P ERSPECTIEF VOOR DE TOEKOMST

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "P ERSPECTIEF VOOR DE TOEKOMST"

Transcriptie

1 OOM N.V. J AARVERSLAG 2002 Hoofdvestiging Satellietvestiging Zwolle Satellietvestiging Deventer bezoekadres: bezoekadres: bezoekadres: Ondernemingshuis Twente Ondernemingshuis Zwolle IJsseldelta Hengelosestraat 585 Govert Flinckstraat 1 Keulenstraat 11 a 7521 AG Enschede 8021 ET Zwolle 7418 ET Deventer S S S T T T U v Postadres: Postbus GM Enschede P ERSPECTIEF VOOR DE TOEKOMST

2 I NHOUD De OOM Organisatie Bericht van de Raad van Commissarissen Verslag van de directie - De Overijsselse economie in perspectief - De OOM in Activiteiten en resultaten 2 P ERSPECTIEF Perspectief, geen woord is zozeer met economisch handelen verbonden. Ooit is iemand met ondernemen begonnen in de verwachting zo een beter leven te krijgen. De eerste klant liet zich leiden door dezelfde gedachte. Al zijn we vele eeuwen verder in de tijd, alles draait nog steeds om dat woord. En om een ander, daarmee nauw verbonden begrip: toekomst. Zij het ook dat de economie wereldomvattend is geworden en schommelingen in het ene land elders worden gevoeld. Perspectief is daarom het passende opschrift voor dit laatste jaarverslag dat de OOM publiceert. Globalisering vraagt om bundeling van krachten, kennis, kunde en expertise. Daarom fuseert de OOM in het jaar waarin dit verslag verschijnt met de zusterinstellingen GOM en ESKAN tot één nieuwe ontwikkelingsmaatschappij voor Oost- Nederland. Om zo krachtig bij te dragen aan de economische ontwikkeling van dit landsdeel. En nog beter de vele kansen te benutten. Kansen benutten op de manier waarop de OOM de afgelopen jaren haar positie heeft opgebouwd; in een goede balans tussen decentrale aanwezigheid en centrale sturing; met kennis van en dichtbij de bedrijven. Met als doel om naar de toekomst toe perspectief te bieden Vooruitblik Jaarrekening Balans per 31 december Winst- en Verliesrekening over Toelichting behorende bij de jaarrekening Toelichting op de balans - Toelichting op de winst- en verliesrekening - Kasstroomoverzicht Overige gegevens - Accountantsverklaring - Statutaire regeling omtrent bestemming van de winst - Voorstel bestemming winst Gebeurtenissen na balansdatum Bijlage 3 - Resultaten per taakveld Ontwikkeling Verklaring van gebruikte afkortingen

3 D E OOM O RGANISATIE 4 Versterking van de economie van Overijssel. Dat is, kort samengevat, de missie van de Ontwikkelings- en Investeringsmaatschappij voor Overijssel, OOM N.V. De OOM doet dit door het economisch leven van de provincie nieuwe impulsen te geven, aan de hand van de kernbegrippen: kennis; technologie; clusters; versterking van vestigingsklimaat en bedrijfsomgeving; werving van nieuwe bedrijven; ondersteuning en verankering van bestaande bedrijven; deelneming in bedrijven. De OOM geeft de uitvoering van het beleid van het Rijk, de Provincie Overijssel en de gemeenten mede vorm en werkt nauw samen met het bedrijfsleven, regio s, kennisinstituten en intermediairs. In deze rol is de OOM de brug tussen overheden, bedrijfsleven en kennisinstituten. Om haar taken te kunnen uitvoeren, beschikt de OOM over drie instrumenten: ontwikkeling, investeringsbevordering en participatie. Dit zijn tevens de business units van de OOM. De activiteiten van de business units staan niet op zichzelf, maar hangen nauw met elkaar samen en versterken elkaar. In het geval van participatie sluit de OOM allianties met andere partijen, om zo het financiële draagvlak te verbreden en risico s te spreiden. De instrumenten kunnen als volgt worden omschreven: Ontwikkeling Het nemen van initiatieven en ondersteunen van activiteiten die leiden tot een beter economisch klimaat in de regio en daardoor tot bevordering van duurzame werkgelegenheid. Investeringsbevordering Het aantrekken van nieuwe bedrijven en/of bedrijvigheid van buiten Overijssel, het ondersteunen van reeds gevestigde bedrijven bij (grotere) uitbreidingen en het ontwikkelen van activiteiten die leiden tot behoud van bedrijven en bedrijvigheid in Overijssel. Participatie Financiering - zelf of via afzonderlijke participatiemaatschappijen - van bedrijven, instellingen of projecten door de verschaffing van R AAD VAN C OMMISSARISSEN PER 31 DECEMBER 2002 H.J. Hazewinkel RA, voorzitter (53) Benoemd op 1 oktober Zittingstermijn eindigt op 1 Nationaliteit: Nederlandse. oktober Functie: voorzitter Raad van Bestuur Koninklijke Volker Wessels Stevin N.V. drs. F.A. van Kesteren (53) Benoemd uit een bindende voordracht, opgemaakt door de Nationaliteit: Nederlandse. commissarissen die zijn benoemd uit een bindende voordracht van de Minister van Economische Zaken en het Andere functies: lid van Raad van Commissarissen Functie: directeur Advisie Holding B.V. College van Gedeputeerde Staten van de Provincie Het Glazen Huis B.V., Provision B.V. Overijssel. Benoemd op 1 september 1998, Andere functies: commissaris Raab Karcher Nederland B.V., zittingstermijn eindigde op 1 september 2002 (statutair lid Raad van Toezicht Saxion Hogeschool, lid Raad van Advies verlengd tot de vergadering van Aandeelhouders op Rabobank en een aantal bestuurs- en adviesfuncties. 16 mei 2003). risicodragend kapitaal. In de gevormde participatiemaatschappijen nemen ook andere partijen deel. 7 juli Zittingstermijn eindigt op 14 juni drs. J.H.H. Mans (62) Voor het eerst benoemd op 14 juni 1996 en herbenoemd op 5 Nationaliteit: Nederlandse. T. Bennink (64) Functie: burgemeester van de Gemeente Enschede. Nationaliteit: Nederlandse. Andere functies: lid van Raad van Commissarissen Vitens en Functie: gedeputeerde Werk en Bereikbaarheid van de N.V. Luchthaven Twente en een aantal bestuursfuncties. Provincie Overijssel. Voor het eerst benoemd op 1 februari 1995 en Benoemd uit een bindende voordracht, opgemaakt door het herbenoemd op 25 juni College van Gedeputeerde Staten van de Provincie Zittingstermijn eindigde op 1 februari 2003 (statutair Overijssel. verlengd tot de vergadering van Aandeelhouders op Andere functies: lid van Raad van Commissarissen N.V. 16 mei 2003). Luchthaven Twente, ROC Kampen Vastgoed B.V., CTH Vastgoed B.V., lid Raad van Toezicht Rabobank Enschede. J.Waterlander (67) Voor het eerst benoemd op 1 januari Nationaliteit: Nederlandse. Zittingstermijn eindigt op 1 januari Functie: directeur Komec B.V. Andere functies: lid van Raad van Commissarissen Brada drs. D.G. Brinkman (43) Beheermaatschappij B.V. Nationaliteit: Nederlandse. Voor het eerst benoemd op 1 januari 1992 en voor het Functie: zelfstandig organisatie-adviseur. laatst benoemd op 7 juli Zittingstermijn eindigt op Andere functies: lid medezeggenschapsraad OBS De Bonte 1 januari Stegge te Dalfsen.

4 OOM-MEDEWERKERS PER 1 APRIL 2003 BERICHT VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN 6 Directie ir. G. van Houweninge (60), directeur J.H. Ligtenberg (51), adjunct-directeur mw. G. Edelenbos, directiesecretaresse Algemene zaken R.G.B. Steggink (42), hoofd Algemene Zaken, Financieel Controller en Personeelszaken H. Cornelisse, manager Informatievoorziening Mw. M. van Pelt-Vahrmeijer, telefoniste/receptioniste (p) mw. I.Wiering, telefoniste/receptioniste (p) mw. J.T.M. Satink, administratie Ontwikkeling drs. A.H. Beune (48), hoofd business unit mw. G. Edelenbos, hoofd secretariaat mw. K. Steenhagen, secretaresse Ontwikkeling mw. H. van Wijngaarden, secretaresse Ontwikkeling (p) mw. A.Wullink, projectassistente Innovatiebeleid drs.w.a. Been, regiomanager Twente drs. P. Dillingh, adviseur Technologie F.J. Geerlings, regiomanager IJssel-Vecht en projectleider Vestigingsklimaat ir. R.P.F. t Hart, adviseur Innovatiebevordering MKB ir. J. Hoekman, adviseur clustervorming MKB ing. J. Kleiberg, adviseur ICT Stedendriehoek mw. ir. M. Luizink, adviseur Technologie drs. G. Monninkhof, regiomanager Zuidwest Overijssel mw. ir. L. van Schoonhoven, adviseur Vestigingsklimaat drs. J.P.K.M. van der Stappen, adviseur Technologische Samenwerking en Innovatie mw.y.tiellemans, medewerkster VIT (p) Investeringsbevordering J.H. Ligtenberg (51), hoofd business unit mw. A.Verdonk, management assistente mw. M. Euverink-Köhlenberg, medewerkster Informatievoorziening en Public Relations (p) ing.w.c. den Hertog, regiomanager Zuidwest Overijssel en IJssel-Vecht en adviseur Internationale Acquisitie mw. A.B. Hoemakers, manager Public Relations A. Hoogeveen, regiomanager Twente en adviseur Internationale Acquisitie mw. drs. M.A.M. Middendorp, adviseur Investeringsbevordering (p) drs. E.M. Naafs, adviseur Investeringsbevordering drs. B. Riesewijk, medewerker Investeringsbevordering Participatie Ontwikkelingsfonds (OOM belang 100%) ir. G. van Houweninge, directeur R.G.B. Steggink, Financieel Controller Innofonds Twente B.V. (OOM belang 36,6 %) ir.w.h. van den Berg (41), directeur mw. H. van Wijngaarden, management assistente (p) M.A.S.M. van Liempd RA, investment manager drs.t.j. Markus, investment manager Een aantal medewerk(st)ers heeft een parttime dienstverband (p). Het aantal full time arbeidsplaatsen (fte s) bedraagt 28,6. Aan de aandeelhouders, De directie van de OOM heeft ons het jaarverslag 2002 voorgelegd met daarin opgenomen het verslag van de directie, de jaarrekening en de overige gegevens. De jaarrekening is gecontroleerd door Deloitte & Touche Accountants. De accountantsverklaring is onder de overige gegevens opgenomen op pagina 44 in dit verslag. Wij hebben de jaarrekening in onze vergadering van 4 april 2003 goedgekeurd. Wij adviseren de aandeelhouders de jaarrekening 2002 inclusief het voorstel tot winstbestemming vast te stellen.tevens stellen wij u voor de directie te dechargeren voor haar bestuur en ons college voor het gehouden toezicht. De Raad van Commissarissen kwam gedurende de verslagperiode vijf keer formeel in vergadering bijeen. Tijdens die vergaderingen werd met de directie intensief overleg gevoerd over de gang van zaken binnen de OOM en de in de toekomst te voeren strategie. Naast de gebruikelijke onderwerpen zoals werkplannen, begroting, financiële rapportage en jaarverslag, zijn onderwerpen besproken als de fusieplannen met de Gelderse Ontwikkelingsmaatschappij (N.V. GOM) en de Stichting Economisch Samenwerkingsverband Knooppunt Arnhem Nijmegen (ESKAN). Wij spreken graag onze waardering uit aan de directie en medewerkers van de OOM voor hun inspanningen, waardoor ook weer in 2002 vele goede initiatieven ten dienste van de verbreding van de economische structuur in de provincie Overijssel tot stand zijn gekomen. De OOM behaalde een positief resultaat van , waarvan betrekking heeft op incidentele baten uit het participatiebedrijf. Enschede, 4 april 2002 Raad van Commissarissen H.J. Hazewinkel RA (voorzitter) T. Bennink drs. D.G. Brinkman drs. F.A. van Kesteren drs. J.H.H. Mans J.Waterlander 7 JAARVERSLAG Naar een breder perspectief... -

5 8 JAARVERSLAG Naar een breder perspectief... - VERSLAG VAN DE DIRECTIE In tegenstelling tot veel andere regio s heeft Overijssel naast de eerder genoemde troeven namelijk nog een sterk punt. Dat is haar vermogen om voor elk wat wils te bieden. D E O VERIJSSELSE ECONOMIE IN PERSPECTIEF Vanuit economisch perspectief bezien heeft Overijssel op het eerste gezicht geen gemakkelijk jaar achter de rug. Helaas is de wereldwijde economische malaise ook aan de provincie niet ongemerkt voorbijgegaan. Veel ondernemers besloten belangrijke investeringen nog even uit te stellen, sommige bedrijven moesten noodgedwongen snijden in hun personeelsbestand en een enkele onderneming was zelfs genoodzaakt faillissement aan te vragen. Het banenverlies in de provincie trof vooral de industrie, met als in het oog springende voorbeelden de sluiting van vestigingen van de multinationals Wärtsilä in Zwolle en Ericsson in Enschede. De werkloosheid is in Overijssel weliswaar lager dan in Nederland, maar neemt wel sneller toe. Toch is dit maar een deel van de balans van de Overijsselse economie over het jaar Want wanneer we de economische ontwikkeling van de provincie in een breder perspectief plaatsen ontstaat een genuanceerder beeld. Om te beginnen waren de economische prestaties niet slechter dan het Nederlands gemiddelde. Het alom gewaardeerde provinciale vestigings- en innovatieklimaat heeft in de afgelopen jaren tot nieuwe bedrijvigheid en technologische ontwikkeling geleid. Er is sprake van een trend: steeds meer bedrijven en hun werknemers ontvluchten de drukte in de Randstad en vestigen zich in de IJsselsteden of Twente waar relatief meer ruimte beschikbaar is. Bovendien zijn deze gebieden in vergelijking met de Randstad beter bereikbaar. Nog een Overijsselse troef is de grote netwerkdichtheid. Deze netwerken fungeren als podia waar ondernemers op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen, kennis uitwisselen en gezamenlijk tot innovaties komen. Ten slotte blijkt de enigszins behoudende en no-nonsens mentaliteit in Overijssel een pluspunt. Onder de motto s zuinig zijn op wat er is en trend door traditie hebben Overijsselse bedrijven, overheden en kennisinstellingen volop geïnvesteerd in de verankering van bestaande bedrijvigheid. Daarbij gaat het niet alleen om sectoren waarin de provincie van oudsher uitblinkt, zoals de maakindustrie. Ook aan de verdere integratie van high-tech bedrijven uit het buitenland in de regionale economie is het afgelopen jaar hard gewerkt. Ondanks afslankingsoperaties en sluitingen van enkele van die multinationals draait het merendeel van deze bedrijven in Overijssel goed: ze groeien snel, zijn innovatief en zorgen er bovendien voor dat de provincie de aansluiting met Europa behoudt. Europese integratie Juist dat internationale perspectief is van groot belang voor de toekomst van Overijssel. In 2002 kwam de Europese integratie in een stroomversnelling. Door de definitieve introductie van de euro hebben de deelnemende landen hun wisselkoersbeleid als concurrentiemiddel moeten opgeven. Binnen Europa zijn de lidstaten volledig afhankelijk geworden van de specifieke kenmerken van hun economische structuur en daarmee van de regio s waar het economisch leven van een land zich op concreet niveau afspeelt. Of de euro nog niet genoeg was, was 2002 ook het jaar waarin de historische beslissing genomen werd om de Europese Unie uit te breiden met een groot aantal landen uit Midden- en Oost- Europa. Enerzijds kunnen regio s en hun bedrijven van deze ontwikkeling profiteren: er ontstaan nieuwe afzetmarkten en investeringsmogelijkheden in het buitenland. Anderzijds zal de internationale concurrentie toenemen, al was het maar omdat de arbeidskosten in de toetredende landen een stuk lager liggen. In het oog springende gevolgen zijn er dan ook waarschijnlijk voor de toeleveringsindustrie en de transport en distributie branche. In dit laatste geval gaat het om kansen maar ook om bedreigingen van de arbeidsmarkt door migratie. De verdieping en uitbreiding van de Europese Unie betekenen dus nogal wat. Het regionale concurrentie- en innovatievermogen in Europa wordt ingrijpend op de proef gesteld; het Europa van de regio s lijkt nu echt een feit. De inzet van die wedloop tussen Europese regio s is de gunst van bewoners, bedrijven en bezoekers. Burgers, ondernemers en toeristen zijn mobiel en kunnen met de euro overal terecht, maar uiteindelijk kiezen ze voor de aantrekkelijkste regio. Om hun aantrekkelijkheid voor deze verschillende doelgroepen te behouden en te vergroten, moeten regio s meer dan ooit over een duidelijke strategie beschikken. In de concurrentiestrijd met andere Europese regio s zal ook Overijssel alles uit de kast moeten halen om het onderscheid te kunnen maken. Europese concurrentiestrijd Welke perspectieven heeft Overijssel in deze Europese concurrentiestrijd? Ondanks de voorzichtigheid waartoe het afgelopen jaar noopt, is er alle reden om aan te nemen dat de provincie relatief goed voorbereid is op deelname aan die wedloop. In de richting van het bedrijfsleven profileert ze zich als een high-tech regio. Aan de andere kant positioneert ze zich in het toeristische segment als de Tuin van Nederland met als trefwoorden traditie, rust en ruimte. In de buitenwereld creëert deze strategie soms onduidelijkheid. Het is niet meteen helder dat Overijssel een regio is waarin goed werken, wonen en recreëren elkaar niet uitsluiten, maar juist goed samengaan. De provincie is een eldorado van dergelijke nieuwe combinaties. En daarmee van échte innovatie. Kansrijke activiteiten in Overijssel waarin trend en traditie alsmede stedelijkheid én landelijkheid elkaar versterken zijn bijvoorbeeld agritoerisme (vrije tijd en landbouw), mode (high tech-design en (eco)textiel) en biomedische technologie (vergrijzing en zorg). De komst van de nieuwe opleiding Technische Geneeskunde aan de Universiteit Twente versterkt dit beeld. Nieuwe combinaties Dit zijn originele nieuwe combinaties die voor Overijssel een belangrijk wapen kunnen vormen in de concurrentiestrijd met andere Europese regio s die veelal louter inzetten op informatie- of biotechnologie sec. De fusie tussen de OOM, GOM en ESKAN betekent een versterking van de bestaande diversiteit en is mogelijk een opmaat voor de vorming van een landsdeel Oost. Samen bieden Overijssel en Gelderland immers een compleet aanbod van economische, educatieve en culturele faciliteiten - denk aan de netwerksteden, de Stedendriehoek en het complementaire aanbod van de universiteiten van Twente, Nijmegen en Wageningen en de drie samenwerkende hogescholen. Daar komt nog eens bij dat zeker in een uitgebreid Europa een gebied als Oost-Nederland voor Brussel een stuk zichtbaarder zal zijn dan de huidige afzonderlijke provincies die te klein zijn om volledig aandacht te trekken. Natuurlijk, ook andere Europese regio s doen hun best om zich te positioneren in de Europese Unie. Het is dan ook zeker niet zo dat Oost-Nederland met een strategie van nieuwe combinaties en een bijbehorend merk (bijvoorbeeld de proeftuin van Europa ) de Europese concurrentieslag om bewoners, bedrijven en bezoekers probleemloos aan kan. Maar het zoeken naar nieuwe combinaties sluit wél naadloos aan bij het unieke karakter van Oost-Nederland als een gebied waarin traditie én trend alsmede stad én land elkaar kunnen versterken. Met een beetje geluk schoppen Overijssel en Gelderland het gezamenlijk nog eens tot een best practice in Europa: een gebied waarvan andere Europese regio s willen leren kortom, een wenkend perspectief. S TRATEGIE Veranderende perspectieven De terugloop in de economie van de laatste twee jaren heeft ook Overijssel niet ongemoeid gelaten. Deze vindt niet alleen zijn weerslag in de krimpende werkgelegenheid in de maak- en toeleverings-industrie, maar ook in de ICT-branche. Hiervan getuigd bijvoorbeeld de sluiting van Ericsson in Enschede. Dit is een zorgelijke ontwikkeling, omdat het risico bestaat dat de ICTsector in Twente beneden de kritische massa geraakt. Dit kan als gevolg hebben dat de kwaliteit van het vestigingsklimaat voor ICT-bedrijven en -personeel ernstig achteruit gaat. Deze situatie heeft binnen de OOM geleid tot het verleggen van accenten: Ontwikkeling richt zich sterker dan voorheen op clusters en verankering van bedrijven. De benodigde extra capaciteit hiervoor werd gevonden door de aandacht voor de callcenter-sector af te bouwen. Dat geldt ook voor het accent op de textielsector in relatie tot Expertex en voor het EFRO-programmamanagement; dat door de Provincie Overijssel in haar eigen organisatie is ondergebracht. Vooral de vermindering van aandacht voor dit laatste levert aanzienlijke capaciteitswinst op. Investeringsbevordering richt zich naast het aantrekken van nieuwe bedrijven, in toenemende mate op het bestaande bedrijfsleven. Het gaat daarbij met name om verankering, behoud, uitbreiding en after sales-activiteiten. De laatste jaren is er sprake van een intensieve samenwerking met de vakbonden. Zij signaleren richting de OOM en dit maakt anticiperen beter mogelijk. Het één doen en het ander niet laten Op korte termijn is het bestaande bedrijfsleven dominerend. Op middellange termijn is vernieuwing van de productiestructuur door (kennisintensieve) bedrijven een absolute noodzaak. Daarbij gaat het zowel om bedrijven die hun wortels in de regio hebben als om bedrijven die van elders komen. De business unit Ontwikkeling heeft in 2002 veel aandacht geschonken aan het taakveld Kennis en Technologie. Dit heeft onder meer geresulteerd in het project NEW Triangle, waarin de drie Oost-Nederlandse universiteiten (Nijmegen, Enschede, Wageningen) samenwerken. Dit is een voorbeeld van de eerdergenoemde nieuwe combinaties. Het in kaart brengen van kennisintensieve clusters in Overijssel voor de informatievoorziening aan alle business units is en blijft een accent in het takenpakket. 9

6 10 Voor de business unit Investeringsbevordering blijft werving van buitenlandse bedrijven belangrijk. Deze bedrijven hebben in de zeer open Nederlandse economie een cruciale functie voor het handhaven en het uitbouwen van de welvaart. Uit vele onderzoeken blijkt dat buitenlandse bedrijven gemiddeld innovatiever zijn en die eigenschap eerder en meer delen met toeleveranciers en kennisinstituten. Bovendien groeien ze, in vergelijking met Nederlandse bedrijven in hun sector, sneller in tijden van hoogconjunctuur en verloopt hun terugval minder snel tijdens een laagconjunctuur. Kortom: wil Overijssel haar concurrentiepositie versterken, dan zullen er meer innovatieve buitenlandse bedrijven moeten worden aangetrokken. Hierdoor stijgt de arbeidsproductiviteit, verbetert de concurrentiepositie en kan de noodzakelijke groei gerealiseerd worden. Herijking De in het voorgaande geschetste situatie heeft geleid tot een nadere bezinning van de Provincie Overijssel op haar economisch beleid. Het rapport Met beide benen op de grond van Ecorys-NEI brengt hiervan verslag uit. Zo gaat het in op de veranderingen in de economie en doet het aanbevelingen voor acties om hierop in te spelen. Op de pagina hiernaast wordt een relatie gelegd tussen deze aanbevelingen en de OOM-activiteiten en plannen. F USIE OOM GOM/ESKAN Het jaar 2002 heeft om begrijpelijke reden deels in het teken gestaan van de mogelijke fusie van OOM en GOM. De verkenningen daarvoor, gestart in 2001, zijn tot in 2002 doorgelopen. Begin november 2002 kregen de aandeelhouders van OOM en GOM een analyse van de mogelijkheden en een voorstel voor vormgeving en exploitatie gepresenteerd. Provinciale Staten van de provincies Gelderland en Overijssel hebben in het voorjaar van 2003 ingestemd met de fusie. Deze behelst ook de gelijktijdige overname van de werkzaamheden en het personeel van de stichting Economisch Samenwerkingsverband Knooppunt Arnhem Nijmegen (ESKAN). De voorbereidingen om te komen tot één ontwikkelingsmaatschappij boeken goede voortgang. Naar verwachting zal de nieuwe ontwikkelingsmaatschappij voor Oost-Nederland voor de zomer van 2003 een feit zijn. De participatieactiviteiten worden in een afzonderlijk vennootschap ondergebracht. Dit is dan ook het laatste jaarverslag van de OOM in haar huidige vorm.vanwege de gezamenlijke toekomst is de vooruitblik in dit jaarverslag samen met de GOM geschreven. R ELATIE TUSSEN AANBEVELINGEN RAPPORT MET BEIDE BENEN OP DE GROND EN DE OOM-A CTIVITEITEN Kennisinfrastructuur en ICT-ontwikkelingen Versterking van de (kennis)infrastructuur ten behoeve van de industrie krijgt gestalte in projecten als het Industrial Design Centre, Mechatronica Valley, TreNT en de NDIX. De ICT-ontwikkeling concentreert zich op specifieke gebieden als virtual reality, wireless, multimedia en nanotechnologie. In alle projecten is er een sterke betrokkenheid van het bedrijfsleven. Versterking toeleveranciers door clustervorming De Oostelijke T&U-Agenda (waarbij T&U staat voor toeleveren en uitbesteden) speelt hierop in. Kwalitatieve verbetering van de toeleveranciers en versterking van de relatie met de uitbesteders vormen de basiselementen van deze samen met het bedrijfsleven vastgestelde agenda. Verankering Behoud en verankering van bedrijven raken elkaar. Het project Picture, dat verderop in dit jaarverslag wordt besproken, richt zich hierop. Productiviteitsverbetering door innovaties stimuleren Bij de uitvoering van de Innovatiestrategie, de Innovatiestimuleringsregeling en het door de Europese Unie goedgekeurde Innovative Actions Programme krijgen innovaties die een bijdrage kunnen leveren aan productiviteitsverbetering bij het MKB extra aandacht. Diversificatie Het werven van bedrijven leidt tot diversificatie. De OOM blijft zich hierop richten. Het belang is in het voorgaande onderstreept. Ruimte voor bedrijvigheid De business unit Ontwikkeling ondersteunt overheden hierin. Het Regionaal Bedrijventerrein Twente bij Almelo, het Kennispark rond de Universiteit Twente in Enschede, de containerterminal in Hengelo en een aantal revitaliseringsprojecten in Zwolle zijn hiervan voorbeelden. Zorg voor bereikbaarheid Dit is voor de OOM zeer belangrijk in verband met de kwaliteit van het vestigingsklimaat. Bereikbaarheid behoort echter niet tot het takenpakket van de OOM. 11 JAARVERSLAG Naar een breder perspectief... -

7 DE OOM IN IN VOGELVLUCHT A CTIVITEITEN R ESULTATEN EN De OOM in 2002 OOM-ONTWIKKELING 12 JAARVERSLAG Naar een breder perspectief in vogelvlucht Het PLATO-project in de regio s Salland/Stedendriehoek en IJssel-Vecht werd in 2002 met succes gecontinueerd. Meer dan vijftig bedrijven delen in het kader van dit project kennis en ervaringen met elkaar, onder leiding van een coach van een grote regionale onderneming. De OOM coördineert het project, dat een goed voorbeeld geeft van de vraaggestuurde aanpak die haar voor ogen staat. De Europese Commissie in Brussel heeft het door de OOM en de Provincie Overijssel ontwikkelde Innovative Actions Programme Overijssel (IAO) goedgekeurd en van financiering voorzien. Dit programma biedt een extra impuls aan het in 2001 gestarte uitvoeringsprogramma voor de provinciale innovatiestrategie; dat in goede samenwerking met Syntens wordt uitgevoerd en succesvol verloopt. De OOM ontwikkelde samen met het MESA+ instituut van de Universiteit Twente het Nano Impuls Programma. Het Ministerie van Economische Zaken heeft dit programma eind 2002 goedgekeurd. En daarbij een bedrag van 23 mln. beschikbaar gesteld. Dit betekent een sterke stimulans voor het kennisspeerpunt nanotechnologie in Twente. Nanotechnologie richt zich op onderzoek naar individuele structuren van minder dan honderd nanometer tot moleculair niveau; met de bedoeling om complexe structuren te bouwen met geheel nieuw fysische, chemische en biologische eigenschappen. In januari 2002 ging het NITEL instituut van start. Dit Nederlands Instituut voor Telemedicine houdt zich bezig met het bevorderen van innovaties in de gezondheidszorg. De business units Ontwikkeling en Investeringsbevordering waren betrokken bij de opstart en vestiging van dit instituut. De business unit Investeringsbevordering realiseerde 21 projecten met op termijn ruim 250 nieuwe arbeidsplaatsen en een bedrag aan directe investeringen van circa 67 mln. Interessante projecten zijn de vestiging van het financiële adviesbedrijf DPA en de uitbreiding van Abbott Laboratories in Zwolle. Voor 83 bedrijven werd een informatiepakket op maat, oftewel een bidbook, samengesteld. De OOM besteedde daarnaast veel aandacht aan behoud van bedrijven.voorbeelden hiervan zijn de doorstart van activiteiten van Wärtsilä in Zwolle en Ericsson in Enschede. De business unit Ontwikkeling besteedde in 2002 veel aandacht aan het verbeteren van de meetbaarheid van de resultaten. De resultaten van de andere twee business units, Investeringsbevordering en Participatie, zijn door de aard van de activiteiten van oudsher goed meetbaar. De gemeten resultaten van de business unit Ontwikkeling zijn in een aparte bijlage weergegeven. Innofonds Twente B.V. besteedde in 2002 veel aandacht aan de bestaande participatieportefeuille. Met name in de ICT-sector vielen ook bij het Innofonds klappen. In één nieuw bedrijf werd deelgenomen. Het belang in één bedrijf werd verkocht. Eind 2002 omvatte de totale portefeuille 23 bedrijven. Het belang van de OOM in de Overijsselse Participatie Maatschappij B.V. werd in het voorjaar van 2002 aan de Friesland Bank verkocht. Naast een éénmalige winst leverde dit een aanzienlijke versterking van de liquiditeitspositie op. De fusie met de GOM en ESKAM heeft in 2002 veel aandacht gevergd. De voorbereiding voor de besluitvorming voor aandeelhouders werd afgerond. Eind januari en begin februari 2003 hebben de Provinciale Staten van beide provincies met de fusie ingestemd. Het Ministerie van Economische Zaken is in 2002 reeds met de fusie akkoord gegaan. De verwachting is dat de gefuseerde ontwikkelingsmaatschappij voor Oost-Nederland voor de zomer van 2003 tot stand komt. De OOM behaalde in 2002 een positief resultaat van , waarvan betrekking heeft op incidentele nettobaten uit het participatiebedrijf. Algemeen De OOM definieert haar ontwikkelingstaak als het nemen van initiatieven en ondersteunen van activiteiten die leiden tot een beter economisch klimaat in de regio en daarmee tot bevordering van de werkgelegenheid. De aandacht gaat daarbij vooral uit naar de verbetering van de productiestructuur en het productiemilieu, de versterking van de concurrentiekracht en het stimuleren van innovatie en (nieuw) ondernemerschap. Hierbij geldt het additionaliteitsprincipe als uitgangspunt: de OOM treedt daar op waar ze met andere relevante factoren een duidelijke meerwaarde kan creëren. Ze heeft dan de rol van procesmanager die belangen samenbrengt, als katalysator werkt en mede richting en uitvoering geeft aan processen die kunnen leiden tot versterking van de economische activiteiten in de regio. Doelgroepen zijn kennisintensieve starters en doorstarters, het technologiegedreven midden- en kleinbedrijf (MKB) en grote industriële ondernemingen. Speerpunten en accenten in 2002 In 2002 hebben vergroting van de herkenbaarheid van de activiteiten en de meetbaarheid van de resultaten veel aandacht gekregen. Dit heeft geleid tot een duidelijke positionering van de OOM-rol binnen projecten of programma s en een scherpe keuze voor een beperkt aantal sectoren en/of thema s. Met andere woorden: sterker dan voorheen heeft de OOM in haar ontwikkelingsactiviteiten gekozen voor een herkenbare, marktgerichte benadering. De laatste blijkt uit de inhoudelijke en financiële participatie van ondernemingen bij bedrijfsgerichte projecten. Bij technologiegeoriënteerde en voorwaardenscheppende projecten is het belang van het bedrijfsleven en kennisinstellingen bij de resultaten een belangrijk ijkpunt geweest. De werkwijze van Ontwikkeling wordt gekenmerkt door: een actieve opstelling bij het speuren naar nieuwe mogelijkheden; het signaleren van relevante ontwikkelingen en kansrijke ideeën; het onderzoeken van de financiële en inhoudelijke haalbaarheid; het ontwikkelen van concept tot project; waar noodzakelijk, het (mede) trekken van het project in de realisatiefase. 13

8 TAAKVELDEN Resultaten JAARVERSLAG Naar een breder perspectief... - OOM-Ontwikkeling kende in 2002 vier taakvelden: Clustervorming: gericht op het vormen van (innovatie)clusters binnen sectoren, versterking van de samenwerking tussen bedrijven en regionale verankering van het grootbedrijf; Technologie en Innovatie: betere benutting van het kennispotentieel in de provincie en het creëren van samenwerkingsprojecten gericht op kennisontwikkeling en kennisuitwisseling; Vestigingsklimaat: aandacht voor (boven)regionale en specifiek thematische projecten die bijdragen aan het realiseren van een duurzame en kwalitatief hoogwaardige bedrijfsomgeving. Programmamanagement: gericht op het ontwikkelen, vormgeven, uitvoeren en ondersteunen van economische stimuleringsprogramma s. In 2002 is net als in het voorgaande jaar gewerkt op basis van een resultaatgestuurd werkplan. De volgende paragrafen bieden een globaal overzicht van de resultaten. In bijlage 1 worden de beoogde en de behaalde resultaten per taakveld en per indicator naast elkaar geplaatst. In algemene zin kan worden geconstateerd dat de activiteiten binnen de verschillende taakvelden conform het werkplan zijn verlopen. Clustervorming In 2002 is het netwerk van Picture-bedrijven verder vergroot. Dit project heeft tot doel om bestaande grotere Overijsselse bedrijven te verankeren omdat ze van bovenregionaal belang zijn. In samenwerking met Investeringsbevordering heeft er een inventarisatie plaatsgevonden bij 46 grote ondernemingen. Dit om contacten met het betreffende management te leggen, inzicht te krijgen in bedrijfsontwikkelingen en, waar nodig, te helpen om eventuele problemen op te lossen en kansen te benutten. Daarbij kan onder meer gedacht worden aan: locatiekeuzes, fysiek ten gevolge van inkrimping, concentratie en uitbreiding; communicatie met (lokale) overheden, herstructurering bedrijfsterreinen, regelgeving milieu; interne bedrijfsontwikkelingen, procesinnovatie en productontwikkeling; opleiding; samenwerking met kenniscentra; toelevering en uitbesteding: verankering; transportmodaliteiten: wegennet, luchtverbinding. Het PLATO-project, waarin MKB-bedrijven uit de regio Deventer en Zwolle kennis en ervaringen delen, is met veel succes gecontinueerd. In het project Catena kon de basis gelegd worden voor de Oostelijke T&U Agenda, die op 3 oktober 2002 is gepresenteerd. Bij de voorbereiding daarvan waren naast de branche-organisaties meer dan 50 bedrijven uit de metalektro- en kunststofsector betrokken. In 2003 zullen regionale toeleveranciers en uitbesteders gezamenlijk de actiepunten uitwerken en aanpakken. Voor de agrofood- en feedsector worden in samenwerking met de GOM, kennisinstellingen en marktpartijen nieuwe initiatieven voorbereid, waarbij een link wordt gelegd met de ontwikkeling van de A1 als Protein Highway. Doelstelling van dit project is de bestaande bedrijfskolommen in deze branche te herinrichten zodat de individuele bedrijven in de toekomst concurrerend kunnen zijn. In de Stedendriehoek is eind 2002 een begin gemaakt met de voorbereiding van een platform voor de Grafische sector. Hieraan namen 35 bedrijven deel. Kennis & Technologie Voor het taakveld Kennis & Technologie is 2002 een overgangsjaar geweest. Een groot aantal initiatieven verkeerde in de voorbereidingsfase of wachtte op financiering. In dat kader kunnen genoemd worden: IMOT: gericht op het matchen van ideeën en uitvindingen aan Twentse bedrijven; dit project is eind 2002 door de Provincie Overijssel goedgekeurd; Innovatiestimulering in de Stedendriehoek: een project dat naar verwachting in de loop van 2003 van start zal gaan; Innovatiestimuleringsregeling: waarbinnen de OOM samen met Syntens een belangrijke taak heeft. Dit project is nog niet van start gegaan. Het KIDS-project, gericht op kennisintensieve doorstarters die willen groeien, loopt naar verwachting. Daarnaast is veel aandacht besteed aan de voorbereiding van een nieuwe rol van de OOM op het gebied van technostarters. Dit laatste in het verlengde van de taak van de OOM als themamanager technostarters in het kader van de provinciale Innovatiestrategie. Samen met de Provincie is het Innovative Actions Programme Overijssel (IAO) ontwikkeld en in Brussel ingediend. De Europese Commissie heeft dit programma eind 2002 goedgekeurd. Van dit programma kan een extra stimulans uitgaan naar het in 2002 gestarte uitvoeringsprogramma voor de provinciale Innovatiestrategie. Het programma heeft tot doel innovaties bij het bedrijfsleven te stimuleren. De samenwerking met Syntens in dit verband verloopt succesvol. Sinds de ondertekening van het tripartiete convenant (Syntens, Provincie, OOM), eind 2001, zijn reeds drie gezamenlijke projecten opgestart. Op het gebied van nanotechnologie is het nationale Nano Impuls Programma ontwikkeld. De OOM en het MESA+ instituut van de Universiteit Twente zijn hier als initiatiefnemers nauw bij betrokken. Eind 2002 heeft het Ministerie van Economische Zaken het programma goedgekeurd en 23 ml. beschikbaar gesteld voor wetenschappelijk onderzoek met industriële relevantie. In opdracht van de Gemeente Enschede heeft de OOM een Actieprogramma Zorg en Technologie opgezet. Dit programma, dat is toegesneden op de situatie in en rond de gemeente Enschede en het omliggende Twentse gebied, omvat een combinatie van doelstellingen, activiteiten en voortgangsindicatoren. Hiermee geeft de Gemeente Enschede een gerichte innovatieve invulling aan haar economische beleid. De OOM gaat het programma voor de Gemeente Enschede coördineren. 15

9 16 In het project NEW Triangle is gezocht naar nieuwe combinaties tussen de kennis- en technologiegebieden van de universiteiten van Nijmegen, Twente en Wageningen. Het eerste succes bestond uit de toekenning door het Ministerie van Economische Zaken van een budget van 4 mln. voor het project Proces on a chip. Ook in 2002 is de organisatie van de Overijssel Innovation Award weer in handen geweest van de OOM. Eind oktober 2002 werd de prijs uitgereikt aan TopKip uit Enschede. Het bedrijf won de prijs voor de ontwikkeling van een Combi koelsysteem, een productielijn voor de verwerking van pluimveekarkassen. Vestigingsklimaat Het Ministerie van Economische Zaken heeft de door de OOM begeleide TIPP-aanvraag voor 2002 gehonoreerd. Dat heeft een stevige financiële basis gelegd voor enkele belangrijke bedrijfsomgevingsprojecten in Enschede, Hengelo, Almelo, Deventer en het Regionaal Bedrijventerrein Twente. Bij de ontwikkeling van dit laatste terrein is de OOM intensief betrokken. De OOM vervult daarnaast een initiërende of coördinerende rol bij revitaliserings- of duurzaamheidsprojecten in Zwolle en de Netwerkstad Twente. Een prominente plaats in dit kader neemt ook het project Ongehinderd Logistiek Systeem (OLS) in, dat zich richt op het realiseren van een nieuw concept voor ongehinderde logistieke verbindingen tussen de containerterminal in Hengelo en bedrijven als AKZO,Twence en Grolsch. Bij het project Kennispark is minder voortgang geboekt dan verwacht, mede als gevolg van de slechtere economische ontwikkelingen en de financiële problemen van de Universiteit Twente. Samen met de GOM voert de OOM de projectcoördinatie voor de bedrijventerreinenvisie Stedendriehoek. Programmamanagement Regiomanagement neemt een belangrijke plaats in bij de OOM. De fysieke aanwezigheid in de regio biedt een goede basis voor het opbouwen van adequate netwerken en het ontwikkelen van de juiste projecten. Ook in 2001 is daarin wederom fors geïnvesteerd. Met de vijf grote steden (Enschede, Zwolle, Hengelo, Deventer en Almelo) en in het verband van de Netwerkstad Twente en de Stedendriehoek, is overleg gevoerd over het opstellen van convenanten voor het inkaderen van de ontwikkelingsactiviteiten van de OOM vanaf OOM-Ontwikkeling speelde een belangrijke rol bij het ontwikkelen en begeleiden van projecten in het kader van het EPD Oost-Nederland (meer dan zestig projecten) en Interreg (zes projecten). EPD staat voor Enig Programmerings Document. Dit zijn geldelijke middelen vanuit Brussel voor projecten die zich richten op de groei van werkgelegenheid en de kwaliteit van de leefomgeving. Het Interreg-programma ondersteunt grensoverschrijdende projecten tussen Nederland en Duitsland. De OOM is hierbij betrokken door het initiëren van projecten en het toetsen en begeleiden van in ontwikkeling zijnde projecten op het gebied van economie, technologie en innovatie. Daarnaast heeft de OOM de Provincie ondersteund bij de invulling van het Regioconvenant Oost, waarin de provincies Overijssel en Gelderland aangeven samen te werken op projectniveau. In 2001 coördineerde OOM-Ontwikkeling twee actieprogramma s: het Actieprogramma Transport, Groothandel en Logistiek en het Actieprogramma Versterking Industriepotentieel Twente (VIT). Het Actieprogramma Transport, Groothandel en Logistiek wordt gecoördineerd in opdracht van de Provincie Overijssel, de Kamer van Koophandel Veluwe en Twente, Centraal Bureau Werk en Inkomen, de Regio Twente, Industriële Kring Twente en vervoersorganisatie ETT. In het najaar van 2001 ondertekenden de OOM en het Ministerie van Verkeer & Waterstaat een intentieverklaring. Deze wees de OOM aan als intermediair voor bedrijven die meedoen aan een samenwerkingsproject om het goederenvervoer in Twente te verbeteren. Het project, dat meerdere jaren duurt, moet leiden tot een besparing van kilometers, een vermindering van uitstoot van uitlaatgassen en een reductie van de transportkosten. VIT wordt gecoördineerd in opdracht van de Kamer van Koophandel Veluwe en Twente, de Industriële Kring Twente (IKT), Centraal Bureau Werk en Inkomen, de Regio Twente en de Provincie Overijssel. In 2002 werden vier succesvolle en goed bezochte bijeenkomsten georganiseerd, waar VIT-deelnemers en geïnteresseerden elkaar informeerden over de voorgang van de actiepunten. B LIK NAAR DE TOEKOMST Inhoudelijk zullen de activiteiten van OOM-Ontwikkeling zich in 2003 steeds verder concentreren op een beperkt aantal speerpunten. Binnen de bestaande economische dragers ligt het accent op de metaal-, elektro- en kunststofsector, de voedingsen genotmiddelensector en de grafimedia. Kennisspeerpunten zijn ICT en nanotechnologie, medische technologie en mechatronica. Organisatie Begin 2003 is de naam van de business unit Ontwikkeling gewijzigd in Ontwikkeling & Innovatie (O&I). OOM sluit hierdoor aan op de bij andere ontwikkelingsmaatschappijen gebruikelijke benaming voor ontwikkelingsactiviteiten. Eind 2002 is besloten Programmamanagement niet meer als afzonderlijk taakveld te definiëren. Hoewel er nog steeds sprake is van een duidelijke behoefte aan de expertise van de OOM op dit gebied, blijkt deze steeds vaker te kunnen worden ondergebracht binnen één van de andere taakvelden. De overige taakvelden hebben in overleg met de GOM een deels gewijzigde benaming gekregen, te weten: Sectorontwikkeling, Kennis en Technologie en Vestigingsklimaat. In dit jaarverslag worden overigens nog de oude benamingen gehanteerd. Het taakveld Vestigingsklimaat wordt in de nieuwe ontwikkelingsmaatschappij ondergebracht in een afzonderlijke vierde kerntaak, genaamd Bedrijfsomgeving. S TRATEGISCHE SAMENWERKING Syntens De OOM werkt sinds enkele jaren nauw samen met Syntens (innovatienetwerk voor ondernemers), zowel op strategisch vlak als bij de uitvoering van projecten. Tussen de OOM en Syntens bestaat een duidelijke taakverdeling die aansluit bij de expertise en ervaring van beide organisaties. Zo richt de OOM zich vooral op het initiëren en vormgeven van netwerken en structuren. Syntens opereert meer op uitvoerend niveau; zowel in projecten als in de advisering van individuele bedrijven. De OOM concentreert zich op een beperkt aantal grote projecten en op het management van de drie thema s: ICT,Technostarters en Innoverend Vermogen. Syntens heeft het voortouw bij innovatieprojecten gericht op individuele bedrijven. Regionale partners Ook met de grote steden, intermediaire organisaties, instituten als de Universiteit Twente, de Hogescholen, de ROC s en andere relevante partijen in de provincie, vindt regelmatig afstemming plaats. De OOM streeft ernaar om met elk van deze partijen een samenwerkingsovereenkomst te sluiten. Dit betekent naast inhoudelijke afstemming ook dat deze regionale partijen activiteiten van de OOM mee financieren. Met de Gemeente Deventer is op 25 maart 2002 een dergelijke overeenkomst gesloten. Met de Universiteit Twente en de Gemeente Enschede is er al sinds eind 2000 een convenant voor de ontwikkeling van het Kennispark. Met de Netwerkstad Twente vinden gesprekken plaats over samenwerking. De OOM ziet een convenant niet als een doel op zich. In de praktijk blijkt echter dat een meerjarig convenant de transparantie van onze inspanningen in de regio vergroot. Met de Kamer van Koophandel wordt in toenemende mate samengewerkt op het taakveld Vestigingsklimaat. Te verwachten valt dat die samenwerking in 2003 verder wordt geïntensiveerd. 17 JAARVERSLAG Naar een breder perspectief... -

10 R ESULTATEN OP LANGERE TERMIJN OOM-INVESTERINGSBEVORDERING Keuzes en accenten 18 De OOM baseert de jaarlijkse wervingsresultaten op schattingen die bedrijven doen ten aanzien van het aantal te creëren full-time arbeidsplaatsen (fte s) met een termijn van 2 tot 3 jaar nà realisatie van het project. Om vast te stellen of de prognoses van deze bedrijven zijn uitgekomen heeft Investeringsbevordering de bedrijven die de OOM in 2000 geadviseerd heeft, gevraagd naar de huidige stand van de werkgelegenheid en de verwachtingen voor de toekomst. Hieronder de belangrijkste conclusies uit dit onderzoek. Van de 42 bedrijven waarbij de OOM betrokken was, waren eind 2002 nog 34 bedrijven actief. Het percentage bedrijven dat niet meer in Overijssel actief is, is daarmee circa 19%. Ter vergelijking, in een voorgaand onderzoek lag het aandeel niet meer actieve bedrijven nog op 34%.Wellicht dat de toegenomen aandacht voor behoud van bedrijven en uitbreidingen bij bestaande bedrijven aan dit resultaat heeft bijgedragen. Bij de realisatie van de projecten geven de bedrijven een prognose met betrekking tot het totaal aantal extra arbeidsplaatsen met een termijn van 2 jaar. In het jaarverslag over het jaar 2000 werd een totale prognose gemeld van fte s, waarvan 540 fte s in het kader van het behoud van arbeidsplaatsen en fte s in het kader van de uitbreiding van het aantal arbeidsplaatsen. Uit de nameting is gebleken dat er naast een behoud van 540 fte s weliswaar een toename van 994 arbeidsplaatsen als gevolg van deze nieuwe bedrijven en vestigingen is geweest, maar dat deze toename beduidend lager ligt dan de verwachte uitbreiding.wel verwachten de bedrijven nog een verdere groei in de komende twee jaren van nog eens 235 fte s. Algemeen Ook Investeringsbevordering (IB) behoort tot de kerntaken van de OOM. En hier gaat het eveneens om versterking van de structuur en de veerkracht van de Overijsselse economie. De sector werkt hieraan door: het leggen van contacten met en het veelal re-actief aantrekken van bedrijven/bedrijvigheid van buiten Overijssel. Als het om buitenlandse bedrijven gaat werkt de OOM samen met het Commissariaat Buitenlandse Investeringen in Nederland (CBIN); een onderdeel van het Ministerie van Economische Zaken. In Overijssel is de OOM het enig aanspreekpunt van het CBIN; het ondersteunen van reeds gevestigde bedrijven bij hun uitbreidingsinvesteringen (offensief) of het ontwikkelen van activiteiten die tot behoud van het bedrijf in Overijssel moeten leiden; bijvoorbeeld door verankering van de kennis of het vinden van (toe)leveranciers in de regio (preventief en/of defensief); het verzamelen, verwerken en communiceren van economisch relevante data voor het bestaande en nieuwe bedrijfsleven; de zogenaamde infotheek; invulling te geven aan de OOM-brede marketing- en communicatietaak; het initiëren van speciale projecten, veelal in samenwerking met de sector Ontwikkeling, om tot een meer pro-actieve aanpak voor en in samenwerking met regio s en/of sectoren te komen. De activiteiten dienen zoveel mogelijk de economische kansen van de drie verschillende Overijsselse regio s. In 2002 werden additionele en pro-actieve projecten uitgevoerd voor de regio s Salland en IJssel-Vecht. Nieuwe pro-actieve wervingsprojecten stonden in 2002 voor Twente niet op het programma. Wel waren er projecten gericht om kennisintensieve bedrijven naar Twente te halen. Hierover leest u meer bij Speciale projecten op pagina 25. Gemeenten en regio s zetten het thema economie weer hoger op de prioriteitenlijst. Er wordt hard gewerkt om over meer bedrijventerreinen te kunnen beschikken. Daarentegen is de leegstand op sommige plekken groot. Hier kan de OOM haar toegevoegde waarde inzetten die valt te karakteriseren als: kenner van de regio met een uitgebreide economische database; een neutrale partner die geen grond verkoopt of vergunningverlener is en daardoor niet in een belangenconflict kan geraken; een uitgebreid en (inter)nationaal netwerk; verlengstuk van de Provincie Overijssel en het Ministerie van Economische Zaken en enig aanspreekpunt van het CBIN. Behoud Investeringsbevordering richt zich in toenemende mate op het reeds gevestigde bedrijfsleven in Overijssel. Sleutelwoorden zijn dan verankering, behoud, uitbreiding en after sales. De laatste jaren werken OOM en vakbonden intensief samen. Hierdoor ontstaat een signaalfunctie die een betere anticipatie mogelijk maakt, zeker in combinatie met het eigen Picture-project. De inspanningen van de OOM golden in dit verband noodgedwongen veelal de grote(re) (inter)nationale bedrijven van bovenregionale betekenis. Recente voorbeelden hiervan zijn Wärtsilä, Ericsson en Akzo Nobel. De term behoud duidt hier op het streven de directe en de indirecte werkgelegenheid zoveel mogelijk te behouden. Hierbij past de relativerende opmerking dat grote multinationals zich niet door een (regionale) overheid of uitvoeringsorgaan weerhouden vestigingen te sluiten. Bovendien beschikken (regionale) overheden en de OOM nauwelijks nog over tools om dit proces echt te kunnen beïnvloeden: Brussel laat dit niet toe. De OOM vervult in deze gevallen dan ook vooral een procesmatige functie, waarbij ze initieert, coördineert en communiceert. Werving Naast behoud blijft de werving van nieuwe buitenlandse bedrijven voor Investeringsbevordering een belangrijke taak. Dit hangt samen met twee ontwikkelingen: Uit diverse onderzoeken blijkt dat buitenlandse bedrijven gemiddeld: - innovatiever zijn en dit in hun omgeving eerder/meer delen met toeleveranciers en kennisinstituten; - een hoger inkomen per arbeidsplaats genereren; - sneller groeien en minder snel terugvallen dan vergelijkbare Nederlandse bedrijven; - meer exporteren; - meer belasting opbrengen. De Overijsselse werkgelegenheid neemt af door krimp en sluiting van bedrijven. Het aantrekken van nieuwe werkgelegenheid wint daarom aan gewicht. Het eerder genoemde rapport Met beide benen op de grond van Ecorys-NEI uit 2002 onderstreept het belang hiervan. Daar staat onder meer te lezen: Het opvullen van de ontbrekende schakels en verder versterken van de clusters betekent dat daar gericht pro-actieve acquisitieinspanningen op gericht moeten worden. De OOM dient hiertoe zowel in binnen, als in buitenland, het promotieen wervingsbeleid met voldoende kracht te kunnen uitvoeren. 19

11 Naast aandacht voor het bestaande bedrijfsleven is het daarom noodzakelijk nieuwe bedrijven aan te trekken. Op korte termijn is het bestaande bedrijfsleven dominant, op (middel)lange termijn zijn nieuwe impulsen onmisbaar. 20 Resultaten 2002 In 2002 was de OOM betrokken bij circa 135 projecten, waarvan er 21 gerealiseerd werden. Dit betreft dertien vestigingen, drie uitbreidingen, één concentratie en vier bedrijven in het kader van behoud. De gerealiseerde projecten zijn goed voor 196 directe arbeidsplaatsen bij de start en 254 over een periode van 2 jaar. In totaal bleven circa 610 directe fulltime arbeidsplaatsen behouden. De bedrijven investeerden circa 67 mln. De genoemde getallen zijn prognoses van de betreffende bedrijven zelf. Interessante projecten zijn bijvoorbeeld het financieel adviesbureau DPA in Zwolle en het Nederlands Instituut voor Telemedicin (NITEL) in Enschede. Dit instituut is een initiatief van de Universiteit Twente en de OOM. De OOM heeft een belangrijke bijdrage aan de totstandkoming geleverd. En heeft het instituut in het buitenland gepromoot. Zoals gezegd is er relatief zeer veel tijd besteed aan het bestaande bedrijfsleven.voorbeelden hiervan zijn Wärtsilä (circa 300 arbeidsplaatsen behouden door alternatieve invulling) in Zwolle en Ericsson in Enschede. In het jaar 2002 was de OOM betrokken bij acht buitenlandse projecten. Deels betrof dit uitbreidingen van bedrijven met een buitenlandse moeder, bijvoorbeeld opnieuw een forse uitbreiding bij Abbott Laboratories in Zwolle, deels nieuwe vestigingen uit Duitsland, Spanje, de Verenigde Staten en Groot Brittannië. In totaal werden voor 83 bedrijven bidbooks (informatiepakketten op maat) samengesteld en brachten 35 bedrijven een oriënterend bezoek aan onze regio. 21 JAARVERSLAG Naar een breder perspectief... -

12 De volgende grafieken en tabellen zeggen iets over het aantal projecten naar regio, het aantal arbeidsplaatsen, de investeringen, het soort project en de verdeling naar land van herkomst. Totaal aantal projecten per regio Investeringsbevordering, periode 1999 t/m 2002 Totaal projectinvesteringen * in mln. euro s Investeringsbevordering, periode 1999 t/m 2002 * Gebaseerd op de prognoses van de bedrijven bij de start van de investeringsplannen Twente RYV Deventer Totaal projecten per soort Investeringsbevordering, periode Totaal aantal directe arbeidsplaatsen (fte s) bij de start en op termijn Investeringsbevordering, periode 1999 t/m Behoud Concentratie Uitbreiding Vestiging Toename directe arbeidsplaatsen na 2 à 3 jaar Directe arbeidsplaatsen bij arbeidsplaatsen die behouden Totaal projecten naar land van herkomst Investeringsbevordering, periode 2002 V.S. Overige Landen Duitsland Nederland

13 Enkele conclusies S PECIALE PROJECTEN 24 - Het totaal aantal projecten is wederom gedaald, met name door de daling in de regio IJssel-Vecht en Deventer. - De daling in de wervingsprojecten werd meer dan gecompenseerd door de resultaten in het kader van behoud. Dit komt overeen met de inspanningen op dat terrein. - Ook het totale investeringsbedrag nam ten opzichte van 2001 toe. - Deventer scoorde in 2002 niet. De vooruitzichten voor 2003 zijn gunstiger in verband met het feit dat de OOM met de Gemeente en de Kamer van Koophandel een convenant af kon sluiten voor extra inspanningen. In april 2003 waren er veertien projecten onderhanden. Achtergronden van de teruggang in de werving zijn: de negatieve economische ontwikkelingen in de landen die bij uitstek belangrijk voor Overijssel zijn, zoals de Verenigde Staten, Duitsland en in mindere mate het Verre Oosten en Scandinavië; de nationale en regionale wervingsresultaten die een sterke teruggang laten zien. De teruggang is in Overijssel wat minder, omdat de OOM ook werft in de Randstad en ook aan uitbreidingen en behoud van bedrijven en samenwerking tussen bedrijven werkt. de concurrentiepositie van de BV Nederland neemt af door toenemende arbeidskosten, achterblijvende productiviteitsgroei en verlies van aantrekkelijke financiële en fiscale regelingen. de capaciteit is voor het overgrote deel ingezet op het behoud van bedrijven. Desondanks zijn er tekenen van herstel, maar deze zijn nog vaag en onzeker. Holland Business House In 2002 werd de basis gelegd voor een aantal samenwerkingsprojecten met wervingspartners van de OOM, gericht op de promotie en acquisitie van nieuwe bedrijven. Zo is de OOM partner in Holland Business House, een samenwerkingsverband met KroeseWevers, Markt & Media, Kienhuis Hoving en de ING Bank, alle gevestigd te Oldenzaal. Het doel van Holland Business House is het gezamenlijk aanbieden van een breed pakket van diensten aan Duitse bedrijven die overwegen op de Nederlandse markt te opereren. Outdoor project Een voorbeeld van een branchegerichte aanpak is de samenwerking met Bleckmann Logistics. Copex, Eurodev en Nederland Distributieland, gericht op bedrijven in de Verenigde Staten in de outdoor-industrie. Nanotechnologie Met het Centrum voor Informatie- en Communicatie Technologie (CTIT) van de Universiteit Twente heeft de OOM in 2002 Twente gepromoot als kennisregio op de SuperComm 2002, een IT- beurs in Atlanta. Hieruit zijn een aantal goede contacten voortgekomen die in 2003 vervolgd worden. Een zelfde soort promotieactie wordt in 2003 herhaald. In samenwerking met het MESA+ instituut van de Universiteit Twente zal de OOM een promotie- en acquisitieproject starten gericht op bedrijven in de nanotechnologie. Picture project Om grote (inter)nationale bedrijven met een bovenregionaal belang in de regio te verankeren werkt Investeringsbevordering samen met de business unit Ontwikkeling (zie pagina 15). 25 JAARVERSLAG Naar een breder perspectief... -

14 B ELANG EN INVLOED VAN BUITEN- LANDSE BEDRIJVEN In 2002 heeft de OOM onderzoek gedaan naar het belang en de invloed van buitenlandse bedrijven op de werkgelegenheid in Overijssel. Uit dit onderzoek is gebleken dat per ultimo 2001 in Overijssel 213 bedrijven waren gevestigd waarvan de aandelen voor tenminste 50% in handen zijn van een buitenlands bedrijf of waarover de zeggenschap in overwegende mate in het buitenland ligt. Op deze peildatum was de directe werkgelegenheid bij deze bedrijven arbeidsplaatsen. Dit is 4% van het aantal banen in Overijssel. Indirect zorgden deze bedrijven nog eens voor banen binnen Overijssel, waarmee de totale impact van deze bedrijven op de Overijsselse werkgelegenheid op banen (5.7%) komt. Het onderzoek heeft mede geresulteerd in een actuele database van buitenlandse bedrijven in de provincie. Daarnaast heeft het aangetoond dat Overijssel in onvoldoende mate profiteert van de positieve effecten van buitenlandse bedrijven. In samenwerking met het Bedrijven- en Instellingen Register Overijssel (BIRO), onderdeel van de Provincie Overijssel, zal de OOM de ontwikkelingen met betrekking tot de aanwezigheid van buitenlandse bedrijven in Overijssel de komende jaren intensief volgen. Hierbij zal ook het CBIN betrokken worden. Overzicht bedreigde bedrijven Om een inzicht in deze problematiek te krijgen en de opdrachtgevers te informeren, houdt de OOM een lijst bij van bedrijven waar twintig of meer arbeidsplaatsen in het gedrang dreigen te geraken. Bronnen hiervoor zijn vooral het netwerk, maar ook persuitingen. Per april 2003 stonden er ruim 120 bedrijven op deze lijst; waarbij de OOM in veertien gevallen actief betrokken is. Infotheek De OOM beschikt over een informatiebestand van artikelen over diverse, economische relevante, onderwerpen die van belang zijn voor een bedrijf dat zich (inter)nationaal oriënteert op vestiging of uitbreiding. Het bestand bevat ruim 160 Engelse, 50 Duitse en 130 Nederlandse teksten. Al deze teksten zijn door native speakers vertaald en kunnen ieder afzonderlijk gebruikt worden om een nauwkeurig op de klant afgestemd en gepersonificeerd bidbook met teksten en beelden binnen enkele minuten via over de gehele wereld te verzenden. Deze professionele manier van werken werpt steeds vaker vruchten af. Steeds meer regio s en gemeenten in Overijssel maken er dan ook gebruik van. Vooruitblik Investeringsbevordering De business unit Investeringsbevordering heeft op het moment van uitgave van dit jaarverslag ongeveer 150 lopende projecten. Bij economisch herstel bieden deze een goede basis om op voort te bouwen. In de tussentijd probeert de OOM haar positie te versterken door: meer samen te werken met individuele gemeenten, regio s en enkele instituten van de Universiteit Twente op pro-actieve en gerichte basis; via de Provincie Overijssel en het Grote Steden Beleid te komen tot een versterking van de economische promotie van het gebied; wellicht dit voorjaar de Arbeids Plaatsen Regeling II (APR) in te zetten in bepaalde delen van Twente. De schaalvergroting als gevolg van de fusie met de GOM en ESKAM biedt ook in dit opzicht goede perspectieven. Samen kunnen we meer bieden! 26 Overijssel promotie op internet 27 Op initiatief van de Provincie Overijssel zijn in 2002 acht Overijsselse organisaties samen gestart met het opzetten van een informatieve site over Overijssel. Op de site, die in maart van dit jaar van start ging, vinden bezoekers op een eenvoudige en toegankelijke wijze nieuws over economie, onderwijs, ontspanning, bestuur en zorg. Daarnaast biedt de site een agenda met activiteiten en informatie over weer en verkeer. De informatie wordt verzorgd door RTV Oost, Hogeschool Windesheim, Saxion Hogeschool, de Universiteit Twente, de Overijsselse Bibliotheek Dienst, het Gelders Overijssels Bureau voor Toerisme, de Provincie Overijssel en de OOM; waarbij de OOM vooral economisch nieuws aanbiedt. De site is te vinden onder JAARVERSLAG Naar een breder perspectief... -

15 OOM-PARTICIPATIE Algemeen Resultaten 28 Door participatie in ondernemingen stimuleert de OOM bedrijfsmatige werkzaamheden in Overijssel. Het grootste deel van deze activiteiten vindt plaats via afzonderlijke participatiemaatschappijen, waarvan de OOM mede-aandeelhouder is. Deze maatschappijen, waarin ook andere organisaties deelnemen, verschaffen risicodragend kapitaal en ondersteunen elk een aparte doelgroep. In 2002 zijn alle aandelen van de Overijsselse Participatie Maatschappij (OPM) verkocht aan de Friesland Bank. Innofonds Twente B.V. richt zich op jonge kennisintensieve bedrijven in Twente. Aandeelhouders van het fonds zijn, naast de OOM, de Universiteit Twente en de Saxion Hogeschool Enschede. Naast de inbreng door aandeelhouders ontving het Innofonds middelen uit Europese subsidies. Sinds haar oprichting in 1996 heeft het fonds 11 miljoen geïnvesteerd in Twentse bedrijven. Het OOM-belang bedraagt 36.6%. De OOM neemt ook deel in een aantal kleinere participatiemaatschappijen: Het Technostartersfonds Noordoost Nederland B.V. participeert in jonge of startende kennisintensieve bedrijven in Noordoost-Nederland, waaronder de gehele provincie Overijssel. Naast de NOM, de GOM en een aantal particuliere participatiemaatschappijen, heeft de OOM een belang van 14% in dit startersfonds. Ondernemend Twente B.V. is een participatiemaatschappij voor kleinere, gevestigde (kennisintensieve) bedrijven in Twente. Het OOM-belang is 6,5%. PD Holding IZ Twinning Seed Fund B.V. is de contractpartner van Twinning Twente. Het OOM-belang is 2,5%. Met betrekking tot Hanzefonds B.V. is er in 2002 een terugbetaling op aandelen geweest. De eigen participatie-activiteiten van de OOM vallen onder het OOM-Ontwikkelingsfonds. Dit fonds is gericht op voorwaardenscheppende bedrijven en instellingen. Financieren is een direct verlengstuk van de eigen ontwikkelingstaak. Innofonds Twente B.V. en het OOM-Ontwikkelingsfonds hebben een sterke koppeling met de inhoudelijke activiteiten van de OOM. De resultaten van beide fondsen worden daarom in dit jaarverslag beschreven. Innofonds Door de ongunstige economische ontwikkeling die in 2001 begon en zich in 2002 heeft voortgezet, heeft Innofonds haar aandacht verschoven van werving van nieuwe investeringen naar stroomlijning en beheer van haar bestaande portfolio bedrijven. Innofonds heeft in 2002 in één nieuwe participatie geïnvesteerd: Foqus ICT, een bedrijf gespecialiseerd in ERP-software gebaseerd op Navision, via Foqus Gemeenschappelijk Bezit B.V. Daarnaast heeft Innofonds een deel van haar belang in Reinhard Beheer B.V. en haar belang in Click Technology B.V. verkocht. De lening van Innofonds aan TSM Business School is afgelost. Afgelopen jaar zijn Crown Gear B.V. en ESCETE Single Chrystal Technology B.V. (dochter SCT International B.V.) gefailleerd. Eind 2002 bestond de participatieportefeuille van Innofonds in totaal 23 bedrijven waar circa 250 medewerkers werkzaam waren. Het OOM-Ontwikkelingsfonds participeerde in 2002 voor een bedrag van in het Bedrijvencentrum Hart van Zuid en voor in ID Centre B.V. Daarnaast werd er een lening verstrekt aan het Twents Textiel en Confectie Centrum van ruim In 2002 werd het Hanzefonds opgeheven. 29 JAARVERSLAG Naar een breder perspectief... -

16 O VERZICHT D EELNAMEPORTEFEUILLE Tabel Participatiemaatschappijen waarin de OOM deelneemt Tabel Participaties van de OOM (OOM-Ontwikkelingsfonds) Naam Aard van Vestigings- OOMde organisatie plaats belang in % Naam Aard van Vestigings- OOMde organisatie plaats belang in % Innofonds Twente B.V. Participatiemaatschappij voor jonge Enschede 36,6 kennisintensieve bedrijven in Twente Bedrijfs Technologisch Bedrijfsverzamelgebouw voor jonge Enschede 35,3 Centrum B.V. innovatieve bedrijven Technostartersfonds Participatiemaatschappij voor jonge kennis- Zwolle 14,3 Noordoost Nederland B.V. intensieve bedrijven in Noordoost Nederland Bedrijvencentrum Bedrijfsverzamelgebouw Hengelo 50,0 Hart van Zuid B.V. Ondernemend Twente B.V. Participatiemaatschappij voor kleine Enschede 6,5 (kennisintensieve) bedrijven Call Center Twente B.V. Callcenter-opleidingsfaciliteit Enschede 33,3 PD Holding Participatiemaatschappij voor startende Amsterdam 2,5 IZ Twinning Seed Fund B.V. ICT-bedrijven ICT Twente N.V. Initiator van ICT-activiteiten Enschede 33,3 30 ID Centre B.V. Kenniscentrum op het gebied van Enschede 100,0 industrieel ontwerpen Idee Matching en Commercialisering van nieuwe ideeën Enschede 100,0 Ontwikkeling Twente B.V. 31 NDIX (Nederlands Duitse Internet exchange Enschede 50,0 Internet Exchange) OOM Diensten B.V. Advisering Enschede 100,0 Regionaal Overslag Centrum Goederenoverslag, opslag en distributie Kampen 17,9 Kampen Exploitatie B.V. Stichting Virtual Valley Twente Kenniscentrum virtual reality Enschede Lening Twents Textiel en Confectiecentrum Expertisecentrum voor textiel- en confectie Enschede 18,2

17 V OORUITBLIK Een spannend jaar Nieuwe bedrijfsstructuur Het jaar 2003 wordt een spannend jaar dat geheel in het teken staat van schaalvergroting en samenwerking. De voorgenomen fusie met de GOM en ESKAN krijgt zijn beslag.vanaf het midden van het jaar werkt de nieuwe organisatie aan de versterking van de economie van geheel Oost-Nederland. De ontwikkelingsmaatschappij voor Oost-Nederland wordt de grootste van Nederland en gaat door de nieuwe kapitaalsinjectie ook de participatietaak weer voluit uitvoeren. Juist in tijden van mindere economische ontwikkeling en teruglopende investeringen is dat een belangrijke taak, maar ook één die niet zonder risico s is. Daarom is het goed dat een grotere en daardoor deskundige organisatie ontstaat, die deze uitdagende taak beter aankan. Bij de fusie zal de steeds meer in belang toenemende taak op het terrein van (duurzame) bedrijventerreinen formeel tot vierde kerntaak aangewezen worden. De voorbereidingen voor de nieuwe organisatiestructuur verkeren inmiddels in nauwe samenwerking met alle medewerkers van de drie bedrijven in een vergevorderd stadium. Daarbij blijven de op de doelgroepen gerichte werkzaamheden voorop staan. Het mag niet gebeuren dat interne processen te veel energie vergen, al zullen ze natuurlijk wel aandacht vragen. Het is voor de klanten van groot belang dat zo snel mogelijk een efficiënte en eenduidige organisatie ontstaat; maar tijdens de verbouwing moet de winkel wel gewoon open blijven. Samenwerking met de regio s De samenwerking met de regio s binnen het werkgebied blijft ook in 2003 de aandacht houden. De voorgenomen integratie van ESKAN in de ontwikkelingsmaatschappij past daar perfect in. In de Stedendriehoek is een dergelijke aanpak inmiddels ook al in uitvoering door OOM en GOM tezamen. De nieuwe vierde kerntaak op het gebied van de (fysieke) bedrijfsomgeving kan daarin een belangrijke rol vervullen. Economische vooruitzichten 32 J AARREKENING 2002 De economische vooruitzichten voor 2003 zijn ongunstig. Bij conjuncturele problemen krijgen de zwakkere sectoren of regio s het eerst met de negatieve gevolgen te maken. Daarop zal ook in Oost-Nederland alert gereageerd moeten worden. De nieuwe ontwikkelingsmaatschappij ziet voor zichzelf een belangrijke signaleringsfunctie op dit terrein. Dat mag niet betekenen dat alleen een defensief beleid gevoerd wordt; gericht op het vasthouden van bedrijven en werkgelegenheid. Steeds moet de nadruk blijven liggen op het werken aan een gezonde toekomst van de regionale economie. En die ligt in het benutten van kansen en mogelijkheden die met name de kenniseconomie kan bieden. Werkplannen De werkplannen van de OOM en de GOM voor 2003 zijn in samenwerking opgesteld. Zodra de fusie zijn beslag krijgt worden deze in onderlinge samenhang uitgevoerd. Voor 2004 zal een werkplan voor geheel Oost-Nederland opgesteld worden; voortbordurend op de werkzaamheden zoals die nu uitgevoerd worden, maar met gebruikmaking van nieuwe inzichten die al werkend ontstaan. Centraal blijft staan het investeren in de kenniseconomie als basis voor een gezonde toekomst voor Oost-Nederland. Een doelstelling die alleen te realiseren is in nauwe samenwerking met andere partijen in het gebied. De ontwikkelingsmaatschappij voor Oost-Nederland wil de spil zijn in dit netwerk en het vliegwiel op gang houden. OOM N.V. 33

18 B ALANS W INST EN VERLIESREKENING PER 31 DECEMBER 2002 (in euro s, na bestemming resultaat) OVER 2002 (in euro s) ACTIEF PASSIEF BEDRIJFSOPBRENGSTEN 34 Vaste activa Eigen Vermogen Materiële vaste activa Geplaatst en gestort Financiële vaste activa aandelenkapitaal Overige reserves Vlottende activa Voorzieningen Dienstverlening Omzet Participatie Rentebaten Overige opbrengsten van participatiebedrijf (18.958) Totaal opbrengst participatie (7.457) Totaal bedrijfsopbrengsten Vorderingen en Kortlopende schulden overlopende activa en overlopende passiva Liquide middelen BEDRIJFSKOSTEN Personeelskosten Overige kosten Totaal bedrijfskosten NETTO RESULTAAT Het nettoresultaat is inclusief incidentele nettobaten uit het participatiebedrijf.

19 T OELICHTING BEHORENDE BIJ DE JAARREKENING 2002 T OELICHTING OP DE BALANS Stelselwijziging Conform de richtlijnen van de jaarverslaggeving zijn in 2002 de verplichtingen die voortvloeien uit de per balansdatum niet opgenomen vakantiedagen en vakantiegeldverplichtingen over de verstreken periode opgenomen. Dit is verwerkt als een stelselwijziging. De verplichtingen ultimo 2001 en 2002 bedroegen De stelselwijziging is verwerkt in het eigen vermogen. De invloed van deze stelselwijziging op het resultaat van 2002 is derhalve nihil. De overige reserves en kortlopende verplichtingen zijn in de vergelijkende cijfers over 2001 conform de verslaggevingsregels met aangepast. WAARDERINGSGRONDSLAGEN Materiële vaste activa Materiële vaste activa worden gewaardeerd tegen verkrijgingsprijs, verminderd met lineaire afschrijvingen gebaseerd op de verwachte economische levensduur. MATERIELE VASTE ACTIVA Dit betreft investeringen in de automatisering ( ). Het betreft een investering uit 2001 die buiten de reguliere vervanging van hard- en software valt. Afschrijvingen worden berekend op basis van een economische levensduur van 3 jaar en bedragen De boekwaarde bedraagt derhalve FINANCIELE VASTE ACTIVA Deelnemingen en leningen u/g Overzicht per 31 december 2002 Naam Zetel Belang Deelneming Lening 36 Financiële vaste activa Als deelnemingen worden aangemerkt alle vennootschappen waarin de OOM een kapitaalbelang heeft verworven. De deelnemingen en leningen u/g worden gezamenlijk participaties genoemd. De deelnemingen worden gewaardeerd tegen verkrijgingsprijs, de leningen tegen nominale waarde.voor het risico van verliezen op participaties worden ten laste van de verkrijgingsprijs voorzieningen getroffen. Voorzieningen zijn gebaseerd op de door de EVCA (European Venture Capital Association) aanbevolen methode. Gezien het karakter van de deelnemingen worden deze, ook als er sprake is van een meerderheidsbelang, niet geconsolideerd. Overige activa en passiva De overige activa en passiva worden gewaardeerd tegen de nominale waarde per balansdatum. Voor dubieuze vorderingen worden voorzieningen getroffen. GRONDSLAGEN RESULTATENBEPALING Omzet Onder omzet wordt verstaan het totaal van de aan opdrachtgevers gedeclareerde en te declareren bedragen, exclusief omzetbelasting, voor gedurende het jaar uitgevoerde opdrachten en de doorberekeningen van bedrijfskosten aan de Staat der Nederlanden en de Provincie Overijssel. Opbrengst Participaties Als resultaten uit deelnemingen worden verantwoord dividenden en renten. Winsten uit verkoop van deelnemingen worden verantwoord op het moment van vervreemding. Overige baten en lasten Het resultaat wordt bepaald met inachtneming van de hiervoor vermelde waarderingsgrondslagen. Baten worden verwerkt in het jaar waarop zij betrekking hebben, lasten worden verwerkt in het jaar waarin zij voorzienbaar zijn. Participatiemaatschappijen Innofonds Twente B.V Enschede 36,6% Technostarters Noordoost Nederland B.V. Zwolle 14,3% Ondernemend Twente B.V. Enschede 6,5% PD Holding inzake Twinning Seed Fund Amsterdam 2,5% OOM Ontwikkelingsfonds Bedrijfs Technologisch Centrum Twente B.V. Enschede 35,3% Call Center Twente B.V. Enschede 33,3% ICT Twente N.V. Enschede 33,3% Idee Matching & Ontwikkeling in Twente B.V. Enschede 100% OOM Diensten B.V. Enschede 100% Twents Textiel Confectiecentrum B.V. Enschede 18,2% ROC Kampen Exploitatie B.V. Kampen 17,9% Stichting Virtual Valley Twente Enschede Nederlands-Duitse Internet Exchange B.V. Enschede 50% ID Centre B.V. Enschede 100% Bedrijvencentrum Hart van Zuid B.V. Hengelo 50% Subtotaal Voorziening risico s deelnemingen Totaal

20 Het verloop in 2002 is als volgt: Deelnemingen en leningen Deelneming Lening u/g VLOTTENDE ACTIVA Vorderingen en overlopende activa Hier is onder meer inbegrepen een vordering wegens subsidie op de Staat der Nederlanden. 38 Stand per 1 januari Verworven in 2002: Bedrijvencentrum Hart van Zuid B.V ID Centre B.V Twents Textiel Confectiecentrum B.V Verkocht in 2002: Hanzefonds B.V. (18.000) Overijsselse Participatie Maatschappij B.V. ( ) Totaal Voorzieningen risico s deelnemingen: Stand per 1 januari Toevoeging Totaal voorziening per 31 december Stand per 31 december Acadoo B.V. Door het Ministerie van Economische Zaken is in 2001 een bedrag toegezegd van , waarvan in is ontvangen en het restant ad in januari 2003, met als specifieke bestemming het verstrekken van een achtergestelde lening aan Acadoo B.V.. Aangezien de OOM voor deze lening uitsluitend als intermediair optreedt heeft geen opname in de balans van vordering en schuldpositie plaatsgevonden. Mogelijke toekomstige rentebaten en aflossingen door Acadoo B.V. komen ten gunste van de OOM. Liquide middelen De liquide middelen zijn op de deposito s na vrij opneembaar. Deposito s worden afgesloten voor maximaal 6 maanden. EIGEN VERMOGEN De specificatie van het eigen vermogen is: Geplaatst en gestort kapitaal Overige reserves Eigen Vermogen Geplaatst en gestort kapitaal Het maatschappelijk kapitaal van de vennootschap bedraagt en bestaat uit cumulatief preferente winstdelende aandelen ad 0,45378 en gewone aandelen ad 0, Het geplaatst en gestort kapitaal van de vennootschap bedraagt en bestaat uit aan gewone aandelen en aan cumulatief preferente winstdelende aandelen. Overige reserves Het verloop in 2002 is als volgt: Stand per 1 januari Aanpassing in verband met stelselwijziging ( ) Gecorrigeerd saldo per januari Toevoeging resultaat Stand per 31 december Stelselwijziging Conform de richtlijnen van de jaarverslaggeving zijn in 2002 de verplichtingen die voortvloeien uit de per balansdatum niet opgenomen vakantiedagen en vakantiegeldverplichtingen over de verstreken periode opgenomen. Dit is verwerkt als een stelselwijziging. De verplichtingen ultimo 2001 en 2002 bedroegen De stelselwijziging is verwerkt via het eigen vermogen. De invloed van deze stelselwijziging op het resultaat van 2002 is derhalve nihil. De overige reserves en kortlopende verplichtingen zijn in de vergelijkende cijfers over 2001 conform de verslaggevingsregels met aangepast. 39

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland 2 Europees stimuleringsprogramma versterkt positie Oost-Nederland Let s GO Gelderland en Overijssel toonaangevend in innovatie Oost-Nederland is een

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Sneller naar betere bedrijfsruimte Oost NV bedrijfsomgeving

Sneller naar betere bedrijfsruimte Oost NV bedrijfsomgeving bedrij omg Sneller naar betere bedrijfsruimte Oost NV bedrijfsomgeving startnotities herstructurering onderzoek parkmanagement aanjagen breedband procesversneller ost bo Sneller naar betere bedrijfsruimte

Nadere informatie

Onderzoeksplan. Provincies Gelderland en Overijssel en Oost NV: kwaliteit van de sturingsrelaties

Onderzoeksplan. Provincies Gelderland en Overijssel en Oost NV: kwaliteit van de sturingsrelaties Onderzoeksplan Provincies Gelderland en Overijssel en Oost NV: kwaliteit van de sturingsrelaties Onderzoeksplan Provincies Gelderland en Overijssel en Oost NV: Kwaliteit van de sturingsrelaties Rekenkamer

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad *P DORDRECHT Retouradres: Postbus 8 3300 AA DORDRECHT Aan de gemeenteraad Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT T 14 078 F (078) 770 8080 www.dordrecht.nl Datum 4 december 2012 Begrotingsprogramma

Nadere informatie

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME13-1 -

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME13-1 - PS2008MME13-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel Datum : 6 mei 2008 Nummer PS : PS2008MME13 Afdeling : ECV Commissie : MME Registratienummer : 2008int221948 Portefeuillehouder : Ekkers Titel

Nadere informatie

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten INFORMATIE OVER HET INNOVATIEF ACTIEPROGRAMMA GRONINGEN

Nadere informatie

De focus van Oost N.V. richt zich op de volgende vijf sectoren: 1. Agro-Food; 2. Life Sciences; 3. High Tech; 4. Energie; 5. Maakindustrie.

De focus van Oost N.V. richt zich op de volgende vijf sectoren: 1. Agro-Food; 2. Life Sciences; 3. High Tech; 4. Energie; 5. Maakindustrie. Profielschets Lid Raad van Commissarissen bij voorkeur een vrouw Ontwikkelingsmaatschappij Oost N.V. met een gecombineerd profiel van HR/Organisatieontwikkeling en commerciële ervaring 1. De organisatie

Nadere informatie

Ons kenmerk L110/08.0029483. Datum uw brief

Ons kenmerk L110/08.0029483. Datum uw brief Ingekomen stuk D3 (PA 17 december 2008) Aan de gemeenteraad van Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon (024) 329 90 00 Telefax (024) 329 29 81 E-mail gemeente@nijmegen.nl Postadres Postbus

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

Subsidiëring Investerings- en Ontwikkelingsmaatschappij voor Noord-Nederland ten behoeve van de Drentse Participatie Maatschappij

Subsidiëring Investerings- en Ontwikkelingsmaatschappij voor Noord-Nederland ten behoeve van de Drentse Participatie Maatschappij 2004-98 Subsidiëring Investerings- en Ontwikkelingsmaatschappij voor Noord-Nederland ten behoeve van de Drentse Participatie Maatschappij Voorgestelde behandeling: - Statencommissie Bestuur, Financiën

Nadere informatie

Hengelo, Hart van Zuid

Hengelo, Hart van Zuid Hengelo, Hart van Zuid Nota Ruimte budget 14,5 miljoen euro Planoppervlak 50 hectare Trekker Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer ROC van Twente Internationale potentie

Nadere informatie

Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven. De economische route voor de regio Stedendriehoek

Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven. De economische route voor de regio Stedendriehoek Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven De economische route voor de regio Stedendriehoek 1In de regio Stedendriehoek is het prima wonen, recreëren en werken. De regionale economie is veelzijdig van aard.

Nadere informatie

Datum : 26 oktober 2004 Nummer PS : PS2004IME11 Dienst/sector : MEC/ERT Commissie : IME Registratienummer : 2004MEC001993i Portefeuillehouder : G.

Datum : 26 oktober 2004 Nummer PS : PS2004IME11 Dienst/sector : MEC/ERT Commissie : IME Registratienummer : 2004MEC001993i Portefeuillehouder : G. S T A T E N V O O R S T E L Datum : 26 oktober 2004 Nummer PS : PS2004IME11 Dienst/sector : MEC/ERT Commissie : IME Registratienummer : 2004MEC001993i Portefeuillehouder : G. Mik Titel : Inzet middelen

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Aan de raad AGENDAPUNT 11 Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Voorstel: 1. de foto van de sociaal-economische situatie in Doetinchem voor kennisgeving aannemen; 2. het beleidskader

Nadere informatie

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen:

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Algemene informatie over het project Aanleiding voor het project Het Almelose

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Aanleiding Op 10 februari 2014 heeft, onder leiding van burgemeester Van der Laan,

Nadere informatie

Met plezier heb ik de uitnodiging aangenomen hier vandaag te spreken.

Met plezier heb ik de uitnodiging aangenomen hier vandaag te spreken. De gesproken tekst geldt. Toespraak van drs. A.Th.B. Bijleveld- Schouten, commissaris van dekoningin in de provincie Overijssel, bij de Nieuwjaarsbijeenkomst van TSE Overijssel, op donderdag 27 januari

Nadere informatie

Provinciale Staten van Overijssel

Provinciale Staten van Overijssel www.prv-overijssel.nl Provinciale Staten van Overijssel Postadres Provincie Overijssel Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 425 25 25 Telefax 038 425 75 02 Uw kenmerk Uw brief Ons kenmerk Datum EMT/2005/1830

Nadere informatie

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 E-mail bestuur@snn.eu Briefnummer UP-15-15096 Bijlage

Nadere informatie

Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica. België

Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica. België Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica België Inleiding Aanleiding De industrie wordt wereldwijd steeds hoogwaardiger en heeft alsmaar meer behoefte aan ondernemingen die uitblinken in een hightech

Nadere informatie

AGENDA. Voor (het advies inzake) de routebeschrijving en bereikbaarheid met het openbaar vervoer verwijzen wij u naar onze website: www.nedap.com.

AGENDA. Voor (het advies inzake) de routebeschrijving en bereikbaarheid met het openbaar vervoer verwijzen wij u naar onze website: www.nedap.com. AGENDA voor de jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de N.V. Nederlandsche Apparatenfabriek Nedap, gevestigd te Groenlo, te houden op 16 april 2013, s morgens om 11.00 uur in de Hermitage

Nadere informatie

Beter worden in wat we samen zijn!

Beter worden in wat we samen zijn! Beter worden in wat we samen zijn! Wie zijn we? Wat doen we? De gemeenten in de regio Stedendriehoek werken samen. Samen staan we sterk en maken we ons sterk voor het nog verder verbeteren van het VESTIGINGSKLIMAAT.

Nadere informatie

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid LEEUWARDEN SÚDWEST-FRYSLÂN SMALLINGERLAND HEERENVEEN Versterk Economie en Werkgelegenheid Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord SAMEN WERKEN AAN EEN SLAGVAARDIG FRYSLÂN 2 3

Nadere informatie

Het college van Gedeputeerde Staten verzoekt de leden van Provinciale Staten om:

Het college van Gedeputeerde Staten verzoekt de leden van Provinciale Staten om: STATENBRIEF Onderwerp: Fonds Gelderse Vrijetijdseconomie uitwerking inzet revolverende middelen vrijetijdseconomie Doel van deze brief: Het college van Gedeputeerde Staten verzoekt de leden van Provinciale

Nadere informatie

Cluster Agro en Food Regio Zwolle

Cluster Agro en Food Regio Zwolle Cluster Agro en Food Regio Zwolle Dé proeftuin voor duurzame, innovatieve systemen en nieuwe verdienmodellen: een living lab voor Agro en Food Cluster Agro en Food Regio Zwolle Werk en innovatie Sterk

Nadere informatie

Ambitiedocument ter voorbereiding van de Economische visie gemeente Berg en Dal

Ambitiedocument ter voorbereiding van de Economische visie gemeente Berg en Dal Ambitiedocument ter voorbereiding van de Economische visie gemeente Berg en Dal Uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Berg en Dal Buck Consultants International Nijmegen, 25 maart 2016 1 Economisch DNA

Nadere informatie

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten,

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME14-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel Datum : 6 mei 2008 Nummer PS : PS2008MME14 Afdeling : ECV Commissie : MME Registratienummer : 2008INT220919 Portefeuillehouder : Ekkers Titel

Nadere informatie

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland Derde kwartaal 212 Conjunctuurenquête Nederland Conjunctuurenquête Nederland I rapport derde kwartaal 212 Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijk Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 3 december 2002 Nummer voorstel: 2002/197

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijk Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 3 december 2002 Nummer voorstel: 2002/197 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijk Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 3 december 2002 Nummer voorstel: 2002/197 Voor raadsvergadering d.d.: 17-12-2002 Agendapunt: 17 Onderwerp:

Nadere informatie

Aandeel van buitenlandse bedrijven in de economie van Oost- Nederland; een 0-meting

Aandeel van buitenlandse bedrijven in de economie van Oost- Nederland; een 0-meting Aandeel van in de economie van Oost- ; een 0-meting C. Groot Zevert (*) P.C. Bijleveld (*) en H. Ligtenberg (**) (*) Kenniscentrum leefomgeving, Saxion, M.H. Tromplaan 28, NL-7513 AB Enschede Emails: 127381@student.saxion.nl;p.c.bijleveld@saxion.nl

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

Pieken in Oost-Nederland. Brochure voor subsidieaanvragers 2010

Pieken in Oost-Nederland. Brochure voor subsidieaanvragers 2010 Pieken in Oost-Nederland Brochure voor subsidieaanvragers 2010 1 Pieken in de Delta In het voorjaar en najaar van 2010 worden de Pieken in de Delta subsidietenders voor Oost-Nederland geopend. Met Pieken

Nadere informatie

Subsidieprofiel vestigingsregeling. 1. Probleemanalyse. Welk probleem moet worden opgelost?

Subsidieprofiel vestigingsregeling. 1. Probleemanalyse. Welk probleem moet worden opgelost? Subsidieprofiel vestigingsregeling 1. Probleemanalyse Welk probleem moet worden opgelost? De Friese economie heeft de laatste jaren last gehad van de economische crisis. Ondanks een voorzichtig herstel

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Growth Capital Fund BV

Growth Capital Fund BV Growth Capital Fund BV Groei en ondernemen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Groeibedrijven vormen een belangrijke aanjager van de economie. Sommige bedrijven groeien spectaculair, anderen laten

Nadere informatie

Collegevoorstel - 1 - Gemeente Amersfoort

Collegevoorstel - 1 - Gemeente Amersfoort Collegevoorstel Sector : SOB Reg.nr. : 4540609 Opsteller : J.C. Engels Telefoon : (033) 469 42 99 User-id : ENGH Onderw erp Indiening Europese subsidieaanvraag FI-PPP Media in the City Voorstel: 1. De

Nadere informatie

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Doel Zorgdragen voor de vorming van beleid voor de eigen functionele discipline, alsmede zorgdragen voor de organisatorische en personele aansturing van een of

Nadere informatie

Jaarverslag 2015. Bouwen aan een gezamenlijke toekomst, de ODBN verandert

Jaarverslag 2015. Bouwen aan een gezamenlijke toekomst, de ODBN verandert Jaarverslag 2015 Bouwen aan een gezamenlijke toekomst, de ODBN verandert Voorwoord Hierbij bied ik u het jaarverslag 2015 aan. Een jaar waarin de Omgevingsdienst Brabant Noord (ODBN) aanzienlijk is doorontwikkeld

Nadere informatie

Ik hoop dus dat dit congres nieuwe ideeën gaat opleveren.

Ik hoop dus dat dit congres nieuwe ideeën gaat opleveren. Alleen de uitgesproken tekst geldt. Toespraak bij de opening van het Innoversum Innovatiecongres door Commissaris van de Koningin, drs. Ank Bijleveld-Schouten, op woensdag 25 mei 2011 om 9:20 te Enschede.

Nadere informatie

Besluitenlijst dagelijks bestuur van 18 mei 2015

Besluitenlijst dagelijks bestuur van 18 mei 2015 DATUM 18 mei 2015 PLAATS Enschede, kamer H 3.00 TIJDSTIP 14:30 uur VOORZITTER De heer G.J. de Graaf SECRETARIS G.J.M. Vos PAGINA 1 De heren G.J. de Graaf, J.H. Coes, H. van Agteren, R.G. Welten, M. Sijbom

Nadere informatie

Welcome. the future. Future Center Wageningen

Welcome. the future. Future Center Wageningen Welcome to the future Future Center Wageningen Welcome to the Future Op een historische plek in Nederland, het voormalig stadion De Wageningse Berg, wordt gewerkt aan een uniek concept. Een concept dat

Nadere informatie

1-5-2015. 1. Programma OP Oost - Prioriteiten - Resultaat- en 0utputindicatoren - Selectie. 2. Instrumenten. 3. Budget en planning. 4.

1-5-2015. 1. Programma OP Oost - Prioriteiten - Resultaat- en 0utputindicatoren - Selectie. 2. Instrumenten. 3. Budget en planning. 4. 22 april 2015 Bastiaan de Jonge 1. Programma OP Oost - Prioriteiten - Resultaat- en 0utputindicatoren - Selectie 2. Instrumenten 3. Budget en planning 4. Tips Aan deze presentatie kunnen geen rechten worden

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

Kennisnemen van Informatie over voortgang proces Oorlogsmuseum Overloon en erfgoed van de Tweede Wereldoorlog

Kennisnemen van Informatie over voortgang proces Oorlogsmuseum Overloon en erfgoed van de Tweede Wereldoorlog Statenmededeling Onderwerp Militair erfgoed Tweede Wereldoorlog en Oorlogsmuseum Overloon Aan Provinciale Staten van Noord-Brabant, Kennisnemen van Informatie over voortgang proces Oorlogsmuseum Overloon

Nadere informatie

Intentieovereenkomst. Asbest van het bedrijfsdak

Intentieovereenkomst. Asbest van het bedrijfsdak Intentieovereenkomst Asbest van het bedrijfsdak Intentieovereenkomst Wij, vertegenwoordigers van bestuursorganen en organisaties die werken aan de realisatie van een gezond en veilig leefmilieu, economie

Nadere informatie

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar In de vorige nieuwsbrief in september is geprobeerd een antwoord te geven op de vraag: wat is de invloed van de economische situatie op de arbeidsmarkt? Het antwoord op deze vraag was niet geheel eenduidig.

Nadere informatie

Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020. SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt

Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020. SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020 SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt Noordelijke specialisatie in beeld Samengestelde behoeften Samengestelde oplossingen Achtertuin als proeftuin/

Nadere informatie

Medisch Applicatie Centrum Midden-Brabant. januari 2010

Medisch Applicatie Centrum Midden-Brabant. januari 2010 januari 2010 Pagina: 2 Missie Het Medisch Applicatie Centrum (MAC) is een onafhankelijk Midden Brabants samenwerkingsverband van gezondheidszorginstellingen, verzekeraars, kennisinstellingen en bedrijven

Nadere informatie

Ideeën Plannen. Het is tijd voor de NOM! Ambities

Ideeën Plannen. Het is tijd voor de NOM! Ambities I N V E S T E R E N I N O N T W I K K E L I N G Ideeën Plannen Het is tijd voor de NOM! Ambities Missie De NOM is de permanente katalysator van economische ontwikkeling in Noord-Nederland. Dit is niet

Nadere informatie

Op weg naar een bestuursmodel met een ledenraad. Rabobank Ridderkerk Midden-IJsselmonde. Een bank die anders is. Gezocht: leden met een mening

Op weg naar een bestuursmodel met een ledenraad. Rabobank Ridderkerk Midden-IJsselmonde. Een bank die anders is. Gezocht: leden met een mening Rabobank Ridderkerk Midden-IJsselmonde Een bank die anders is Gezocht: leden met een mening Op weg naar een bestuursmodel met een ledenraad Rabobank. Een bank met ideeën. Een bank die anders is Rabobank

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

Fryslân Fernijt. Een nieuw Fries programma voor innovatie

Fryslân Fernijt. Een nieuw Fries programma voor innovatie Een nieuw Fries programma voor innovatie Om innovatie in Fryslân een impuls te geven hebben de en de Europese Commissie het Regionaal Innovatie Programma Fryslân (RIPF) opgezet. Dit programma wil de in

Nadere informatie

Simone Vermeulen. Een goede businesscase start met een stakeholders analyse

Simone Vermeulen. Een goede businesscase start met een stakeholders analyse Simone Vermeulen Een goede businesscase start met een stakeholders analyse Syntens Innovatiecentrum Nieuwe verbindingen, nieuwe business 12-10-2012 > Onafhankelijke sparringpartner voor MKB-ondernemers

Nadere informatie

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011 Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H Datum 05 april 2011 kiemt KANSEN CREËREN EN BENUTTEN Thecogas Binnenstadservice.nl Sidcon Ingrepro Bredenoord Nuon Helianthos Ubbink Solar Solesta

Nadere informatie

Subsidie voor Natuur en Milieu Flevoland

Subsidie voor Natuur en Milieu Flevoland GLOBAL SERVICE / INDUSTRY Subsidie voor Natuur en Milieu Flevoland Provincie Flevoland 24 oktober 2008 Inhoudsopgave Conclusies Advies KPMG Overwegingen Aanpak Functies en bezetting NMF Consequenties uitvoeren

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap 10 Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Kim van der Hoeven 1. Inleiding Ontwikkelingen in maatschappij en samenleving denk met name aan de

Nadere informatie

Naar meer scherpte in de Rijk-Regio agenda voor innovatiestimulering. Berry Roelofs Principal Consultant

Naar meer scherpte in de Rijk-Regio agenda voor innovatiestimulering. Berry Roelofs Principal Consultant Naar meer scherpte in de Rijk-Regio agenda voor innovatiestimulering Berry Roelofs Principal Consultant Utrecht, 17 december 2015 Goede uitgangssituatie, maar Nederland doet het goed 16 e economie van

Nadere informatie

Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot

Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot Rikkert de Kort Senior adviseur goederenvervoer 13 juni 2012 Buck Consultants International Postbus 1456 6501 BL Nijmegen Telnr : 024 379

Nadere informatie

E V E R B I N D I N G, N I E

E V E R B I N D I N G, N I E innovatie Syntens N I E U W E V E R B I N D I N G, N I E U W E B U S I N E S S Het veld waarin bedrijven opereren is voortdurend in beweging. Om een bedrijf gezond en succesvol te houden, is het belangrijk

Nadere informatie

UPDATE CITYMARKETING & EVENEMENTENBELEID

UPDATE CITYMARKETING & EVENEMENTENBELEID UPDATE CITYMARKETING & EVENEMENTENBELEID Apeldoorn, 15 oktober 2015 Geachte heer, mevrouw, De gemeente werkt aan beleid voor citymarketing en evenementen. Wij hebben hierover met veel Apeldoornse partijen

Nadere informatie

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue)

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Nota Ruimte budget 75 miljoen euro voor Brainport Eindhoven en 6,8 miljoen voor ontwikkeling A2-zone Planoppervlak 3250 hectare (Brainport Eindhoven) Trekker

Nadere informatie

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst M200803 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Bedrijfsstrategieën in het MKB drs. M. Mooibroek Zoetermeer, juli 2008 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Ongeveer de helft van de MKB-ondernemers

Nadere informatie

projecten Laanboompact

projecten Laanboompact Samenwerken aan gezonde groei Laanboompact projecten 2013 Het Laanboompact is een initiatief van de Boomkwekersvereniging Opheusden e.o., gemeente Neder-Betuwe, Provincie Gelderland, Rabobank West Betuwe

Nadere informatie

Regiobericht 1.0 Noord

Regiobericht 1.0 Noord Economie, innovatie, werk en inkomen 1 Kenmerken van het landsdeel Het landsdeel Noord bestaat uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. De provincies werken samen in het Samenwerkingsverband

Nadere informatie

REGIOBRANDING TWENTE. Eric Nijkamp Voorzitter

REGIOBRANDING TWENTE. Eric Nijkamp Voorzitter REGIOBRANDING TWENTE Eric Nijkamp Voorzitter Doel regiobranding Twente zowel nationaal als internationaal positioneren als innovatieve, ondernemende kennisregio in de komende 10 jaar. Een krachtige en

Nadere informatie

Nextport International community Zwolle Region

Nextport International community Zwolle Region Nextport International community Zwolle Region December 2014 1 Ideaalbeeld Zwolle 2020 Wat hebben we bereikt? We schrijven 2020. Regio Zwolle heeft een transitie doorgemaakt en wordt internationaal gezien

Nadere informatie

Werkplan Centrum XL 2015/2016

Werkplan Centrum XL 2015/2016 Werkplan Centrum XL 2015/2016 Maart 2015, Amsterdam Inleiding: toekomstperspectief Centrum XL Er zijn veel ontwikkelingen gaande in Amsterdam op het gebied van economie, logistiek en duurzaamheid die van

Nadere informatie

B en W. nr. 13.0973 d.d. 5-11-2013. Inspanningen voor startende ondernemers

B en W. nr. 13.0973 d.d. 5-11-2013. Inspanningen voor startende ondernemers B en W. nr. 13.0973 d.d. 5-11-2013 Onderwerp Inspanningen voor startende ondernemers besluiten:behoudens advies van de commissie 1. De brief vast te stellen inzake Inspanningen voor startende ondernemingen,

Nadere informatie

Beleidsplan fondsenwerving HagaVrienden 2013-2015

Beleidsplan fondsenwerving HagaVrienden 2013-2015 Beleidsplan fondsenwerving HagaVrienden 2013-2015 Opgesteld door: Helene Marcus-Baart, coördinator HagaVrienden I.s.m: Hans de Sonnaville, secretaris HagaVrienden (Beknopt) beleidsplan HagaVrienden 2013-2015

Nadere informatie

VERGADERING GEMEENTERAAD d.d. 9 januari 2012 AGENDA NR. 10. VOORSTEL tot oprichting NV Greenport Venlo Innovation Center. Aan de Gemeenteraad

VERGADERING GEMEENTERAAD d.d. 9 januari 2012 AGENDA NR. 10. VOORSTEL tot oprichting NV Greenport Venlo Innovation Center. Aan de Gemeenteraad VOORSTEL tot oprichting NV Greenport Venlo Innovation Center. Aan de Gemeenteraad VERGADERING GEMEENTERAAD d.d. 9 januari 2012 AGENDA NR. 10 Geachte raad, Het college van burgemeester en wethouders vraagt

Nadere informatie

Gevraagd besluit. Besluit. Partijen:

Gevraagd besluit. Besluit. Partijen: Beslisdocument Voortzetting samenwerking komende periode en beëindiging huidig Convenant ontwikkeling luchthaven Lelystad tussen Provincie Flevoland, Gemeente Lelystad, Schiphol Group en Lelystad Airport.

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

AGENDA. Voor (het advies inzake) de routebeschrijving en bereikbaarheid met het openbaar vervoer verwijzen wij u naar onze website: www.nedap.com.

AGENDA. Voor (het advies inzake) de routebeschrijving en bereikbaarheid met het openbaar vervoer verwijzen wij u naar onze website: www.nedap.com. AGENDA voor de jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de N.V. Nederlandsche Apparatenfabriek Nedap, gevestigd te Groenlo, te houden op 3 april 2014, s morgens om 11.00 uur in het EYE (filmmuseum)

Nadere informatie

Presentatie Actieplan FoodValley

Presentatie Actieplan FoodValley Presentatie Actieplan FoodValley Doorontwikkeling FoodValley Ambitie 26 oktober 2012 FoodValley: kristallisatiepunt voor innovaties in agrofoodsector (1) Sense of urgency: wereldvoedselproblematiek en

Nadere informatie

STRATEGISCHE AGENDA 2011-2015. Verbinden, inspireren en activeren

STRATEGISCHE AGENDA 2011-2015. Verbinden, inspireren en activeren STRATEGISCHE AGENDA 2011-2015 Verbinden, inspireren en activeren Radboud Vorage, juli 2010 ACHTERGROND Netwerkprogramma loopt af Rol GAN continueren, vanuit het bedrijfsleven Aansluiten bij behoefte deelnemers/participanten

Nadere informatie

Factsheet d.d. 11 december 2013 Limburgs plan van aanpak DuurzaamDoor 2013-2016: sociale innovatie voor een groene economie.

Factsheet d.d. 11 december 2013 Limburgs plan van aanpak DuurzaamDoor 2013-2016: sociale innovatie voor een groene economie. Factsheet d.d. 11 december 2013 Limburgs plan van aanpak DuurzaamDoor 2013-2016: sociale innovatie voor een groene economie. Auteur: H.W. (Hein) van der Meer beleidsmedewerker Leefmilieu Werkveld Beleid

Nadere informatie

Minder startende ondernemers

Minder startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Minder startende ondernemers in 2012 Aantal starters loopt in alle provincies terug Dit jaar zijn er tot en met september circa 95.000 mensen een onderneming gestart, ruim

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 300 XIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) en het Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar

Nadere informatie

ez02000001 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage, 20 december 2001

ez02000001 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage, 20 december 2001 ez02000001 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage, 20 december 2001 Sinds najaar 2000 is het BioPartner-programma operationeel. Dit programma heeft ten doel om het aantal

Nadere informatie

Beleidsregel Operationeel Programma EFRO 2014-2020 Oost-Nederland

Beleidsregel Operationeel Programma EFRO 2014-2020 Oost-Nederland 3 februari 2015 - zaaknummer 2014-016804 Beleidsregel Operationeel Programma EFRO 2014-2020 Oost-Nederland GEDEPUTEERDE STATEN VAN GELDERLAND Gelet op de goedkeuring van deze beleidsregel door het Comité

Nadere informatie

B-107 Green Deal Icoonproject recreatiegebieden en natuur Veluwe

B-107 Green Deal Icoonproject recreatiegebieden en natuur Veluwe B-107 Green Deal Icoonproject recreatiegebieden en natuur Veluwe Ondergetekenden 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de heer drs. M.J.M. Verhagen, handelend als bestuursorgaan,

Nadere informatie

8 Bericht Raad van Commissarissen

8 Bericht Raad van Commissarissen 8 Bericht Raad van Commissarissen Havenbedrijf Amsterdam heeft op zelfverzekerde wijze de transitie van gemeentelijke dienst naar verzelfstandigd havenbedrijf met succes doorgevoerd. Voorzitter Raad van

Nadere informatie

WESTHOEK BUSINESS DISTRICT. een regionaal contactpunt voor bedrijven d.m.v. een officieel samenwerkingsverband

WESTHOEK BUSINESS DISTRICT. een regionaal contactpunt voor bedrijven d.m.v. een officieel samenwerkingsverband WESTHOEK BUSINESS DISTRICT een regionaal contactpunt voor bedrijven d.m.v. een officieel samenwerkingsverband AGENDA 1. Missie, doelstellingen en taakstellingen van Westhoek Business District 2. Inspirerende

Nadere informatie

Noord-Nederland en OP EFRO

Noord-Nederland en OP EFRO N o o r d - N e d e r l a n d Noord-Nederland en OP EFRO versterking van de noordelijke economie O P E F R O De afgelopen jaren heeft Noord-Nederland hard gewerkt aan de versterking van haar sociaal economische

Nadere informatie

Het belang van het BBZ: do s en don ts

Het belang van het BBZ: do s en don ts Het belang van het BBZ: do s en don ts Nieuwegein 19 juni 2013 Peter Koppe, VNG Sjon Reimink, manager ROZ groep Vereniging van Nederlandse Gemeenten Opzet workshop 1. Inleiding Peter Koppe Kader: het belang

Nadere informatie

Dries Stoel en Marcèle van Kerkvoorde. Uw businessmodel voor de toekomst

Dries Stoel en Marcèle van Kerkvoorde. Uw businessmodel voor de toekomst Dries Stoel en Marcèle van Kerkvoorde Uw businessmodel voor de toekomst Missie: economische groei door versterken van innovatie in het MKB Concurrentiekracht van Nederland versterken Innovatie in het MKB

Nadere informatie

Voorwoord. In deze brochure geven wij u inzicht in de branche en de rol van NLingenieurs als haar vertegenwoordiger.

Voorwoord. In deze brochure geven wij u inzicht in de branche en de rol van NLingenieurs als haar vertegenwoordiger. Voorwoord De Nederlandse advies- en ingenieursbranche levert innovatieve en duurzame oplossingen voor de Nederlandse en internationale samenleving. De branche is bepalend geweest voor het ontstaan van

Nadere informatie

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030 Brussel

Nadere informatie

Bedrijfsruimtemarkt oost-nederland Overijssel en Gelderland

Bedrijfsruimtemarkt oost-nederland Overijssel en Gelderland Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 2011 viel de opname van bedrijfsruimte in 2012 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

Nr.: 2002-09314/27/A.17, IEE Groningen, 9 juli 2002. : Statenbrief over stand van zaken inzake het Kompasproject Duurzaam Groningen.

Nr.: 2002-09314/27/A.17, IEE Groningen, 9 juli 2002. : Statenbrief over stand van zaken inzake het Kompasproject Duurzaam Groningen. Aan de leden van de Statencommissie Milieu Verkeer en Vervoer en de leden van de Statencommissie Economische Zaken Nr.: 2002-09314/27/A.17, IEE Groningen, 9 juli 2002 Behandeld door : Vries, de, E./W.

Nadere informatie

Programmalijnen. Stichting izovator:

Programmalijnen. Stichting izovator: Programmalijnen Stichting izovator 2014 Stichting izovator, 27 november Stichting izovator: Oude Amersfoortseweg 121 1212 AA Hilversum E-mailadres: info@izovator.nl Website: www.izovator.nl 1 1. Context

Nadere informatie

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland BIObased logistiek maintenance hightech systems agrofood overheden RIS3 innovatiebevordering duurzaamheid schone energie welzijn samenwerking gezondheid

Nadere informatie