheid dankzij ICT, hulpmiddelen en hun omgeving. Het is niet alleen een kostenbeheersingsproject, wij zien het ook als een maatschappelijke plicht, aldus King. opdrachtgever zodat die mij een opdracht gunt, of aan mij waardoor ik een En we kunnen de samenleving mooier wel belasting en zorgen ook voor btw. lager tarief kan declareren of iets meer maken, want er zit veel creativiteit van mijn uitkering mag houden. onder mensen met een handicap. Ze lacht: Rutte en Dijsselbloem zijn We zijn opgegroeid met het altijd oplossen van problemen. Overal zijn natuurlijk niet blij met mij en al die andere ondernemers met een handicap. stoepen en trappen en hoe kom je dan Wij brengen niet de miljarden op die de toch daar waar je zijn wilt? Dat zit in economie nodig heeft. Maar we betalen onze natuur

10 I ntroductie Team Zelfstandigen PEEL EN MAAS Rust creëren bij de ondernemer Guido Voncken Peel en Maas is een Limburgse fusiegemeente, per 1 januari 2010 ontstaan, met inwoners. Guido Voncken is er consulent Zelfstandigen. Hij vertelt dat hij ondernemers die in moeilijkheden verkeren eigenlijk nooit op het gemeentehuis ontvangt, maar bij voorkeur op locatie bezoekt. Er is vaak sprake van schaamte. Als de ene inwoner zou zien dat de andere bij mij naar binnenloopt, dan voelt men zich daar niet gemakkelijk bij. Guido is overigens de enige consulent in Peel en Maas, maar besluiten worden genomen door de commissie Zelfstandigen waarvan ook de wethouder deel uit maakt. Ook werkt Guido nauw samen met de afdeling Economische Zaken. Asperges Guido werkt sinds 2013 in Peel en Maas, maar zit al vijftien jaar in het vak (Sittard-Geleen, Maastricht, Heerlen). Jaarlijks kloppen in Peel en Maas zo n ondernemers voor hulp bij de gemeente aan. De verhouding agrarisch/ non-agrarisch is ongeveer 70/30 procent. Asperges zijn hier het witte goud, maar dat is maar een korte periode. Boeren moeten dan een heel jaar zien te overbruggen. Door de crisis zien we ook meer bedrijven in de dienstverlening en retail. Mensen komen gewoon niet rond, laat staan dat ze kredieten kunnen aflossen. Rust Ik probeer rust te creëren bij de ondernemer die in de problemen zit. Als gemeente kun je niemand laten vallen. Natuurlijk, ondernemen doe je voor eigen rekening en risico, maar hoe ver moet je gaan? Als we niet kunnen helpen met een uitkering, dan misschien wel met een krediet als het bedrijf tenminste levensvatbaar is. Je moet verder kijken dan het Bbz, verder dan alleen geld. Ellende en succes Je ziet veel ellende, verwijst Guido naar een 56-jarige paprikateler: bedrijf failliet, huis door de bank verkocht. Geen geld en niks te doen, toch elke ochtend om 6 uur op. Daar ga ik regelmatig langs voor een praatje. Maar er zijn ook successen, zoals die parketgroothandel die door een lening van een faillissement werd gered. Het betekende een nieuwe start voor het bedrijf. De groei zit er weer in, de ondernemer heeft onlangs drie nieuwe medewerkers aangetrokken. Die zaten in de WW, dus een mooie manier om iets terug te doen voor de gemeente. Bbz plus variant Peel en Maas voert de zogenaamde Bbz plus variant uit. Men behandelt aanvragen op grond van emancipatoire overwegingen, het recht van een ieder om zelfstandig inkomen te genereren. Dit geldt voor ondernemers waarbij de partner inkomen uit andere bronnen heeft. Hierdoor kan er in deze gemeente wel gekeken worden naar een kredietverstrekking. Dit is opgenomen in het gemeentelijk beleid. Het gros van de gemeenten kijkt puur naar het wettechnische gedeelte, de WWB, en wijzen zo n ondernemer bij voorbaat af, wat vaak het einde betekent. Wij zoeken hierbij de grenzen van de wetgeving op

11 I tem Nederland is een ondernemend land met meer dan een miljoen ondernemers. Jaarlijks starten meer dan mannen en vrouwen een bedrijf, waarvan overigens 46 procent binnen vijf jaar ook weer stopt. Dat is bij zzp ers zelfs 70 procent. Het maatschappelijk besef groeit dat die schaduwzijde van een ondernemende samenleving meer aandacht verdient en veel dilemma s kent. Niet iedere ondernemer kan worden gered Om die reden gingen Bbz-consulenten van een tiental grote en middelgrote gemeenten op uitnodiging van IMK rond het thema Ondernemerschap in turbulente tijden de dialoog aan over de juridische haken en ogen rondom het ondernemerschap in geval van een faillissement. Niet iedere ondernemer kan worden gered. Bedrijfsbeëindiging, en dan? Behoort een doorstart tot de mogelijkheden? Voorwaarden Ondernemers in Nederland zijn voor hun financiering voor 80 procent afhankelijk van banken, stelt Koen Tangelder, regiomanager Midden bij IMK en gastheer. Een bank kan overigens niet zonder meer een lopende kredietvoorziening opzeggen, daaraan is een aantal voorwaarden verbonden. Soms kan een kredietopzegging van de bank door de rechter worden teruggedraaid. Daarover bestaat jurisprudentie, kregen de aanwezigen te horen van Peter Raven, gespecialiseerd in arbeidsrecht en ondernemingsrecht en na een loopbaan bij onder meer ING Bank en Rabobank (beoordelen bedrijfsfinancieringen en leiden van de afdeling Bijzondere kredieten) nu zelfstandig jurist. Raven gaf een aantal voorbeelden uit de praktijk. Door het Hof Arnhem zijn criteria ontwikkeld, aan de hand waarvan banken de opzegging van een bedrijfsfinanciering, dienen te beoordelen. Zo zijn er gevallen bekend in de rechtspraak waar de rechter (vaak in Kort Geding) de bank verbiedt de financiering op te zeggen, dan wel verbiedt om de aan haar verleende zekerheden uit te winnen, zoals verkoop van onroerend goed, aldus Raven. Zo had een ondernemer een aantal jaren verlies geleden, maar dat leidde nimmer tot achterstanden in betaling van rente en aflossing. Hij had met crediteuren verregaande betalingsafspraken gemaakt die stipt werden nagekomen. Toch zegde de bank de financiering op met als grond dat er sprake zou zijn van discontinuïteit. De bank geloofde er niet meer in. De rechter dacht hier anders over en draaide de opzegging terug. De bank heeft een (bijzondere) zorgplicht en legde de opzeggingsgrond(en) van de bank langs de criteria van het Hof Arnhem en kwam tot de conclusie dat de bank onzorgvuldig had gehandeld bij deze opzegging. Zo zijn er nog veel meer praktijkgevallen bekend, waarbij de bank bakzeil haalt. Doorstart Naast veel aandacht voor de inhoud ontstonden er levendige discussies waarbij dagelijkse praktijk casussen Er zijn praktijkgevallen bekend, waarbij de bank bakzeil haalt plenair werden besproken. Duidelijk is dat Bbz-consulenten hun handen vol hebben aan ondernemers die het water aan de lippen staat. Bedrijfsbeëindiging is vaak een langdurig traject waar veel deskundigheid en heel veel zorgvuldigheid bij komt kijken. Soms is herfinan- maar wat dan? ciering mogelijk, soms is gedeeltelijke kwijtschelding of sanering een optie. Een ondernemer moet ook op tijd nadenken over een eventuele doorstart, klonk het aan de discussietafel, zeker niet wachten tot het leed te groot is. Als de bank niet wil financieren, kan de ondernemer kapitaal zoeken bij particuliere investeerders. Steeds popu- Het perspectief van de ondernemer is bepalend voor het vervolg lairder wordt ook crowdfunding. In de besproken casussen blijken er vaak voldoende creatieve mogelijkheden te zijn om tot een redding te komen. Peter Raven: In de afgelopen jaren zien we een enigszins bijzondere ontwikkeling. Banken willen niet of nauwelijks meer ondernemers financieren, laat staan een doorstart. Inmiddels zijn er diverse alternatieve financieringsbronnen ontdekt. Zo zijn oud ondernemers bereid een (achtergestelde) lening te verstrekken aan nieuwe ondernemers, of ondernemers met een doorstart. Op deze wijze zijn ze weer betrokken bij een onderneming, anderzijds levert een dergelijke, overigens meer risicovolle lening een mooi rendement op. Hoger dan het rendement op een spaarrekening bij de bank, tenminste. Ook gemeenten kunnen hier een rol inspelen via het verstrekken van een Bbz-lening. Een fraai voorbeeld van een succesvolle doorstart, betrof een ondernemer waar de bank de financiering had opgezegd, met het uiteindelijke faillissement tot gevolg. Hij kocht na het faillissement met behulp van derden weer inventaris en machines terug van de curator en startte door. Inmiddels is hij weer redelijk succesvol. Ook hier heeft een private partij als financier gefungeerd. De verwachting is dat hij deze dure lening - vaak rekent men al gauw 8 tot 10 procent rente per jaar -binnen afzienbare tijd kan herfinancieren door het aantrekken van een bancaire lening. Perspectief De aanwezige Bbz-consulenten waren het er unaniem over eens dat tijdige en goede communicatie tussen alle betrokkenen essentieel is. Duidelijk is dat niet iedere ondernemer gered kan worden. Uiteindelijk is het perspectief van iedere ondernemer en bedrijf bepalend voor het vervolg, aldus Koen Tangelder

12 I ndetail branche In detail Acht miljoen De sector biedt werk aan ongeveer mensen waarvan velen actief zijn als zelfstandige. De marktomstandigheden voor de sector zijn uitdagend. Particuliere bestedingen staan onder druk en zijn dalend. Het Nederlandse wagenpark telt ruim acht miljoen auto s, dat is één auto per 2,1 inwoners. Ter vergelijking: in 1960 bedroeg dit nog één auto per 22,2 inwoners. De verwachting is echter dat door de In deze artikelenreeks, bedoeld voor geïnteresseerden in de publieke sector, schetst IMK een beeld van de belangrijkste branches in het lokale kleinbedrijf. De lezer wordt meegenomen in de structuur van de branche en de laatste ontwikkelingen daarin met focus op die aspecten, die vanuit de publieke sector van belang zijn. Eerder bekeken we de bouwnijverheid, detailhandel, horeca en gezondheids- en welzijnszorg. Deze keer aandacht voor de automotive sector. De automotive sector bestaat uit een viertal deelsectoren: 1. Handel in auto s en aanhangers (eventueel gecombineerd met reparatie) 2. Gespecialiseerde reparatie van auto s 3. Handel in auto-onderdelen en -accessoires 4. Handel in en reparatie van motorfietsen en onderdelen daarvan Binnen de totale sector zijn bijna bedrijven actief. Het merendeel van bedrijven (20.000) is actief binnen de autohandel en -reparatie. Binnen de deelsector gespecialiseerde autoreparatie zijn circa bedrijven actief. De handel in autoonderdelen kent zo n bedrijven en de handel en reparatie van motorfietsen Op deze pagina s bekijken we de eerste twee deelsectoren meer in detail. demografische ontwikkeling van de Nederlandse bevolking (vergrijzing) het autobezit zal afvlakken waarbij op den duur een krimp van het wagenpark niet uitgesloten is. Mobiliteitsvraagstuk Daarnaast is het consumentengedrag aan verandering onderhevig. De rol van de auto als statussymbool verschuift meer naar de achtergrond. Gebruik wordt belangrijker dan bezit. Consumenten zoeken een oplossing voor hun mobiliteitsvraagstuk en hiervoor komen steeds meer andere oplossingen. Denk bijvoorbeeld aan werknemers die kiezen voor een elektrische fiets voor het dagelijkse woon- werkverkeer, de opkomst van elektrische scooters, deelauto s en andere nieuwe combinaties van openbaar en individueel vervoer. In grote steden zijn deze al langer een goed alternatief voor de eigen auto. liseerd. Binnen de occasionhandel mag de particuliere handel veelal via internet (zoals marktplaats.nl) niet onderschat worden. De Nederlandse autobedrijven verkochten in 2013 samen occasions aan particulieren. Ten opzichte van 2012 is dat een daling van 2,7%. De onderlinge professionele handel viel terug naar stuks tegenover stuks vorig jaar; dat is 7,6% minder. Positief is dat na een periode van vrijval, de occasionprijzen lijken te stabiliseren. Door de bpm-teruggaveregeling zijn in het verleden veel jonge occasions uit Nederland geëxporteerd. Dit heeft tot gevolg dat er momenteel een tekort is aan jonge occasions, hetgeen gunstig is voor de prijsontwikkeling. Om aan de vraag van de consument te kunnen voldoen is er sprake van een verschuiving van de export van jonge zuinige occasions naar juist het importeren hiervan. Omzetwaarde Kijkend naar de omzet van de sector, dan blijkt het belang van de internationale handel in occasions groot. De omzetwaarde van export wordt geraamd op 2,2 miljard per jaar. De import van occasions is inmiddels ook al verantwoordelijk voor circa 1,3 miljard aan omzet. Import en export zijn een belangrijk onderdeel van de Reparatie van auto s: autohandel gaan uitmaken. Rekening houdend met de aanhoudende economische onzekerheden ligt een sterk herstel voor autohandel nog niet in het verschiet. Stabilisatie ligt meer voor de hand. universeel garagebedrijf wint terrein Handel in auto s en aanhangers: stabilisatie Vanaf de zomer van 2013 heeft het consumentenvertrouwen de weg naar boven gevonden, maar dit heeft nog niet geresulteerd in een verbetering van de automotive markt. Grotere uitgaven zoals de aanschaf van een auto, worden nog steeds uitgesteld. De verwachting is wel dat de bodem bereikt is, maar een herstel van de markt wordt door de veranderende mobiliteitsvraag voorlopig niet verwacht. Recente stimuleringsregelingen vanuit de overheid, hebben ervoor gezorgd dat nieuwe kleine zuinige auto s en elektrische/hybride modellen, als spreekwoordelijke broodjes de showroom uitvlogen. De verkoop van occasions bleef in vergelijking met de verkoop van nieuwe auto s achter en zit eigenlijk al jaren in het slob. Occasions Het belang van de occasion is voor de autobranche groot. Zo zijn er in de eerste helft van 2013 tegenover bijna twee miljoen occasions, slechts nieuwe auto s verkocht. Dat is maar 11% van het aantal occasions. Ongeveer de helft van de occasions wordt via particulieren gekocht. De overige verkoop (54%) wordt via garagebedrijven gerea- De deelsector van gespecialiseerde reparatie van auto s valt uiteen in een vijftal bedrijfstypen: 1. Universele reparatie (al dan niet gecombineerd met autohandel); 2. Merkspecialisatie (waaronder dealerbedrijven); 3. Type specialisatie (bijvoorbeeld bestelwagens en terreinwagens); 4. Doelgroepspecialisatie (zoals auto-tunebedrijven, doe-het-zelfgarages en oldtimerbedrijven); 5. Fastfitbedrijven. Monti-wetgeving In 2012 werd 37% van het Nederlandse wagenpark onderhouden door de merkdealer. Vooral eerste eigenaren en leasemaatschappijen kiezen voor de merkdealer. Echter, wanneer de auto op leeftijd begint te komen, neemt het marktaandeel van de merkdealers zienderogen af ten gunste van de universele autobedrijven en de fastfitters. Waar consumenten voorheen trouw bleven aan de dealer in verband met de fabrieksgarantie heeft de Montiwetgeving bepaald dat de fabrieksgarantie gehandhaafd blijft, ook op het moment dat deze auto door een universeel garagebedrijf onderhouden wordt. De universele garages winnen steeds meer terrein bij de reparatie en onderhoud van auto s. Door technische verbeteringen is de levensduur van auto s behoorlijk verlengd, hierdoor neemt ook de complexiteit toe en wordt er steeds meer kennis gevraagd van het universele garagebedrijf. Daling bestedingen Door de economische crisis stellen steeds meer automobilisten reparaties en onderhoud aan hun voertuig uit. De consument gaf in 2013 ongeveer 450 per jaar uit aan onderhoud van de auto

13 I ndetail verkocht. Deze zullen in de meeste gastcolumn Door Pieter Waasdorp gevallen pas over enkele jaren weer in een werkplaats verschijnen. Doordat de productkwaliteit verder is toegenomen, zijn onderhoudsintervallen langer. Nederland is één van de meest welvarende landen van de wereld. Dat hebben we voor een belangrijk deel te Hierdoor zal op termijn onderhoud danken aan onze ondernemers. Generaties en reparatieconsumptie per voertuig van creatieve en innovatieve ondernemers afnemen. hebben Nederland naar de top van interna- Demografische ontwikkelingen Tot slot zullen ook de demografische tionale ranglijsten gebracht op het gebied van welvaart en concurrentievermogen. De afgelopen 5 jaar zijn echter niet gemakke- ontwikkelingen op lange termijn een lijk geweest. Door de aanhoudende econo- rol blijven spelen in de omzetontwikke- mische crisis en daarop volgende bezuini- ling. De beroepsbevolking is momenteel gingen bij huishoudens, bedrijven en over- dalende en zal de komende jaren verder heid was er sprake van een sterke vraag- dalen. De Nederlandse arbeidsmarkt uitval. Terugblikkend beleefden we één verkeert momenteel in een fase dat de van de zwaarste recessies in de geschiede- Hierin is een daling zichtbaar ten opzichte van voorgaande jaren. In 2010 kilometers van het Nederlandse wagenpark steeds verder afneemt. Minder naoorlogse babyboomers de pensioengerechtigde leeftijd bereiken. Om te overleven in de markt kiezen nis van ons land. Gelukkig klimt de economie nu langzaam uit het dal. Bijzondere aandacht werd gemiddeld nog 670 aan onderhoud uitgeven. Circa éénvijfde van de autobezitters stelt het onderhoud aan hun wagen uit vanuit bezuinigingsoog- kilometers betekent automatisch dat er minder beroep gedaan wordt op regulier onderhoud. De afgelopen jaren zijn door stimule- veel ondernemers met veel concurrentie (stedelijke gebieden) voor specialisatie op één type of één doelgroep. In de meer landelijke gebieden is er nog Een verbeterd economisch klimaat creëert weer volop kansen voor ondernemerschap en Nederland is goed in staat daarvan te profiteren. De jaarlijkse Global Entre- voor het MKB punt. Maar bestedingen aan onderhoud rende maatregelen van de overheid zeer veel meer draagvlak voor een universele preneurship Monitor toont aan dat wij dalen ook doordat het aantal gemaakte veel kleine en onderhoudsarme auto s garage. één van de meest ondernemende economieën van de wereld hebben. Veel mensen kabinet continu aan het verbeteren van en Kleinbedrijf. In termen van werkgele- in Nederland willen graag ondernemen financieringsmogelijkheden voor bedrijven genheid is de bijdrage zelfs nog groter: en beschouwen ondernemerschap als die moeilijk aan financiering komen, zodat van elke 100 banen zorgt het MKB er BOVAG en RAI doen onderzoek naar toekomst een goede, kansrijke carrièrekeuze. Maar tegelijkertijd is het kleinere MKB ook kwetsbaar. In tijden van economische tegenwind hebben in het bijzonder kleine en jonge bedrijven het moeilijk. Er zijn zij ook in staat zijn hun ambities te realiseren. De recent volledig gemoderniseerde Kamer van Koophandel speelt daarbij een centrale rol: ondernemers kunnen voor ondersteuning, advies en het concreet voor 70. Daarnaast is het MKB ook een essentiële broedplaats voor beeldbepalende bedrijven van de toekomst. Wie had er bijvoorbeeld 10 jaar geleden gehoord van Booking.com, WeTransfer of TomTom? Onlangs is door de Bovag en de RAI Vereniging een scenario-onderzoek beperkte buffers om tegenvallers op te vangen en de vraaguitval op de Nederlandse regelen van zaken met de overheid nu op één plek terecht. Voor een sterke, gezonde en innovatieve economie is het MKB simpelweg onmis- naar de aftermarket gepresenteerd. De aftermarket is het geheel van markt is voor hen nauwelijks of niet te baar. bedrijven die actief zijn op het gebied van distributie van vervangende onderdelen, accessoires enzovoorts. compenseren met orders uit het buitenland. Tel daarbij op dat ook het verkrijgen van financiering moeilijker is geworden en In het bedrijvenbeleid van dit kabinet is vanaf het begin bijzondere aandacht voor jonge en kleine ondernemers in het MKB. Ik ben ervan overtuigd dat Nederlandse ondernemers bij uitstek in staat zijn de kan- Veranderkrachten Het onderzoek beschrijft de verschil- het is duidelijk dat kleine en jonge bedrijven het moeilijk hebben. Veel instrumenten richten zich exclusief op het MKB en startende bedrijven 1. En wanneer dit niet exclusief het geval is kunnen sen te pakken die de aantrekkende economie gaat bieden. Het is aan de overheid om daarbij de goede randvoorwaarden te lende veranderkrachten waar de sector mee te maken kan krijgen. Volgens het rapport zijn er twee sturende krachten die de sector ingrijpend kunnen veranderen: de veranderende waarde die consumenten hechten aan autobezit en de invloed van intermediaire partijen zoals de consumentenorganisatie ANWB, verzekeraars, leasemaatschappijen en autodeelbedrijven als Car2Go. Vier scenario s Het rapport werkt een viertal uiterste scenario s uit. Misschien koopt de consument nog steeds een eigen auto bij de dealer, hier tegenover staat de mogelijkheid dat niemand nog een auto zelf bezit, maar consumenten een abonnement nemen via een lease- of car sharing -bedrijf. De scenario s zijn opgesteld om ondernemers in de sector te helpen bij het herkennen van kansen, bedreigingen en zo toekomstbestendige keuzes te maken. Bijvoorbeeld door strategisch samen te werken met intermediaire partijen of zelf abonnementen voor autogebruik aan te bieden. Zeker is dat de situatie in de aftermarket op zijn kop gaat. Om de kansen van economisch herstel te benutten is dit wel van belang. Het kabinet ziet het als een belangrijke taak een omgeving te creëren waarin alle ondernemers die willen ondernemen dat ook succesvol kunnen. We bestrijden onnodige regels en zorgen ervoor dat investeren - bijvoorbeeld in nieuwe kennis en technologie - aantrekkelijk is en loont. Ook werkt het kleinere bedrijven op een ruimere tegemoetkoming en/of ondersteuning rekenen dan grotere bedrijven 2. Deze bijzondere aandacht voor het MKB vindt het kabinet zeer belangrijk; want kleine en jonge bedrijven leveren een belangrijke bijdrage aan onze welvaart. Van elke 100 euro die het bedrijfsleven bijdraagt aan de economie zijn er 60 afkomstig van het Midden- creëren. Pieter Waasdorp is directeur Ondernemerschap bij het directoraat-generaal Bedrijfsleven en Innovatie van het ministerie van Economische Zaken 1 BMKB, SEED, MIT 2 Denk aan WBSO 24 25

14 I tem I ns & Outs VAN START 155-red-een-bedrijf IMK is in samenwerking met gemeenten gestart met het initiatief 155-red-een-bedrijf in het kader van vroegsignalering, bedoeld om het plaatselijke midden- en kleinbedrijf (MKB) te ondersteunen. Doel van dit initiatief is tijdig in gesprek komen met ondernemers die in zwaar (financieel) weer verkeren. Een ervaren bedrijfsadviseur vanuit het IMK gaat vervolgens samen met de betreffende ondernemer op zoek naar oplossingen om het bedrijf te ondersteunen in de goede richting. In de praktijk blijkt dat veel ondernemers in nood te laat hulp zoeken uit schaamte of onwetendheid. De problemen zijn vaak heel divers en kunnen liggen op het vlak van bedrijfsvoering, commercie en/of financiën. Wanneer een ondernemer (te) laat aanklopt voor hulp, is een faillissement veelal onafwendbaar. Het is dus van groot belang dat ondernemers eerder in beeld komen, zodat in samenspraak met een adviseur gezocht kan worden naar oplossingen. Ondernemers hebben behoefte aan een ervaren adviseur die grondig analyseert, problemen herkent en ook denkt in oplossingen. Juist door er tijdig bij te zijn kan het tij vaak nog gekeerd worden. Eerste hulp lijn Het midden- en kleinbedrijf is een belangrijke pijler voor de regionale economie. Het behouden van de werkgelegenheid in het MKB willen we in Nederland graag stimuleren. Het initiatief 155-red-een-bedrijf draagt daar aan bij. Uit de praktijk blijkt dat ondernemers bij probleemsituaties vaak de weg niet kennen, of die weg te laat vinden en dat leidt onnodig vaak tot bedrijfsbeëindiging. Daarom heeft het IMK het initiatief genomen om de eerste hulplijn 155-red-een-bedrijf in te voeren. Via de telefoon of via het internet kan de ondernemer laagdrempelig om hulp vragen, waarna de ondernemer direct aan de slag kan om samen met een adviseur naar oplossingen te zoeken. De eerste gemeente waar het IMK dit initiatief mee heeft opgestart is de gemeente Arnhem, gevolgd door ISD Interesse? Neem contact op! Brabantse Wal (Bergen op Zoom, Steenbergen en Woensdrecht). Van hieruit is het initiatief uitgebreid naar andere gemeenten waar mee wordt samengewerkt. Ook website Ondernemers uit bovenstaande gemeenten waarvan de continuïteit van de onderneming in het geding is, kunnen voor meer informatie tijdens kantooruren direct contact opnemen met een speciaal telefoonnummer, of 24 uur per dag via internet: Mocht u ook geïnteresseerd zijn in het initiatief 155-red-een-bedrijf voor ondernemers in uw gemeente, neem dan contact op met uw relatiebeheerder, of bel: Werkwijzer: dienstverlening voor zelfstandigen met schulden Zelfstandigen komen steeds vaker in de problemen door schulden. Daarom bedenken gemeenten creatieve oplossingen om hen ondersteuning te bieden. En ze proberen schulden te voorkomen of op te lossen voordat ze escaleren. Het Bbz is een Garantieregeling MKB voor niet-bankfinanciering? De borgstellingsregeling voor MKB-bedrijven, waarbij de overheid deels garant staat voor een deel van de lening, gaat mogelijk ook gelden voor niet-bankfinanciering. Dat zei minister Henk Kamp van Economische Zaken bij het vijfjarig bestaan van MKBbeurs NPEX in Den Haag. Op dit moment geeft de overheid alleen garanties voor Regeldruk kleine bedrijven amper gedaald MKB-Nederland eist dat het kabinet zich extra inspant om regelgeving MKB-proof te maken en wil dat kleine bedrijven vaker worden uitgezonderd van nieuwe regels. Uit onderzoek van Actal, het college dat toezicht houdt op regeldruk en administratieve lasten, blijkt dat de regeldruk voor kleinbedrijven de afgelopen zeven jaar met drie procent is gedaald. Daarmee is niet voldaan aan de doelstelling van de afgelopen kabinetten om de regeldruk afkomstig van de Rijksoverheid met minstens 25 procent te verminderen belangrijk instrument voor de dienstverlening aan zelfstandigen, maar ook bij de afdelingen schuldhulpverlening en economische zaken zijn oplossingen bedacht. De nieuwe werkwijzer helpt beleidsmakers en uitvoerders bij alle gemeentelijke afde- leningen die worden verstrekt door de bank. Kamp gaf nog geen details over wat voor soort financiering ook onder de borgstellingsregeling kan gaan vallen. Voor de hand ligt dat de overheid garanties gaat geven op bijvoorbeeld obligaties, al dan niet uitgegeven door fondsen die geld steken in MKBbedrijven. Bron: Z24 en die van decentrale overheden met een derde te verlagen. De regeldrukwaakhond adviseert het kabinet om onderzoek te doen naar de oorzaak ervan. Het is nu de hoogste tijd om de regeldruk voor kleine ondernemers daadwerkelijk en aanzienlijk te verminderen, aldus Actalvoorzitter Ten Hoopen. Bron: SC Online Aanpak Schijnzelfstandigheid Ministers Asscher (SZW) en Kamp (EZ) en staatssecretarissen Van Rijn (VWS) en Wiebes (FIN) hebben met een brief de Tweede Kamer geïnformeerd over de aanpak van schijnzelfstandigheid. Zij kondigen onder meer een Interdepartementaal Beleids- Bijna 30% starters stopt na eerste jaar Het aantal startende bedrijven is in het eerste kwartaal met twee procent gedaald ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. Na de sterke stijging van het totaal aantal starters in 2013 wordt voor dit jaar een daling verwacht. Met name het aantal zzp ers zal dit jaar minder sterk stijgen ten opzichte van vorig jaar. Circa 30% van de starters die in 2012 zijn begonnen stopt er na een jaar weer mee. Met name in de horeca is de uitval na het eerste jaar hoog (60 procent). In Utrecht, Friesland, Groningen en Limburg lingen om samen effectieve dienstverlening voor zelfstandigen met schulden in te richten. De werkwijzer geeft een overzicht van alles wat gemeenten voor zelfstandigen doen, al dan niet in het kader van het Bbz. Het vormt hiermee een aanvulling op vier eerdere publicaties die inzoomden op deelaspecten van het Bbz. Bron: Divosa onderzoek (IBO) aan, een uitbreiding van de pilot van VWS en een brief door de Belastingdienst aan zzp ers die hun VAR-wuo zijn kwijtgeraakt waarin zij worden gewezen op de mogelijkheid om deel te nemen aan de pilot en op mogelijkheden om al dan niet in dienstbetrekking werkzaam te zijn. Bron: Rijksoverheid was er sprake van een stijging van het aantal starters, terwijl deze in de rest van Nederland daalde. Ondernemers die dit jaar een bedrijf willen starten maken de meeste kans in de industrie. Bron: ING Kwartaalbericht Starters 26 27

15 Wie zegt dat meer ambitie en halvering van de kosten niet samengaan? Het Dilemma voor de Gemeente Feit 1: Re-integratie naar ondernemerschap is de meest positieve en duurzame vorm van uitstroom; Feit 2: Het participatiebudget laat steeds minder ruimte voor uitgaven aan re-integratie. Zonder innovatie en zonder creativiteit staan deze twee feiten haaks op elkaar. Een dilemma, zeker in een tijd waarin het geld regeert. En waarbij ambitie (te) makkelijk naar beneden wordt bijgesteld. d e n i e u w e g e n e r at i e s ta r t e r s b e g e l e i d i n g De Doorbraak IMK lanceert de nieuwe generatie Startersbegeleiding voor Gemeenten. Daarmee wordt het dilemma tussen kwaliteit en kosten opgelost. De kandidaat-ondernemer doet in een optimale mix kennis op in de digitale leeromgeving; volgt workshops gericht op het ontwikkelen van ondernemersvaardigheden en ontvangt persoonlijke begeleiding op maat. Het Resultaat Een hoger kennisniveau, een hogere mate van zelfwerkzaamheid én zelfstandigheid en daardoor een grotere kans op duurzame uitstroom. En dát tegen veel lagere kosten. In een tijd dat u met minder middelen meer moet doen, biedt IMK u graag de oplossingen. IMK begeleidt ondernemers in goede en slechte tijden. Met meer dan 100 experts, verspreid over heel Nederland. En in nauwe samenwerking met gemeenten en financiële instellingen. Ondernemen? IMK werkt eraan!

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker Samen Sterker Werk > flexibelere arbeidsmarkt > verminderen bureaucratie > betere kansen voor startende (jonge) ondernemers Werk Algemeen Op dit moment hebben mensen die langs de kant staan te weinig kans

Nadere informatie

Meer kansen, meer banen. SW-bedrijven als banenmakelaar

Meer kansen, meer banen. SW-bedrijven als banenmakelaar Meer kansen, meer banen Inleiding Mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt hebben terecht de volle aandacht van de politiek. Vrijwel alle verkiezingsprogramma s besteden er aandacht aan. Het gaat

Nadere informatie

ECONOMISCHE STIMULANS

ECONOMISCHE STIMULANS DE ZZP ER CENTRAAL Arnhem is een ondernemende stad. Met name het aantal ZZP ers is de afgelopen jaren spectaculair toegenomen. Bij elkaar opgeteld zijn het meer mensen dan het grootste bedrijf in Arnhem

Nadere informatie

Conclusies enquête The Future Group. November 2015

Conclusies enquête The Future Group. November 2015 November 2015 Conclusies enquête Een zzp er kiest voor zelfstandigheid, vrijheid en ondernemerschap. Daar moet je hem/haar de ruimte voor geven. Verplichte collectieve zaken staan in tegenstelling tot

Nadere informatie

DE PARTICIPATIEWET VOOR U ALS WERKGEVER

DE PARTICIPATIEWET VOOR U ALS WERKGEVER UTRECHT MIDDEN DE PARTICIPATIEWET VOOR U ALS WERKGEVER Doel van de Participatiewet De Participatiewet vervangt de bijstandswet, de Wet sociale werkvoorziening en een deel van de Wajong. Het doel van de

Nadere informatie

Sociale werkbedrijven de toekomst

Sociale werkbedrijven de toekomst & Sociale werkbedrijven de toekomst Sociale werkbedrijven 2.0 De Participatiewet vraagt om een nieuwe manier van werken. Er zijn nieuwe doelen vastgelegd en overal ontstaan nieuwe samenwerkingsverbanden.

Nadere informatie

Markt starters. Trendanalyse. Demografisch. Trendanalyse 14/04/16. 13 april Elles Derrez manager MKB Rabobank Westelijke Mijnstreek.

Markt starters. Trendanalyse. Demografisch. Trendanalyse 14/04/16. 13 april Elles Derrez manager MKB Rabobank Westelijke Mijnstreek. Markt starters Trendanalyse 13 april Elles Derrez manager MKB Rabobank Westelijke Mijnstreek Trendanalyse 2 1 Aantal starters door de jaren Starters per jaar 160.000 140.000 120.000 100.000 80.000 60.000

Nadere informatie

Discussienota Naar een socialere bijstand GroenLinks Den Haag November 2015

Discussienota Naar een socialere bijstand GroenLinks Den Haag November 2015 Discussienota Naar een socialere bijstand GroenLinks Den Haag November 2015 Inleiding Er is veel in beweging rond de bijstand. Sommige gemeenten experimenteren met een andere uitvoeringspraktijk, met minder

Nadere informatie

Stichting ZZP Nederland bijeenkomst PGGM 30-10-14 ZZP-er worden in de Zorg?

Stichting ZZP Nederland bijeenkomst PGGM 30-10-14 ZZP-er worden in de Zorg? Stichting ZZP Nederland bijeenkomst PGGM 30-10-14 ZZP-er worden in de Zorg? Leo Vollebregt Bestuurder Zorg Stichting ZZP Nederland» Opgericht in februari 2006» 35.000 ZZPers, grootste van het land» Samenwerkingsvorm

Nadere informatie

Plannen Economische Agenda 20113-2014

Plannen Economische Agenda 20113-2014 Plannen Economische Agenda 20113-2014 Aanvalsplan 1: Marketing regio Amersfoort: be good and tell it Wat is het doel: Gerichte marketingcampagnes starten op het gebied van ondernemen in Amersfoort en de

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel SP & PvdA. Van groot belang voor de kleine ondernemer. Voorstellen ter ondersteuning van ZZP ers en kleine ondernemers

Initiatiefvoorstel SP & PvdA. Van groot belang voor de kleine ondernemer. Voorstellen ter ondersteuning van ZZP ers en kleine ondernemers Initiatiefvoorstel SP & PvdA Van groot belang voor de kleine ondernemer Voorstellen ter ondersteuning van ZZP ers en kleine ondernemers Inleiding Vandaag de dag komen er steeds meer ZZP ers (zelfstandige

Nadere informatie

BAWI/U200900381 Lbr. 09/032

BAWI/U200900381 Lbr. 09/032 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8020 betreft Hulp aan ondernemers bij economische crisis uw kenmerk ons kenmerk BAWI/U200900381 Lbr. 09/032 bijlage(n)

Nadere informatie

De Wsnp-regeling. Wet. schuldsanering natuurlijke personen. IMK Intermediair, uw kennis van zaken

De Wsnp-regeling. Wet. schuldsanering natuurlijke personen. IMK Intermediair, uw kennis van zaken De Wsnp-regeling Wet schuldsanering natuurlijke personen IMK Intermediair, uw kennis van zaken Wet schuldsanering natuurlijke personen Deze folder is een uitgave van IMK Intermediair. Zij dient ter verstrekking

Nadere informatie

wat zijn je kansen? Jij toch ook!? Ik wil later leuk werk! Wist je dat 55% van de jongeren bij het kiezen

wat zijn je kansen? Jij toch ook!? Ik wil later leuk werk! Wist je dat 55% van de jongeren bij het kiezen wat zijn je kansen? Je hebt vast al nagedacht over wat je na de middelbare school wilt gaan doen! Waarschijnlijk ga je nog een opleiding volgen. Maar kun je daarmee straks een baan vinden? Dat gaan we

Nadere informatie

Ondersteuning en hulp. in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015

Ondersteuning en hulp. in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015 Ondersteuning en hulp in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015 Voorwoord Dichtbij, bereikbaar en aanspreekbaar Het klinkt zo vanzelfsprekend en simpel: biedt mensen ondersteuning en hulp dichtbij, in

Nadere informatie

Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin)

Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin) Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin) Lay-out Bob Snel (trainer ATC Amstelduin) Document Versie maart 2007 Meer informatie E-mail:

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

Zelfstandig ondernemer? Heb jij goed nagedacht over arbeidsongeschiktheid?

Zelfstandig ondernemer? Heb jij goed nagedacht over arbeidsongeschiktheid? Zelfstandig ondernemer? Heb jij goed nagedacht over arbeidsongeschiktheid? Nederland telt bijna een miljoen zelfstandige ondernemers. Ieder jaar komen er 80.000 starters bij. Een eigen bedrijf biedt veel

Nadere informatie

Bbz-regeling. Ondersteuning voor uw bedrijf

Bbz-regeling. Ondersteuning voor uw bedrijf Bbz-regeling Ondersteuning voor uw bedrijf Bbz-regeling: ondersteuning voor uw bedrijf 1 Bbz-regeling: ondersteuning voor uw bedrijf Wat, waar, wie, wanneer? WAT? Bbz is het Besluit bijstandverlening

Nadere informatie

Hou de vaart erin. Met verzuimspecialist Gezond Transport.

Hou de vaart erin. Met verzuimspecialist Gezond Transport. Hou de vaart erin. Met verzuimspecialist Gezond Transport. Gezond Transport: dé verzuimspecialist voor transport en logistiek. Uw bedrijf werkt op het gebied van transport en logistiek en u bent op zoek

Nadere informatie

Inhoud. In het kort. Het vermogensplanningsproces in vogelvlucht. Persoonlijke planning en begeleiding van uw vermogen. Uw wens is ons startpunt

Inhoud. In het kort. Het vermogensplanningsproces in vogelvlucht. Persoonlijke planning en begeleiding van uw vermogen. Uw wens is ons startpunt VERMOGENS PLANNING Inhoud In het kort Het vermogensplanningsproces in vogelvlucht Persoonlijke planning en begeleiding van uw vermogen Uw wens is ons startpunt Adequate vermogensplanning voor directeuren/grootaandeelhouders

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 6. 1 Introductie 7 Ondernemerschap in Nederland 8 Drie manieren om een bedrijf te starten 8 IK als ondernemer 9

Inhoud. Inleiding 6. 1 Introductie 7 Ondernemerschap in Nederland 8 Drie manieren om een bedrijf te starten 8 IK als ondernemer 9 Inhoud Inleiding 6 1 Introductie 7 Ondernemerschap in Nederland 8 Drie manieren om een bedrijf te starten 8 IK als ondernemer 9 2 Instanties in Nederland 13 Belangrijke instanties voor ondernemers 14 Kamer

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Initiatiefvoorstel Lokaal Investeringsfonds behoud en bevorderen werkgelegenheid Inleiding

gemeente Eindhoven Initiatiefvoorstel Lokaal Investeringsfonds behoud en bevorderen werkgelegenheid Inleiding gemeente Eindhoven Raadsnummer 12R5074 Inboeknummer Dossiernummer Initiatiefvoorstel Lokaal Investeringsfonds behoud en bevorderen werkgelegenheid Inleiding Het tafelzilver is op, de tijd dat we ruim in

Nadere informatie

Gemeente Haarlem. Drs. Joyce Langenacker. Aan de leden van de raad van de gemeente Haarlem

Gemeente Haarlem. Drs. Joyce Langenacker. Aan de leden van de raad van de gemeente Haarlem Gemeente Haarlem Haarlem Drs. Joyce Langenacker wethouder Werk, Economische Zaken, Sociale Zaken (Participatiewet), Wonen, Coördinatie Sociaal Domein Retouradres Postbus 511 2003 PB Haarlem Aan de leden

Nadere informatie

Ondernemerschap in Nederland

Ondernemerschap in Nederland Ondernemerschap in Nederland Je neemt deel aan het profiel Ondernemerschap. Dit betekent dat je erover denkt om in de toekomst als ondernemer te gaan werken. Dat is anders dan werken in loondienst. Dan

Nadere informatie

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist Adresgegevens: Meent 93a 3011 JG Rotterdam 010 41 40 282 Voor algemene informatie over Carrièrewinkel Projecten: www.carrierewinkel.nl E-mail: info@carrierewinkel.nl

Nadere informatie

Sociaal ondernemen: innovatief ondernemen met dubbele winst

Sociaal ondernemen: innovatief ondernemen met dubbele winst Sociaal ondernemen: innovatief ondernemen met dubbele winst Conferentie Samen werken aan lokaal ondernemerschap 19 november 2015 Bert Otten Radar Advies Lianne Harrewijn IMK Sociaal ondernemen is in! sociaal

Nadere informatie

Mats Werkt! WWW.MATSWERKT.NL DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER.

Mats Werkt! WWW.MATSWERKT.NL DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER. Mats Werkt! DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER. WWW.MATSWERKT.NL Mats werkt: Dé cursus voor het begeleiden van mensen met een arbeidsbeperking op de werkvloer.

Nadere informatie

Ik heb een gesprek met de arts of de arbeidsdeskundige

Ik heb een gesprek met de arts of de arbeidsdeskundige Ik heb een gesprek met de arts of de arbeidsdeskundige Waarom bent u uitgenodigd? Hoe gaat zo n gesprek over uw WIA-, WAO-, WAZ- of Wajong-uitkering? VOOR RE-INTEGRATIE EN TIJDELIJK INKOMEN Werk boven

Nadere informatie

Bijstand voor ondernemers en ex-ondernemers. www.niimegen.nl

Bijstand voor ondernemers en ex-ondernemers. www.niimegen.nl Bijstand voor ondernemers en ex-ondernemers www.niimegen.nl Financiële steun voor (ex-) ondernemers Bent u zelfstandig ondernemer en gaat het (even) niet zo goed met uw bedrijf? Of bent u al wat ouder,

Nadere informatie

Nieuwsbrief Werken is meedoen

Nieuwsbrief Werken is meedoen Nieuwsbrief Werken is meedoen BEDOELD VOOR DE ONDERNEMERS IN VOORSCHOTEN, LEIDSCHENDAM-VOORBURG EN WASSENAAR Iedereen doet mee! We ondersteunen werkgevers Zoveel mogelijk mensen aan het werk, want werken

Nadere informatie

Kan ik met een uitkering voor mezelf beginnen? Van een uitkering naar een eigen bedrijf

Kan ik met een uitkering voor mezelf beginnen? Van een uitkering naar een eigen bedrijf Kan ik met een uitkering voor mezelf beginnen? Van een uitkering naar een eigen bedrijf Inhoud Wie doet wat voor u? 2 Als u voor uzelf wilt beginnen 4 Een WW-uitkering en een eigen bedrijf beginnen 6 Een

Nadere informatie

Inhoud. In het kort. Het vermogensplanningsproces in vogelvlucht. Persoonlijke planning en begeleiding van uw vermogen. Uw wens is ons startpunt

Inhoud. In het kort. Het vermogensplanningsproces in vogelvlucht. Persoonlijke planning en begeleiding van uw vermogen. Uw wens is ons startpunt VERMOGENS PLANNING Inhoud In het kort Het vermogensplanningsproces in vogelvlucht Persoonlijke planning en begeleiding van uw vermogen Uw wens is ons startpunt Adequate vermogensplanning voor directeuren/grootaandeelhouders

Nadere informatie

De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio?

De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio? De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio? Transities sociale domein Gemeenten staan zoals bekend aan de vooravond van drie grote transities: de decentralisatie

Nadere informatie

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach.

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Karin de Galan Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Ze heeft zich gespecialiseerd in het trainen van trainers en richtte in 2007 de galan school voor training op. Eerder werkte ze als

Nadere informatie

Grote dynamiek in kleinschalig ondernemerschap

Grote dynamiek in kleinschalig ondernemerschap Grote dynamiek in kleinschalig ondernemerschap J. Mevissen, L. Heuts en H. van Leenen SAMENVATTING Achtergrond van het onderzoek Het verschijnsel zelfstandige zonder personeel (zzp er) spreekt tot de verbeelding.

Nadere informatie

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D.

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D. M200802 Vrouwen aan de start Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, juni 2008 2 Vrouwen aan de start Vrouwen vinden het starten

Nadere informatie

Outplacement: voor de werknemer

Outplacement: voor de werknemer Outplacement: voor de werknemer Ontslag: een keerpunt voor werkgever en werknemer De aanleiding tot outplacement is een ontslag. Dat kan zijn door een reorganisatie of omdat werknemer en werkgever, om

Nadere informatie

Het antwoord op uw personele vraagstuk

Het antwoord op uw personele vraagstuk BD Recruitment BV Het antwoord op uw personele vraagstuk Wie bepaalt bij welk re-integratiebedrijf ik terecht kan? De gemeente of UWV WERKbedrijf maakt bij uw re-integratietraject vaak gebruik van een

Nadere informatie

Allereerst wil ik de organisatoren van deze dag, de Stichting Lezen en Schrijven

Allereerst wil ik de organisatoren van deze dag, de Stichting Lezen en Schrijven Toespraak staatssecretaris Klijnsma van Sociale Zaken en Werkgelegenheid tijdens het bedrijvencongres Samen scholen, pure winst! op 11 september 2009 in Eindhoven. Dames en heren, Allereerst wil ik de

Nadere informatie

voor 1-1-2013 en na 1-1-2013 Partner in gezond ondernemerschap

voor 1-1-2013 en na 1-1-2013 Partner in gezond ondernemerschap Starten als zelfstandig ondernemer vanuit de WW voor 1-1-2013 en na 1-1-2013 1 Partner in gezond ondernemerschap A Varrolaan 100, Utrecht P Postbus 85400, 3508 AK Utrecht T 088-0997 010 F 088-0997 099

Nadere informatie

Verslag participatiedebat deel 2. Het werknemersperspectief

Verslag participatiedebat deel 2. Het werknemersperspectief Verslag participatiedebat deel 2. Het werknemersperspectief Datum: Plaats: Gespreksleiding: Gastsprekers: Participanten: Bezoekers: Thema: vrijdag 17 oktober 2014, 15:00-17:00 uur De Gouden Zaal van DROOMvilla

Nadere informatie

Particulier. De Vaste Lasten AOV beschermt uw huidige levensstijl bij arbeidsongeschiktheid of werkloosheid.

Particulier. De Vaste Lasten AOV beschermt uw huidige levensstijl bij arbeidsongeschiktheid of werkloosheid. Particulier De Vaste Lasten AOV beschermt uw huidige levensstijl bij arbeidsongeschiktheid of werkloosheid. De ideale lastenverzekering. U leeft een onbekommerd leven. U woont in een mooi huis, u heeft

Nadere informatie

E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT. Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu

E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT. Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu Vaderschap 2.0 E-Quality 55 UIT DE PRAKTIJK 3.3 Interview met Arno Janssen en Caroline

Nadere informatie

Financiële steun voor ondernemers

Financiële steun voor ondernemers Financiële steun voor ondernemers Inkomenssteun en bedrijfskapitaal ondersteuning 55-plussers ondersteuning bij bedrijfsbeëindiging Financiële steun voor ondernemers Als ondernemer kunt u te maken krijgen

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Parnassusplein 5 T 070 333

Nadere informatie

Werk, inkomen. sociale zekerheid. www.departicipatieformule.nl, 2011 1

Werk, inkomen. sociale zekerheid. www.departicipatieformule.nl, 2011 1 Werk, inkomen & sociale zekerheid www.departicipatieformule.nl, 2011 1 Inhoudsopgave Wet Wajong (sinds 2010)... 3 Wet Werk en Bijstand (WWB)... 5 Wet investeren in jongeren (Wij)... 6 Wet Sociale Werkvoorziening

Nadere informatie

Starten met een plan. Alles op een rij. Robert Loontjens & Anne de Jong

Starten met een plan. Alles op een rij. Robert Loontjens & Anne de Jong Starten met een plan Alles op een rij Robert Loontjens & Anne de Jong Even voorstellen Robert Loontjens en Anne de Jong Accountmanager MKB Rabobank Parkstad Limburg (045) 533 44 44 bedrijven@parkstadlimburg.rabobank.nl

Nadere informatie

Werk, inkomen. sociale zekerheid. www.departicipatieformule.nl, versie 2 2013 1

Werk, inkomen. sociale zekerheid. www.departicipatieformule.nl, versie 2 2013 1 Werk, inkomen & sociale zekerheid versie 2013 www.departicipatieformule.nl, versie 2 2013 1 Inleiding... 3 Participatiewet, geplande invoerdatum 1 januari 2014... 4 Wet Wajong (sinds 2010)... 6 Wet Werk

Nadere informatie

Wat heeft de gemeente zelfstandig ondernemers te bieden?

Wat heeft de gemeente zelfstandig ondernemers te bieden? Wat heeft de gemeente zelfstandig ondernemers te bieden? Informatie, advies en financieringsmogelijkheden voor ondernemers Heeft u een eigen bedrijf of zelfstandig beroep en lukt het u (tijdelijk) niet

Nadere informatie

Welke maatschappelijke problemen bestrijdt de Buzinezzclub? Hoe pakt de Buzinezzclub dit aan?

Welke maatschappelijke problemen bestrijdt de Buzinezzclub? Hoe pakt de Buzinezzclub dit aan? Contactgegevens Naam organisatie/initiatief: Stichting Stimulering Jong Ondernemerschap Naam primair contactpersoon: Leo van Loon Post adres: Maashaven Zuid Zijde 2, 3081 AE Rotterdam Telefoonnummer: +31

Nadere informatie

Beveiligers die ook post bezorgen

Beveiligers die ook post bezorgen Beveiligers die ook post bezorgen PostNL kan postbezorgers geen fulltime baan meer bieden, maar wil wel werven onder kostwinners. Veel facilitaire branches hebben te maken met een veranderende en soms

Nadere informatie

Hoe staan we er nu voor?

Hoe staan we er nu voor? Presentatie voor het debat Iedereen ZZP-er: Over winners' en 'losers' op de arbeidsmarkt, Groninger Forum, 26 maart 2015 Prof.dr. Jouke van Dijk Hoogleraar Regionale Arbeidsmarktanalyse Rijksuniversiteit

Nadere informatie

Wat zijn de drijfveren van de Nederlandse ondernemer? Een onderzoek naar de vooren nadelen van ondernemen

Wat zijn de drijfveren van de Nederlandse ondernemer? Een onderzoek naar de vooren nadelen van ondernemen Wat zijn de drijfveren van de Nederlandse ondernemer? Een onderzoek naar de vooren nadelen van ondernemen Onderzoek van GfK november 2015 Inleiding Het aantal ondernemers blijft groeien. In 2015 heeft

Nadere informatie

Zaken die niet meer zo zeker zijn

Zaken die niet meer zo zeker zijn Een goed gesprek over Zaken die niet meer zo zeker zijn Met u praten wij vaak over zekerheid. Dat is namelijk ons vak: het organiseren van uw zekerheid. Dat kan op vele manieren. Bijvoorbeeld door verstandig

Nadere informatie

Leven met Multipele Sclerose uitgave 14. MS en werken EEN UITGAVE VAN HET NATIONAAL MS FONDS

Leven met Multipele Sclerose uitgave 14. MS en werken EEN UITGAVE VAN HET NATIONAAL MS FONDS Leven met Multipele Sclerose uitgave 14 MS en werken EEN UITGAVE VAN HET NATIONAAL MS FONDS Inleiding Voor veel mensen is werk belangrijk. Het werk verschaft inkomen. Door het werk ben je financieel onafhankelijk.

Nadere informatie

Flexibel werken én een hypotheek

Flexibel werken én een hypotheek Flexibel werken én een hypotheek Een hypotheek met Reacties uit de media op de perspectiefverklaring perspectiefverklaring Columnist Frank Kalshoven, de Volkskrant Alleen hypotheken verstrekken aan mensen

Nadere informatie

Financiële steun voor ondernemers

Financiële steun voor ondernemers Financiële steun voor ondernemers Inkomenssteun en bedrijfskapitaal ondersteuning 55-plussers ondersteuning bij bedrijfsbeëindiging Financiële steun voor ondernemers Als ondernemer kunt u te maken krijgen

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 ONDERNEMERS, LAAT ZIEN DAT FLEXWERKERS WAARDEVOL ZIJN 4 OMZET FREELANCERS EN FLEXWERKERS DAALT DOOR TOENEMENDE

Nadere informatie

Project Startersstimulering Sittard-Geleen

Project Startersstimulering Sittard-Geleen Project Startersstimulering Sittard-Geleen Eigen baas zijn in Sittard-Geleen met een duwtje in de rug dus pak die kans Eigen baas zijn Ondernemen is in. Steeds méér mensen beginnen een eigen bedrijf. Omdat

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Amersfoort

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Amersfoort Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Amersfoort Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Amersfoort groeit het aantal banen van werknemers (voltijd en

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Kappers In de kappersbranche kunnen de volgende bedrijfstypen worden onderscheiden: zelfstandigen zonder personeel, zzp ers (ondernemers die minder dan 32 uur per week in het kappersbedrijf werkzaam zijn)

Nadere informatie

Participatieverslag Nieuw & Anders

Participatieverslag Nieuw & Anders Participatieverslag Nieuw & Anders Op 26 en 31 maart vonden twee bijeenkomsten plaats met de titel Nieuw & Anders plaats. Twee bijeenkomsten die druk bezocht werden door vrijwilligers, verenigingen en

Nadere informatie

Re-integratie-instrumenten en voorzieningen voor gedeeltelijk arbeidsgeschikten

Re-integratie-instrumenten en voorzieningen voor gedeeltelijk arbeidsgeschikten Re-integratie-instrumenten en voorzieningen voor gedeeltelijk arbeidsgeschikten Bij de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) staat 'werken naar vermogen' centraal. De nadruk ligt op wat mensen

Nadere informatie

Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen

Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen Gemeente Den Haag Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen Den Haag werkt aan betere aansluiting onderwijs op arbeidsmarkt Bedrijfsleven, onderwijs en bestuurders in de regio Den Haag slaan

Nadere informatie

Hoe denken zelfstandigen over een arbeidsongeschiktheidsverzekering?

Hoe denken zelfstandigen over een arbeidsongeschiktheidsverzekering? Hoe denken zelfstandigen over een arbeidsongeschiktheidsverzekering? Rapportage Kenmerk: 20107 Juni 2015 Inhoudsopgave Geschreven voor Inleiding 3 Conclusies 5 Resultaten Huidige voorziening 7 Verplichtstelling

Nadere informatie

Qredits bestaat vijf jaar. Dat is een felicitatie waard: in de eerste. plaats natuurlijk aan Qredits en haar medewerkers die deze

Qredits bestaat vijf jaar. Dat is een felicitatie waard: in de eerste. plaats natuurlijk aan Qredits en haar medewerkers die deze (GESPROKEN WOORD GELDT) Majesteit, dames en heren! Qredits bestaat vijf jaar. Dat is een felicitatie waard: in de eerste plaats natuurlijk aan Qredits en haar medewerkers die deze organisatie in korte

Nadere informatie

Integraal, sectoraal of per programma

Integraal, sectoraal of per programma Verslag VNG-bijeenkomst over effectieve overeenkomsten met werkgevers Zoetermeer, 19 december 2012 Bijeenkomst effectieve overeenkomsten met werkgevers Vanwege de energie die in bijeenkomsten van het bestuurlijk

Nadere informatie

ONDERLINGE S-GRAVENHAGE

ONDERLINGE S-GRAVENHAGE delen gevoel vertrouwen gevonden avontuur genieten ONDERLINGE S-GRAVENHAGE Momenten vrienden verhuizen afscheid leven huwelijk samen 2 blijdschap verrassing Verzekerde groeikracht Iedereen hoopt op een

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Kappers In de kappersbranche kunnen de volgende bedrijfstypen worden onderscheiden: zelfstandigen zonder personeel, zzp ers (ondernemers die minder dan 32 uur per week in het kappersbedrijf werkzaam zijn)

Nadere informatie

Werkzoekenden in Westfriesland. Ik ben WerkSaam in Westfriesland. www.werksaamwf.nl

Werkzoekenden in Westfriesland. Ik ben WerkSaam in Westfriesland. www.werksaamwf.nl Werkzoekenden in Westfriesland Ik ben WerkSaam in Westfriesland WerkSaam Westfriesland Wij zijn WerkSaam in Westfriesland WerkSaam Westfriesland is dé arbeidsbemiddelaar van Westfriesland. Wij begeleiden

Nadere informatie

AMSTERDAMMERS AAN HET WERK. Gemeentelijk werk voor tenminste het minimumloon

AMSTERDAMMERS AAN HET WERK. Gemeentelijk werk voor tenminste het minimumloon AMSTERDAMMERS AAN HET WERK Gemeentelijk werk voor tenminste het minimumloon 1 Samenvatting De weg uit armoede is werk. De vraag hoe mensen weer aan het werk geholpen kunnen worden is actueel. De flinke

Nadere informatie

Outplacement: voor de werknemer

Outplacement: voor de werknemer Outplacement: voor de werknemer Ontslag: een keerpunt voor werkgever en werknemer De aanleiding tot outplacement is een toekomstig ontslag. Dat kan zijn door een reorganisatie of omdat werknemer en werkgever,

Nadere informatie

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen 3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen en die het managen veel simpeler en succesvoller maken! Door Esther Mallant 2012 Esther Mallant www.hrmallant.nl Introductie De 3 vragen die managers

Nadere informatie

AVONTUUR VRIENDEN GELUK LIEFDE VERTROUWEN GEVOEL LEVEN WONEN GEBOORTE

AVONTUUR VRIENDEN GELUK LIEFDE VERTROUWEN GEVOEL LEVEN WONEN GEBOORTE AVONTUUR VRIENDEN GELUK AFSCHEID SAMEN LIEFDE VERTROUWEN GLIMLACH VERHUIZEN GEVOEL LEVEN WONEN GEBOORTE BLIJDSCHAP FAMILIE O N D E R L I N G E s - G R A V E N H A G E M O M E N T E N GLIMLACH GELUK LIEFDE

Nadere informatie

LEF. Voor ondernemers met lef. Lokaal Economisch Fonds voor werkgelegenheid. Utrecht.nl/LEF

LEF. Voor ondernemers met lef. Lokaal Economisch Fonds voor werkgelegenheid. Utrecht.nl/LEF LEF Lokaal Economisch Fonds voor werkgelegenheid Voor ondernemers met lef Utrecht.nl/LEF Bent u die ondernemer met lef? Een gezonde regio, een vitale stad, bloeiende ondernemingen, innovatieve instellingen

Nadere informatie

Wie is de Nederlandse huisarts?

Wie is de Nederlandse huisarts? 8 LHV jubileumboek onderhuids onderzoek 9 Wie is de Nederlandse huisarts? Eerst het goede nieuws: 4 van de 5 huisartsen hebben geen enkele spijt van hun beroepskeuze. Sterker nog: als ze opnieuw zouden

Nadere informatie

Intersectorale mobiliteit. Informatie voor werkgevers

Intersectorale mobiliteit. Informatie voor werkgevers Intersectorale mobiliteit Informatie voor werkgevers Deze folder is onderdeel van een drieluik. Er is ook een folder voor werknemers en professionals. Om belemmeringen in kaart te brengen bij intersectorale

Nadere informatie

Eigen risico dragen voor de WGA vaak financieel aantrekkelijk

Eigen risico dragen voor de WGA vaak financieel aantrekkelijk Binnenkort voert het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid een aantal veranderingen door in de wijze waarop de WGA wordt gefinancierd. Deze wijzigingen maken het voor zorginstellingen aantrekkelijker

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

Breda beleeft het samen

Breda beleeft het samen Talent van medewerkers staat centraal Breda beleeft het samen Tekst: Walter Baardemans / Fotografie: Kees Winkelman Medewerkers van de afdeling Uitvoering van gemeente Breda volgden vorig jaar met succes

Nadere informatie

Meer Investplan. Meer Rendement. Meer Zekerheid. Meer Invest B.V. Boeingavenue 215 1119 PD Schiphol-Rijk E-mail: Info@meerinvest.

Meer Investplan. Meer Rendement. Meer Zekerheid. Meer Invest B.V. Boeingavenue 215 1119 PD Schiphol-Rijk E-mail: Info@meerinvest. Meer Rendement Meer Zekerheid Meer Invest B.V. Boeingavenue 215 1119 PD Schiphol-Rijk E-mail: Info@meerinvest.nl Kvk: 61887331 2 Onze Visie Uw opgebouwde kapitaal op de bank zetten loont tegenwoordig niet

Nadere informatie

Zó eenvoudig en goed heeft u het nog nooit geregeld. Eén adres voor al uw. oplossingen op het gebied. van Arbo, verzuim en reïntegratie.

Zó eenvoudig en goed heeft u het nog nooit geregeld. Eén adres voor al uw. oplossingen op het gebied. van Arbo, verzuim en reïntegratie. en goed heeft u het nog nooit geregeld Eén adres voor al uw oplossingen op het gebied van Arbo, verzuim en reïntegratie ó eenvoudig W e r k! P o o r t w a c h t e r c e n t r u m : uw steunpunt voor vele

Nadere informatie

Medewerkers met schulden

Medewerkers met schulden Medewerkers met schulden oplossen en voorkomen Financieel inzicht met de digitale loonstrook We verkeren wereldwijd in een financiële crisis. Deze economische situatie heeft z n weerslag op ieder persoonlijk.

Nadere informatie

arbeidsongeschiktheidsverzekering Informatie voor de ondernemer Arbeidsongeschikt Hoe nu verder

arbeidsongeschiktheidsverzekering Informatie voor de ondernemer Arbeidsongeschikt Hoe nu verder arbeidsongeschiktheidsverzekering Informatie voor de ondernemer Arbeidsongeschikt Hoe nu verder 2 Arbeidsongeschikt Hoe nu verder Deze brochure is voor u van belang als u een aanvraag tot uitkering wilt

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Arbeidsongeschiktheid en je ZZP Pensioen

Arbeidsongeschiktheid en je ZZP Pensioen Arbeidsongeschiktheid en je ZZP Pensioen Wat is arbeidsongeschiktheid eigenlijk en wat betekent dat voor jou als zelfstandige? Wat kan je zelf regelen? Mag je geld uit je ZZP Pensioen halen om gaten op

Nadere informatie

Werknemers met schulden

Werknemers met schulden Steeds meer mensen hebben problematische schulden. Ook in uw bedrijf werken misschien mensen met schulden. In deze folder vindt u informatie over de ondersteuning die de gemeente Capelle aan den IJssel

Nadere informatie

Welkom bij Sociaal Succesvol Ondernemen. Week 2: je bedrijf op orde Les 2: een goed businessmodel

Welkom bij Sociaal Succesvol Ondernemen. Week 2: je bedrijf op orde Les 2: een goed businessmodel Welkom bij Sociaal Succesvol Ondernemen Week 2: je bedrijf op orde Les 2: een goed businessmodel Pen en papier? Wat is een businessmodel? Jouw businessmodel is de manier waarop jij in business bent Twee

Nadere informatie

Armoede & Veerkracht: Hoe vinden mensen met weinig geld hun weg?

Armoede & Veerkracht: Hoe vinden mensen met weinig geld hun weg? Armoede & Veerkracht: Hoe vinden mensen met weinig geld hun weg? Ruim 10% van de Nederlandse bevolking leeft in armoede. Ongeveer 7% van de kinderen in de provincie Groningen groeit op in een gezin dat

Nadere informatie

SRA-Bouwscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015

SRA-Bouwscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Bouwscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Bouwscan De Bouwscan 2014 is 430 x ingevuld. 87% van de respondenten is dga of eigenaar. 62% heeft een kleine bouwonderneming met minder dan 10 fte,

Nadere informatie

Samen op zoek naar verandering of Hoe maak ik het contact met de cliënt efficiënter?

Samen op zoek naar verandering of Hoe maak ik het contact met de cliënt efficiënter? Samen op zoek naar verandering of Hoe maak ik het contact met de cliënt efficiënter? Inleiding In deze notitie staan de tips en adviezen uit het project Samen op zoek naar verandering. Ze zijn het resultaat

Nadere informatie

van ondernemers zijn. Om continu oplossingen te vinden, blijf ik op zoek naar nieuwe informatie. Alles wat bruikbaar bleek in de praktijk, bracht ik

van ondernemers zijn. Om continu oplossingen te vinden, blijf ik op zoek naar nieuwe informatie. Alles wat bruikbaar bleek in de praktijk, bracht ik Inleiding Laat ik met de deur in huis vallen: ik geloof dat het midden- en kleinbedrijf een verschil maakt in de wereld. Denk aan bedrijven die nieuwe manieren bedenken om oceanen plasticvrij te maken,

Nadere informatie

Checklist passie en poen

Checklist passie en poen Checklist passie en poen Aandachtspunten voor succesvol sociaal ondernemen gericht op de arbeidsparticipatie van mensen met een kwetsbare arbeidsmarktpositie Inleiding In het rapport Sociaal ondernemen:

Nadere informatie

EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht. Monique Roso, 12 maart 2014!

EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht. Monique Roso, 12 maart 2014! EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht Monique Roso, 12 maart 2014! Inhoud presentatie 1. economische trends en ontwikkelingen!! 2. economische monitor provincie Utrecht! - economische

Nadere informatie