Help een burger initiatief!

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Help een burger initiatief!"

Transcriptie

1 Help een burger initiatief!

2 Het barst van de initiatieven! Idealendag Zo n 1000 initiatiefnemers kwamen op 10/ bij elkaar om kennis uit te wisselen tijdens de Idealendag, georganiseerd door dagblad Trouw, Impulsis en Greenwish. Ook overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties waren aanwezig. Kijk ook eens op de site

3 Help! Een burgerinitiatief wordt Help een burgerinitiatief! Het barst van de mooie initiatieven van burgers: over zorg, energie, ontwikkelingssamenwerking, leefbaarheid... en zeker op het internet waar op elk denkbaar beleidsterrein continu ideeën en initiatieven ontstaan in open netwerken en communities (web 2.0). Deze ontwikkelingen vragen niet zozeer om een nieuwe vorm van burgerparticipatie, maar om overheidsparticipatie. In de VS introduceerde Obama hiervoor onlangs het Open Government Initiative. Hoe gaat de Nederlandse overheid om met initiatieven van burgers? In 2007 verscheen Help! een burgerinitiatief, een boek vol inspiratie om gemeenten te motiveren aan de slag te gaan met burgerinitiatieven. Nu, ruim 2 jaar later, zien we dat veel gemeenten de kracht van bewoners met initiatieven hebben ontdekt. De meeste gemeenten kennen een vorm van bewonersbudget. Anderen hebben een prijsvraag of zelfs een loket voor initiatieven. Ook lijkt een nieuwe beroepsgroep de initiatievenmakelaar te ontstaan. Deze waaier staat vol met projecten van gemeenten die de kracht van burgerinitiatieven zien en willen ondersteunen. Maar dat blijkt niet altijd eenvoudig: Hoe lok je initiatieven uit? Hoe selecteer je goede initiatieven? Hoe krijg je de rest van de gemeentelijke organisatie mee? Faciliteren, hoe doe je dat eigenlijk? Het is een worsteling, maar het kan wel (zie Kijk naar de vele voorbeelden in deze waaier. Deze waaier schetst de veelheid en diversiteit van projecten. Naast de waaier is er nog een aantal producten ontwikkeld: 1. de site (met praktische downloads) 2. de training Help een burgerinitiatief (open inschrijving of in-company) 3. de leerkring faciliteren van burgerinitiatieven (door IPP) 4. een handreiking/werkboek omgaan met initiatieven (verschijnt voorjaar 2010) Kent u een project voor burgerinitiatieven waar andere gemeenten van kunnen leren? Meld het aan op de site!

4 Dilemma De wijk als lijk Ambtenaren en professionals zien de wijk als lijk, ze willen niets liever dan de wijk en haar bewoners vitaliseren. Daarom worden projecten bedacht over goed en actief burgerschap. Maar de vraag is of bewoners echt gelukkiger worden van deze interventies. Wat zou er gebeuren als we helemaal niks doen? (vrij naar dr. Willem Schinkel, EUR)

5 Initiatievenloketten Meldpunt Goede Ideeën - Amsterdam Ideeënloket - Ronde Venen Bewoners Initiatieven Loket - Doetinchem Eén loket voor formele en informele initiatieven - Purmerend Initiatievenmakelaars Ideeënmakelaar - Zwolle Buurtcoach Kan wél! - meerdere gemeenten Project Alledaagse Kansen - Deventer Talentcoach Andere KOEK - Emmen Prijsvragen Voor de raad ermee! - Leidschendam-Voorburg Spekcheque, Jeugdkanjer en Buiten Gewoon Beter-Bonus - Arnhem Kern met Pit - meerdere dorpen, buurten en wijken Dorpen Derby - Provincie Noord-Brabant Gekke Henkie s Ideeënshow - Eindhoven Inhoudsopgave Wijk/bewonersbudgetten Smederijen van Hoogeveen - Hoogeveen Burgers aan zet - Dordrecht Inkoop door burgers - Emmen Wijkstemdagen - Groningen Voucher systeem - WWI Marktplaats/netwerk RotterdamIdee - Rotterdam Maatschappelijke Beursvloeren - meerdere gemeenten Samen voor betrokken ondernemen - o.a. Zeist Timorplein Community Amsterdam Veilinghuis - Enschede TijdVoorElkaar - Utrecht Gemeentebrede aanpak Waarderend vernieuwen - Breda Hellendoorn in Actie! - Hellendoorn Dorp zonder regels - Winterswijk Buurtcontracten - Eindhoven Overig Formele burgerinitiatieven Ondersteuning Maatschappelijke Initiatieven - Rijksoverheid Jongeren en burgerinitiatieven Financiering voor initiatieven En nu zelf aan de slag! Werkboek Training Expertkring Website Tot slot

6 Toekomst Micromobilisatie Met behulp van nieuwe media kunnen kleinschalige initiatieven razendsnel massa s mensen bereiken. Dat was bijvoorbeeld zichtbaar tijdens het scholierenprotest tegen de 1040 urennorm. Handreikingen om met deze nieuwe ontwikkelingen om te gaan staan in het rapport De virtuele lont in het kruitvat (Bekkers e.a., 2008).

7 Initiatievenloketten Eén overheid, één loket! De afgelopen jaren is veel geïnvesteerd in deze één-loket-gedachte. Initiatieven van burgers komen echter nog op veel plaatsen binnen: bij de wijkwerker, via de WMO, het vrijwilligerswerk, een specifieke dienst of de griffier. Initiatieven per brief of mail belanden vaak bij de afdeling Burgerbrieven die zich vooral richt op vragen en klachten. Op de websites van gemeenten worden ideeën of initiatieven meestal niet apart vermeld. Extern en intern belang Een initiatievenloket is voor bewoners een herkenbaar punt waar ze hun initiatieven kunnen indienen. Bovendien is het loket een centaal punt binnen het ambtelijk apparaat, waar de verantwoordelijkheid voor afstemming en doorwerking is belegd. Voorbeelden van loketten - IdeeVROM en IdeeVenW: twee ministeries met een herkenbaar loket voor initiatieven en uitgewerkte procedures voor doorwerking; - Verbeter de buurt: gemeentelijk loket voor meldingen over de buitenruimte; - WMO-loket: in vele vormen opgezet de laatste jaren (bijv. - Vrijwilligersloket: nog niet breed ingevoerd; Naast virtuele initiatievenloketten is ook een fysiek loket denkbaar, vergelijkbaar met een bedrijvenloket of WMO-loket. In Den Haag wordt gewerkt aan een kansenloket als onderdeel van de inrichting van een nieuw stadskantoor. Let op: een initiatievenloket is meer dan een ideeënbus of meldpunt. Begin alleen met een loket/front-office/ website als de vervolgprocedures in de back-office goed zijn vastgelegd en geborgd!

8 Wist u dat Wist u dat de burgemeester een zorgplicht heeft mbt burgerparticipatie? In de nieuwe Gemeentewet (artikel 170) heeft de burgemeester een zorgplicht voor de kwaliteit van de burgerparticipatie. In het burgerjaarverslag rapporteert hij over de kwaliteit van procedures rond burgerparticipatie. Die rapportages zijn echter een ondergeschoven kindje en binnenkort niet meer verplicht. Hoe kan de burgemeester zijn zorgplicht nu vervullen?

9 Meldpunt Goede Ideeën Amsterdam Sinds 2005 is het Meldpunt Goede Ideeën dé plek waar Amsterdammers terecht kunnen met goede ideeën om het contact tussen verschillende groepen bewoners te verbeteren. Beleidsthema s Sociale cohesie, integratie, participatie en burgerschap. Methode Het meldpunt is onderdeel van het project Wij Amsterdammers. Doel is het verbinden van Amsterdammers met elkaar en met de stad. Het college van B&W ondersteunt initiatieven die de integratie, participatie en het burgerschap in Amsterdam bevorderen. Sociale cohesie tussen bevolkingsgroepen is daarbij erg belangrijk. Een project komt níet in aanmerking voor subsidie als het project sterk overeenkomt met bestaande (gesubsidieerde) activiteiten in de stad en er geen samenwerking is tussen deze projecten. Resultaten & ervaringen De afgelopen jaren hebben in totaal bijna honderd goede ideeën subsidie ontvangen. Uit een evaluatie blijkt echter weinig sprake te zijn van nieuwe, specifiek op de bevordering van sociale cohesie gerichte activiteiten. Vaak gaat het om activiteiten die voorheen door andere regelingen gesubsidieerd werden. Het Meldpunt stopt in Meer weten? Website: contact: downloads: evaluatie, vragenformulier, bestuursverklaring

10 Citaat Lastige burgers Kritische, lastige en zelfstandige burgers moeten niet als vijanden worden uitgesloten, maar als tegenstanders tegemoet worden getreden in instituties waar conflicten gepresenteerd en selectief verwerkt worden. Herman van Gunsteren, Vertrouwen in democratie, 2007

11 Ideeënloket Ronde Venen Inwoners van gemeente Ronde Venen kunnen sinds 2008 hun ideeën via het digitale Ideeënloket aan de gemeente kenbaar maken. Beleidsthema s Geen specifiek thema; verbetering van de klantgerichtheid van de gemeente, veiligheid, leefbaarheid, enz. Methode Door een eenvoudig formulier op de website in te vullen kunnen inwoners hun idee indienen. Deze moet voldoen aan de volgende criteria: 1. Het idee is duidelijk omschreven 2. Het idee is gericht op verbetering 3. Er is geen sprake van persoonlijk belang. Het idee wordt uitgezet bij de betrokken gemeentelijke afdeling die het binnen vier weken probeert te behandelen. Vervolgens beslist het college van B&W of het idee wordt uitgevoerd. Resultaten & ervaringen Op staan enkele ideeën die tot nu toe zijn aangemeld. Gemiddeld komen zo n twee tot drie ideeën per maand binnen, van de publicatie van de kosten van vandalisme tot de mogelijkheid vloeibare olie in te leveren bij de lokale supermarkten. Meer weten? Website: kies in het rechtermenu voor Inwoners aan Zet contact: downloads: aanvraagformulier

12 Anders denken verbeterdebuurt.nl Iedereen kan thuis vanachter zijn computer op een idee plaatsen voor de buurt. Ook kan je zien welke ideeën de buren hebben geplaatst. Bij 10 supporters van het idee wordt het automatisch doorg d naar de gemeente.

13 Bewoners Initiatieven Loket Doetinchem De inwoners van de geherstructureerde Bloemenbuurt in Doetinchem kunnen iedere dag in voormalig basisschool Het Woonatelier terecht om een initiatief in te dienen. Beleidsthema s Leefbaarheid en sociale cohesie. Methode Iedereen met een goed plan voor meer woonplezier in de wijk kan zijn of haar initiatief op papier zetten of het aanmeldingsformulier invullen. Het Wijkteam verzamelt en beoordeelt elke maand alle suggesties. Het Bewoners Initiatieven Loket (B.I.L.) gaat er vervolgens mee aan de slag en zorgt voor coördinatie. Groot voordeel van het B.I.L. is dat alle partijen (gemeente, woningcorporatie, wijkagent enz.) erin vertegenwoordigd zijn. Eerst wordt samen met de initiatiefnemer gekeken of er samenwerkingsverbanden met andere projecten mogelijk zijn. De activiteit moet worden gerealiseerd binnen de eigen (vrijwilligers) organisatie en moet buurtoverstijgend zijn. Resultaten & ervaringen Het Bewoners Initiatieven Loket ontvangt nog niet veel initiatieven. Initiatieven richten zich op kinderen en jongeren, op ouderen (boodschappendienst) en op wijkprojecten als een wijkmarkt en een wijkschoonmaakactie. Meer weten? Website: contact: downloads: methodiek, aanmeldingsformulier

14 Wist u dat Wist u dat 65 procent van de bevolking meer invloed wil op belangrijke politieke kwesties? Het Sociaal Cultureel Planbureau heeft onderzocht dat 65 procent van de bevolking het (zeer) eens is met de stelling: Het zou goed zijn als burgers meer konden meebeslissen over belangrijke politieke kwesties.

15 Eén loket voor formele en informele initiatieven Purmerend In de gemeente Purmerend pakken ze het integraal aan: elk burgerinitiatief, formeel en informeel, komt binnen bij de griffie. De raadsgriffie vervult de rol van initiatievenmakelaar: burgerinitiatieven worden door de raadsgriffie begeleid en doorverwezen zodat ze altijd op de goede plek belanden. Beleidsthema s Kan over elk beleidsthema gaan. Methode Om een burgerinitiatief in te dienen hoeven geen handtekeningen te worden verzameld. De griffie bekijkt welk initiatief naar de raad moet en wat direct door het ambtelijk apparaat (bv. wijkbeheer) kan worden afgehandeld. Burgerinitiatieven zijn bijna heilig in Purmerend, ze worden allemaal serieus besproken. Op de agenda van de gemeenteraad krijgen ze voorrang. Er wordt meteen besloten of het in behandeling wordt genomen. Resultaten & ervaringen In 2008 en 2009 zijn 40 formele burgerinitiatieven besproken door gemeenteraad. Ongeveer 50 procent van deze burgerinitiatieven wordt in behandeling genomen. Zoals: een gedenkteken voor verkeersslachtoffers, een jongerenplein of het adopteren van groenvoorzieningen bij rotondes. Meer weten? Website: doorklikken naar politiek en bestuur, burgerinitiatief contact: downloads: downloads: vragenformulier, verordening en raadsvoorstel formeel burgerinitiatief

16 Dilemma Spontane of onbevlekte burgerinitiatieven Ontstaan initiatieven ook volledig spontaan of is er altijd een interactie tussen overheid en initiatiefnemer? Veel buurtinitiatieven in achterstandswijken worden uitgelokt en komen niet van de grond zonder intensieve professionele ondersteuning. Tegelijkertijd komen bv. duurzame initiatieven van hoger opgeleiden vaak van de grond zonder (of tegen) de overheid.

17 Initiatievenmakelaars Een initiatievenmakelaar is een intermediair die bemiddelt tussen initiatiefnemers en ondersteunende organisaties zoals een gemeente, een fonds of een bedrijf. Het is een relatief nieuwe functie of beroepsgroep met verschillende namen: buurtcoach, ideeënmakelaar, service-organisatie, talentcoach of opbouwwerker nieuwe stijl. Netwerk initiatievenmakelaars Initiatievenmakelaars verschillen ook per domein en in achtergrond. Het zijn zelfstandigen of stichtingen die worden ingehuurd door een gemeente, woningbouwcorporatie of fonds, maar ook vaste functies binnen een gemeente of welzijnsorganisatie. Sommige richten zich op een specifiek thema (zoals duurzaamheid of ontwikkelingssamenwerking), anderen op een wijk of buurt. Sinds kort is er een informeel netwerk waar initiatievenmakelaars kennis en ervaring delen. Zie Competenties Eén functieprofiel bestaat niet, maar een initiatievenmakelaar beschikt over specifieke kennis en vaardigheden zoals: netwerken, verbinden met ondersteuningsorganisaties/fondsen; idee/initiatief vertalen in projectplan/uitvoering; luisteren, faciliteren, empoweren maar niet overnemen; kennis van bureaucratie, een groene golf-ambtenaar. Meer over vaardigheden kunt u lezen in Help! een burgerinitiatief (2007) en in het werkboek dat begin 2010 verschijnt. Let op: Een gemeente kan kiezen of ze zelf een initiatievenmakelaar in dienst neemt of gebruik maakt van bestaande initiatievenmakelaars.

18 Anders denken Alledaagse democratie Democratie is meer dan 1 x per 4 jaar stemmen. Democratisch burgerschap is ook een levenswijze: hoe democratisch ben jij? Everyday Democracy helpt lokale gemeenschappen om manieren te vinden om zelfstandig samen te werken om problemen op te lossen. Zie:

19 Ideeënmakelaar Zwolle De ideeënmakelaar helpt inwoners van de gemeente Zwolle hun idee vorm te geven. Door praktisch mee te denken en bijvoorbeeld de initiatiefnemer in contact te brengen met andere organisaties. Beleidsthema s Geen specifiek beleidsthema. Methode Stappen waarbij de ideeënmakelaar kan helpen: Meedenken om het idee vorm te geven. Initiatiefnemers in contact brengen met mensen die over de benodigde kennis beschikken of met potentiële samenwerkingspartners. Meedenken over de benodigde middelen of doorverwijzen naar fondsen- en subsidieverstrekkers. Resultaten & ervaringen De ideeënmakelaar geeft aan ruim honderd initiatieven per jaar ondersteuning. Hiervan wordt ongeveer de helft gerealiseerd. Bij de gerealiseerde projecten speelt in de meeste gevallen de gemeente een rol. Het gaat hierbij soms om een financiële bijdrage, maar bijv. ook vergunningverlening of de aanwezigheid van een wethouder bij een activiteit. Meer weten? Website: contact: downloads: projectplan

20 Wist u dat Wist u dat Nederland wereldwijd hekkensluiter is op het gebied van filantropische inkomsten? Onze overheid is procentueel de grootste investeerder in non-profits (zoals maatschappelijke en sociale doelen of sport en recreatie) ter wereld. Onze filantropische inkomsten zijn daarentegen wereldwijd één van de laagste.

21 Buurtcoach Kan wél! meerdere gemeenten De buurtcoach van Kan wél! spoort bewoners met ideeën op en helpt ze bij het vormgeven en uitvoeren. Hiervoor wordt samengewerkt met de woningcorporatie(s) en/of de gemeente. Beleidsthema s Leefbaarheid in wijken. Methode Kan wél! maakt gebruik van de ABCD methodiek, een wijkaanpak die uitgaat van de eigen kracht en competenties van bewoners en niet van bestaande problemen. Van begin tot eind blijft de initiatiefnemer zelf eigenaar van het idee. Hij/zij voert het zelf uit (alleen of met andere bewoners). Kan wél! zorgt voor de begeleiding, financiering en publicitaire aandacht. Via een lokale campagne in de wijken en de al bestaande netwerken worden andere actieve bewoners opgespoord en uitgedaagd om ook hun ideeën in te dienen. Resultaten & ervaringen Kan wél! is een project van het Landelijk Samenwerkingsverband Aandachtswijken, LSA. In de afgelopen vier jaar zijn 600 projecten uitgevoerd, in 51 wijken. Jaarlijks komen gemiddeld 20 aanvragen per wijk binnen, waar er 12 van worden uitgevoerd. Zowel woningbouwcoöperaties als bewoners zijn zeer enthousiast. Meer weten? Website: contact: downloads: overzicht deelnemende gemeenten, publicaties

22 Dilemma Publiek of privaat? Burgerinitiatieven starten vaak als non-profit initiatief binnen het publiek domein maar kunnen uitgroeien tot (maatschappelijke) ondernemingen. Deze publieke ondernemers zien kansen binnen het publiek domein en balanceren op de grens tussen publiek en privaat domein, denk aan het Tomashuis. Wie bepaalt de grenzen van het publiek domein?

23 Project Alledaagse Kansen Deventer Inwoners van de Rivierenwijk in Deventer kunnen met een persoonlijk budget hun alledaagse droom verwezenlijken. Beleidsthema s Zorg. Methode Tijdens huisbezoeken zoeken projectmedewerkers uit waar kandidaten van dromen. Iedereen die een alledaagse droom heeft en die ook wil waarmaken, wordt gestimuleerd en geholpen. De talentmakelaar bouwt een vertrouwensband op met de bewoners. De bewoner is zelf verantwoordelijk voor het realiseren van de droom. De droom wordt vastgelegd in een plan van aanpak. Bewoners wijzen een persoonlijke coach uit hun eigen netwerk (buurvrouw, zwager enz.) aan. Met hulp van de persoonlijke coach voert de bewoner zijn plan uit. Resultaten & ervaringen Het project is gestart in Na twee jaar werden 50 deelnemers beoogd, het werden er 91. In 2008 is de PAKmethodiek opgenomen in het project Sterrenvinder, sinds 2008 hebben circa 200 bewoners hun kansen gepakt. Sterrenvinder wordt uitgevoerd in opdracht van wooncorporatie Rentree. Meer weten? Website: contact: downloads: voorbeeld droomplan, evaluatierapport

24 Citaat Burger centraal in besluitvorming In een democratische rechtsstaat vormt de burger die zo veel mogelijk betrokken is bij de publieke zaak een sleutelrol. Het is niet het parlement of de raadszaal waar het gebeurt, het is steeds in de samenleving zelf dat wij vormen geven aan onze bijzondere manier om met elkaar om te gaan. Dat vereist dat wij de burger centraal stellen in publieke besluitvormingsprocessen. Goede inspraak en participatie zijn daarbij essentieel. Alex Brenninkmeijer, Nationale Ombudsman, We gooien het de inspraak in, 2009.

25 Talentcoach Andere KOEK Emmen KOEK staat voor Klimmen Op Eigen Kracht. Het project verleidt sinds april 2009 bewoners van de wijk Emmermeer tot het pakken van alledaagse kansen. Gestimuleerd door een talentcoach verbeteren bewoners hun sociale positie en komen hiermee stappen hoger op de maatschappelijke ladder. Beleidsthema s Verbeteren leefbaarheid en sociale positie inwoners. Methode De talentcoach zoekt actief naar bewoners die hun positie willen verbeteren. Deelnemers benoemen zelf hun verbeteracties en maken een portfolio waarin zij hun ontwikkelingen bijhouden. De bewoners gaan zelf aan de slag, gesteund door een zelf gekozen coach. De coach vaak iemand uit de directe omgeving - biedt informele ondersteuning hierbij. Resultaten & ervaringen Andere KOEK is door het Landelijk Samenwerkingsverband Aandachtswijken (LSA) doorontwikkeld vanuit het Project Alledaagse Kansen (PAK) uit Deventer. Er wordt gekeken naar mogelijke inbedding van deze methodiek. Uiteindelijk moet de pilot vijftien klimmers in Emmen opleveren in een periode van negen maanden. Meer weten? Website: contact: downloads: artikel Nicis Institute, jaaroverzichten

26 Anders denken Burgerrecht op participatie Op 16 novemer 2009 heeft Nederland een protocol van de Raad van Europa ondertekend waarin het recht op burgerparticipatie is vastgelegd. Wat betekent dat voor de gemeente waar een burger dit recht opeist? Zie het rapport: Local and Regional Level Participation in Europe (Addink, 2009).

27 Prijsvragen Steeds meer gemeenten schrijven een prijsvraag uit om bewoners te stimuleren met initiatieven te komen. Het is een eenvoudige manier om initiatieven op te roepen rondom een specifiek thema of probleem. Het levert publiciteit op, het is meestal tijdelijk en de gemeente kan duidelijke kaders stellen en een inzichtelijke beoordelingsprocedure vaststellen. Een campagne De media zijn een krachtige motor achter burgerinitiatieven. Denk aan de Groene Wens Acties i.s.m. regionale kranten, aan Margriets Betere Wereld met Oranjefonds of aan de Idealendag in samenwerking met Trouw. Een creatieve campagne op straatniveau is bijvoorbeeld Gekke Henkie voor krachtwijken in Eindhoven. Criteria en selectie Prijsvragen met specifieke voorwaarden/criteria sluiten veel initiatieven uit, maar maken de beoordeling makkelijker. De selectie kan plaatsvinden door een jury, de gemeenteraad maar ook door bewoners zelf, bijvoorbeeld tijdens een stemming. De prijs De prijs is vaak een (financiële) ondersteuning bij de uitvoering van het initiatief, maar gemeenten kunnen er ook voor kiezen de initiatiefnemer zelf te belonen. Vergeet ook de verliezers niet! Alle initiatieven verdienen aandacht en waar mogelijk ondersteuning. Let op: Bij een prijsvraag staat de vraag van de gemeente centraal, en niet de initiatieven van bewoners. Weinig inzendingen voor een prijsvraag betekent niet dat de bewoners niks willen (doen)!

28 Internationale inspiratie Open Government Initiative V.S. President Obama heeft transparantie, participatie en co-creatie met burgers benoemt tot zijn prioriteiten. In het programma Open Government Initiative wordt met behulp van moderne ICT samen met bewoners de overheid efficiënter en effectiever gemaakt. Meer informatie:

29 Voor de raad ermee! Leidschendam-Voorburg Ieder jaar stelt de gemeenteraad van Leidschendam- Voorburg beschikbaar voor een project van inwoners of plaatselijke instellingen. De jongerengemeenteraad kiest het winnende project, dat dezelfde dag wordt bekrachtigd door de gemeenteraad. Beleidsthema s Jongeren. Methode Initiatiefnemers kunnen het project indienen via een aanmeldingsformulier op de website van de gemeente. Het formulier moet voorzien zijn van een begroting en een toelichting. Ongeveer vijf kanshebbers mogen zich uiteindelijk presenteren aan de Jongerengemeenteraad. Voor de presentatie worden ze begeleid door een raadslid. Uiteindelijk kiezen de leden van de jongerengemeenteraad de winnaar. Tijdens de reguliere gemeenteraadsvergadering wordt gevraagd het gekozen project diezelfde avond nog te bekrachtigen. Resultaten & ervaringen De gemeente organiseert de Jongerengemeenteraad en de projectwedstrijd voor de zevende achtereenvolgende keer. Het blijkt een goede manier om meer jongeren bij de lokale politiek te betrekken. Voorbeelden van projecten zijn een dans- en beweegclub voor ouderen, een verkeersplein bij een school en een schooltuinproject over de herkomst van groente en fruit. Meer weten? Website: contact: downloads: aanmeldingsformulier, informatiepakket

30 Het barst van de initiatieven! Fileproof In 2006 heeft het ministerie van VenW het project Fileproof gestart om de bereikbaarheid van Nederland te vergroten. Door burgers zijn ideeën gegenereerd waarvan een veertigtal projecten inmiddels in gang zijn gezet. Het gaat vooral om kleine, slimme projecten die direct effect hebben op verkeersdoorstroming.

31 Spekcheque, Jeugdkanjer en Buiten Gewoon Beter-Bonus Arnhem De gemeente Arnhem stelt beloningen beschikbaar voor opmerkelijke initiatieven van bewoners om de leefbaarheid in hun wijk te verbeteren: - de Spekcheque voor bewoners - de Jeugdkanjer voor jongeren - de Buiten Gewoon Beter-Bonus voor mensen die zich inzetten voor het beheer van de openbare ruimte Beleidsthema s Leefbaarheid, beheer openbare ruimte en jongeren. Methode Via een aanmeldingsformulier op de website van de gemeente kunnen initiatiefnemers hun activiteiten kenbaar maken en meedingen naar één van de prijzen. De activiteiten moeten origineel en een voorbeeld zijn voor de wijk. Prijzen zijn bedoeld voor een nieuwe activiteit in de wijk of voor uitbreiding van de bestaande activiteit. Een jury van beroepskrachten en bewoners beoordeelt de activiteiten. De prijzen, zo n 20 in totaal, variëren van 250 tot en worden jaarlijks uitgereikt. Resultaten & ervaringen In 2009 waren er 73 aanmeldingen voor de Spekcheque, de Jeugdkanjer en de Buiten Gewoon Beter-Bonus. Hiervan zijn er 28 genomineerd voor een geldprijs. Meer weten? Website: contact: downloads: aanmeldingsformulier

32 Wist u dat Wist u dat wijkambtenaren een speciale creditcard kunnen gebruiken? Kleine initiatieven (paaltjes, bankjes, bloembakken, etc.): regel het gewoon! Verzin daar geen ingewikkelde procedures voor. Geef wijkambtenaren een speciale creditcard waarmee zij deze initiatieven direct verder kunnen helpen.

33 Kern met Pit meerdere dorpen, buurten en wijken Elke twee jaar organiseert Koninklijke Nederlandsche Heidemaatschappij (KNHM) Kern met Pit. Deze wedstrijd daagt bewonersgroepen uit zelf initiatieven te ontwikkelen. Wanneer bewonersgroepen hun wens voor de buurt realiseren binnen de afgesproken termijn krijgen zij de eretitel Kern met Pit en als blijk van waardering. Beleidsthema s Verbeteren van de directe woonomgeving: de buurt, de wijk of het dorp. Methode Per ronde worden maximaal 200 bewonersgroepen tot de wedstrijd toegelaten. Een regionale jury bezoekt per provincie alle aangemelde projecten. De bezoeken helpen de nationale jury bij de keuze welke projecten worden toegelaten tot de wedstrijd. Deelnemers aan Kern met Pit voeren zelf hun projecten uit en krijgen waar nodig ondersteuning van KNHM. Resultaten & ervaringen Sinds 1978 hebben in elf wedstrijdrondes ruim 2000 bewonersgroepen met succes deelgenomen. De geslaagde projecten variëren van het opzetten van een museum over de plaatselijke historie tot het uitzetten van een educatieve route in een natuurgebied. Meer weten? Website: contact: downloads: e-zine Werkplaats 8

34 Dilemma Loslaten Wat gebeurt er als de overheid loslaat, als de burgers het zelf moeten doen? - In Leidsche Rijn zijn allerlei burgerinitiatieven ontstaan toen de gemeente nog afwezig was maar de huizen al waren bewoond! - in een Eigen Kracht-conferentie stelt de probleemeigenaar voor zichzelf een hulpplan op samen met familie, vrienden en andere betrokkenen (waaronder instellingen); - bij Shared Space worden verkeersregels weggehaald waardoor verkeersdeelnemers weer zelf verantwoordelijk worden voor hun rijgedrag.

35 Dorpen Derby Provincie Noord-Brabant De provincie Noord-Brabant is de Brabantse Dorpen Derby gestart, op zoek naar de origineelste en meest inspirerende ideeën van burgers om hun leefomgeving te verbeteren. Deelnemers strijden om een hoofdprijs van bedoeld voor het hele dorp. Beleidsthema s Leefbaarheid. Methode Na aanmelding kiest een jury tien projecten die elk en professionele begeleiding voor hun project krijgen. Omroep Brabant volgt deze projecten in een tv-programma. De tien projecten maken ook nog eens kans op een hoofdprijs van die ten gunste komt van het hele dorp. Tijdens een liveuitzending stemmen kijkers via telefoon of SMS op hun favoriete project. In de Dorpen Derby van 2009 werden ruim dertigduizend stemmen uitgebracht. Resultaten & ervaringen In 2009 waren er maar liefst 197 inzendingen. De winnaar dat jaar was Esbeek met het project De Dorpshuiskamer. Meer weten? Website: contact: downloads: dorpenderby e-zine

36 Citaat Geef burgers verantwoordelijkheid! Als je betrokkenheid van mensen vraagt, krijg je die. Dat kunnen wij niet landelijk opleggen. Dat moet op buurtniveau. Geef buurtbewoners bijvoorbeeld geld opdat ze zelf een parkje opknappen. Dan zullen ze iedereen die er rotzooi trapt er zelf op aanspreken. Guusje ter Horst, Minister BZK, Niet langs de zijlijn blijven staan, interview Volkskrant 2008

37 Gekke Henkie s Ideeënshow Eindhoven De Gekke Henkie s Te Gekke Ideeënshow is een campagne in het kader van het project Bewonersinitiatieven Krachtwijken voor de wijk Doornakkers om ideeën aan te dragen. Voor de uitvoering van een goed idee is 5000 beschikbaar. Beleidsthema s Leefbaarheid Methode De campagne heeft een positieve, vrolijke stijl en is zoveel mogelijk losgekoppeld van de gangbare overheidsuitstraling. Er zijn 22 speelse guerilla acties uitgevoerd, veelal samen met bewoners: beschilderen van kliko s, muurgedichten, een strandfeest, bezaaien van braakliggend terrein of plaatsen van bizarre vogelhuisjes. Naast de guerilla acties hebben de bewoners een uitgebreide mailing ontvangen. Een regiegroep bestaande uit bewoners die niet tot de gestaalde kaders behoren (3 vrouwen, 2 mannen, 1 Antilliaan, 1 Turkse) - beoordeelt de ideeën en plannen. Bij een positieve beoordeling worden er waardebonnen van maximaal 5000 uitgedeeld. Resultaten & ervaringen Met de campagne zijn 45 aanvragen opgehaald. Van de 45 aanvragen zijn er 39 gehonoreerd met een totaalbedrag van Meer weten? Website: contact: downloads: Eindverslag van De Gekke Henkie s Ideeënshow

38 Tips voor de faciliterende ambtenaar Zet binnengekomen burgerinitiatieven zichtbaar op de gemeentesite en vraag inwoners om reactie of steun aan het initiatief Maak ook een volgsysteem, zodat indieners kunnen zien waar en bij wie hun initiatief op dat moment in behandeling is.

39 Wijk- en bewonersbudgetten Bij meer dan de helft van de gemeenten is er wel iets dat lijkt op wijkbudgetten; gelden om de cohesie van een wijk, dorp of buurt te bevorderen, de participatie te verbeteren en/of de leefbaarheid ervan te vergroten. Ze komen voor onder vele namen: wijk kan worden vervangen door buurt, dorp, leefbaarheidinitiatief, bewonersinitiatief. En budget kan vervangen worden door fonds of geld. Sinds 2008 kunnen we de vouchers van WWI hier ook aan toevoegen. Positieve resultaten De afgelopen jaren is veel onderzoek verricht naar wijk- en bewonersbudgetten. Griffiers blijken er positief over en een eerste onderzoek naar de voucherregeling is ook positief: onder bepaalde voorwaarden kan met vouchers de betrokkenheid van de bewoners met de wijk en met elkaar worden vergroot. Meer weten over bewonersbudgetten? - Het LPB is een actief netwerk voor wijkwerkers met veel praktijkervaring: - Het SEV doet al jaren onderzoek naar bewonersbudgetten, zie o.a. Manifest van kopgroep Vertrouwen in de buurt : - Lessen, valkuilen en (internationale) praktijkvoorbeelden uit de proeftuin bewonersbudgetten 2009 zijn verzameld op de VNG-site Al deze informatie is ook te vinden op: Let op: Een goed werkend systeem van wijk- en bewonersbudgetten heeft consequenties voor de hele gemeentelijke organisatie. En dat kost tijd; voorlopers als Hoogeveen, Emmen en Deventer hebben al jarenlange ervaring.

40 Pas op! Valkuilen Ambtenaren handelen vaak instrumenteel, een visie of bewuste strategie met betrekking tot burgerparticipatie ontbreekt veelal. Ambtenaren vinden het lastig om te faciliteren, ze hebben de neiging om het zelf te gaan regelen en over te nemen. In veel gemeenten bestaat politieke weerstand, er is weinig ruimte voor vormen van burgerbestuur. Ambtenaren willen graag goede initiatieven verspreiden en opschalen terwijl dat niet altijd in het belang is van de initiatiefnemer.

41 Smederijen van Hoogeveen Hoogeveen Sinds 2005 zetten bewoners zich samen met gemeente, politie, welzijn en woningbouwcorporatie in voor een progressieve aanpak van wijk- en dorpsgericht werken. Bewoners bedenken én realiseren samen met betrokken organisaties manieren om de leefbaarheid te vergroten. Beleidsthema s Integraal wijkbeheer, integrale planvorming en leefbaarheid. Methode In negen dorpen, vijf wijken en vier buurten inventariseren bewoners onder begeleiding van een gebiedsregisseur de aanwezige ideeën. Elke smederij krijgt een eigen budget, waarmee de bewoners de beste plannen kiezen en betalen op een verkiezingsavond. Zo wordt een toekomstagenda opgesteld, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen korte klap (bijv. de aanleg van een speeltuin) en lange klap projecten (bijv. de bouw van een buurtcentrum). Vooraf is voor alle posten op de gemeentebegroting onderzocht of ze overgeheveld kunnen worden naar de smederijen. Resultaten & ervaringen Per jaar worden er ongeveer 150 initiatieven ondersteund. Uit onderzoek van de gemeente blijkt dat sinds de start van het project de waardering voor de wijk in Hoogeveen is toegenomen. Meer weten? Website: contact: downloads: algemene folder, plan van aanpak, monitor, onderzoek methodiek Smederijen (UvT)

42 Wat is een faciliterende ambtenaar? Pro-actieve rollen voor de faciliterende ambtenaar Zoeker: Actief op zoek. Gebruikmaker: Burgerinitiatief inpassen in voorgenomen beleid. Initiator: Inspelen op de behoefte om een initiatief te willen starten. Stimulator: Gevraagd en ongevraagd burgers met woorden en daden stimuleren. Aanjager: Burgerinitiatief ondersteunen met middelen en snelheid.

43 N ACTIE MET BURGERS Burgers aan zet Dordrecht IIAMB Bewoners van de Dordtse buurt Stadspolder stellen zélf een buurtbegroting op en bepalen zo samen waar het beschikbare geld naartoe gaat. Het gaat om een integrale afweging. Bewoners maken gezamenlijk keuzes over de investeringen in onderhoud van groen en wegen, infrastructuur, veiligheid en opbouw- en jongerenwerk. Beleidsthema s Integraal wijkbeheer, leefbaarheid. Methode De inwoners krijgen de kans om prioriteiten te stellen in de budgetten die beschikbaar zijn voor investeringen, onderhoud en beheer in hun buurt. Ze bepalen daarmee zelf op welk terrein meer of juist minder wordt ingezet. De gemeente investeert jaarlijks zo n zes ton in o.a. groenonderhoud, speeltoestellen, jongerenwerk en het verwijderen van zwerfvuil. Resultaten & ervaringen Het experiment is in 2009 gestart, in november is de eerste buurtbegroting opgesteld. De eerste resultaten zijn veelbelovend: zo n 10 procent van de buurtbewoners heeft al kennis gemaakt met het project door deelname aan inloop- en debatbijeenkomsten, het invullen van een enquête en de uitgebreide promotiecampagne. Meer weten? Website: (onder Actueel menuitem Burgers aan zet) / contact: downloads: implementatieplan, huis-aanhuiskrant en uitslagen Debatmobiel

44 Anders denken De Participatieman De gemeente bepaalt waarover, wanneer, waar en hoe burgerparticipatie wordt georganiseerd. Bewoners hebben daar geen stem in, worden meestal niet professioneel ondersteund en kunnen met klachten alleen bij de gemeente zelf terecht. Welke gemeente begint met een onafhankelijke Participatieman?

45 N ACTIE MET BURGERS Inkoop door burgers Emmen IIAMB Bewoners beslissen in georganiseerde verbanden de zogenoemde Erkende Overleg Partners (EOP s) zelf over het te besteden budget in hun wijk. Enkele EOP s willen daarnaast ook zelf aanbesteden, zelf diensten kunnen inkopen. Dat kan, tot een bedrag van Beleidsthema s Leefbaarheid, onderhoud, inrichting en sociale activiteiten. Methode De gemeente Emmen stelt al enige tijd wijkbudgetten beschikbaar om inwoners meer te betrekken. EOP s krijgen jaarlijks een wijkbudget voor diverse activiteiten, zoals onderhoud- en inrichtingswerkzaamheden en sociale activiteiten. De omvang van het budget varieert van tot bijna , afhankelijk van het aantal inwoners. Met deze budgetten mag ook, voor maximaal drie jaar, worden gespaard, ingekocht en aanbesteed. Resultaten & ervaringen Uit onderzoek blijkt dat EOP-budgetten goed werken. De sleutel tot succes is de opstelling van de gemeente. Zowel bestuurders als ambtenaren schenken de EOP s volledig vertrouwen. Zij betalen dat op hun beurt terug door verantwoordelijkheid te nemen. Meer weten? Website: (kies onder Over de gemeente voor menu-item Dorpen en Wijken ) contact: downloads: publicatie Stibabo, Aanbesteden door EOP s

46 Internationale inspiratie Lessen uit Chicago In Chicago is al jaren ervaring met consultatie en partnerschap tussen bewoners en politie: de buurt stuurt bij veiligheid. Lessen uit deze grondig onderzochte aanpak: je hoeft niet iedereen erbij te betrekken, een kleine groep actieve bewoners krijgt veel voor elkaar, vertrouwen in professionals is essentieel.

47 Wijkstemdagen Groningen Plannen voor de wijken worden in Groningen niet meer bedacht door de ambtenaar achter zijn bureau, maar door de mensen in de wijk. Bewoners kunnen jaarlijks op voorstellen van medebewoners stemmen om de buurt te verbeteren. De plannen met de meeste punten worden gehonoreerd en uitgevoerd. Beleidsthema s Jeugd, leefbaarheid en veiligheid. Methode Bewoners kunnen voorafgaand aan de Wijkstemdag ideeën indienen om de wijk mooier, netter, veiliger en gezelliger te maken. Op de dag zelf presenteren de initiatiefnemers in marktkraampjes hun ideeën, waarna alle bewoners vanaf 12 jaar stemmen op de ingediende ideeën. Resultaten & ervaringen In 2008 vond de eerste Wijkstemdag plaats. De gehonoreerde ideeën uit 2008 zijn inmiddels uitgevoerd. In 2009 stemden meer dan 400 mensen op 18 ideeën. Acht ideeën met een totaal van werden gekozen (bv. het project technische uitdaging voor tienerjongens). De gehonoreerde ideeën richten zich vooral op een leefbare woonomgeving, kinderen en spelen. Meer weten? Website: contact: downloads: ideeënformulier, nota wijkperspectief, verslag Wijkstemdag

48 Het barst van de initiatieven! Transition Towns Bewoners van steden, dorpen en wijken in de hele wereld gaan zelf de klimaatcrisis te lijf in Transition Towns. Binnen de lokale gemeenschap worden op eigen kracht initiatieven uitgevoerd om wonen, werken en leven minder afhankelijk van olie te maken. Ook in Nederland! Zie

49 Vouchersysteem WWI Het ministerie voor Wonen Wijken en Integratie (WWI) heeft in samenwerking met het Landelijk Samenwerkingsverband Aandachtswijken (LSA) het voucher (waardebon) systeem ontworpen, specifiek voor de krachtwijken. Bewoners kunnen een plan indienen om hun eigen wijk te verbeteren in ruil voor een beloning, in de vorm van een waardebon. Beleidsthema s Vergroten van leefbaarheid. Methode Een regiegroep, bestaande uit bewoners, bepaalt aan de hand van een aantal spelregels welke ideeën een voucher ontvangen. Deze groep wordt veelal ondersteund door een vertegenwoordiger van de gemeente. Bij initiatieven boven de moet een wijkraadpleging worden gehouden. De gemeente wijst de regiegroep aan en beheert het geld. Resultaten & ervaringen Momenteel werken 14 gemeenten met het vouchersysteem. De meeste van die gemeenten kregen te maken met 100 tot 200 ingediende plannen tussen februari en oktober Tonkens concludeert dat het vouchersysteem laagdrempelig is, groepen die we normaal niet bereiken worden nu wel bereikt, en ze vraagt aandacht voor intensieve professionele ondersteuning van bewoners. Meer weten? Website: en contact: downloads: brochure bewonersbudgetten, evaluatie bewonersbudgetten (UvA), toolkit bewonersinitiatieven en

50 Wist u dat Wist u dat Helmond vet veel geld geeft aan jongeren? Op de website kunnen jongeren uit Helmond initiatieven indienen om zelf vet veel geld uit te geven. Dit initiatief kan samen bedacht én uitgevoerd worden in een actief jongerennetwerk, dat gevraagd en ongevraagd advies aan de gemeente geeft.

51 Marktplaats/netwerk Buiten de gemeente zijn er ook andere organisaties die ondersteuning bieden aan initiatieven van burgers. Denk bijvoorbeeld aan lokale en landelijke fondsen, woningbouwcorporaties, vrijwilligersorganisaties of bedrijven in het kader van maatschappelijk verantwoord ondernemen. De gemeente is één van de partijen op een marktplaats van initiatieven. Beursvloer Een marktplaats waar vraag (initiatiefnemer) en aanbod (ondersteuner) elkaar ontmoeten wordt op verschillende manieren georganiseerd. De bekendste vorm is een lokale beursvloer waar vrijwilligers/ initiatiefnemers en lokale bedrijven aan elkaar worden gekoppeld. De ondersteuning bestaat dan niet uit geld/financiële vergoeding, maar uit materiële diensten. Deze beursvloeren worden meestal georganiseerd door vrijwilligerscentrales of MVO-clubs als De Slinger en Samen voor. Maar ook een lokaal fonds (Mooi Zo Goed Zo) of een lokale service-organisatie (Lions, Rotary) kan daarbij een rol vervullen. Een marktplaats functioneert als een lokaal netwerk waar initiatiefnemers elkaar kunnen ontmoeten en ervaringen uitwisselen. Zo ontstaan lokale communities als Timorplein. Rol gemeente De rol van de gemeente bij een marktplaats of beursvloer varieert van deelnemer of aanbieder tot medefinancier. Maar de gemeente kan natuurlijk ook een actievere rol spelen door zelf een marktplaats te initiëren (RotterdamIdee) of als marktmeester op te treden (Veilinghuis). Let op: Welke organisaties en netwerken zijn binnen uw gemeente actief op het gebied van initiatieven?

52 Dilemma Grenzenwerk Ervaren ambtenaren, die over de grenzen heen meedenken, zijn gewend om te ondersteunen en tegelijk de burger in zijn waarde te laten. Zij willen initiatief zoveel mogelijk bij de burger laten, gewoon omdat dit de essentie van burgerinitiatief is. Dat is op zich al een worsteling voor de ambtenaar die een initiatief graag omarmt. Doet hij dat, dan kan hij binnen het gemeentehuis nog lelijk zijn neus stoten tegen de bureaucratie die voor dit initiatief geen plaats heeft. Grenzenwerk betreft niet alleen de relatie tussen gemeente en burger, maar ook relaties binnen het gemeentehuis.

53 RotterdamIdee Rotterdam Inwoners van Rotterdam kunnen hun idee op de website plaatsen en andere Rotterdammers vragen om mee te doen. Goed uitgewerkte ideeën komen in aanmerking voor een waarderingssubsidie van de gemeente Rotterdam. Beleidsthema s Bevorderen van binding tussen Rotterdammers, taal en onderwijs, zorg, kansen op werk en bestrijding van armoede. Methode De initiatiefnemer zet zijn idee op de website en alle Rotterdammers kunnen vertellen wat ze ervan vinden, tips geven en eventueel hun hulp aanbieden. De initiatiefnemer kan ook reageren op ideeën van anderen. Behalve inwoners wordt gezocht naar bedrijven, fondsen en instellingen die het idee willen adopteren. Een burgerjury beslist welke ideeën een startpremie tussen 500 en 5000 krijgen. Resultaten & ervaringen In de Ideeënbak op de website zijn alle ideeën te vinden, ook welke zijn gehonoreerd met een startpremie. Van 2007 t/m 2009 zijn in totaal 300 ideeën gehonoreerd. Het gemiddelde ligt op 100 ideeën per jaar. Meer weten? Website: (kies onder Startpremie voor item Uitslag) / contact: downloads: evaluatierapport, voorwaarden, format

54 Citaat Geef burgers vertrouwen! De politiek voelt zich eindverantwoordelijk voor alles. Dat past niet meer. De politiek wordt niet overbodig, zij moet stelsels ontwerpen waarbinnen professionele werkers en burgers zelf hun verantwoordelijkheid kunnen nemen. Mensen willen zelf meer invloed en greep op hun bestaan. Bij de oude garde zie je de reflex: kunnen we dat wel aan? Veel wantrouwen. Ik bekijk het nuchter: gewoon doen! Herman Wijffels, De leeuwerik is terug, interview Trouw 2005.

55 Maatschappelijke Beursvloeren meerdere gemeenten De Maatschappelijke Beursvloer brengt partijen met elkaar in contact, waardoor nieuwe samenwerkingsverbanden ontstaan. Er worden matches gemakt tussen initiatiefnemers, vrijwilligers(organisaties), MVO-bedrijven, overheden, fondsen en anderen. Beleidsthema s Leefbaarheid, Maatschappelijk Betrokken Ondernemen. Methode De Maatschappelijke Beursvloer is een lokaal evenement waar plaatselijke bedrijven, scholen, maatschappelijke organisaties en overheden elkaar ontmoeten. Vraag en aanbod worden uitgewisseld. Na de gong kunnen de aanwezigen zich met hun vraag melden bij in gele hesjes geklede hoekmannen die vervolgens op zoek gaan naar een match. Iedere hoekman kent de mensen in de stad of streek goed, zodat hij/zij snel de juiste partijen bij elkaar brengt. Resultaten & ervaringen Op ruim 50 locaties wordt jaarlijks een Beursvloer georganiseerd. Een Beursvloer levert gemiddeld 100 matches op die ieder een waarde van gemiddeld 500 vertegenwoordigen. Meer weten? Website: contact: downloads: stappenplan voor het organiseren van een beursvloer

56 Tips voor de faciliterende ambtenaar Maak het niet te formeel: het gaat er vooral om dat de gemeente openstaat voor initiatieven en dat de burger weet waar hij of zij terecht kan.. Zorg dat de reactietermijn niet te lang is. Mensen die initiatieven nemen raken ontmoedigd als ze lang moeten wachten op een antwoord.

57 Samen voor betrokken ondernemen o.a. Zeist Samen voor Zeist is een lokaal netwerk op het gebied van maatschappelijk betrokken ondernemen. Samen voor levert advies en brengt matches tot stand. Organisaties en inwoners komen samen tijdens concrete projecten, zoals Beursvloeren, maatschappelijke teambuildingdagen en coachingprojecten. Beleidsthema s Maatschappelijk verantwoord ondernemen. Methode Aan de hand van het inventarisatiegesprek gaat Samen voor Zeist op zoek naar de juiste match. Dit kan tussen een maatschappelijke organisatie, een school of stichting. Belangrijk is dat een duidelijke win-win situatie ontstaat. Een voorbeeld is de bankmedewerker die een gastles geeft op school en daarmee een belangrijke doelgroep bereikt. Samen voor Zeist organiseert ook netwerkbijeenkomsten waar de verschillende partijen elkaar kunnen ontmoeten en op eigen initiatief kunnen matchen. Resultaten & ervaringen Het project brengt jaarlijks zo n 70 keer een maatschappelijke samenwerking tot stand. De ervaringen over de afgelopen vijf jaar leren dat de drempel om elkaar op te zoeken enorm is verlaagd. Samen voor wordt uitgevoerd in 10 plaatsen waaronder Breda, Woerden en Oosterhout. Meer weten? Website: en contact: downloads: nieuwsbrief, matchingsverslagen

58 Pas op! Valkuilen Initiatieven worden behandeld als klacht die je netjes moet afhandelen, er wordt niet echt geluisterd naar de initiatiefnemer en zijn wensen. Initiatieven passen vaak niet binnen bestaande beleidskaders en budgetten, en die budgetten lopen meestal via instituties waarbij weinig flexibiliteit bestaat om nieuwe initiatieven te honoreren. Er zijn te veel regels waardoor weinig kan of mag, en procedures zijn lang en ondoorzichtig.

59 Timorplein Community Amsterdam Timorplein Community (TPC) is een netwerk van ondernemers, vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties en creatieve zelfstandigen die zich inzetten voor initiatieven ter verbetering van de buurt. Beleidsthema s Leefbaarheid, netwerkactiviteiten. Methode TPC is een omgeving van en voor ondernemende mensen die elkaar kunnen ontmoeten en hun ideeën proberen te realiseren. TPC bestaat momenteel uit 220 Amsterdammers. Een stuurgroep van twee leden geeft samen met een aantal vrijwilligers richting aan de activiteiten binnen de community en vervult de rol van moderator en aanjager binnen het netwerk. Het stadsdeel Zeeburg subsidieert, faciliteert en participeert in het netwerk, maar stuurt niet. Resultaten & ervaringen Jaarlijks worden ongeveer 15 initiatieven ontplooid. In 2009 zijn inmiddels allerlei activiteiten georganiseerd door en voor de community (bijv. een buurtconcert, een expertmeeting over burger initiatieven, filmavonden en een symposium Kunst en cultuur). Meer weten? Website: contact: downloads: filmpje van TPC, de buurt in beeld

60 Wat is een faciliterende ambtenaar? Re-actieve rollen voor de faciliterende ambtenaar Luisteraar: betrokken en actief luisteren Antenne: Het eenvoudig signaleren van burgerinitiatieven Kenner: Deskundige op het gebied van de overheid. Netwerker: Ambtenaren kunnen burgers verbinden. Legitimator: Burgers willen weten dat hun initiatief niet haaks staat op overheidsbeleid.

61 Veilinghuis Enschede Bij het Veilinghuis Zuid laten inwoners hun wensen of problemen veilen. Professionele organisaties en wijkbewoners brengen vervolgens een bod uit om een idee of voorstel te realiseren of een probleem op te lossen. Beleidsthema s Leefbaarheid. Methode Centraal bij het Veilinghuis Zuid staat de behoefte van de bewoner. De bewoner brengt zijn behoefte of idee tijdens een veiling onder de aandacht van andere aanwezigen. Iedereen krijgt een gekleurde kaart: rood voor bewoners, groen voor wijkwerkers en geel voor bezoekers. Mensen met een rode kaart kunnen een wens of behoefte aanmelden bij de Veilingmeester. De bewoner krijgt altijd de wedervraag: wat ga je hier zelf aan bijdragen? Vervolgens geven de wijkwerkers een tegenbod. Ook mensen met een gele kaart kunnen meebieden. Resultaten Van 2004 tot 2007 zijn verschillende veilingen georganiseerd voor de bewoners van het stadsdeel Zuid in Enschede. Het is een geschikte methode voor enkele jaren, waarbij vooral het vernieuwende element mensen aanspreekt. Na deze periode zijn de meest urgente ideeën en initiatieven uitgevoerd. Meer weten? Website: en zoek naar Veilinghuis Zuid contact: downloads: methodiek

62 Anders denken Groene golf ambtenaar Een initiatiefnemer die vastloopt in de bureaucratie wil iedereen voorkomen, maar hoe doe je dat? Val initiatiefnemers niet lastig met ingewikkelde regels, maar help hem de bureaucratie door als een groene golf; pro-actief en preventief dus in plaats van toetsend en controlerend. Wilt u een buurtfeest organiseren? Dan kunnen wij u helpen dat binnen de regels te doen!

63 TijdVoorElkaar Utrecht Het project en de methodiek TijdVoorElkaar van welzijnsorganisatie Portes stimuleert het uitwisselen van burenhulp en lokaal vrijwilligerswerk tussen wijkbewoners. Beleidsthema s Sociale cohesie, vrijwilligerswerk en integratie. Methode TijdVoorElkaar is gebaseerd op de Engelse TimeBanks en bestaat uit twee onderdelen: de website en een persoon, de sociaal makelaar, die de uitwisseling van diensten faciliteert en stimuleert. Op kunnen buurtbewoners vraag en aanbod plaatsen en op elkaar reageren. De sociaal makelaar helpt bij het slechten van drempels tussen bewoners. De vernieuwing van het project zit hoofdzakelijk in het uitgangspunt van wederkerigheid en de inzet van de sociaal makelaar. Resultaten & ervaringen In Utrecht Zuid is TijdVoorElkaar nu vier jaar actief. Verschillende successen zijn geboekt, zoals Linda die vrijwilligster is geworden bij Moedercentrum Stabij of Arthur die meneer Tayyin Nederlandse les geeft. Uit een evaluatie blijkt dat de sociaal makelaar een cruciale rol speelt in het bemiddelen tussen de deelnemers. Meer weten? Website: en contact: downloads: methodiek, evaluatie, projectmagazine en

64 Internationale inspiratie People s Republic of Portland In Portland (VS) is burgerparticipatie een belangrijk onderdeel van de politieke cultuur. Bewoners bepalen daar zelf hoe burgerparticipatie wordt ingevuld, ze worden ondersteund door onafhankelijke organisaties en publieke participatie professionals. De beleidsvoorbereiding bestaat uit joint-fact-finding en er is veel aandacht voor het participatieproces.

65 Gemeentebrede aanpak Steeds meer gemeenten doen iets aan het faciliteren van initiatieven van bewoners, maar dat beperkt zich meestal tot een loket, een prijsvraag, een budget of ander project. Wat betekent dat voor de rest van het ambtelijk apparaat, voor de back-office? Een brede, structurele verankering van een faciliterende werkwijze binnen de hele gemeente is nog zeldzaam. Spanning front en backoffice Ik wil wel, maar collega s bij andere diensten kunnen niet omgaan met initiatieven van burgers, aldus de frontlijnwerker. Het gaat hier om de spanning tussen vraag- en aanbodgericht werken, tussen lijn en wijk, tussen twee verschillende systemen. Om deze spanning te overwinnen, moet je eerst erkennen dat elk systeem bestaansrecht heeft. Wederzijds begrip is essentieel om samen te werken. Er wordt veel geschreven over de burger centraal, maar wat gebeurt in de praktijk? We onderscheiden bijvoorbeeld: - Structuurveranderingen, zoals wijkgericht werken of het kantelen van de gemeentelijke organisatie; - Cultuur- en communicatietrajecten gericht op houding en attitude van ambtenaren, vaak met interne campagnes, trainingen en veranderdoelen; - Dienstverleningsconcepten met één digitaal en/ of fysiek loket of front-office en dooverwijzing naar back-offices; - Integraal werken met een probleem- of casusgerichte aanpak. Let op: Burgerinitiatieven vragen om een fundamenteel andere houding en aanpak binnen de gemeente. Maar dat kost erg veel tijd. Dus: denk groot, maar begin klein!

66 Het barst van de initiatieven! Duurzame Dinsdag Al 11 jaar lang wordt op de eerste dinsdag van september een koffertje met duurzame particuliere initiatieven aan het kabinet aangeboden door IVN i.s.m. verschillende maatschappelijke organisaties. In 2009 zaten er 378 initiatieven in het koffertje, 30 procent ging over klimaat en energie, 29 procent over wonen en leefomgeving. Zie

67 N ACTIE MET BURGERS Waarderend Vernieuwen Breda IIAMB Ambtenaren van de gemeente Breda communiceren voortaan volgens de methode waarderend vernieuwen : interactief, op waarderende toon, met onderzoekende houding, activerend en gericht op kansen. Beleidsthema s Communicatie, interne organisatie Methode Gemeenteambtenaren leren op de Academie voor Waarderend Vernieuwen om op een interactieve manier te communiceren met inwoners van Breda. Het project Meedoen! kent meerdere communicatiemiddelen: stadsgesprekken (Breda Alert), een maandelijkse krant (Breda Nu), een eigen tv-kanaal en een interactieve website (www.breda-morgen.nl). Ambtenaren gaan op zoek naar wensen en ideeën van bewoners die een positieve bijdrage aan de stad leveren. Ieders bijdrage wordt gewaardeerd, want er wordt gewerkt aan relaties en concrete initiatieven. Resultaten & ervaringen 200 Ambtenaren zijn getraind in waarderend vernieuwen. De methode wordt gemeentebreed toegepast bij het opstellen van sectorale beleidsnota s, bij wijk- en dorpsgericht werk, bij inspraak. Ook wordt gewerkt aan een goede inbedding in de organisatie met een toolkit, aansluiting bij college- en raadsvoorstellen en jaargesprekken. Meer weten? Website: en contact: downloads: nieuwsbericht, artikel ALBnieuwsbrief

68 Wist u dat Wist u dat er een grote kleine-kansen atlas bestaat? Op de site zijn 60 voorbeelden te vinden van burgerinitiatieven. Uit deze voorbeelden zijn (juridische, organisatorische en belasting gerelateerde) lessen getrokken hoe (bureaucratische) obstakels overwonnen kunnen worden.

69 N ACTIE MET BURGERS Hellendoorn in Actie! Hellendoorn IIAMB Eind 2006 startte Hellendoorn in Actie (HIA) als een campagne om ideeën en initiatieven op te roepen. De HIA-werkwijze wordt nu doorontwikkeld naar lerende gemeenschappen waarbij verschillende partijen, ieder vanuit hun eigen kennis, ervaring en netwerk, samen een maatschappelijk vraagstuk aanpakken. Beleidsthema s Integrale aanpak, hele breedte sociale kwaliteit, alle beleidsterreinen. Methode HIA is een methode van overheidsparticipatie bij burgerinitiatieven. Het is vooral een werkwijze gericht op persoonlijke benadering, kansen, verbindingen, creativiteit buiten de kaders. De kracht van de bewoners staat centraal, de gemeente faciliteert. De lerende gemeenschap vormt een specifieke vorm van kennismanagement, waarbij kennis uit organisaties en uit informele verbanden wordt gedeeld. Resultaten & ervaringen Met HIA zijn veel mensen bereikt en actief geworden: bewoners, bedrijfsleven, kerken, onderwijs. Het bewustzijn is vergroot en er is een netwerk met nieuwe coalities ontstaan. Om de HIA-werkwijze structureel te verankeren zijn lerende gemeenschappen opgezet, om te beginnen rondom het thema maatschappelijk betrokken ondernemen. Een publicatie en handleiding over lerende gemeenschappen verschijnen eind Meer weten? Website: contact: downloads: evaluatie HIA, projectplan lerende gemeenschappen

70 Dilemma Wat is precies ruimte geven? Het faciliteren van burgerinitiatieven lijkt vooral een oefening in ruimte geven. Ruimte van de politiek en van de ambtenaren. Ruimte voor financiële steun en ruimte door flexibel om te gaan met regelgeving. Ruimte voor verschillende vormen van faciliteren, voor diversiteit, variëteit en ongelijkheid, voor echte zeggenschap, dus ook besluitvorming en uitvoering door burgers. Ruimte geven betekent overigens niet dat de overheid niks meer hoeft te doen. Soms is het nodig om actief ruimte te creëren.

71 Dorp zonder regels Winterswijk Bij dorpsevenementen komt veel regelgeving kijken. Als gemeente kun je daarbij toetsend en controlerend optreden, maar je kunt ook pro-actief en preventief samenwerken met bewoners om binnen de regels een goed evenement te organiseren. Beleidsthema s Regeldruk, organisatie van evenementen. Methode Bij Dorp zonder regels staat de gemeenschap centraal en niet de gemeente. In open werkvormen denken ambtenaren en bewoners na over de regelgeving en geven oplossingen hoe het beter én makkelijker kan. Het initiatief ligt bij de dorpsbewoners. Ambtenaren in de back-office faciliteren en helpen het initiatief als een groene golf door de bureaucratische regelgeving. Resultaten & ervaringen Er wordt jaarlijks een informatieavond gehouden waarbij bewoners kunnen meedenken over voorschriften en beleidsregels. Ook hoeft geen nieuwe vergunning aangevraagd te worden als het evenement hetzelfde is als vorig jaar. Maar het belangrijkste resultaat is dat de gemeente anders tegen regels en ideeën van bewoners aankijkt. Meer weten? Website: kies voor VKK Gelderland. Onder Projecten staat informatie over Dorp zonder regels. contact: downloads: brochure

72 Toekomst Crowdsourcing in Friesland de Stichting Maatschappij en Ondernemen (SMO) heeft voor de provincie Friesland de kennis van de massa weten te gebruiken. Samen met bewoners, wetenschappers, ondernemers en ambtenaren zijn 750 ideeën verzameld hoe Friesland er in 2030 uit moet zien. Meer weten: wijbouweneenwijk.nl Smallingerland: Iedereen, student, inwoner, specialist of andere geïnteresseerde in binnen- en buitenland, kan beslissen hoe een te bouwen wijk in de gemeente Smallingerland eruit komt te zien. Meedoen? Ga naar

73 Buurtcontracten Eindhoven Het buurtcontract is bedoeld om verschillende partijen bij de uitvoering van initiatieven te betrekken. Het buurtcontract geeft aan wát elke organisatie wáár en wannéér in de buurt gaat doen. Beleidsthema s Veiligheid, leefbaarheid, sociaal-fysiek. Methode Wijkcoördinatoren stellen de contracten op in nauwe samenwerking met bewonersorganisaties en andere partners. De gemeente neemt het initiatief en benadert buurtpartners om hun activiteiten in het contract in te brengen. Per buurt is één contract van kracht. Een contract loopt één jaar. Resultaten De ervaringen tot nu toe zijn positief. Bewoners en professionele partners zijn actief bezig met hun buurt, waardoor de betrokkenheid bij de buurt groter wordt. Meer weten? Website: contact: downloads: voorbeeld buurtcontract

74 Citaat Betrokken bescheidenheid / bescheiden betrokkenheid Als de overheid er niet meer direct over gaat, zijn andere strategieën nodig om burgerinitiatieven te sturen. De kunst zal zijn om de dynamiek mogelijk te maken en om deze productief te maken en te houden. Sturing op maatschappelijke veerkracht op basis van betrokken bescheidenheid en bescheiden betrokkenheid. Mark van Twist, decaan Nederlandse School voor Openbaar Bestuur. Uit: Op weg naar de doe het zelf democratie. Van burgerparticipatie naar overheidsparticipatie?

75 Formele burgerinitiatieven Het formele burgerinitiatief geeft burgers de mogelijkheid om een onderwerp op de agenda van de gemeenteraad te zetten. De raad moet zich er dan over uitspreken. Het formele burgerinitiatief wordt vaak gebruikt als drukmiddel, als burgers vinden dat hun initiatief geen serieuze aandacht krijgt of ambtelijk te lang blijft liggen. Gebruik Eind 2009 kent 70 procent van de gemeenten een formele Verordening Burgerinitiatief. Daar wordt echter niet veel gebruik van gemaakt: in de eerste helft van 2009 is bij bijna 60 procent van de gemeenten geen enkel burgerinitiatief ingediend, bij 20 procent slechts één. De mensen die wél een burgerinitiatief indienen zijn vaak bekenden van het stadhuis. Lager opgeleiden, allochtonen en jongeren dienen zelden een initiatief in. Het formele burgerinitiatief wordt door 64 procent van de griffiers gezien als een nuttig instrument. Verschillen Naast algemene voorwaarden (geen klacht of bezwaar, geen onderwerp dat net door de gemeenteraad is behandeld) zijn er ook voorwaarden die per gemeente verschillen. Zo is in Purmerend en Amersfoort slechts één handtekening nodig om een initiatief in te dienen. In Purmerend krijgen burgerinitiatieven voorrang op de agenda. In deze gemeente zijn de afgelopen twee jaar zo n 40 initiatieven behandeld (zie Purmerend op andere flap). Meer weten? Website: downloads: Onderzoek naar burgerinitiatieven, Wipkippen, wisselgeld & wisselend succes.

76 Test Is uw gemeente CLEAR? Participatie is het meest succesvol als burgers: - Kunnen Can do beschikken over middelen, vaardigheden, kennis om te participeren - Willen Like to gevoel van betrokkenheid hebben - In staat zijn Enabled to de mogelijkheid hebben om te participeren - Gevraagd worden Asked to door officiële instanties betrokken worden - Gehoord worden Responded to aangetoond zien wat er met hun inbreng gebeurt CLEAR is een zelfanalyse-instrument waarmee gemeenten hun burgerparticipatiebeleid kunnen toetsen.

77 Ondersteuning Maatschappelijke Initiatieven Rijksoverheid Ook binnen de Rijksoverheid staat de ondersteuning van burger- of maatschappelijke initiatieven op de agenda. Sinds 2007 heeft een aantal departementen zich verzameld in de werkgroep Ondersteuning Maatschappelijke Initiatieven (OMI). Projecten Ondersteuning van initiatieven vindt vooral plaats bij specifieke sectorale projecten zoals de vouchers van WWI, de WMO vanuit VWS, fileproof (VenW), klimaatinitiatieven (VROM) of voedselinitiatieven (LNV). Ontvangstpunten VROM en VenW hebben hun eigen loket of ontvangstpunt voor initiatieven. IdeeVROM is een platform voor initiatieven van bedrijven, burgers en maatschappelijke organisaties. Er komen zo n 600 initiatieven per jaar binnen waarvan 70 procent van burgers. Bij LNV en OCW wordt ook een ontvangstpunt opgezet. Eind 2009 is een verkenning gestart naar één ontvangstpunt voor de hele Rijksoverheid: IdeeRijk. Doorwerking: leren van initiatieven Naast het oproepen en ondersteunen van initiatieven wordt ook gekeken wat de overheid kan leren van initiatieven. Enkele voorbeelden: - Duurzame Dinsdag: jaarlijks worden honderden duurzame initiatieven aangeboden aan het Kabinet; - 16miljoenmensen: site waar iedereen zijn of haar initiatief kan plaatsen, in 2004 opgezet door AZ; - CO2-kaart: met initiatieven waarmee CO2-besparing wordt bereikt, ter inspiratie gemaakt door Greenwish in opdracht van VROM.

78 Tips voor de faciliterende ambtenaar Taal: zoek de juiste ambtenaren die ook de taal van bewoners spreken. Stroomlijning geldpotjes: help bij het zoeken van passende financiering Afwegingskader (wanneer wel/niet faciliteren): durf nee te zeggen. Signaleren: doorgeven aan organisaties, back-office Geef instellingen de ruimte om bewonersinitiatieven te steunen: bouw flexibiliteit in de contracten

79 Jongeren en burgerinitiatieven Ook jongeren nemen initiatieven, heel veel zelfs. Het blijkt alleen lastig voor gemeenten om die initiatieven boven tafel te krijgen. Net zoals de jongerengemeenteraad in Leidschendam-Voorburg (zie elders in deze waaier) hebben verschillende gemeenten hiervoor een oplossing gevonden. Capabel Amsterdam Capabel richt zich op opgroeiende jeugd in stadsdeel Bos en Lommer. Initiatieven uit de buurt worden maximaal aangemoedigd en ondersteund. Bureaucratie wordt omzeild door een unieke combinatie van private activiteitenfinanciering en publieke ondersteuningsgelden. Zo kunnen initiatieven razendsnel uitgevoerd worden. Meer weten: Tijd voor Talent Roosendaal Jongeren in Roosendaal kunnen een initiatief, uitgewerkt in een plan voorleggen aan een jury. De jury beslist of er geld wordt gegeven aan het plan. Voor tips en trucs over het maken van een plan en de uitvoering daarvan kunnen jongeren gebruik maken van de Tijd voor Talent Hyves. Meer weten: tijdvoortalent.hyves.nl/ STAD Haarlem STAD is de onafhankelijke en mede daarom populaire en succesvolle initiatievenmakelaar voor jongeren in Haarlem. STAD ondersteunt en begeleidt jonge initiatiefnemers door ze te verbinden met het jongereninitiatievenfonds van de gemeente of andere passende fondsen. Meer weten: Jongerenambassadeurs Tilburg De jongerenambassadeurs zetten zich actief in om jongeren aan te spreken om zelf activiteiten te organiseren. Daarna beoordelen de jongerenambassadeurs zelf welke initiatieven worden ondersteund. Meer weten:

80 Pas op! Valkuilen Niet doen 1. Doodknuffelen 2. Doorverwijzen 3. Opschalen 4. Bureaucratiseren 5. Sectoraal denken/reageren 6. Overnemen, ga niet onmiddellijk zelf over tot actie, niet loslaten 7. Subsidie geven zonder rekening te houden met de maat en aard van het initiatief. 8. Waardeoordeel geven over initiatief 9. Er bij successen vóór gaan staan als bestuurder (zgn. Hekking-syndroom) 10. Denken dat er een blauwdruk te maken valt voor de juiste aanpak

81 Financiering voor initiatieven Voor veel initiatieven hoeven bewoners geen subsidie van de gemeente. Soms hebben ze meer aan advies, morele ondersteuning, een vergunning of materiële ondersteuning. Bovendien is er voor een goed idee altijd geld, vaak buiten de overheid! Er zijn fondsen in Nederland. En sluit ook microkredieten en sponsoring niet uit. Subsidie van private fondsen Nederland kent (!) fondsen die initiatieven ondersteunen. Naast de grote fondsen als VSB, KNHM, Oranjefonds, Stichting DOEN, Start Foundation, Skanfonds of Triodos Foundation zijn er ook vele kleinere regionale of lokale fondsen. Meer informatie via: Lenen/microkrediet Voor sociale ondernemingen kan er een microkrediet of lening aangevraagd worden. Dit kan o.a. bij Gemeentelijke Kredietbanken, Triodos, ASN en Rabobank, Stichting Microfinanciering Nederland, Stichting Doen of participatiemaatschappijen zoals Start Green. Creatieve manieren van financieren Het initiatief kan ook financiering genereren door steun te vragen in natura, door sponsoring, door donaties/ giften of door geld te vragen voor een product dat bij het initiatief past. Denk ook eens aan andere organisaties als woningbouwcorporaties, MVO-organisaties, beursvloeren of serviceclubs als Lions of Rotary. Handige websites: Download: Financieringswijzer Greenwish

82 Wat is een faciliterende ambtenaar? Herkent u zich in deze vijf kenmerken van de faciliterende ambtenaar Ik heb een faciliterende houding: luisteren, aandacht geven, vertrouwen winnen Ik ben een klankbord: meedenken Ik verbind: netwerk openstellen Ik help initiatiefnemers in het proces: zodat zij zich met de inhoud kunnen bezighouden Ik ontkoker: kijk over de eigen grenzen heen en ga oplossingsgericht te werk.

83 Werkboek en nu zelf aan de slag! U heeft in uw dagelijkse werk regelmatig te maken met burgerinitiatieven. Om u hierbij te ondersteunen en te inspireren verschijnt in in februari het werkboek Help een burgerinitiatief De faciliterende ambtenaar. Het boek gaat in op vragen als Hoe ondersteun ik een burgerinitiatief zonder het over te nemen? en Welke faciliterende rollen kan ik spelen? en Hoe lok ik initiatieven uit?. In vijf stappen belichten de makers de verschillende aspecten van het omgaan met burgerinitiatieven. Stap 1: externe oriëntatie zoeken en uitlokken van initiatieven Stap 2: interne oriëntatie is uw gemeente er klaar voor? Stap 3: eerste contact - faciliteren aan de frontoffice Stap 4: ondersteunen en doorverwijzen Stap 5: uitvoeren en beleidsvorming Het werkboek bevat naast theorie en informatie ook veel praktijkervaringen, voorbeelden, tips, trucks en handvatten om het werken met burgerinitiatieven makkelijker te maken. Én leuker! Het werkboek wordt in het voorjaar van 2010 uitgegeven door het Instituut voor Publiek en Politiek (IPP) samen met het ministerie van BZK. Voor meer informatie, bestellen of downloaden kunt u terecht op de website

84 Is uw gemeente rijp voor burgerinitiatieven? Is de houding van ambtenaren binnen uw gemeente positief tegenover initiatieven? JA / NEE Is er fte vrijgemaakt voor het ondersteunen van initiatiefnemers? JA / NEE Is er een loket voor initiatiefnemers? JA / NEE Is er een visie op het ondersteunen van initiatieven? Onder andere een visie op welke ondersteuning u wel/niet biedt? JA / NEE Meer dan één keer NEE: U heeft hulp nodig. Ga naar voor tips en trucs. Maar één keer NEE: Uw gemeente is op de goede weg, ga zo door! Mogelijk vindt u op www. helpeenburgerinitiatief.nl toch nog tips en trucs die uw gemeente verder kunnen helpen! Op alle vragen JA: Uw gemeente is klaar voor het ondersteunen van initiatieven en doet dit waarschijnlijk ook al. Deel uw kennis op om collega s in andere gemeenten te helpen.

85 Training en nu zelf aan de slag! Heeft u in uw werk als ambtenaar te maken met burgerinitiatieven? Is het niet altijd duidelijk wat er dan van u verwacht wordt? Willen de burgers iets anders dan wat u kunt bieden? Kijken sommige collega s wat cynisch aan tegen burgerinitiatieven? In deze training worden vragen als deze beantwoord en twijfels weggenomen. De training bestaat uit twee dagdelen met een tussentijdse praktijkopdracht. Het biedt een mix van praktijk en theorie en gaat in op kennis en ervaringen van deelnemers en op houding en gedrag. De cursus wordt bij voorkeur incompany gegeven. Opbouw training Vooronderzoek in de betreffende gemeente: Waar loopt u in de praktijk tegenaan? Welke knelpunten ervaart u bij het behandelen van burgerinitiatieven? De verkregen inzichten vormen de basisinformatie voor de cursus. Eerste trainingsdag: Theoretisch kader, plaatsen van participatie in historische context en delen van ervaringen. Hoe zou u willen reageren en wat houdt u tegen? Uitleg van de verschillende rollen die een ambtenaar kan aannemen. Welke rol past bij welke vraag of initiatief? Opdracht: Aan de hand van een praktijkopdracht na de eerste trainingsdag toetsen deelnemers de theorie aan de praktijk. Elke deelnemer formuleert een eigen opdracht. Tussentijds contact: De begeleiders houden tussentijds contact en bieden de cursisten ondersteuning bij het uitvoeren van de opdracht. Tweede trainingsdag: Terugkoppeling en uitwisseling van ervaringen uit de opdrachten. Wat zijn succesen faalfactoren? Hoe krijg ik de organisatie voor een burgergerichte aanpak? Intern draagvlak creëren. Do s en don ts: gouden regels voor de gemeente. Meer weten?: Instituut voor Publiek en Politiek IPP: GreenWish:

86 Anders denken Wat is representativiteit? Maak onderscheid tussen formele representatie (via verkiezingen), descriptieve representatie (je bent gelijk aan de gemiddelde persoon die je vertegenwoordigd) en symbolische representatie (de mate waarin je de gevoelens en opvattingen van je achterban vertolkt). Raadsleden zijn vaak alleen formeel representatief, bij initiatiefnemers kan je beter op zoek gaan naar symbolische representatie.

87 Expertkring en nu zelf aan de slag! Het IPP werkt samen met gemeenten, universiteiten en deskundigen die veel ervaring hebben met burgerinitiatieven. Met deze koplopers is een Expertkring gestart om verder te werken aan een goede aanpak van burgerinitiatieven. In deze Expertkring komen wethouders, ambtenaren, griffiers, onderzoekers, raadsleden, initiatiefnemers en andere deskundigen samen om: van elkaars kennis en ervaringen te leren; elkaar te inspireren en te zoeken naar nieuwe wegen en oplossingen; het instrument burgerinitiatief verder te ontwikkelen; de opgedane inzichten en deskundigheid over te dragen aan anderen. De Expertkring komt ongeveer drie keer per jaar bij elkaar. Elke keer wordt een ander thema uitgediept aan de hand van ervaringen van één of meerdere gemeenten. Indien daar behoefte aan is, kunnen specifieke onderwerpen in tijdelijke werkgroepen verder uitgediept worden. Tussen de bijeenkomsten door wisselen de deelnemers informatie uit via de site en een informatiebrief. Het IPP coördineert en ondersteunt de Expertkring. Ook interesse om deel te nemen? Kijk op de website en kies onder Producten en diensten het menu-item Onderzoek en advies.

88 Internationale inspiratie Participatieve budgetten In Brazilië (o.a. Porto Alegre) en Berlijn (Lichtenberg) is al 10 jaar ervaring met systemen waarbij de bewoners zelf bepalen waaraan het gemeenschapsgeld wordt besteed. De gemeentebegroting wordt niet vastgesteld in de gemeenteraad maar tijdens grote openbare bijeenkomsten. Ook in Spanje (Cordoba), België (Bergen) en de VS (Hotspringsvillage) wordt op deze manier gewerkt. Zie ook

89 en nu zelf aan de slag! Deze website is ontwikkeld om u in uw werk met burgerinitiatieven te ondersteunen en te informeren. De site biedt aanvullend op het werkboek meer achtergrondinformatie, mogelijkheden, contacten, links en formulieren die u kunt overnemen. Op de site kunt u doorklikken naar: - Hoe u initiatiefnemers kunt helpen; - Hoe u uw eigen organisatie klaar maakt voor burgerinitiatieven; - Hoe u initiatiefnemers, indien nodig, naar geschikte ondersteuningsorganisaties kan doorverwijzen; - De online agenda met een overzicht van bijeenkomsten. In de toekomst wordt de site uitgebreid met een mogelijkheid voor onderlinge informatie-uitwisseling en het leggen van contacten. Digitale ontmoetingsplaats De site wil ambtenaren inspireren, op ideeën brengen en met elkaar in contact laten komen. Maar ook aan het werk zetten: u wordt uitgenodigd informatie van uw eigen gemeente met anderen te delen!

Op weg naar een duurzame sportvereniging

Op weg naar een duurzame sportvereniging Op weg naar een duurzame sportvereniging 1 Inhoud Inleiding... 4 De fasen op een rij... 10 1. Dromen... 11 1.1 Het begint met een droom... 11 1.2 Mandaat van bestuur en leden... 12 1.3 Wijs verantwoordelijke(n)

Nadere informatie

www.rotterdam.nl Actieprogramma gericht op het bestrijden van eenzaamheid December 2014 Voor mekaar

www.rotterdam.nl Actieprogramma gericht op het bestrijden van eenzaamheid December 2014 Voor mekaar www.rotterdam.nl Actieprogramma gericht op het bestrijden van eenzaamheid December 2014 Voor mekaar Inhoud Voorwoord 4 Hoofdstuk 1: Inleiding 5 Hoofdstuk 2: Eenzaam in Rotterdam: Het probleem 6 Hoofdstuk

Nadere informatie

Bouwen aan Buurthulp. Handboek voor het organiseren van. onderlinge hulpverlening in de buurt

Bouwen aan Buurthulp. Handboek voor het organiseren van. onderlinge hulpverlening in de buurt Bouwen aan Buurthulp Handboek voor het organiseren van onderlinge hulpverlening in de buurt Auteurs: Wilco Kruijswijk, Kitty van den Hoek en Jan Willem van de Maat Met dank aan: Anita Peters en Annette

Nadere informatie

Uitgave van In actie met burgers!, deelproject van het Actieprogramma Lokaal Bestuur. oktober 2014. Met burgers! Spoorboekje voor raad en college

Uitgave van In actie met burgers!, deelproject van het Actieprogramma Lokaal Bestuur. oktober 2014. Met burgers! Spoorboekje voor raad en college Actie in oktober 2014 Uitgave van In actie met burgers!, deelproject van het Actieprogramma Lokaal Bestuur Met burgers! Spoorboekje voor raad en college Woord vooraf geachte lezer, De uitdaging voor gemeenten

Nadere informatie

Zorg voor senioren; hoe eerder, hoe beter! Beschrijving van het project Buurtcontactpersonen in Utrecht Binnenstad en Utrecht Noordoost

Zorg voor senioren; hoe eerder, hoe beter! Beschrijving van het project Buurtcontactpersonen in Utrecht Binnenstad en Utrecht Noordoost Zorg voor senioren; hoe eerder, hoe beter! Beschrijving van het project Buurtcontactpersonen in Utrecht Binnenstad en Utrecht Noordoost Stade Advies Utrecht, mei 2008 Lous Brouwer in opdracht van i.s.m.

Nadere informatie

Auteurs. raadsleden John Huijs. ondersteuning Gerda Dings Druk. Uitgave Raadswerkgroep Stad. (GL) * Jos Feller (D66) Bep Holla (PvdA)

Auteurs. raadsleden John Huijs. ondersteuning Gerda Dings Druk. Uitgave Raadswerkgroep Stad. (GL) * Jos Feller (D66) Bep Holla (PvdA) Burgers aan zet Als we niets meer verlangen, Komt het spook van de herhaling in beeld: Dit was de twintigste eeuw, Wilt u er nog zo een? (A. Cornelis, Logica van het gevoel) COLOFON INHOUD Burgers aan

Nadere informatie

We gooien het de inspraak in

We gooien het de inspraak in We gooien het de inspraak in Een onderzoek naar de uitgangspunten voor behoorlijke burgerparticipatie 17 september 2009 2009/180 Behoorlijk omgaan met schadeclaims We gooien het de inspraak in Een onderzoek

Nadere informatie

Tijdschrift over de veranderende relatie tussen samenleving en overheid

Tijdschrift over de veranderende relatie tussen samenleving en overheid De rol van de raad Tijdschrift over de veranderende relatie tussen samenleving en overheid thema Loslaten, maar niet laten vallen Raadslid Jos Feller over zelfsturing en zelfregie in Venlo Pieter Winsemius:

Nadere informatie

Maak je buurt uitmuntend!

Maak je buurt uitmuntend! Maak je buurt uitmuntend! Handboek gemeenschapsmunten voor lokale besturen en organisaties 1 Vlaamse overheid Inhoudstafel Woord vooraf 4 Hoe dit handboek te lezen? 5 Inleiding 7 1. Verken de mogelijkheden

Nadere informatie

Voor de jeugd: Het Nieuw Rotterdams Jeugdstelsel

Voor de jeugd: Het Nieuw Rotterdams Jeugdstelsel Voor de jeugd: Het Nieuw Rotterdams Jeugdstelsel 2 Inhoudsopgave Samenvatting 4 1. Uitgangspositie 6 1.1 Voorlopig wettelijk kader 6 1.2 Inzicht in de verschuiving van verantwoordelijkheden 7 1.3 Rotterdamse

Nadere informatie

Tien STAPPEN VOOR. José Andringa Lidwien Reyn

Tien STAPPEN VOOR. José Andringa Lidwien Reyn Tien STAPPEN VOOR EEN SUCCESVOLLE Community of Practice José Andringa Lidwien Reyn TIEN STAPPEN VOOR EEN SUCCESVOLLE Community of Practice José Andringa Lidwien Reyn ISBN/EAN: 978-90-5748-096-6 2014 Rijksdienst

Nadere informatie

Van contact tot contract

Van contact tot contract Van contact tot contract Onderzoek naar de optimalisering van de Beursvloer HIER EEN FOTO Auteurs: Mariska van der Willigen en Nathalie Verdonschot CIVIQ, oktober 2006 CIVIQ stimuleert, vernieuwt en versterkt

Nadere informatie

Een voorbeeld voor. De betekenis van de Krajicek Scholarship. Jeroen Vermeulen & Paul Verweel

Een voorbeeld voor. De betekenis van de Krajicek Scholarship. Jeroen Vermeulen & Paul Verweel Een voorbeeld voor jongeren in de wijk De betekenis van de Krajicek Scholarship Jeroen Vermeulen & Paul Verweel Een voorbeeld voor jongeren in de wijk De betekenis van de Krajicek Scholarship Jeroen Vermeulen

Nadere informatie

SPortief. Participeren Uitgave. meer:

SPortief. Participeren Uitgave. meer: Wmo & SPort SPortief Participeren Uitgave 2011 meer: Combinatie Wmo en sport is goud waard Gemeenten geven het goede voorbeeld Alles over effi ciënt samenwerken Meerwaarde van maatschappelijke partners

Nadere informatie

Samenstelling: Dominique Boelen Manager Afdeling Beheer Leefomgeving Gemeente Vlissingen

Samenstelling: Dominique Boelen Manager Afdeling Beheer Leefomgeving Gemeente Vlissingen COLOFON Samenstelling: Dominique Boelen Manager Afdeling Beheer Leefomgeving Gemeente Vlissingen Mariët Kaptein Proces- en projectadviseur en projectleider Proeftuin Gemeente Vlissingen Marc de Jong Senior

Nadere informatie

Participatie in zicht

Participatie in zicht Participatie in zicht Gemeenten, jeugdigen, ouders en jeugdzorgcliënten in de transitie jeugdzorg 2013 Renske van der Gaag Rob Gilsing Jodi Mak Participatie in zicht Gemeenten, jeugdigen, ouders en jeugdzorgcliënten

Nadere informatie

Help mij het zelf te doen

Help mij het zelf te doen Help mij het zelf te doen Een pleidooi voor methodisch werken aan actief burgerschap Auteur(s) Radboud Engbersen (Platform31), Peter Rensen (Movisie) Datum Utrecht / Den Haag, november 2014 Inhoud 1 Inleiding...

Nadere informatie

Colofon. Vereniging NOV, april 2012

Colofon. Vereniging NOV, april 2012 In veilige handen Hoe begeleid ik vrijwilligersorganisaties bij het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag? Voor steunpunten en ondersteuners Colofon Tekst: Saskia Daru, Ronald Hetem, Wendela

Nadere informatie

VEILIGHEID DOOR SAMENWERKEN BUURT- BEMIDDELING IN PERSPECTIEF. Een praktijkevaluatie

VEILIGHEID DOOR SAMENWERKEN BUURT- BEMIDDELING IN PERSPECTIEF. Een praktijkevaluatie VEILIGHEID DOOR SAMENWERKEN BUURT- BEMIDDELING IN PERSPECTIEF Een praktijkevaluatie VEILIGHEID DOOR SAMENWERKEN pagina 2/103 BUURTBEMIDDELING IN PERSPECTIEF Een praktijkevaluatie Onderzoekers: Mariëlle

Nadere informatie

Opvoedondersteuning op school

Opvoedondersteuning op school Opvoedondersteuning op school chemie tussen ouders, leerkrachten en CJG Interviews Praktijkvoorbeelden Tips Deel samen één koffiepot Laat een methode geen dwingend keurslijf worden. Voor ouders is herkenning

Nadere informatie

Pleidooi voor de versterking van Welzijn binnen wonen-welzijn-zorg. Het alledaagse mogelijk maken

Pleidooi voor de versterking van Welzijn binnen wonen-welzijn-zorg. Het alledaagse mogelijk maken Pleidooi voor de versterking van Welzijn binnen wonen-welzijn-zorg Het alledaagse mogelijk maken Inhoud Voorwoord Voorwoord 3 1. Inleiding 4 2. Over welzijn gesproken 7 3. Het alledaagse mogelijk maken

Nadere informatie

Coöperaties voor en door burgers

Coöperaties voor en door burgers Kennisdossier 9: Coöperaties voor en door burgers Een nieuwe vorm van belangenbehartiging door actieve burgers mei 2014 Inhoudsopgave Samenvatting... 3 1. Wat zijn coöperaties?... 4 2. Achtergronden van

Nadere informatie

Opvoedingsondersteuning aan gezinnen met jonge kinderen door vrijwilligsters Succesvolle werkwijzen binnen Moeders Informeren Moeders (MIM)

Opvoedingsondersteuning aan gezinnen met jonge kinderen door vrijwilligsters Succesvolle werkwijzen binnen Moeders Informeren Moeders (MIM) Opvoedingsondersteuning aan gezinnen met jonge kinderen door vrijwilligsters Succesvolle werkwijzen binnen Moeders Informeren Moeders (MIM) ~ 7 ~ Opvoedingsondersteuning aan gezinnen met jonge kinderen

Nadere informatie

EEN ANDERE BAAN VOOR ÉÉN DAG. Zes evenementen waarbij medewerkers voor één dag kennismaken met ander werk en een andere organisatie

EEN ANDERE BAAN VOOR ÉÉN DAG. Zes evenementen waarbij medewerkers voor één dag kennismaken met ander werk en een andere organisatie EEN ANDERE BAAN VOOR ÉÉN DAG Zes evenementen waarbij medewerkers voor één dag kennismaken met ander werk en een andere organisatie DRENTHE EN DE WEEK VAN DE MOBILITEIT Met de twaalf deelnemende organisaties

Nadere informatie

Toekomstplan Landstede Welzijn, 2012-2016

Toekomstplan Landstede Welzijn, 2012-2016 Toekomstplan Landstede Welzijn, 2012-2016 Inleiding: Waarom dit document? In het kader van de bezuinigingen en Welzijn Nieuwe Stijl vinden zowel de gemeente Raalte als Landstede Welzijn een heroverweging

Nadere informatie

Maatwerk bij meervoudigheid. Domeinoverstijgende dienstverlening aan mensen met meervoudige problematiek

Maatwerk bij meervoudigheid. Domeinoverstijgende dienstverlening aan mensen met meervoudige problematiek Maatwerk bij meervoudigheid Domeinoverstijgende dienstverlening aan mensen met meervoudige problematiek Maatwerk bij meervoudigheid Domeinoverstijgende dienstverlening aan mensen met meervoudige problematiek

Nadere informatie

"Wat gaat er goed in jullie gezin?" Transformatie van het maatschappelijk domein in praktijk werkwijze Jeugdteam Weerpad in Zaanstad

Wat gaat er goed in jullie gezin? Transformatie van het maatschappelijk domein in praktijk werkwijze Jeugdteam Weerpad in Zaanstad "Wat gaat er goed in jullie gezin?" Transformatie van het maatschappelijk domein in praktijk werkwijze Jeugdteam Weerpad in Zaanstad Februari 2014 Colofon februari 2014 "Wat gaat er goed in jullie gezin?"

Nadere informatie

Werken aan Werk. Samen aan de slag

Werken aan Werk. Samen aan de slag Werken aan Werk Samen aan de slag 1 Uitwerkingsnota Participatie en Inkomen 2 Inhoudsopgave Toekomstbeeld 3 Inleiding: Utrecht Werkt aan Werk 4 Wat is de Utrechtse uitdaging? De 030-strategie Over deze

Nadere informatie

HOE KUNNEN GEMEENTEN DE ZELFREDZAAMHEID VAN BURGERS BEVORDEREN?

HOE KUNNEN GEMEENTEN DE ZELFREDZAAMHEID VAN BURGERS BEVORDEREN? HOE KUNNEN GEMEENTEN DE ZELFREDZAAMHEID VAN BURGERS BEVORDEREN? Rapportage literatuuronderzoek door Mariëlle Jansen Referentie MJN Utrecht, januari 2012 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKEN VOORWOORD Hoe kunnen

Nadere informatie