Determinants for Failure and Success of Innovation Projects: The Road to Sustainable Educational Innovation

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Determinants for Failure and Success of Innovation Projects: The Road to Sustainable Educational Innovation"

Transcriptie

1

2

3 The Road to Sustainable Educational Innovation Determinants for Failure and Success of Innovation Projects: The Road to Sustainable Educational Innovation Educational Technology Expertise Center Open University of the Netherlands Commissioned by Stichting SURF

4 Determinants for Success and Failure of Innovation Projects This research was financed by the SURF Foundation, ICT and Education. ISBN Copyright 2005 Open Universiteit Nederland, Heerlen Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt worden in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch of door fotokopieën, opname, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur. All rights reserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted in any form, or by any means, electronic, mechanical, photocopying, recording or otherwise, without the prior permission in writing, from the author. 2

5 The Road to Sustainable Educational Innovation Table of contents Managementsamenvatting...I Executive summary... VII Chapter 1: Literature Study...1 Abstract...3 Introduction...3 Literature review...6 Project phasing...6 Corporate / business point of view...8 Educational point of view...13 Initiation phase and implementation phase...13 Institutionalisation phase or sustainability...20 Synthesis...22 Lessons learned Eye openers...26 Chapter 2: Expert Concept Mapping Study...29 Abstract...31 Introduction...31 Group Concept Mapping Procedure...33 Method...36 Participants...36 Procedure...36 Results...39 Conclusions and Discussion...47 Chapter 3: Interview and Project Documentation Study...53 Abstract...55 Introduction...55 Describing and clustering factors...55 Project classification...56 Interview study...57 Detailed results from the interviews:...59 The clusters individually...62 Comparisons of highly successful projects versus less successful projects...65 Project documentation study...68 To conclude...70 Eye openers...71 Chapter 4: Recommendations and Checklists...73 SURF itself...75 Projects...75 Tender procedure...78 Criteria for the final proposal...79 Project start...80 Project process...81 Prepare for institutionalisation...81 Dissemination...82 Checklist...84

6 Determinants for Success and Failure of Innovation Projects Chapter 5: Dissemination...93 Publications...95 Conferences...95 Workshops...96 Articles about the project...96 References...97 Appendix I - SURF projects (Tender year 1999 up to 2001) Appendix II - CATWOE Example of a CATWOE (Brainstorm version in Dutch) Appendix III - Factor ratings Appendix IV - Clusters Appendix V - Interview protocol Appendix VI - Interviews Appendix VII - Projecttoets Appendix VIII Original checklists Initiation phase Implementation phase Institutionalisation phase

7 The Road to Sustainable Educational Innovation Managementsamenvatting Via het Platform ICT en Onderwijs zet SURF zich in voor een beter en creatiever gebruik van ICT binnen het hoger onderwijs. Het gaat daarbij zowel om het primaire proces als ook om het vernieuwen en integreren van alle ondersteunende processen binnen de onderwijsorganisatie. In het kader daarvan stimuleert het Platform ICT en Onderwijs via cofinanciering educatieve innovatieprojecten bij instellingen van hoger onderwijs in Nederland. Om beter te kunnen zorgen dat deze innovatieprojecten op een nog effectievere manier kunnen worden geïnitieerd, geïmplementeerd en geïnstitutionaliseerd heeft het Onderwijstechnologisch Expertisecentrum van de Open Universiteit Nederland van SURF de opdracht gekregen om een dieptestudie uit te voeren naar succes- en faalfactoren van innovatieprojecten in het hoger onderwijs, in het bijzonder van innovatieprojecten gefinancierd door SURF Educatie<F>. In lijn met de recente constatering van de Wetenschappelijk Technische Raad van SURF (2003) dat de structurele inbedding van de projectresultaten in de instelling als geheel meer aandacht verdient, wordt in deze studie bijzondere aandacht besteed aan het bepalen van de succes- en faalfactoren voor het realiseren van duurzame innovaties in het onderwijs. Dit rapport betreft het verslag van de dieptestudie naar succes- en faalfactoren van innovatieve ICT projecten in het onderwijs. In de eerste fase van het project werd op basis van literatuuronderzoek bepaald wat de aard en invloed is van verschillende factoren met betrekking tot de initiatie, implementatie en institutionalisatie van onderwijsinnovatieprojecten op het succes van de onderwijsinnovatie (Hoofdstuk 1). Een indeling van de geïdentificeerde succes- en faalfactoren in clusters diende als basis voor de twee volgende fasen. In de tweede fase werd door een zogenaamde group concept mapping procedure vastgesteld welke factoren experts op het terrein van innovatie in (onderwijs)organisaties en projectmanagement van belang achten voor het succes van grootschalige innovatieve ICTprojecten in het onderwijs (Hoofdstuk 2). In derde fase werd middels diepte-interviews met de projectleiders van meer en minder succesvolle SURF Educatie<F>-projecten van de tenders 1999, 2000 en 2001 bepaald hoe zij denken over en rekening gehouden hebben met de geïdentificeerde succes- en faalfactoren (Hoofdstuk 3). Tevens werd de documentatie van de betreffende projecten geanalyseerd om vast te stellen of de succesvolle projecten anders zijn omgegaan met succes- en faalfactoren dan de minder succesvolle projecten (Hoofdstuk 3). Naast de validering van eerder gevonden succesen faalfactoren, stond iedere fase ook in het teken van het identificeren van nieuwe factoren. Op basis van een vergelijking van de resultaten uit de verschillende studies worden checklists gepresenteerd en aanbevelingen gedaan die door SURF en de projectaanvragers/projectleiders in de verschillende fasen van een project gebruikt kunnen worden om de kans op succes, vooral wat betreft de duurzaamheid van de innovaties, te vergroten (Hoofdstuk 4). De disseminatie van de projectresultaten speelde in iedere fase van dit project een belangrijke rol (Hoofdstuk 5). Literatuurstudie Het eerste onderdeel van de dieptestudie, de literatuurstudie, presenteert een 3-fasen model (I 3 model Initiatie, Implementatie, Institutionalisatie). Dit model dient als leidraad voor het bepalen van beleid, het formuleren van nieuwe richtlijnen voor projectvoorstellen, het beoordelen van projectvoorstellen die zijn ingediend bij het SURF Platform ICT en Onderwijs, het bepalen van de gezondheid van een project ter I

8 Determinants for Success and Failure of Innovation Projects identificatie van waarschuwingssignalen voor falen en het bevorderen van de verspreiding en duurzaamheid van de projectinnovaties. Het model presenteert 42 factoren die van invloed zijn op het succes van een project. Deze factoren zijn gecategoriseerd naar projectfase. De literatuurstudie heeft de volgende lessen of eyeopeners opgeleverd: 1. Een succesvol project is niet hetzelfde als een succesvolle innovatie Er zijn twee typen succes, namelijk succes van het innovatieproject zelf en succes van de innovatie (de uiteindelijke implementatie). Deze twee typen van succes zijn compleet verschillend en geen van beide is een voorwaarde of garantie voor de ander. Bovendien betekent succes van de innovatie niet automatisch succes op instituutsniveau, maar vereist het zorgvuldige overwegingen met betrekking tot schaalbaarheid, generaliseerbaarheid, temporele flexibiliteit en financiële duurzaamheid om tot een succes op instituut- of organisatieniveau te komen. 2. Een organisatiemanager is geen projectmanager Gerelateerd aan de vorige eye-opener, bestaat er ook een groot verschil tussen een competente projectmanager en een competente organisatiemanager. Het doel van organisatiemanagement is het plannen, leiden en helpen de organisatie goed te laten functioneren en voortbestaan; met andere woorden het bereiken van continuïteit. Het doel van projectmanagement echter is het actief plannen van het einde van een project; met andere woorden het doorbreken van de continuïteit en het bereiken van verandering. Een innovatieproject moet eindigen om succesvol te zijn, terwijl een organisatie moet voortbestaan om succesvol te zijn. Verder, in tegenstelling tot organisatiemanagers moeten projectmanagers een project vanuit het niets plannen en opstarten en een projectorganisatie initiëren en tot leven brengen. Iets starten om het binnen een vastgestelde periode binnen een bepaald budget en een aantal voorwaarden te beëindigen is wat de aard van projectmanagers onderscheidt van de aard van organisatiemanagers. Het negeren van dit verschil kan leiden tot incompetent projectmanagement zowel in industriële organisaties als in de onderwijsorganisatie. Volgens een onderzoek van de Standish Group 1 was de leiding van 97% van door hen succesvol onderscheiden projecten in handen vaneen ervaren projectmanager. 3. Duurzaamheid krijgt vaak pas achteraf aandacht, terwijl het een geplande strategie zou moeten zijn om de bereikte innovatie of verandering duurzaam te implementeren in de organisatie. Manieren om de duurzaamheid van een innovatie te bevorderen zijn: De aanvragers van het innovatieproject een gedetailleerd plan voor de duurzame implementatie van de innovatie laten presenteren. De aanvragers uitdagen om dit plan voor duurzame implementatie te realiseren na afloop van het project, dat wil zeggen nadat de subsidieverstrekking is beëindigd. De aanvragers bewust maken en rekening laten houden met de faal en succesfactoren die van invloed zijn op de duurzame implementatie innovaties. 1 De Standish Group verzamelt en analyseert data over IT omgevingen en hun gebruik. II

9 The Road to Sustainable Educational Innovation Het bekend maken van projectmanagers en teamleden met methodologiëen die gebruikt kunnen worden in de institutionalisatiefase om duurzame innovaties te bereiken. Gebruik maken van financiële beloningen om het projectteam en de instelling uit te dagen om de innovatie te handhaven en te verspreiden naar andere instellingen. Het plan voor een duurzame implementatie van de innovatie als voorwaarde stellen voor een gedeelte van de subsidie. 4. Voorkom de zes zekere faalfactoren Gebrek aan evenwicht tussen investeringen en resultaten: hoge investeringen met weinig resultaat. Informatie politiek: macht wordt misbruikt en informatie wordt niet overgedragen. Gebrek aan verantwoordelijkheid: onzekerheid over de verantwoordelijkheid van mensen binnen en buiten het project. Cultuurkloof: de kloof tussen ICTers en de rest van de organisatie en tussen degenen die het onderwijs plannen (managers) en degenen die onderwijs geven (docenten). Te grote betrokkenheid: niet weten wanneer verlies te nemen en een project te stoppen. Alles-in-één oplossingen: proberen alles ineens te doen in plaats van verschillende projecten, stappen en fasen te gebruiken. 5. Omarm de vier kritische win drivers : Definieer en stel de projectdoelen in een vroeg stadium vast om de betrokken partijen erbij te betrekken en een algemeen begrip en betrokkenheid te realiseren. Bepaal de rollen en verantwoordelijkheden van alle betrokkenen (klanten, deelnemers, betrokken partijen, eigenaren). Innovatieve projecten brengen veranderingen met zich mee en adequaat verandermanagement is noodzakelijk. Zorg voor een systematische en grondige monitoring van controle en prestatie. 6. Kleine veranderingen hebben vaak meer impact dan gedacht wordt Hoe meer veranderingen, hoe meer factoren de kansen op succes beïnvloeden met als gevolg een toename van de risico s van het project. Met andere woorden, een toename in interacties, leidt tot een toename in factoren, dit leidt tot een vermindering van controle, wat uiteindelijk kan leiden tot een afname van de kans op succes. 7. Innovatie is als een nucleaire reactie: Klein is fijn De Mass Diffusion theorie beweert dat voor de meeste leden van een sociaal systeem, bijvoorbeeld een onderwijsinstelling, de innovatiebeslissing in belangrijke mate afhangt van de innovatiebeslissingen van andere leden van het systeem. Als ongeveer 10-25% van het systeem de innovatie accepteert, zullen de overige leden van het systeem relatief snel volgen. Een groter percentage initiële accepteerders kan nadelig werken voor het succes van het innovatieproject. Het streven naar directe volledige acceptatie en implementatie is nadelig. III

10 Determinants for Success and Failure of Innovation Projects 8. Opinieleiders Ken je vijanden en maak hen bondgenoten: De Mass Diffusion theorie stelt eveneens dat bepaalde groepsleden (met name opinieleiders die een groot vertrouwen van de groepsleden genieten) de innovatiebeslissing van andere groepsleden direct beïnvloeden. Opinieleiders hoeven niet noodzakelijkerwijs de hiërarchische leiders te zijn. Het op je hand krijgen van een erkende criticus kan belangrijker zijn dan het op je hand krijgen van een leidinggevende. Group concept mapping Ter validering van de factoren die in de eerdere literatuurstudie zijn gevonden en identificatie van nieuwe factoren, namen experts op het gebied van (onderwijs)- innovatie en innovatiemanagers deel aan twee onderzoekssessies waarin gebruik werd gemaakt van een zogenaamde Group Concept Mapping procedure. De experts genereerden 220 potentiële faal- en succesfactoren. Deze factoren werden vervolgens geclusterd met behulp van een zogenaamde affinity techniek en geanalyseerd. Dit resulteerde in 13 clusters van factoren. Ten slotte werd de experts gevraagd om aan alle factoren een score toe te kennen betreffende hun belang voor onderwijskundige ICT innovatieprojecten (1 = onbelangrijk; 5 = belangrijk). Dit resulteerde in een hiërarchie van potentiële faal- en succesfactoren. De 13 clusters met hun gemiddelde score voor belang zijn: Cluster Score Participatie, Informatie en Communicatie 3.75 Toegevoegde waarde 3.73 Betrokkenheid van stakeholders 3.68 Kwaliteit van institutioneel management 3.65 Project- en procesmanagement 3.61 Focus en complexiteit 3.56 Competentie van het projectteam en haar leden 3.53 Relatie tussen project en werkelijke probleem / core business 3.51 Competentie van de projectmanager 3.44 Middelen om het project te steunen 3.42 Organisatiecultuur 3.37 Positie van de innovatie binnen de organisatie 3.29 Projectoptimalisatie: Begin klein en ga er dan voor! 3.25 De 10 meest belangrijke (hoogste score door experts) succes- en faalfactoren zijn: 1 Maak de toegevoegde waarde zichtbaar 2 Maak het voordeel van een product duidelijk (nieuw is niet altijd beter) 3 Kies een competente projectleider 4 Vier je successen 5 Management moet betrokken en competent zijn 6 De projectleider moet volledig toegewijd zijn 7 Ambitie telt! 8 Vorm een expert team en een professioneel team 9 Betrek alle stakeholders (docenten, studenten, administrateurs, directeuren) 10 Houd de cultuur open De topprioriteiten voor innovatieprojecten liggen dus op de gebieden Participatie, informatie en communicatie en Stakeholder betrokkenheid aan de ene kant en IV

11 The Road to Sustainable Educational Innovation Toegevoegde waarde aan de andere kant. De twee eerstgenoemde zijn zogenaamde mensen -clusters met als directe praktische implicatie het vereiste om gebruikers (cliënten) vanaf het begin te betrekken bij de analyse, ontwerp, ontwikkeling, evaluatie en implementatie van de innovatieve uitkomsten. Dit staat bekend als participatief ontwerp. Het cluster Toegevoegde waarde kan waarschijnlijk worden beschouwd als het meest belangrijke cluster met factoren zoals Maak de toegevoegde waarde zichtbaar en Maak het voordeel van een project duidelijk. Een conclusie die getrokken kan worden op basis van deze resultaten is dat om falen te voorkomen er een duidelijke reden ten grondslag moet liggen aan de onderwijskundige innovatie die onderwijskundige verandering rechtvaardigt. Interviews/Scores Om te bepalen welke factoren een rol hebben gespeeld in de door SURF Educatief gesubsidieerde innovatieprojecten, werden acht afgeronde SURF Educatief projecten geselecteerd uit de tenders van 1999, 2000 en Vervolgens scoorden experts van SURF Educatief de mate van succes van deze acht projecten resulterend in de selectie van vier meer succesvolle en vier minder succesvolle projecten. De projectleiders van de geselecteerde projecten werden vervolgens geïnterviewd om te bepalen hoe ze zijn omgegaan met de geïdentificeerde succes- en faalfactoren en ze werden gevraagd om een score toe te kennen aan de mate van belang van deze factoren, de mate waarin er rekening is gehouden met deze factoren in het project en de mate waarin de factoren van invloed waren op het succes van het project. De factoren die aan de projectleiders werden voorgelegd waren de 42 factoren uit de literatuurstudie onderverdeeld in betekenisvolle clusters. De interview/score resultaten lieten zien dat: Met een aantal van de zeer belangrijke clusters niet echt rekening werd gehouden door de projectleiders: Projectstaf kwaliteiten, Organisationeel management, Toegevoegde waarde/gebruik/noodzaak, Verwachtingen van betrokken partijen en Schaal/complexiteit. Hoewel de projectleiders aangaven er geen rekening mee te houden, werden twee van deze clusters (Projectstaf kwaliteiten en Schaal/complexiteit) als zeer invloedrijk voor het succes van het project beschouwd. Interessant was of de projectleiders van meer succesvolle en minder succesvolle projecten de factoren verschillend scoorden of implementeerden. Met andere woorden: Zijn er factoren die discrimineren tussen meer en minder succesvolle projecten? De resultaten van die analyse laten zien dat: Vier clusters (Afbakening van de projectinhoud, Communicatie, Toegevoegde waarde en Schaal/complexiteit) altijd een hogere score kregen van de projectleiders van meer succesvolle projecten voor alle drie de maten (belang, rekening mee gehouden en invloed). Met vijf clusters (Communicatie, Toewijding/betrokkenheid, Verwachtingen van betrokken partijen, Projectcultuur en Schaal/complexiteit) significant meer rekening werd gehouden door de projectleiders van meer succesvolle projecten. Met drie clusters (Toewijding/betrokkenheid, Verwachtingen van betrokken partijen en Schaal/complexiteit), hoewel als uiterst belangrijk beschouwt, desondanks significant minder rekening mee werd gehouden door de projectleiders van de minder succesvolle projecten. Deze drie aspecten van innovatie en innovatieprojecten kunnen beschouwd worden als onderscheidende aspecten (discriminerende clusters van factoren). V

12 Determinants for Success and Failure of Innovation Projects De geïnterviewde projectleiders waren in het algemeen positief tot zeer positief over het aantal (succesvolle) procedures van SURF, namelijk de goede ondersteuning en hulp door SURF met betrekking tot proces- en inhoudelijke problemen, SURF en SURF Educatief management s flexibiliteit met betrekking tot het oplossen van problemen en de zeer duidelijke betrokkenheid van SURF en SURF Educatief management bij de projecten en de projectstaf. Echter, de projectleiders noemden ook een aantal verbeterpunten voor SURF, namelijk met betrekking tot de intake aan het begin van het project, de review van de inhoud door experts en de behoefte aan een meer compacte stijl van rapporteren. Projectdocumentatie Ten slotte werd een gedetailleerde studie van de documentatie van de acht geselecteerde projecten uitgevoerd. De door de projectleiders aangeleverde projectdocumentatie werd geanalyseerd op basis van de vragen of en in welke mate ze expliciet aandacht hebben besteed aan de 14 clusters die gebruikt werden in de interviews en de scoringsvragenlijsten. Verder werd de documentatie gescand op de lessons learned en de succes- en faalfactoren genoemd door de projectleiders en of de problemen genoemd tijdens de interviews ook gevonden konden worden in de documentatie. Ook werden de reviews en reviewprocedures geanalyseerd op verschillen tussen procedures die zouden kunnen aangeven of een project zich als meer of minder succesvol zou ontwikkelen. Hoewel de door de projectleiders aangeleverde project documenten compleet en de reviews grondig waren, bleken ze niet voldoende te zijn om succes of falen te signaleren! Verder kunnen er geen verschillen of determinanten voor falen of succes worden gevonden in de procedures, reviews, ondersteuning, of hulp door SURF. Met andere woorden, de documenten en hun evaluaties discrimineerden niet tussen meer en minder succesvolle projecten. Ten slotte, de lessons learned sectie van het projectdocument werd zeer gewaardeerd door de projectleiders. De lessons learned bestonden onder andere uit: een toegewijd (financieel human resource capacity, tijd en middelen) management is essentieel, management moet niet alleen toegewijd zijn, maar ook in staat zijn om de benodigde middelen te leveren, management moet een verandermanagement zijn met een competente change agent. Dit is consistent met de bevinding uit de literatuurstudie dat er een wereld van verschil is tussen projectmanagement en organisatiemanagement en dat daarmee rekening gehouden moet worden bij het bemensen van het project. stabiliteit en continuïteit van de staf is belangrijk; het is vooral belangrijk om de projectleiders niet halverwege het project te vervangen. Afsluitende opmerking Hoofdstuk 4 bevat een uitgebreide samenvatting van de resultaten evenals van de aanbevelingen voor veranderingen in de tendering procedures, documentatie, en subsidierichtlijnen voor toekomstige SURF innovatieprojecten. VI

13 The Road to Sustainable Educational Innovation Executive summary The Platform ICT and Education of SURF stimulates a better and more creative use of ICT within higher education. These efforts are not only focused on the primary process, but also on the modernisation and integration of all supporting processes within the educational organisation. To that end, the Platform ICT and Education stimulates by co-financing educational innovation projects at institutes for higher education in the Netherlands. To find out how these innovation projects can be initiated, implemented and institutionalised more effectively, the Educational Technology Expertise Center of the Open University in the Netherlands was asked by SURF to conduct an in-depth study investigation into success factors of innovation projects in higher education, in particular, of the innovation projects that are financed by SURF Education. In line with the recent observation by the Scientific Technical Council (WTR) of SURF that structural embedding of the project results in the institute deserves more attention, this study pays special attention to the determination of success factors that are important for the realisation of sustainable innovations in education. This report presents the results of the in-depth study into success factors of innovative ICT projects in education. In the first phase of the project literature research was used to determine the nature and influence of different factors with respect to the initiation, implementation, and institutionalisation of educational innovation projects on the success of the educational innovation (Chapter 1). A classification of the identified success and failure factors into clusters served as a basis for the two subsequent phases, which were aimed at validating the factors that were found in the literature study and distilling new success factors. In the second phase, a so-called group concept mapping procedure was used to determine the factors that experts in the field of educational or organisational innovation and innovation management consider important for the success of largescale educational innovation projects (Chapter 2). In the third phase, interviews with the project leaders of more and less successful SURF Education projects (tenders 1999, 2000, and 2001) were held to find out how they think about and have taken into account the success factors that were found in the literature study (Chapter 3). In addition, an analysis of the documentation of these projects was conducted to find out how the more and less successful projects have dealt with these factors (Chapter 3). A comparison of the results across the different studies was used to design checklists and formulate recommendations for SURF and project applicants/leaders to increase the chances on success, particularly regarding the sustainability of the innovation (Chapter 4). Dissemination of the results of the different phases of this project has played an important role in each of the project phases (Chapter 5). Literature study The first element, the literature study, presents a three stage integrative model (I 3 model Initiation, Implementation, Institutionalisation) as guide for establishing policies and procedures, formulating new guidelines for project proposals, the assessment of SURF Education innovation project proposals, conducting a project s health check to identify warning signs for failure, and promoting the diffusion and sustainability of the projects innovations. The model presents 42 factors that are imperative to accomplishing a successful project, categorized by project stage. The literature study- discussed in depth VII

14 Determinants for Success and Failure of Innovation Projects in Chapter 1 delivered a number of lessons that were and should be learned / eyeopeners, namely: 1. Project success is not innovation success There are two types of success, namely the success of the innovation project itself and the success of the innovation for education (its ultimate implementation). These two successes are completely different and neither is a requirement or a guarantee for the other. Also, success of an innovation at the project level does not automatically generalize to success at the institutional level, but needs careful considerations of scalability, generalisability, temporal flexibility, and financial sustainability. 2. An organisational manager is not a project manager Related to the prior eye-opener, there is also a major difference between being a competent project manager and a competent organisational manager. The goal of organisational management is to plan, guide and help the organisation work well and survive; in other words achieve continuity. The goal of project management, on the other hand, is to actively plan the end of a project; in other words to break with continuity and achieve change. A project must end in order to be successful whereas an organisation must survive in order to be successful. Also, in contrast to organisational managers, project managers have to start their task from scratch, initiating and bringing an organisation to life. To start something in order to end it within a fixed period of time, according to a budget and a number of restrictions distinguishes the nature of project managers from the nature of organisational managers. Neglecting this difference can lead to incompetent project management, both in the industrial organisations and in the educational organisation. According to the Standish Group 2, 97% of the successful projects investigated in their research had an experienced project manager at the helm. 3. Sustainability should be a planned strategy for maintaining change and not some kind of afterthought. Ways to promote the sustainability of an innovation are: Requiring applicants to present a detailed plan for sustaining the innovation. Challenging applicants to realize this plan after the project has ended; that is once the funding period of the innovation grant is over. Making the applicants/project managers aware of the success factors imperative to sustainable innovations. Familiarizing project managers and team members with methodologies that can be used in the institutionalisation phase to attain sustainable innovations. Using (financial) incentives to challenge the project team and the institution to maintain the innovation and diffuse it to other institutes. Making part of the funding conditional on the realization of the plan for sustaining the innovation. 4. Avoid the six sure-fire failure causers Lack of balance between investments and output: high investment with low output. 2 The Standish Group, formed in 1985, collects and analyses case information on real-life IT environments. VIII

15 The Road to Sustainable Educational Innovation Information politics: power is abused and information is not transmitted. Lack of responsibility: uncertainty about the responsibility of people inside and outside the project. Culture gap: the gap between ICTers and the rest of the organization and between those planning education (managers) and those administering education (teachers). Over-commitment: not knowing when to cut your losses and stop a project. All-in-one solutions: trying to do everything at once instead of using multiple projects, steps, and phases. 5. Embrace the four critical win drivers : Define and anchor the project objectives early to involve the stakeholders and anchor a common understanding and commitment. Determine the roles and responsibilities of all actors (clients, participants, stakeholders, owners). Innovative projects involve changes and adequate change management is required. Systematically and thoroughly monitor and measure control and performance. 6. Small changes often are larger than we think The greater the number of changes, the more factors that influence the chances of success with a resulting increase in the risks of the project. In other words, an increase in interaction leads to a decrease in control, which leads to a decrease of the chance of success. 7. Innovation is like a nuclear reaction: Small is beautiful Mass Diffusion theory argues that for most members of a social system, the innovation-decision depends heavily on the innovation-decisions of other members of the system. When about 10-25% of the system members adopts the innovation, relatively fast adoption by remaining members will follow. Initial full-scale implementation is detrimental. 8. Opinion leaders - Know your enemies and make them allies: Mass Diffusion theory also argues that certain group members (opinion-leaders in which the other group members have great trust) directly affect the innovationdecision of other members. Opinion-leaders need not necessarily be the hierarchical leaders. Getting an acknowledged sceptic on board could be more important than getting a boss on board. Group concept mapping To validate the factors found in earlier literature research as well as to further expand them experts in the field of (educational) innovation and innovation management took part in two research sessions making use of a Group Concept Mapping Procedure. Experts generated and recorded 220 potential failure and success factors. These factors were then clustered by them using an affinity technique and analysed resulting in 13 factor clusters. Finally, the experts were asked to rate each of these factors on their importance for educational ICT innovation projects, thereby creating a hierarchy of potential failure and success factors. The 13 clusters with their mean importance rating are: IX

16 Determinants for Success and Failure of Innovation Projects Cluster Rating Participation, Information and Communication 3.75 Added value 3.73 Stakeholder involvement 3.68 Quality of institutional management 3.65 Project and process management 3.61 Focus and complexity 3.56 Competency of the project team and its members 3.53 Relationship between project and real problem / core business 3.51 Competency of the project manager 3.44 Means to support the project 3.42 Organisational culture 3.37 Position of innovation within the organisation 3.29 Project optimisation: Start small and then go for it! 3.25 The 10 most important (highest rating by experts) success and failure factors are: 1 Make the added-value visible 2 Make the benefit of a product clear (new is not always better) 3 Choose a competent project chair 4 Celebrate your successes 5 Management must be involved and competent 6 The project chair must be completely dedicated 7 Ambition counts! 8 Form an expert and professional team 9 Involve all stakeholders (teachers, students, administrators, directors) 10 Keep the culture open The top priorities for innovation projects, thus, lie in the areas of Participation, information and communication, and Stakeholder involvement on the one hand and Added-value on the other. The former are people clusters with as direct practical implication the requirement for involving users (clients) right from the beginning of the project in the analysis, design, development, evaluation, and implementation of the innovative outcomes, practical arrangements known as participatory design. The latter can probably regarded as the most important single cluster with factors such as Make the added-value visible and Make the benefit of a product clear. A conclusion that can be drawn from these results is that to prevent failure there should be a clear reason underlying the educational innovation project that justifies educational change. Interviews/Ratings To determine which factors played a role in innovation projects funded by SURF Education interviews were held with the project chairs of eight completed SURF Education projects selected from the tenders of 1999, 2000, and 2001 and classified as either highly successful or less successful. It began with the identification of meaningful combinations of clusters based on the 42 success and failure factors found in the literature study. After this, experts from SURF Education rated the level of success of the projects resulting in the selection of eight projects (four highly successful and four less than successful ). The project chairs of the selected projects were then interviewed to determine how they dealt with the identified success and failure factors, and were asked to rate these factors with respect to their degree of importance, the degree to which they were taken into account during the project, and X

17 The Road to Sustainable Educational Innovation the degree to which they were influential for success of the project. The interview/rating results reveal that: A number of highly important clusters were not really taken into account by the project chairs: Project staff qualities, Organisational management, Added value/use/necessity, Expectations involved parties, and Scale/complexity. Two of these clusters (Project staff qualities and Scale/complexity), though not taken into account, were considered highly influential for the success of the project. Interesting was whether highly successful and less than successful projects rated or implemented the factors differently. In other words: Are there factors that discriminate between highly successful and less than successful projects? The results from this analysis show that: Four clusters (Delineation of project content, Communication, Added value, and Scale/complexity) were always rated higher by the project chairs of highly successful projects with respect to all three measures (importance, taken into account, and influence). Five clusters (Communication, Commitment/engagement, Expectations of parties involved, Project culture, and Scale/complexity) were significantly more taken into account by the project chairs of highly successful projects. Three clusters (Commitment/engagement, Expectations of parties involved, and Scale/complexity), though considered to be of paramount importance were nonetheless significantly less taken into account by the project chairs of less than successful projects. These three aspects of innovation and innovation projects might be considered watershed aspects (discriminating clusters of factors). The interviews with the project chairs were generally very positive with respect to a number of (successful) procedures of SURF, namely the good support and counselling by SURF regarding process and content problems, SURF and SURF Education management s flexibility with respect to overcoming problems, and the very apparent commitment of SURF and SURF Education management to the projects and the project staff. Be that as it may, the chairs also listed a number of points for improvement for SURF, namely with respect to intake at the beginning of the project, the review of the content by experts, and a need for a more compact style of reporting Project documentation Finally, a detailed study of the documentation of the eight selected projects was carried out. The project documentation delivered by the project chairs was analysed based on the questions whether and to what extent they paid explicit attention to the 14 clusters used in the interviews and rating questionnaires. Furthermore the documentation was scanned for the lessons learned and success and failure factors mentioned by the project chairs and whether the problems mentioned during the interviews could also be found in this documentation. Also, the reviews and review procedures were analysed on differences between procedures that could indicate whether the project would turn out to be either highly successful or less successful. With respect to the analysis of project documentation delivered by the project chairs it is clear that though there is much documentation, there is also much overlap between the documents giving the impression of reporting for the sake of reporting. This is strengthened by the fact that although the documents were complete and the reviews were thorough, they were/are not sufficient to signal approaching success or failure! Also, no differences or determinants for failure or success can be found in the XI

18 Determinants for Success and Failure of Innovation Projects procedures, reviews, support, or counselling by SURF. In other words, the documents and their evaluations do not discriminate between highly successful and less successful projects. Finally, the lessons learned section of project document is highly valued by project chairs. Among the lesson s learned were that: a committed (financial, human resource capacity, time and resources) management is critical, management not only needs to be committed, but also capable of delivering the needed resources, management should be a change-management with a competent change agent. This echoes the finding in the literature study that there is a world of difference between project management and organisational management and that this must be taken into account when staffing a project. stability of the staff is important; it is especially preferred not to change the project chairs halfway a project. Closing remark Chapter 4 contains an extensive summary of the results as well as recommendations for changes in the tendering procedures, documentation, and funding guidelines for future SURF innovation projects. XII

19 The Road to Sustainable Educational Innovation Chapter 1: Literature Study 1

20

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Integratie van Due Diligence in bestaande risicomanagementsystemen volgens NPR 9036

Integratie van Due Diligence in bestaande risicomanagementsystemen volgens NPR 9036 Integratie van Due Diligence in bestaande risicomanagementsystemen volgens NPR 9036 NCP contactdag, 19 april 2016 Thamar Zijlstra, Dick Hortensius NEN Milieu en Maatschappij Agenda Achtergrond NPR 9036

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

2010 Integrated reporting

2010 Integrated reporting 2010 Integrated reporting Source: Discussion Paper, IIRC, September 2011 1 20/80 2 Source: The International framework, IIRC, December 2013 3 Integrated reporting in eight questions Organizational

Nadere informatie

LONDEN MET 21 GEVARIEERDE STADSWANDELINGEN 480 PAGINAS WAARDEVOLE INFORMATIE RUIM 300 FOTOS KAARTEN EN PLATTEGRONDEN

LONDEN MET 21 GEVARIEERDE STADSWANDELINGEN 480 PAGINAS WAARDEVOLE INFORMATIE RUIM 300 FOTOS KAARTEN EN PLATTEGRONDEN LONDEN MET 21 GEVARIEERDE STADSWANDELINGEN 480 PAGINAS WAARDEVOLE INFORMATIE RUIM 300 FOTOS KAARTEN EN PLATTEGRONDEN LM2GS4PWIR3FKEP-58-WWET11-PDF File Size 6,444 KB 117 Pages 27 Aug, 2016 TABLE OF CONTENT

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM

ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM Read Online and Download Ebook ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM DOWNLOAD EBOOK : ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK STAFLEU

Nadere informatie

Introductie in flowcharts

Introductie in flowcharts Introductie in flowcharts Flow Charts Een flow chart kan gebruikt worden om: Processen definieren en analyseren. Een beeld vormen van een proces voor analyse, discussie of communicatie. Het definieren,

Nadere informatie

BABOK meets BiSL. Marcel Schaar, IIBA Dutch Chapter Mark Smalley, ASL BiSL Foundation Jan de Vries, ASL BiSL Foundation. Kennissessie, 19 januari 2016

BABOK meets BiSL. Marcel Schaar, IIBA Dutch Chapter Mark Smalley, ASL BiSL Foundation Jan de Vries, ASL BiSL Foundation. Kennissessie, 19 januari 2016 BABOK meets BiSL Kennissessie, 19 januari 2016 Marcel Schaar, IIBA Dutch Chapter Mark Smalley, ASL BiSL Foundation Jan de Vries, ASL BiSL Foundation 1 Agenda 1. Presentatie white paper hoofdlijnen 2. Intro

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

SURFnet User Survey 2006

SURFnet User Survey 2006 SURFnet User Survey 2006 Walter van Dijk Madrid, 21 September 2006 Agenda A few facts General picture resulting from the survey Consequences for the service portfolio Consequences for the yearly innovation

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Enterprise Portfolio Management

Enterprise Portfolio Management Enterprise Portfolio Management Strategische besluitvorming vanuit integraal overzicht op alle portfolio s 22 Mei 2014 Jan-Willem Boere Vind goud in uw organisatie met Enterprise Portfolio Management 2

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

NMOZTMKUDLVDKECVLKBVESBKHWIDKPDF-WWUS Page File Size 9,952 KB 29 May, 2016

NMOZTMKUDLVDKECVLKBVESBKHWIDKPDF-WWUS Page File Size 9,952 KB 29 May, 2016 NAVIJVEN MINILAMPJES OM ZELF TE MAKEN KERSTFIGUREN UIT DE LAPPENMAND VOOR DE KINDERSSALOON EN COWBOYS VAN LOLLYSTOKJES KAMERBREED BOEKENREK VOOR EEN SMAL BUDGETGEBAKKEN KOEKFIGUURTJES HANGEN WE IN DE KERSTBOOM

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

International Leiden Leadership Programme

International Leiden Leadership Programme International Leiden Leadership Programme Information Evening 1 November 2016 Universiteit Leiden.. LLP Programme team Menno Mennes Lucille Brakefield Janna van Helden Ratna Lachmansingh Programme Bij

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën

Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën The Relation between Personality, Education, Age, Sex and Short- and Long- Term Sexual

Nadere informatie

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC LIGHTREC Energiezuinige lampen zijn goed voor het milieu, maar mogen niet worden afgedankt bij het gewone huisvuil. De materialen uit energiezuinige verlichting

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

From Padua to Groningen

From Padua to Groningen From Padua to Groningen The effects of the CercleS Seminar in Padua in 2009 on writing Nederlands in gang (0-A2) Berna de Boer Benvenuti a tutti! Contents I. State of affairs in September 2009 II. The

Nadere informatie

HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM

HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM READ ONLINE AND DOWNLOAD EBOOK : HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN Click button to download this ebook READ ONLINE AND DOWNLOAD

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

THE WORK HET WERK HARALD BERKHOUT

THE WORK HET WERK HARALD BERKHOUT THE WORK During the twenty years of its existence Studio Berkhout has evolved into the number one studio specialized in still life fashion photography. All skills needed for photography and styling, including

Nadere informatie

Rolf Driesen, 15de Overheidscongres, 21 Oktober 2014

Rolf Driesen, 15de Overheidscongres, 21 Oktober 2014 If you have a client logo or other co-branding to include, this should go here. It should never be larger than the Deloitte logo. Waarom kiezen voor een shared services center? Succesfactoren en valkuilen

Nadere informatie

De Invloed van Innovatiekenmerken op de Intentie van Leerkrachten. een Lespakket te Gebruiken om Cyberpesten te Voorkomen of te.

De Invloed van Innovatiekenmerken op de Intentie van Leerkrachten. een Lespakket te Gebruiken om Cyberpesten te Voorkomen of te. De Invloed van Innovatiekenmerken op de Intentie van Leerkrachten een Lespakket te Gebruiken om Cyberpesten te Voorkomen of te Stoppen The Influence of the Innovation Characteristics on the Intention of

Nadere informatie

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Titel, samenvatting en biografie Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Samenvatting: Nieuwe projecten nemen toe in complexiteit: afhankelijkheden tussen software componenten,

Nadere informatie

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1 The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety De Rol van Gevarieerd Ontbijten en Consciëntieusheid in Angst

Nadere informatie

NVB Strategie-implementatie en verandering

NVB Strategie-implementatie en verandering NVB Strategie-implementatie en verandering Dr. Jeroen van der Velden Associate professor Strategy alignment Co-director Strategy center Nyenrode Business Universiteit Dr. Jeroen van der Velden Associate

Nadere informatie

De Relatie tussen Ervaren Organisatiecultuur en Organizational. Commitment in de Periode na een Overname.

De Relatie tussen Ervaren Organisatiecultuur en Organizational. Commitment in de Periode na een Overname. De Relatie tussen Ervaren Organisatiecultuur en Organizational Commitment in de Periode na een Overname. The Relation Between Perceived Organizational Culture and Organizational Commitment After an Acquisition.

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Project : GigaPort3 Project Year : 2010 Project Manager : Albert Hankel Author(s) : Eefje van der Harst Completion Date : 24-06-2010 Version : 1.0

Nadere informatie

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon Zelfwaardering en Angst bij Kinderen: Zijn Globale en Contingente Zelfwaardering Aanvullende Voorspellers van Angst bovenop Extraversie, Neuroticisme en Gedragsinhibitie? Self-Esteem and Fear or Anxiety

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

Online Resource 1. Title: Implementing the flipped classroom: An exploration of study behaviour and student performance

Online Resource 1. Title: Implementing the flipped classroom: An exploration of study behaviour and student performance Online Resource 1 Title: Implementing the flipped classroom: An exploration of study behaviour and student performance Journal: Higher Education Authors: Anja J. Boevé, Rob R. Meijer, Roel J. Bosker, Jorien

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Relatie tussen Appreciative Inquiry en Autonome Motivatie Verklaard door Psychologische. Basisbehoeften en gemodereerd door Autonomieondersteuning

Relatie tussen Appreciative Inquiry en Autonome Motivatie Verklaard door Psychologische. Basisbehoeften en gemodereerd door Autonomieondersteuning Relatie tussen Appreciative Inquiry en Autonome Motivatie Verklaard door Psychologische Basisbehoeften en gemodereerd door Autonomieondersteuning The Relationship between Appreciative Inquiry and Autonomous

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 Environmental and Social Assessment Stakeholder Engagement EIA Fishing Biodiversity

Nadere informatie

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development BiZZdesign Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools Research & Development 1 Profile CV Joost Niehof Name Grade Nationality Residence Role Joost

Nadere informatie

Instruction project completion report

Instruction project completion report Instruction project completion report The project completion report is in fact a final progress report providing a comparison between the start of the project and the situation at the end of the project.

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten.

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. The Effect of Difference in Peer and Parent Social Influences on Adolescent Alcohol Use. Nadine

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Running Head: INVLOED VAN ASE-DETERMINANTEN OP INTENTIE CONTACT 1

Running Head: INVLOED VAN ASE-DETERMINANTEN OP INTENTIE CONTACT 1 Running Head: INVLOED VAN ASE-DETERMINANTEN OP INTENTIE CONTACT 1 Relatie tussen Attitude, Sociale Invloed en Self-efficacy en Intentie tot Contact tussen Ouders en Leerkrachten bij Signalen van Pesten

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme Amsterdam Masterclass 22 June 2017

Ius Commune Training Programme Amsterdam Masterclass 22 June 2017 www.iuscommune.eu INVITATION Ius Commune Masterclass 22 June 2017 Amsterdam Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to participate in the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers,

Nadere informatie

STIGMATISERING VAN PATIENTEN MET LONGKANKER 1. Stigmatisering van Patiënten met Longkanker: De Rol van Persoonlijke Relevantie voor de Waarnemer

STIGMATISERING VAN PATIENTEN MET LONGKANKER 1. Stigmatisering van Patiënten met Longkanker: De Rol van Persoonlijke Relevantie voor de Waarnemer STIGMATISERING VAN PATIENTEN MET LONGKANKER 1 Stigmatisering van Patiënten met Longkanker: De Rol van Persoonlijke Relevantie voor de Waarnemer Stigmatization of Patients with Lung Cancer: The Role of

Nadere informatie

IDENTITEIT IN DE METHODE?

IDENTITEIT IN DE METHODE? 74 IDENTITEIT IN DE METHODE? ONDERZOEK DOOR EEN LERAAR IN OPLEIDING Bram de Muynck en Esther Langerak 75 Van lectoraten wordt gevraagd om ook studenten te betrekken bij onderzoek. Dit gebeurt bij het lectoraat

Nadere informatie

SLACHTOFFER CYBERPESTEN, COPING, GEZONDHEIDSKLACHTEN, DEPRESSIE. Cyberpesten: de implicaties voor gezondheid en welbevinden van slachtoffers en het

SLACHTOFFER CYBERPESTEN, COPING, GEZONDHEIDSKLACHTEN, DEPRESSIE. Cyberpesten: de implicaties voor gezondheid en welbevinden van slachtoffers en het SLACHTOFFER CYBERPESTEN, COPING, GEZONDHEIDSKLACHTEN, DEPRESSIE Cyberpesten: de implicaties voor gezondheid en welbevinden van slachtoffers en het modererend effect van coping Cyberbullying: the implications

Nadere informatie

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

De Rol van Zelfregulatie, Motivatie en Eigen Effectiviteitsverwachting op het Volhouden

De Rol van Zelfregulatie, Motivatie en Eigen Effectiviteitsverwachting op het Volhouden De Rol van Zelfregulatie, Motivatie en Eigen Effectiviteitsverwachting op het Volhouden van Sporten en de Invloed van Egodepletie, Gewoonte en Geslacht The Role of Selfregulation, Motivation and Self-efficacy

Nadere informatie

Handleiding Installatie ADS

Handleiding Installatie ADS Handleiding Installatie ADS Versie: 1.0 Versiedatum: 19-03-2014 Inleiding Deze handleiding helpt u met de installatie van Advantage Database Server. Zorg ervoor dat u bij de aanvang van de installatie

Nadere informatie

B1 Woordkennis: Spelling

B1 Woordkennis: Spelling B1 Woordkennis: Spelling Bestuderen Inleiding Op B1 niveau gaan we wat meer aandacht schenken aan spelling. Je mag niet meer zoveel fouten maken als op A1 en A2 niveau. We bespreken een aantal belangrijke

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *0535502859* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010 No Additional

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

Roadmaps Ben Linders Jan Jaap Cannegieter. 4 maart 2009 1

Roadmaps Ben Linders Jan Jaap Cannegieter. 4 maart 2009 1 Roadmaps Ben Linders Jan Jaap Cannegieter 4 maart 2009 1 Geschiedenis van de roadmaps 2001 2006: ervaring opgedaan met continue representatie 15 september 2005: moeilijke discussie bij een opdrachtgever

Nadere informatie

Growing old is becoming lonely? Jana D hoedt

Growing old is becoming lonely? Jana D hoedt Growing old is becoming lonely? Jana D hoedt Introduction Loneliness is a personal, subjective experience. A person experiences this feeling when his social relationships do not match his wishes. It is

Nadere informatie

VOORSTEL TOT STATUTENWIJZIGING UNIQURE NV. Voorgesteld wordt om de artikelen 7.7.1, 8.6.1, en te wijzigen als volgt: Toelichting:

VOORSTEL TOT STATUTENWIJZIGING UNIQURE NV. Voorgesteld wordt om de artikelen 7.7.1, 8.6.1, en te wijzigen als volgt: Toelichting: VOORSTEL TOT STATUTENWIJZIGING UNIQURE NV Voorgesteld wordt om de artikelen 7.7.1, 8.6.1, 9.1.2 en 9.1.3 te wijzigen als volgt: Huidige tekst: 7.7.1. Het Bestuur, zomede twee (2) gezamenlijk handelende

Nadere informatie

Engels op Niveau A2 Workshops Woordkennis 1

Engels op Niveau A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Woordkennis 1 Bestuderen Hoe leer je 2000 woorden? Als je een nieuwe taal wilt spreken en schrijven, heb je vooral veel nieuwe woorden nodig. Je

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *7261263430* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2011 No Additional

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education *3745107457* Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2015 Approx. 15 minutes

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC (www.nioc.nl) stelt zich conform zijn statuten tot doel: het realiseren van congressen over informatica onderwijs en voorts al hetgeen

Nadere informatie

Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity. Hiske Feenstra Cito, The Netherlands

Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity. Hiske Feenstra Cito, The Netherlands Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity Hiske Feenstra Cito, The Netherlands Outline Research project Objective writing tests Evaluation of objective writing tests Research

Nadere informatie

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality Deze dia-indeling is zo gemaakt dat zelf een afbeelding kan worden geplaatst. Klik met de rechtermuisknop in de achtergrond en kies Achtergrond opmaken. Klik op Opvulling met figuur of bitmappatroon en

Nadere informatie

GOAL-STRIVING REASONS, PERSOONLIJKHEID EN BURN-OUT 1. Het effect van Goal-striving Reasons en Persoonlijkheid op facetten van Burn-out

GOAL-STRIVING REASONS, PERSOONLIJKHEID EN BURN-OUT 1. Het effect van Goal-striving Reasons en Persoonlijkheid op facetten van Burn-out GOAL-STRIVING REASONS, PERSOONLIJKHEID EN BURN-OUT 1 Het effect van Goal-striving Reasons en Persoonlijkheid op facetten van Burn-out The effect of Goal-striving Reasons and Personality on facets of Burn-out

Nadere informatie

Enable all people to travel by plane

Enable all people to travel by plane Enable all people to travel by plane 3 Transavia from the air Enable all people to travel (by plane) Accessible, friendly, unforgetable Passenger experience index 74 Fuel 381 mln liters 104 destinations

Nadere informatie

Assessment van Gespreksvaardigheden via de Webcamtest: Onderzoek naar Betrouwbaarheid, Beleving en de Samenhang met Persoonlijksfactoren

Assessment van Gespreksvaardigheden via de Webcamtest: Onderzoek naar Betrouwbaarheid, Beleving en de Samenhang met Persoonlijksfactoren : Onderzoek naar Betrouwbaarheid, Beleving en de Samenhang met Persoonlijksfactoren Assessment of Counseling Communication Skills by Means of the Webcamtest: A Study of Reliability, Experience and Correlation

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One For Examination from 2015 SPECIMEN ROLE PLAY Approx.

Nadere informatie

Effecten van een op MBSR gebaseerde training van. hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en

Effecten van een op MBSR gebaseerde training van. hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en Effecten van een op MBSR gebaseerde training van hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en compassionele tevredenheid. Een pilot Effects of a MBSR based training program of hospice caregivers

Nadere informatie