April/Mei 2009 jaargang 20. Ontwikkelingen in CAD, CAM en CAE

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "April/Mei 2009 jaargang 20. Ontwikkelingen in CAD, CAM en CAE"

Transcriptie

1 Ontwikkelingen in CAD, CAM en CAE 3 April/Mei 2009 jaargang 20 Special Bouw & Architectuur Uit de file, in de lucht Romeinen en CAD Parametrisch ontwerpen Onbegrensd modelleren

2 READY. STEADY. GO. A new driving force for AutoCAD Map 3D. AutoCAD Map 3D software is recognised as one of the leading engineering platforms for creating and managing spatial data. Today there is a need for an easy and more cost effective way to deliver AutoCAD Map 3D across organisations. To meet this growing demand Autodesk has a new partnership that will keep businesses in the driving seat with Autodesk geospatial applications. Autodesk, AutoCAD Map 3D are registered trademarks or trademarks of Autodesk, Inc., in the USA and/or other countries. All other brand names, product names, or trademarks belong to their respective holders. Autodesk reserves the right to alter product offerings and specifications at any time without notice, and is not responsible for typographical or graphical errors that may appear in this document Autodesk, Inc. All rights reserved.

3 Colofon CAD-Magazine is een vaktijdschrift voor (po tentiële) gebruikers van CAD, CAM, CAE, Mapping en Visua li sa tiesystemen en informeert over de ontwikkelingen en toepassings gebieden, alsmede over software- en hardware-produc ten, leveranciers en gebruikers. CAD-Magazine verschijnt 8x per jaar in Nederland en België. Directie/uitgever: Dhr. R. Groothuis Redactie: Tel.: (0527) Fax: (0527) Hoofdredacteur: Redacteuren: Aan deze uitgave werkten mee: Jaap Dubbelaar Jean-Pierre van Gastel Gerard IJzermans Kurt IJzermans Danny Joseph Lambert-Jan Koops Remco Takken Advertentie-exploitatie: Tel.: (0527) Fax: (0527) Dhr. W. Westerhof Abonnementenservice: Tel.: (0527) Fax: (0527) Mw. L. Pels drs. J.F.O. van Haaften drs. E. van Rees R. Sman Materialen en mogelijkheden In deze special over Bouw & Architectuur staan de verhalen van enkele gebruikers van diverse CAD-software in de bouw en architectuur centraal. Allemaal op hun eigen manier tevreden en enthousiast over het ontwerpen in 3D. Of het nou een dorp voor wezen in Tanzania is, een Romeinse boerderij of een futuristisch gebouw over de snelweg. Daarnaast ook enkele BIM-gerelateerde artikelen. Onder meer een interview met Maarten van Hezik, directeur van STABU, een artikel over een BIM-brochure die veel informatie biedt voor wie meer wil weten over het toepassen van BIM, en een artikel over de digitale bouwbibliotheek van Het Digitale Huis, een belangrijk hulpmiddel om van BIM een succes te kunnen maken. Daar blijft het natuurlijk niet bij, ook in deze special staan artikelen over andere onderwerpen. Rob Sman ging langs bij Royal Huisman waar ze luxe jachten bouwen, zelf ging ik kijken bij een seminar dat Adobe en Bentley Systems samen gaven over het delen en beheren van informatie. Van 3Dconnexion kwam de CEO langs bij de redactie, samen met de marketing manager voor Noord-Europa, om hun nieuwe 3D-muis te presenteren, die veel verbeteringen bevat ten opzichte van de nu vier jaar oude SpacePilot. In het 3D-printen volgen de ontwikkelingen elkaar snel op, in materialen en mogelijkheden. Het is nu ook al mogelijk om een werkend mechanisme in een bijna dichte behuizing te printen, door het gebruik van een ondersteunend materiaal dat later weggespoeld kan worden. Het openingsartikel is een bijzonder Nederlands succesverhaal, met behulp van SolidWorks is een voertuig ontworpen, de Pal-V, dat zowel op de openbare weg mag rijden, als dat het kan vliegen. Ideaal voor allerlei hulpdiensten zoals ANWB, ambulances en surveillerende politie, maar ook voor de particulier een manier om die tijdsverslindende en frustrerende files te vermijden. Ontwerp: Sander van der Kolk CMedia Productions, Emmeloord Druk: Drukkerij Giethoorn ten Brink, Meppel Uitgever: CMedia B.V. Constructieweg 17, 8305 AA Emmeloord Postbus 231, 8300 AE Emmeloord Job van Haaften Hoofdredacteur CAD-Magazine Abonnementen: Uitgebreide informatie over een abonnement op CAD-Magazine vindt u in de rubriek Lezersservice. CAD-Magazine op Internet: ISSN Niets uit deze uitgave mag geheel of gedeeltelijk worden overgenomen en vermenig vuldigd zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Copyright 2009 CMedia Productions B.V. 3

4 Doorbraak in BIM De totstandkoming van een digitaal Bouw Informatie Model (BIM), waarin alle informatie over een bouwplan consistent digitaal kan worden opgeslagen en bewerkt, is de ultieme droom van bouwend Nederland. Bouw & Civiel, Pagina 8. Informatie delen en beheren Doorbraak in BIM 8 Ik bim, jij bim-t, wij bim-men 15 PIM-sala-BIM 20 Efficiënt bouwen 26 Meer dan rekenen en tekenen 35 Er is heel veel mogelijk 36 Bedrijven overleven niet zonder BIM 37 BIM en CAD met sfeer 38 Brug 2006 signaleert vanuit neutrale positie 41 Stap voor stap 42 Heel visueel ingesteld 45 Romeinen en CAD 48 Peper- en zoutstel, column 73 Onbegrensd modelleren 74 In het dagelijks leven kom je regelmatig iets tegen dat dankzij Adobe-technologie is ontstaan, van de poster in het bushokje tot bewegende beelden op een website. De mogelijkheid om PDF s te maken, een techniek ontwikkeld door Adobe wordt zoveel mogelijk ingebouwd bij Bentley-software waardoor bijvoorbeeld ontwerpen eenvoudig zijn uit te wisselen. Reden om samen een seminar te organiseren op 17 maart jl. Platform, Pagina april, column 19 Informatie delen en beheren 24 Parametrisch ontwerpen 52 Beursbezoek, column 55 Slimme tools voor het toolpallet 66 Sigaren, column 77 In 3D een mechanisme printen Het printen in 3D heeft veel voordelen: snel een prototype in handen, de klant een voorbeeld kunnen tonen en meer. Het wordt ook steeds beter bereikbaar en betaalbaar. Het is met een 3D-printer van Dimension al mogelijk om een mechanisme te printen zonder dat de onderdelen nog in elkaar gezet moeten worden. Hardware, Pagina 30. Documenten beheren en printen 18 In 3D een mechanisme printen 30 Snellere 1120-serie voor CAD-gebruik 54 Nauwkeuriger navigeren 59

5 Vooruitgang is de traditie Al 125 jaar bouwt de firma Huisman te Vollenhove schepen. De laatste 25 jaar als Royal Huisman. Honderd jaar worden was de enige voorwaarde waaraan het bedrijf nog moest voldoen om het predicaat Koninklijke te mogen voeren. De twee andere criteria zijn: het bedrijf moet een belangrijke plaats innemen in zijn vakgebied, en van landelijke betekenis zijn. Aan beide wordt door Royal Huisman ruimschoots voldaan. Royal Huisman handhaaft zijn positie onder meer door Intelligent Engineering. Mechanical & Design, Pagina 22. Uit de file, in de lucht 6 Laserscannen voor betere motorproductie 12 Vooruitgang is de traditie 22 Zal het breken? 32 Sneller dan ooit 56 Digital Prototyping weer een stap verder 62 Wijzigen met en zonder historie 64 Hoe maak je een keuze Regelmatig wordt mij de vraag gesteld wat er nu beter is voor visualisatie/animatie, 3ds Max of Maya? En vervolgens komt dan de vraag: wanneer worden beide producten samengevoegd? Concreet worden beide producten nog steeds zeer goed verkocht en hebben beide een grote groep gebruikers. Visualisatie, Pagina 60. Hoe maak je een keuze 60 Real-time Viewports 70 Voorplaat In deze special over Bouw & Architectuur komen enthousiaste gebruikers aan het woord van diverse CAD-software die in de bouwsector wordt gebruikt. De voorplaat is een voorbeeld van moderne architectuur, de Torre Agbar die in Barcelona is te vinden. Zoals Altijd Zie Pagina 35 Trainingswijzer 16 Agenda 28 CAD-Courant 39 Kort Nieuws 47 Lezersservice 78 Volgende keer 78

6 MECHANICAL & DESIGN Veel belangstelling voor vliegende auto Uit de file, in de lucht Door Job van Haaften Een voertuig dat zowel op de weg als in de lucht kan voortbewegen was het ideaal voor John Bakker van Pal-V. Met behulp van SolidWorks is hij met een team van mensen al een heel eind op weg om dit te verwezenlijken. Het wordt een combinatie van de carver en de gyrocopter. 6

7 Er is veel regelgeving, zowel nationaal als Europees, voor verkeer op de weg en in de lucht. Dat betekent dat een voertuig die de weg op mag aan allerlei eisen moet voldoen. Voor personenauto s zijn die regels en eisen zo uitgebreid dat ze het erg moeilijk, zo niet onmogelijk, maken om een auto te maken die ook kan vliegen. Een driewielig voertuig valt onder de motoren en daar is het minder strak voor geregeld. Door uit te gaan van een carver, een driewielig voertuig dat als een motor kantelt in de bochten, en de principes van de gyrocopter, waren er meer mogelijkheden. Een gyrocopter lijkt op het eerste gezicht op een helikopter maar heeft geen door een motor aangedreven rotor. John Bakker is Chief Technology Officer bij Pal-V en vertelt over de aanpak. John Bakker: De Pal-V wordt s werelds eerste vliegende auto. We hebben een team van techneuten en financiële mensen. Techneuten denken in oplossingen en financiële mensen denken vaak in problemen, maar we versterken elkaar. De keuze voor de drie wielen was omdat het dan onder de regels van motoren valt, en daar zijn er minder van dan voor vierwielige voertuigen. De grootste uitdaging was nog wel de wielophanging, vooral vanwege de luxe die we gewend zijn in de huidige personenauto s. Maar met behulp van SolidWorks is het gelukt en er zit een motor in van 200 PK. Door het geringe gewicht valt het binnen de luchtvaartregels in een minder strak regime en zijn er veel mogelijkheden tot innovatieve ontwikkelingen. Bakker vervolgt: Het zwaartepunt is relatief hoog maar door de bewegingsmogelijkheden is het voertuig goed in balans. Het is te vergelijken met een beginnende skiër die de ski s breed heeft en het zwaartepunt lager en de ervaren skiër die de ski s dicht bijeen heeft en daardoor wendbaarder is. Het is een combinatie van twee bewezen technologieën maar als geheel iets totaal nieuws. De doelgroep is in eerste instantie de huidige groep automobilisten. Er is daardoor een groot marktpotentieel. Het is ook een ideaal voertuig voor hulpdiensten zoals hulpverlening bij ongevallen, surveillance door de politie, flying doctors, EHBO, Wegenwacht en dergelijke diensten en taken. Vooral handig doordat de Pal-V verticaal kan landen en is ontworpen voor Gyrocopter of autogyro Op het eerste gezicht lijkt een gyrocopter, ook autogyro genoemd, op een helikopter, maar bij een helikopter wordt de rotor door een motor aangedreven, zodat een helikopter de mogelijkheid heeft verticaal te stijgen en te dalen, doordat lucht actief verplaatst wordt. In een gyrocopter wordt de rotor uitsluitend in beweging gebracht door de langsstromende lucht. Deze creëert daardoor de hefkracht (lift). De voorwaartse beweging wordt ontleend aan een propeller of straalmotor. Door de hoek van de hele rotor en as te veranderen kan het toestel stijgen, dalen en sturen. Zelfs als de voortstuwingsmotor geheel uitvalt tijdens de vlucht, blijft de gyrocopter nog stabiel bestuurbaar en kan hij een zachte verticale landing maken. Hoewel het vliegen met een gyrocopter eenvoudig te leren en zeer veilig is, is het wel vereist vooraf vlieglessen te nemen en u te verdiepen in de lokale wetgeving. On ge lukken gebeuren zelden, en zijn vooral te wijten aan onoplettendheid (hoogspanningsdraden) of roekeloosheid. Carver De carver is een smal driewielig motorvoertuig, dat lijkt op een kruising tussen een auto en een motorfiets. Bij het nemen van een bocht wordt de carrosserie inclusief het voorwiel hydraulisch gekanteld, terwijl de achteras met beide achterwielen recht op de weg blijft. Deze bijzondere eigenschap is gebaseerd op een uitvinding Carver Engineering BV uit Dordrecht. Deze nieuwe technologie wordt Dynamic Vehicle Control genoemd. Door het kantelen wordt het zwaartepunt beter verdeeld dan in een gewone auto, waardoor bochten sneller kunnen worden genomen. In de carver is plaats voor maximaal twee personen, die achter elkaar zitten, dus in tandempositie. Voor het besturen van een Carver is een normaal autorijbewijs vereist. twee personen. De KLPD (Koninklijke Landelijke Politie Dienst) wil de eerste klant worden en het Rijk heeft al geld beschikbaar gesteld om de Pal-V te testen. Ook is er belangstelling vanuit de politie in Brandenburg (omgeving Berlijn met veel knooppunten en snelwegen), het Chinese leger en nog veel meer. Opstijgen Het uitklappen van de onderdelen die het van een carver tot een gyrocopter maken, en het opstijgen over een korte startbaan, kan eenvoudig geregeld worden. Bakker vertelt: Bijvoor beeld een korte startbaan bereikbaar vanaf parkeerplaatsen en tankstations, daar is al overleg over geweest met Rijkswaterstaat. Het zou in Nederland gerealiseerd kunnen worden dat iedereen vanaf elke plek in een straal van circa 15 kilometer een startbaan kan bereiken. Het vliegen kan nu in principe alleen overdag omdat dit op zicht gebeurt, er zal waarschijnlijk wel een vliegbrevet nodig zijn. Met een GPS-systeem in de Pal-V kunnen er meer mogelijkheden bijkomen, zoals s nachts vliegen wanneer ook de hoogtes van bijvoorbeeld elektriciteitsmasten en gebouwen meegenomen kunnen worden bij het navigeren. Toekomstmuziek maar wel realiseerbaar. Naar verwachting kan de Pal-V over ongeveer een jaar in productie worden genomen. 7

8 BOUW & CIVIEL Digitale Bouw Bibliotheek Doorbraak in BIM Door de redactie De totstandkoming van een digitaal Bouw Informatie Model (BIM), waarin alle informatie over een bouwplan consistent digitaal kan worden opgeslagen en bewerkt, is de ultieme droom van bouwend Nederland. Een efficiënte BIM-aanpak staat of valt echter met een goed gevulde en operationele BIM-bibliotheek. Het verschijnen van De Digitale Bouw Bibliotheek van Het Digitale Huis betekent dan ook een absolute doorbraak op dit gebied. In de praktijk Inmiddels wordt er in de praktijk volop geëxperimenteerd met het werken met BIM. Daarbij wordt duidelijk dat deze aanpak veel voordelen heeft, maar tegelijk gebiedt de eerlijkheid ook te zeggen dat er nog enkele belangrijke hobbels te overwinnen zijn. Eén van de grootste problemen is het ontbreken van een goede BIM-bibliotheek. In een Bouw Informatie Model moeten alle bouwdelen en producten worden voorzien van alle informatie die de verschillende disciplines, die met dat BIM werken, nodig hebben. Als bijvoorbeeld met een CAD-pakket een wand in het model wordt geplaatst, volstaat het niet om een geometrische 3D-voorstelling van die wand aan te maken, maar moeten ook de materiaalopbouw, de bouwfysische en constructieve eigenschappen, een bestekomschrijving, de kosten en alle andere relevante eigenschappen van die wand in het model worden opgenomen. Dat is een zeer arbeidsintensief proces, dat niet alleen veel tijd, maar ook expertise kost. De beschikbaarheid van een goede BIM-bibliotheek is dan ook een absolute randvoorwaarde voor effectief en rendabel werken met een Bouw Informatie Model. Tot nu toe was zo n bibliotheek echter wereldwijd niet voorhanden. Het verschijnen van De Digitale Bouw Bibliotheek van Het Digitale Huis betekent dan ook een absolute doorbraak op dit gebied. Dat het werken met een BIM (Bouw Informatie Model) de toekomst heeft, daarvan is zo langzamerhand iedereen in de bouw wel overtuigd. De voordelen van het werken met een Bouw Informatie Model zijn dan ook evident. Door alle informatie centraal op te slaan in één digitaal informatiemodel, wordt communicatie tussen verschillende disciplines en verschillende soorten software mogelijk. Hierdoor kunnen ontwerpers, tekenenaars, bestekschrijvers, kostendeskundigen, technische adviseurs, bouwfysisch toetsers en andere partijen met hun eigen software samenwerken aan één project en onderling gegevens uitwisselen. Door gebruik van een gezamenlijke projectdatabase zullen projectmedewerkers dan altijd dezelfde, meest actuele, informatie met elkaar delen. Optimale communicatie, consistente informatie, minder fouten en een enorme snelheidswinst zijn het gevolg. Digitale Bouw Bibliotheek De Digitale Bouw Bibliotheek biedt toegang tot een enorm assortiment bouwdelen en producten. Dit assortiment omvat, naast een zeer groot aantal producten van fabrikanten, ook een complete verzameling met niet-fabrikantgebonden bouwdelen. Veel bouwdelen, inclusief de bijbehorende informatie, worden on the fly aangemaakt op basis van de eisen die de gebruiker opgeeft. Dit gebeurt met behulp van flexibele bouwdeelrecepten. Met deze recepten kunnen ook samengestelde bouwdelen gegenereerd worden. Direct bij de hand De Digitale Bouw Bibliotheek bevat alle relevante bouwkundige informatie over bouwdelen en producten. Van elk bouwdeel vindt de gebruiker CAD-tekeningen en een STABU-bestektekst. Ook is er kosteninformatie en bouwfysische informatie voorhanden en is er steeds een link naar relevante regelgeving (het Bouwbesluit). Daarmee voldoet De Digitale Bouw Bibliotheek aan de informatiebehoefte van de spelers die aan een ontwerp werken. Het gaat 8

9 op dit moment om ontwerpers, tekenaars, toetsers, calculators en bestekschrijvers, maar in de toekomst zal ook informatie worden toegevoegd voor andere disciplines. Iedere groep stelt zijn eigen belang in bouwdelen, werkt met zijn eigen programmatuur en zoekt naar zijn eigen type informatie. De Digitale Bouw Bibliotheek bedient al deze groepen op maat met direct bruikbare informatie. Zoeken naar informatie De Digitale Bouw Bibliotheek maakt gebruik van een revolutionair nieuw zoeksysteem. Er zijn verschillende zoekmethoden die door elkaar heen gebruikt kunnen worden en die allemaal gebruik maken van hetzelfde zoekvenster. De gebruiker spreekt de bibliotheek aan alsof het een bouwkundige collega is: met bouwkundige termen. Hij kan bijvoorbeeld de naam van een product of een fabrikant intypen, of een eigenschap, een trefwoord, of een bouwdeeltype. Maar er kan ook worden gezocht in lijsten of op NL-SFBcodering. Zoekop drach ten kunnen stap voor stap steeds verder worden ver - fijnd. Door op bepaalde eigenschappen of prestatie-eisen te zoeken, kunnen abstracte bouwdelen worden gevonden, maar kunnen ook producten van fabrikanten met elkaar worden vergeleken, die dezelfde eigenschappen delen. De keuze van het juiste product wordt hierdoor aanzienlijk vereenvoudigd. Altijd up-to-date Het verder vullen en up-to-date houden van De Digitale Bouw Bibliotheek is een continu proces. Een team van tien bouwkundigen vormt de permanente vulploeg van De Digitale Bouw Bibliotheek. Nieuwe informatie wordt wekelijks ter beschikking gesteld. Bij het opstarten van De Digitale Bouw Bibliotheek worden de data automatisch via internet gesynchroniseerd. Gebruikers kunnen ook aanvragen indienen voor de toevoeging van informatie aan De Digitale Bouw Bibliotheek. Koppelingen De Digitale Bouw Bibliotheek is (onder meer) gekoppeld aan AutoCAD ALFA en Arkey ASD, de twee bouwkundige CAD-applicaties van Het Digitale Huis en natuurlijk ook aan de STABU-bestekverwerker, het toetsingsprogramma en het calculatieprogramma van Het Digitale Huis. Later dit jaar komen ook andere koppelingen beschikbaar, waaronder een IFC-koppeling. In de praktijk betekent dat, dat nu reeds zo n 1000 architectenbureaus in Nederland met De Digitale Bouw Bibliotheek werken. Staps gewijs zullen deze bureaus in de komende tijd de overgang maken van de traditionele werkwijze naar het werken met het BIM van Het Digitale Huis. De Digitale Bouw Bibliotheek wordt gemaakt door De Twee Snoeken Automatisering BV. Meer informatie is te vinden op: 9

10 banen Wij zijn op zoek naar een enthousiaste NIEUW! vacaturepagina s in Widenhorn Industriële Automatisering BV (ca. 12 medewerkers) is al 25 jaar de specialist op het gebied van productie optimalisatie met behulp van CADCAM & DNC. Onder onze klanten bevinden zich de meest toonaangevende bedrijven op het gebied van aerospace, automotive, defensie en machinebouw. SpaceClaim is s werelds snelst groeiende 3D CAD systeem. Door het gestaag toenemend aantal van onze klanten met SpaceClaim zijn wij op zoek naar een enthousiaste (Junior) Account Manager voor onze SpaceClaim oplossingen. Je wordt intern opgeleid door onze medewerkers en leert de basis van al onze CADCAM oplossingen en specifiek SpaceClaim. De werkzaamheden zullen gefaseerd doorgevoerd worden. Uiteindelijk wordt jij ons aanspreekpunt van onze klanten SpaceClaim. De belangrijkste taak is om bedrijven te adviseren in het optimaal toepassen van SpaceClaim met het doel nieuwe klanten verwerven. Je kan volledig zelfstandig opereren met hulp van onze backoffice. Onderstaand een afbeelding van een product met SpaceClaim getekend. Wat ga je doen? Jouw voornaamste werkzaamheden zullen o.a. bestaan uit het: onderhouden van klantcontacten telefonisch benaderen van potentiële SpaceClaim klanten afspraken maken met klanten en potentiële klanten adviseren van SpaceClaim demonstreren van SpaceClaim verkopen van SpaceClaim Plaats vanaf 250, uw vacature hier en online Wat verwachten wij? HBO opleiding of gelijkwaardig werk- en denkniveau dat je zelfstandig kunt werken een klantgerichte en commerciële instelling accuratesse en goede communicatieve vaardigheden beheersing van de Nederlandse taal in woord en geschrift beheersing van de Engelse taal in woord verkoopervaring is een pre Wat bieden wij? een veelzijdige baan in een jong team een goede basis salariëring een variabele beloning afhankelijk van je omzet goede secundaire arbeidsvoorwaarden mogelijkheid om te groeien in je functie interne en externe opleiding van enkele weken mobiele telefoon van de zaak Wat moet je doen? Lijkt het je een aantrekkelijke functie, spreekt onze organisatie je aan en denk jij dat jij in aanmerking komt voor deze functie, dan kun jij je sollicitatie sturen naar Widenhorn Industriële Automatisering BV, Anco Euser (Directeur), Postbus 950, 3160 AD Rhoon of mailen naar: 10

11 > Kwaliteit en snelheid tegen de laagste kosten - Wereldwijd kantoren - Honderden Specialisten direct beschikbaar - Nederlandse Projectleiders - Realtime online inzicht in projectstatus 11

12 MECHANICAL & DESIGN Volkswagen verifieert en optimialiseert met Metris Laserscannen voor betere Door de redactie De gieterij van Volkswagen in Hannover, Duitsland, past Metris laserscanning toe om de geometrie van zandvormen te inspecteren die gebruikt worden in de productie van gegoten aluminium motoronderdelen. Een laserscanner gemonteerd op een CMM legt de volledige kwetsbare zandkorreloppervlakken van zandkernen vast, wat voorheen niet mogelijk was met aanraaksondes. Meetrapporten die geometrische deviaties grafisch weergeven, helpen Volkswagen om direct de kwaliteit van het gehele zandkernoppervlak te evalueren. Met deze informatie komt het bedrijf tot een consistente en meer betrouwbare kwaliteitsopvolging van de machines die de zandkernen produceren. Bijkomend is de laserscanner in staat om ingewikkelde vrijevormonderdelen nauwkeurig te inspecteren, waardoor ontwerpaanpassingen tijdens de productie van aluminium motoronderdelen vermeden worden, wat veel tijd, geld en inspanning bespaart. Contactloze inspectie van zandkernen De gieterij van Volkswagen in Hannover produceert jaarlijks meer dan 1,5 miljoen cylinderkoppen en 1,3 miljoen inlaatspruitstukken naast andere motoronderdelen, die gebruikt worden voor het vervaardigen van Volkswagen, Audi en Bentley motoren. In Hannover worden deze aluminium motoronderdelen geproduceerd door middel van de hete kist zandkernproductiemethode. Het continue gebruik van dezelfde gietmatrijzen leidt uiteindelijk tot lichte slijtage, nadat hiermee duizenden zandkernen geproduceerd werden. Om de kwaliteit van de zandkernproductiemachines te volgen en te waarborgen, verifiëren kwaliteitsingenieurs van Volkswagen regelmatig de geometrie van de zandkernen. Telkens als er een bepaald aantal zandvormen geproduceerd is, onderwerpen ze enkele zandkernen aan een volledige geometrische 3D inspectie. Een CMM-gemonteerde Metris LC50 laserscanner scant het volledige oppervlak van de geïnspecteerde onderdelen met een snelheid van tienduizenden meetpunten per seconde. De Metris LC50 laserlijnscanner is specifiek ontworpen voor het met hoge snelheid inscannen van grotere onderdelen. Daarom duurt de volledige procedure van inspectie tot rapport slechts een dertigtal minuten voor de meeste vrijevor- In één seconde legt de CMM-gemonteerde Metris LC50 laserscanner tienduizenden meetpunten vast. 12

13 De Volkswagen gieterij in Hannover produceert jaarlijks miljoenen motoronderdelen die terecht komen in Volkswagen, Audi en Bentley wagens. motorproductie monderdelen. De interface tussen de Metris laserscanner en de CMM is een vijfassige Renishaw PH10 interface. Deze unit biedt de mogelijkheid om de sonde van de laserscanner te positioneren onder verschillende hoeken, wat de scanner visuele toegang verleent tot moeilijker te bereiken deelgebieden. Metrologie-ingenieurs van Volkswagen gebruiken Metris Focus software om het CMM-stuurpad dat de scanner volgt tijdens de scanningprocedure te definiëren. Ofwel ze programmeren het scannerpad on-line bij de CMM ofwel off-line op basis van de CAD-informatie van de zandkern. In vergelijking met het ingewikkelde programmeerwerk voor aanraaksondes is de definitie van het traject voor de CMM-gemonteerde scanner veel eenvoudiger. Dit is zo omdat het volstaat voor de CMM om de laserscanner volgens een lineair of gebogen pad te verplaatsen om een partiële scan uit te voeren. Het resultaat van een zandkernscan is een wolk van miljoenen meetpunten, die een digitale 3D kopie van het ingescande oppervlak vertegenwoordigt. Een beeld van een zandkern voor een motor-waterkoelingsreservoir in Metris Focus Scan software. Het resultaat is een puntenwolk, een digitaal 3D duplicaat van het gescande oppervlak. Contactloze inspectie Na het uitvoeren van puntenwolkbewerkingen, zoals puntenreductie, meshen, overgangen aanpassen en detectie van geometrische kenmerken, lijnen Volkswagen ingenieurs het gemeten zandkernoppervlak uit met het originele CAD-model. Wanneer de gemeten en de nominale zandkernvormen uitgelijnd zijn volgens de best fit -methode, voeren ze een automatische vergelijking tussen beiden door. Op grafische meetrapporten, met kleurgecodeerde zones die de locale geometrieafwijking weergeven, trekken locaties of gebieden die buiten de tolerantie liggen meteen de aandacht. Dit inzicht op detailniveau maakt het hun mogelijk om de slijtage van de zandkerngietmatrijzen te analyseren. Dit soort informatie gebruiken ze als onderdeel van grafische inspectierapporten, die ze dan gemakkelijk kunnen uitwisselen met interne en externe partijen om hierover gericht te discussiëren en weloverwogen beslissingen te nemen. Kwaliteitsgarantie Metris laserscanning is zeer doelgericht bij het evalueren van de geometrische kwaliteit van gehele zandkernonderdelen, vertelt Frank Jeltsch, metrologie-ingenieur bij Volks - wagen in Hannover, Duitsland. het zandkorreloppervlak maakt het zeer moeilijk om betrouwbare meetdata te verkrijgen. Daarom is de contactloze Metris-technologie uitermate geschikt om nauwkeurig en efficiënt kwaliteitscontrole uit te voeren op zandkernstructuren. Onze Metris laserscanner levert betrouwbare meetresultaten af omdat deze optische sonde beschikt over een meetnauwkeurigheid van ongeveer 20 micron, wat ver onder de 200 micron diameter van één enkele zandkorrel ligt. Deze grafische, digitale aanpak maakt het ons mogelijk om de textuur van het zandkernoppervlak in te meten en de minste slijtage van de zandkernmatrijzen op te sporen. Nu zien we letterlijk de volledige vorm van de zandkern, en door vergelijking tussen het onderdeel en het CAD-model, zijn we in staat om lokale foutjes in het zandoppervlak consistent op te sporen en te analyseren. Dit soort kwaliteitsbewaking is zeer belangrijk in het in stand houden van topkwaliteit in de productie van zandkernen en aluminium motoronderdelen. Naast het verbeteren van de kwaliteitsbewaking, helpt het gebruik van de Metris laserscanner om de geometrische controle vroeger in het proces te laten plaatsgrijpen. Waar laserscanning momenteel toegepast wordt op zandkernen, werden voorheen enkel bevredigende resultaten verkregen met metingen uitgevoerd op de vervaardigde aluminium motoronderdelen. Tactiele metingen leveren enkel geometrische informatie op over bepaalde specifieke inspectie - locaties, maar geen enkele informatie over plaatsen die minder toegankelijk zijn voor de aanraaksonde. 13

14 CAD93:CAD :06 Pagina 14 waterkoelingsreservoirs. Verder onderzoek toonde aan dat het ontwerp van de zandkernen in orde was, en dat de buiging ontstond tijdens het produceren van de zandkernen. Zonder laserscanning hadden we de buiging waarschijnlijk nooit opgemerkt, legt Frank Jeltsch uit. En bij het evalueren van potentiële oplossingen heeft laserscanning ons geholpen de beste oplossing te selecteren om de buiging tegen te gaan. Het eindresultaat van deze procesverandering is een seriële fabricage die nauwkeurige en perfect uitgelijnde zandkernen aflevert voor de productie van motorwaterkoelingsreservoirs, vertelt Frank Jeltsch. Op deze wijze kunnen we de geometrie van prototypes reeds optimaliseren op zandkernniveau. Vroeger was het wachten tot er enkele aluminium motorwaterkoelingsreservoirs geproduceerd waren, voordat we de geometrie konden verifiëren. Door middel van deze werkwijze vermijden we op langere termijn dat we ontwerpiteraties moeten doorvoeren tijdens het aluminiumgietproces, waardoor we veel tijd, geld, inspanning en afvalmateriaal kunnen besparen. Kleurgecodeerde zones geven duidelijk aan waar de geometrie lokaal het meest afwijkt. En gebaseerd op de onvolledige informatie die beschikbaar kwam, is het een hele uitdaging om numeriek oppervlakonvolmaaktheden te detecteren. Betere productiemethodiek voor zandkernen Laserscanning heeft er ook voor gezorgd dat de productiemethode voor zandkernen verbeterd kon worden. Via laserscanning hebben kwaliteitsingenieurs van Volkwagen steeds een minieme doorbuiging vastgesteld, bij de zandkernen die gebruikt worden voor de productie van motor- G A N A A R W W W. C A D M A G A Z I N E. N L En vraag een gratis proefexemplaar aan. 1 Bedragen zijn excl. 6% BTW. U ontvangt automatisch een factuur. Het jaarabonnement geldt tot wederopzegging en wordt automatisch omgezet in een regulier jaarabonnement. CAD-Magazine verschijnt 8 keer per jaar. De reguliere prijs voor een jaarabonnement is 72,50 excl. BTW voor verzending binnen Nederland. Voor verzending buiten Nederland bedraagt de prijs 98,- 14

15 BOUW & CIVIEL ICT-golven in de bouwwereld Ik bim, jij bim-t, wij bim-men Door Job van Haaften Bij het Centre for Process Innovation in building & Construction (CPI) is een brochure verschenen over BIM. Het is bestemd voor iedereen die zich bezighoudt met het bouwproces, van voorbereidingsfase tot beheer en sloop. De ICT-ontwikkelingen in de bouw volgen elkaar snel op, daardoor zullen er velen zijn die door de bomen het bos, ofwel door de bakstenen het gebouw, niet meer zien. Het is en lijkt misschien complex maar ICT in de bouw is wel de toekomst; in Nede - land en over de grens wordt steeds meer met digitale bouwmodellen gewerkt. Voorbeeldprojecten Digitale bouwmodellen geven een scala aan informatie waarmee het bouwproces efficiënter en effectiever kan verlopen. Denk daarbij aan informatie over eigenschappen van materialen, planningen, budgetten, informatie over vervangbaarheid bij renovatie, onderhoud of informatie met betrekking tot gebouwklimaat. Door deze en andere informatie te koppelen, kan de BIM-gebruiker heldere afspraken maken met andere gebruikers, zoals toeleveranciers, aannemers, architecten, beheerders en eigenaren. En die heldere afspraken kunnen worden Brochure: Ik bim, jij bim-t, wij bimmen; ICT golven in de bouwwereld Uitgever: Centre for Process Innovation in building & construction ISBN/EAN Aantal pagina s: 40 Prijs: 7,50 euro Te bestellen bij de uitgever via of tel overzien en worden waargemaakt. In de brochure wordt allereerst uitgelegd wat onder BIM wordt verstaan. Verder worden er een paar voorbeelden van projecten gegeven waarin met BIM is gewerkt, zoals bedrijfsgebouwen en een spoorbrug. Hierin komt het hele proces aan de orde en de ervaringen van de gebruikers. Dat BIM interessant is voor de aanstaande bewoner of gebruiker van een pand mag duidelijk zijn. Deze kan bijvoorbeeld virtueel door zijn appartement lopen en een goed beeld krijgen van de ruimte, interieur en omgeving. Samenwerken Het werken met een BIM maakt het noodzakelijk dat veel partijen met elkaar samenwerken. Het is de bedoeling dat de informatie door alle betrokken partijen wordt uitgelezen en aangevuld. Daarvoor zijn softwareapplicaties nodig die dat aankunnen, en deze zijn voorhanden. Uitwisseling van informatie kan dus alleen plaatsvinden als de verschillende systemen een gemeenschappelijke taal spelen. De basis voor deze taal wordt gelegd door de Industry Foundation Classes (IFC). Om de gegevens van een BIM van het bouwwerk internationaal en in de volle breedte van de bouwkolom te kunnen uitwisselen, wordt door de International Alliance for Inter - operability (IAI) gewerkt aan een open uitwisselstandaard voor BIM-informatie. Deze standaarden worden vastgelegd in een bibliotheek of objectenbibliotheek. De IAI werkt aan bibliotheekstandaarden en handboeken via de werkmethodiek Buil - dingsmart. Geografische informatie Het bouwmodel is een beschrijving van de (toekomstige) werkelijkheid dat met behulp van een verzameling standaarden en definities wordt vastgelegd. Dit kan aangevuld worden met geografische informatie (GIS) en ook gebruikt worden om een gebied vast te leggen: Gebied Informatie Model. Daarmee kunnen stedenbouwkundige plannen en berekeningen van grondexploitatie worden meegenomen in het model. De technologie rondom BIM is voortdurend in ontwikkeling en de aandacht vanuit de overheid is groeiende. Grote opdrachtgevers en de overheid stippelen een implementatiestrategie uit, waarbij in de nabije toekomst de toepassing van BIM wordt voorgeschreven op onderdelen. 15

16 HOFSTEDE VAN ERKEL Hofstede van Erkel Bilderdijkkade 13a 1053 VA Amsterdam tel.: fax: * AutoCAD Basis * AutoCAD Update * AutoCAD Gevorderd * AutoCAD Update * AutoCAD Mechanical Professional Certification * Inventor Suite Basis Spoed (3 1/2 dag) * Inventor Suite Basis Stnd. (5 dagen) * Inventor Suite Basis Extra (6 dagen) * Inventor Suite Gevorderd * Inventor Professional Basis * Inventor Release Update * Inventor Thema Training * Inventor Professional Modules * Vault Uw trainingen een heel jaar lang in CAD-Magazine en op voor slechts 1300, 16

17 TRAININGSWIJZER TEC / CAD College BV Autodesk Authorized Training Centre AutoCAD Basis AutoCAD Update AutoCAD Gevorderden AutoCAD 3D AutoCAD Optimalisatie AutoCAD & VBA Basis AutoCAD & VBA Gevorderden Inventor Basis Inventor Gevorderden Inventor Ontwerpen 3ds Max Revit Basis Revit Gevorderd Het CAD-Centrum TEC, ook wel genoemd het CAD College, verzorgt sinds 1984 kennis-overdracht in de vorm van CAD -opleidingen, -leerboeken en educatieve software. Bij de cursus ontvangt u een uitgebreid Nederlandstalig leer- en naslagwerk van R. Boeklagen die tevens uw docent is. U krijgt een Autodesk-certificaat bij de cursussen en een HBO-Verklaring bij de opleidingen. Autodesk trainingen standaard en op maat met trainingslocaties door het hele land. Kijk voor ons complete aanbod op AutoCAD (LT) Revit Architecture Revit Structure Autodesk NavisWorks AutoCAD Architecture AutoCAD Civil 3D AutoCAD Map 3D opleidingen.itannex.com Autodesk HBO instituut Behaal uw HBO Verklaring! TEC biedt de mogelijkheid u verder te bekwamen tot een Autodesk Certified Engineer (ACE). U doorloopt een bepaald traject van cursussen, maakt een praktische eindopdracht, bij voorkeur passend binnen uw werk en bij uw eigen werkgever en verdedigt deze. Slaagt u, dan heeft u een Autodesk HBO Verklaring verdiend! De opleiding is inclusief materialen als boeken en software. Toelatingseisen: MBO. Studierichtingen: System Manager (AutoCAD), 3D Designer (AutoCAD/3ds Max), en Mechanical Designer (Inventor) en Architectural Designer (Revit) Kerkenbos 1018 B 6546 BA Nijmegen T: (024) F: (024) E: CP: Leonie Bergsma Kijk op Internet of vraag de brochure aan. Holland Engineering Consultants bv (HEC) verzorgt trainingen en workshops voor de software die wij aan onze klanten kunnen leveren. Deze trainingen vinden doorgaans plaats in ons pand in Nieuwegein maar kunnen op verzoek ook op locatie gegeven worden. De trainingen hebben een hoog hands-on gehalte daar de praktijk nog steeds de beste leermeester is. Ons trainingsaanbod bestaat o.a. uit: 3D CAD Pro/ENGINEER Basis training Pro/ENGINEER Update training Pro/ENGINEER voor Pro/MECHANICA gebruikers Sterkte- en stijfheidsberekeningen Pro/ENGINEER Mechanica Basis training Pro/ENGINEER Mechanica Update training Pro/ENGINEER Fatique Advisor Stromings- en warmteoverdracht NIKA EFD Basis training Mechanisme berekeningen Pro/ENGINEER MDO Basis training Code P10 Pipestress Basis training P10 Pipestress Advanced training P10 Pipestress Update training Microprotol Basis training Realiseer voorsprong met kennis! Met een beginners-, gevorderden-, of updatetraining van CAD & Company haalt u kennis in huis die u direct in de praktijk kunt brengen. U werkt meteen effectiever, sneller én beter met uw CAD software. Bekijk het actuele trainingsaanbod op CAD & Company Training Centers: Alkmaar - Amsterdam - Boxtel - Emmen - Oosterhout - bij u op locatie Nieuw!!! Haal nu uw Autodesk certificering NedGraphics B.V. Autodesk Authorized Training Center Ir. D.S. Tuynmanweg 10 AutoCAD Basis 4131 PN VIANEN AutoCAD Upgrade AutoCAD Applicatiebeheer/Gevorderden AutoCAD MAP tel: +31 (0) AutoCAD Civil 3D fax: +31 (0) Contactpersoon: mevrouw K. van t Reve Voor meer informatie: Databeheer Windchill PDMLink Windchill ProjectLink CM II Change management Kijk voor meer informatie op de website of neem contact met ons op. Holland Engineering Consultants bv Ratelaar 39, 3434 EW Nieuwegein T F E W Onze sterke punten: Persoonlijke aandacht Flexibel Uitstekende trainers Goed uitgeruste leslokalen Gevarieerd cursusaanbod Mogelijkheid van maatwerk Officiële certificaten Certificering van Autodesk Certificering van Microsoft Locaties: Gouda, Heerlen, Meppel, Vianen, Hasselt (be) of onsite Autodesk Certified Associate Autodesk Certified Professional basis, vervolg & update trainingen AutoCAD Inventor Inventor Professional AutoCAD P&ID AutoCAD Electrical AutoCAD Architecture Revit Architecture Revit Structure AutoCAD Civil 3D AutoCAD MAP CivilCenter is Autodesk Authorized Training Center (ATC) en gespecialiseerd in het ontwikkelen en verzorgen van professionele standaard en klantspecifieke opleidingen op het gebied van civil en geo/gis. Nederlandstalig, modulair, marktspecifiek, op maat en dankzij ons mobiele opleidingscentrum overal mogelijk. AutoCAD Civil3D AutoCAD Map3D AutoCAD Voor meer informatie kunt u een mail sturen naar CivilCenter 17

18 HARDWARE Al meer dan een eeuw Documenten beheren en printen Rijnja Repro is met dertien vestigingen en 160 medewerkers verspreid over Nederland een grote naam in de reprografische sector. Rijnja Repro print, kopieert, scant, bewerkt en bezorgt documenten zowel in grootformaat als kleinformaat. In het grootformaat wordt met name de uitvoerende bouw, zoals bouwbedrijven, installateurs en ingenieursbureaus, en de ontwerpende bouw, dat wil zeggen architecten, adviseurs en projectontwikkelaars, bediend met het reproduceren van bouwtekeningen. Hans Rijnja: Het familiebedrijf Rijnja Repro werd in 1892 opgericht door Pieter Liskes Rijnja. Hij was timmerman in Friesland dat indertijd een straatarm gebied was. Op uitnodiging van zijn broer, die als opzichter onder architect P.J.H. Cuypers aan het Rijksmuseum werkte, trok hij naar Amsterdam. Daar heeft hij een aantal jaar als timmerman gewerkt. Maar toen er steeds meer vraag kwam naar blauwdrukken, een techniek die enkele jaren daarvoor was uitgevonden waagde hij de sprong en startte de eerste lichtdrukkerij van Nederland. In de loop van de jaren adopteerde ons bedrijf nieuwe technieken; maar nog steeds draait het om het vermenigvuldigen van bouw- en werktekeningen. In 1987 introduceerde ik, als inmiddels vierde generatie Rijnja, de eerste plotservice in Nederland. Omdat er door de opkomst van de PC en CAD-software steeds meer digitaal werd getekend. We begonnen met een CalComp A0 penplotter, maar al Door Job van Haaften Het in 1892 in Amsterdam opgerichte Rijnja Repro is geheel van deze tijd met onder meer van web-to-print en file2share. Nog altijd gaat het voor een belangrijk deel om printen en kopiëren, maar met moderne technieken en snelheid, Hans Rijnja, directeur licht de activiteiten toe. Pieter Liskes Rijnja begon de eerste lichtdrukkerij van Nederland. na een jaar werd de eerste Versatec elektrostatische kleurenplotter aangeschaft. We ontwikkelden toen zelf drivers om vanuit CAD-pakketten te kunnen plotten. Begin 1995 werd Rijnja Repro de eerste gebruiker van de Océ 9800 grootformaat printer en scanner. Bereiken en beheren Eind jaren negentig werd duidelijk dat de digitalisering onder invloed van de opkomst van internet een nieuwe fase inging. Rijnja Repro heeft daarom in 2001 File2Share geïntroduceerd. Dit biedt een onafhankelijk platform voor online documentbeheer voor partijen die, met name in de bouw, bij projecten samenwerken. Rijnja: File2Share Verkenner biedt een centrale opslag voor alle projectgegevens. Zodat iedereen altijd en overal over de laatste documenten kan beschikken. Alle documenten worden op centrale servers opgeslagen. Zodat iedere deelnemer in een bouwproject die daartoe bevoegd is, via instelbare toegangsrechten, toegang heeft tot alle relevante documenten en over de meest recente versie beschikt. Bovendien is via het logboek eenvoudig te achterhalen wie, wanneer, over welke documenten heeft beschikt. Door aan documenten met File2Share Manager taken, tijd en volgorde toe te voegen, ontstaan documentstromen. Deze documentstromen bepalen wie, wanneer, over welke documenten moet beschikken. Vervolgens wat daarmee moet gebeuren, en wie ze moet ontvangen. Met de File2Share Manager worden deze documentstromen ontworpen en beheerd. Op een- Met de lines merging -functie van AcroPlot Pro geen zorgen meer over de laagvolgorde. 18

19 Een advertentie uit voudige wijze komen deze processen tot stand en wordt de planning doorgerekend. Rekening houdend met weekeindes, feestdagen en de eigen projectkalender. Om vervolgens op zeer duidelijke wijze te tonen waar tijdwinst wordt geboekt, of de deadlines niet gehaald, om zodoende tijdig te kunnen ingrijpen en de opleverdatum niet in gevaar te brengen. Er zijn handleidingen voor beheerders en gebruikers ter beschikking. De werkafspraken tussen alle deelnemers in een project kunnen worden gemaakt aan de hand van de protocollen. File2Share verzorgt desgewenst introductieworkshops, trainingen en advies, en het beschikt over een eigen Nederlandstalige helpdesk. Lines merging Rijnja vervolgt: Natuurlijk is een voorwaarde voor succesvolle uitwisseling van bestanden, dat deze bestanden door de partijen voor wie de informatie bestemd is, op de correcte wijze en in goede kwaliteit geprint kunnen worden. Hiervoor zijn we een samenwerkingsovereenkomst aangegaan met Cadzation, de ontwikkelaar van AcroPlot. AcroPlot stelt de CADgebruiker in staat probleemloos PDF s te creëren vanuit CAD-toepassingen en technische tekeningen efficiënt en goed uit te plotten. Rijnja Repro is sinds 2008 exclusief distributeur van AcroPlot. Dankzij de lines merging -functie van AcroPlot Pro hoeft de gebruiker zich geen zorgen meer te maken over de laagvolgorde. AcroPlot zorgt ervoor dat de lijnen over de kleurvlakken (solids) geprint worden en niet gedeeltelijk wegvallen, zoals zonder lines merging -functie gebeurt. AcroPlot converteert diverse veelgebruikte bestandsformaten zoals DWG, DXF, DWF en meer zonder dat het CAD-programma opgestart hoeft te worden. Web-to-print Hoewel digitale documentuitwisseling via het internet een grote vlucht neemt, is de afdruk op papier niet weg te denken. Daarom heeft Rijnja Repro een nieuwe online print- en plotoplossing ontwikkeld: mijn.rijnja.nl. Rijnja vertelt: Met deze website krijgen bezoekers ervan de beschikking over een digitale print- en plotservice met landelijke dekking. Daarmee kan iedereen op elk gewenst moment en op ieder formaat documenten laten printen via het internet. Of het nu om tekeningen gaat, verslagen, bestekken, berekeningen of plattegronden, en of het nu in kleur is of zwart-wit. Door gebruik te maken van deze service kunnen alle bij een project betrokken partijen tijdig en snel over de benodigde projectdocumenten op papier beschikken, wat een substantiële bijdrage levert aan betere en snellere communicatie, want Rijnja Repro verzorgt het printen, het afwerken en bezorgen vanuit dertien vestigingen. De status van de printopdracht is online te volgen en de beschikbare overzichten van uitgevoerde opdrachten geven controle op levertijd en facturering. Duurzaamheid Rijnja Repro neemt als grootverbruiker van papier haar verantwoordelijkheid. Daarom werkt het bedrijf uitsluitend met FSC- of PEFC-gecertificeerde papierleveranciers. Het gebruikte papier voldoet aan de hoogste eisen op het gebied van milieu en duurzaamheid, is ISO gecertificeerd en voorzien van het ECF- of TCF-keurmerk. COLUMN 1 april Jammer genoeg werk ik op woensdag thuis, anders had ik me een bult kunnen lachen om de 1 april grappen van mijn collegae. Ik heb wel contact met mijn collegae maar dat gaat digitaal, beetje chatten via Skype enzo. Niet dat ik daar vies van ben hoor, van een beetje digitale asynchrone communicatie, integendeel. Maar je mist wel wat. Hetzelfde geldt als je met elkaar tele - foneert, dan kom je ook nog wel eens voor verrassingen te staan. Met name omdat je de ander niet goed begrijpt. Omdat je wat mist! Non-verbale communicatie is het wat je mist! Het gezicht van degene met wie je spreekt, spreekt vaak boekdelen. Wat dat betreft hebben de digibeten het toch maar goed en lijkt het voor ons, de digitalen een verloren zaak. We weten bijna niet meer hoe we moeten lachen, hoe we elkaar zonder wat te zeggen, slechts door naar elkaar te kijken, tot huilens toe aan het gieren krijgen. In tegenstelling tot de digibeten weet ik echter binnen luttele seconden welke grappen er vandaag zijn uitgehaald, zijn vastgelegd op internet en daar moet ik dan weer hartelijk om lachen. Ook om het feit dat ik nu al weet dat de hoofdredacteur van CAD-Magazine op mijn stukje zit te wachten, ik hem zojuist een bericht heb gestuurd dat het niets meer wordt en hem alsnog deze column op zal sturen scherp tegen uur (deadline). Overigens, weet u wat BIM betekent? Ik hoorde het gisteren: Buitengewoon Irritant Modewoord. Hebben we toch nog gelachen vandaag! LOL ;-) ROTFL :-D Rob Roef, 1 april 2009 Rob Roef directeur vmv CAD-adviseurs bv 19

20 BOUW & CIVIEL Informatiestromen in de bouw P I M - s a l a - B I M Door Job van Haaften Stroomlijnen van de informatiestromen in de bouw is de belangrijkste taak van de Stichting STABU. De bouwsector ondersteunen bij en attent maken op automatiseringsmogelijkheden voor informatie-uitwisseling en het invoeren van standaarden om de samenwerking zo soepel mogelijk te laten lopen. Maarten van Hezik: Het invoeren in de bouwkundige sector van BIM gaat erg traag, ik hoop nog mee te maken dat het gemeengoed is geworden. Maarten van Hezik, directeur van STABU, vertelt over standaarden, internationale contacten en alles wat verder met de doelstellingen en activiteiten van STABU samenhangt. Van Hezik: Alle koepels in de bouw zijn vertegenwoordigd in het bestuur van de stichting. In ons gesprek blijkt telkens hoe belangrijk samenwerking is en onderlinge afstemming, daarin is dus een belangrijke taak voor STABU weggelegd. Onder de vele namen van Nederlandse instanties, stichtingen en verenigingen die de revue passeren zijn Bouwend Nederland, de Adviesraad Technologiebeleid Bouw - nijver heid (ARTB), de Regieraad Bouw, PSIBouw en de Bouw Infor - matie Raad. Van Hezik vervolgt: Heel belangrijk in onze organisatie zijn de project- en werkgroepen en de rol daarbij van onze zes projectleiders. Eén van de activiteiten van STABU is de standaard waarmee ongeveer de helft van alle bouwprojecten wordt beschreven, de andere helft bestaat uit kleine projecten en projecten uit de weg- en waterbouw. Een andere activiteit is het beheer van het door Geïntegreerd Bouwen ontwikkelde Cad Afspraken Stelsel (GB CAS). Er wordt nu aan gewerkt om deze 2D-afspraken te updaten naar 3D. Overheid en BIM Van Hezik vertelt: Het zou een grote stap vooruit zijn als de overheid BIM voor gaat schrijven. En de overheid is nu zover dat het BIM wil gaan promoten in de hele bouwsector, met als belangrijkste reden dat ze zelf meer grip willen hebben op duurzaam bouwen, CO2-emissie en dergelijke. Om op dat soort zaken te kunnen controleren zijn instrumenten nodig, die in een BIM voorhanden zijn. Voordat er daadwerkelijk gebouwd gaat worden, moeten dan de ontwerpen gecontroleerd kunnen worden, waarna een vergunning kan worden afgegeven. Het invoeren in de bouwkundige sector van BIM gaat erg traag, ik hoop nog mee te maken dat het gemeengoed is geworden. De architectenbureaus die ook elektrotechniek en constructie in huis hebben, gaan sneller mee in de ontwikkelingen dan de alleen ontwerpende architecten. Ik zeg altijd PIM-sala-BIM, met PIM kom je een heel eind op weg om BIM in te voeren en dat wordt aangevuld met de IFD Library for buildingsmart. Een moeilijk punt bij de invoering van BIM is wie verantwoordelijk en aansprakelijk is voor het werken van het model, wie betaalt het? Daar moeten vooraf afspraken over worden gemaakt. Verder moeten alle partijen digitaal aanleveren en dat moet communiceren. PIM Het Project Informatie Manage ment - systeem (PIM) is een belangrijk product van STABU. Omdat het beheer van het bouwproces, het beheer is van informatie en informatiestromen, biedt STABU met PIM een complete infrastructuur aan de bouw, waarin alle stappen van het bouwproces zijn opgenomen. PIM is gebaseerd op Vondle, het online projectmanagement platform van Bricsys, en biedt een onbeperkt gebruik aan in de aantallen van gebruikers en projecten. Doel van PIM is dat iedere deelnemer via internet snel en efficiënt over alle relevante projectinformatie kan beschikken. Deelnemers kunnen het project volgen; opmerkingen, wijzigingen en goedkeuringen geven, maar ook tekeningen zien, termijnen in de gaten houden of op afstand communiceren. Alle data over het ontwerpproces van een gebouw worden opgeslagen in PIM. Versiebeheer zorgt ervoor dat iedereen met de juiste versie van de gegevens werkt. Verder is er in PIM een koppeling gebouwd tussen de vernieuwde Elemen - tenmethode en de STABU-besteksystematiek, waardoor het mogelijk is informatie 'element- of bouwdeelgericht' op te bouwen via een voorlopig ontwerp, het definitieve ontwerp naar het bestek. In PIM zijn relevante bouwdocumenten verzameld zoals omtrent regelgeving, vergunningen. Alle projectdeel- 20

Het Digitale Fundament van de Bouw Bibliotheek. BouwConnect is powered by

Het Digitale Fundament van de Bouw Bibliotheek. BouwConnect is powered by Het Digitale Fundament van de Bouw Bibliotheek BouwConnect is powered by BouwConnect: Sneller, Slimmer en Schoner BouwConnect is een samenwerking tussen KPN en De Twee Snoeken met als doel: Alle partijen

Nadere informatie

Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt

Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt Aannemers Architectenbureaus Ingenieurs- en Adviesbureaus Installateurs

Nadere informatie

Electronisch zaken doen in de bouw anno 2013 Feiten uit onderzoeken USP & BouwKennis

Electronisch zaken doen in de bouw anno 2013 Feiten uit onderzoeken USP & BouwKennis Electronisch zaken doen in de bouw anno 2013 Feiten uit onderzoeken USP & BouwKennis Voor de S@les in de Bouw dag, september 2013 Jan Paul Schop, managing partner September 2013 USP Marketing Consultancy:

Nadere informatie

Het Digitale Huis. Samenwerkende software voor de bouw

Het Digitale Huis. Samenwerkende software voor de bouw Het Digitale Huis Samenwerkende software voor de bouw Het Digitale Huis is het eerste en grootste BIM-software project in Nederland. Uniforme Bouwdeelbibliotheek Het is bovendien het enige project dat

Nadere informatie

SIMPLIFYSCAN. A sharp choice in intelligent scanning

SIMPLIFYSCAN. A sharp choice in intelligent scanning SIMPLIFYSCAN A sharp choice in intelligent scanning SIMPLIFYSCAN: A SHARP CHOICE IN INTELLIGENT SCANNING SimplifyScan maakt het voor gebruikers mogelijk om documenten op een eenvoudige wijze te scannen

Nadere informatie

Ticon. De volgende generatie projectmanagement

Ticon. De volgende generatie projectmanagement De volgende generatie Optimaal Het virtueel bouwproces model binnen de GWW Virtueel bouwproces model Het fundament van Ticon is het Virtueel bouwproces model. Dit datamodel is een collectie van alle projectgegevens

Nadere informatie

I N H O U D V E R B E T E R E N I N F O R M A T I E M A N A G E M E N T E N K E T E N S A M E N W E R K I N G

I N H O U D V E R B E T E R E N I N F O R M A T I E M A N A G E M E N T E N K E T E N S A M E N W E R K I N G WAT KOMT ER NA BIM I N H O U D Wat komt er na BIM BIM is het begin LEAN bouwen Projectinformatie altijd en overal beschikbaar Informatiemanagement verbeteren Samenwerken en communicatie Procesoptimalisatie

Nadere informatie

Succesvol verbinden met CB-NL

Succesvol verbinden met CB-NL Ikwil jullie allemaal van harte welkom heten bij de presentatie van de koppeling tussen CB-NL en ETIM en de toepassing hiervan in Revit en Cadac Flexline. Lees ook meer op: http://www.cadac.com/nl/nieuws/pages/integratie-conceptenbibliotheek-cb-nl-etim-birevent.aspx

Nadere informatie

Ticon. De volgende generatie projectmanagement

Ticon. De volgende generatie projectmanagement De volgende generatie Optimaal Het virtueel bouwproces model binnen de B&U Virtueel bouwproces model Het fundament van Ticon is het Virtueel bouwproces model. Dit datamodel is een collectie van alle projectgegevens

Nadere informatie

EEN VAN ONZE EXPERTS

EEN VAN ONZE EXPERTS EEN VAN ONZE EXPERTS Be the change you want to see in this world Een netwerk van hoog opgeleide, ervaren zelfstandig FM-professionals. Wij zijn gepassioneerd bezig met ons vakgebied, zijn actueel en bieden

Nadere informatie

Open Specificaties Formaat

Open Specificaties Formaat Open Specificaties Formaat 11-11-2015 Erik Pijnenburg directeur @kubusbv Open Specificaties Formaat Voorstellen BIM voor fabrikanten OPEN standaarden Open Specificaties Formaat Korte demonstratie Vragen

Nadere informatie

Succesvol verbinden met CB-NL

Succesvol verbinden met CB-NL Ikwil jullie allemaal van harte welkom heten bij de presentatie van de koppeling tussen CB-NL en ETIM en de toepassing hiervan in Revit en Cadac Flexline. Lees ook meer op: http://www.cadac.com/nl/nieuws/pages/integratie-conceptenbibliotheek-cb-nl-etim-birevent.aspx

Nadere informatie

Inmeting en Opname. Voorlopig Ontwerp& Definitief Ontwerp. (Bouw)vergunning aanvraag. 2D, 3D en BIM tekenwerk. Maatvoering.

Inmeting en Opname. Voorlopig Ontwerp& Definitief Ontwerp. (Bouw)vergunning aanvraag. 2D, 3D en BIM tekenwerk. Maatvoering. Inmeting en Opname Voorlopig Ontwerp& Definitief Ontwerp (Bouw)vergunning aanvraag 2D, 3D en BIM tekenwerk Maatvoering Projectmanagement Wie zijn wij? Van Zaal Bouwtechniek is een onafhankelijk projectmanagementbureau

Nadere informatie

Support Engineer There are no translations available.

Support Engineer There are no translations available. Support Engineer Wij zoeken een gemotiveerde, enthousiaste collega die goed kan luisteren en doorvragen om de klantvraag helder te krijgen en die de sociale vaardigheden heeft om de vele soorten klanten

Nadere informatie

Wat is BIM. BIM model

Wat is BIM. BIM model Sacon en BIM Bij Sacon worden sinds 2009 projecten ontworpen, uitgewerkt en virtueel gebouwd in een Bouwwerk Informatie Model of BIM met behulp van de software Revit van Autodesk. Met de opgebouwde ervaring

Nadere informatie

Ontworpen voor succes: een uitgebreid ondersteuningsprogramma voor bestekschrijvers in de beveiligingsbranche

Ontworpen voor succes: een uitgebreid ondersteuningsprogramma voor bestekschrijvers in de beveiligingsbranche Honeywell Specifier Programme TER BEVORDERING VAN UITMUNTENDE BEVEILIGINGSONTWERPEN Ontworpen voor succes: een uitgebreid ondersteuningsprogramma voor bestekschrijvers in de beveiligingsbranche Wij helpen

Nadere informatie

I n f o r m a t i e. Ontwikkelingen in CAD, CAM en CAE. CMedia B.V. Postbus 231 8300 AE Emmeloord. Tel. 0527-619000 rgroothuis@cmedia.

I n f o r m a t i e. Ontwikkelingen in CAD, CAM en CAE. CMedia B.V. Postbus 231 8300 AE Emmeloord. Tel. 0527-619000 rgroothuis@cmedia. CMedia B.V. Postbus 231 8300 AE Emmeloord Tel. 0527-619000 rgroothuis@cmedia.nl Ontwikkelingen in CAD, CAM en CAE M e d i a I n f o r m a t i e 2 0 1 6 "Image made using COMSOL Multiphysics and provided

Nadere informatie

1. Algemene productinformatie... 3 1.1 Wat is de Autodesk Building Design Suite 2013?... 3

1. Algemene productinformatie... 3 1.1 Wat is de Autodesk Building Design Suite 2013?... 3 Autodesk Building Design Suite 2013 Vragen en antwoorden Autodesk Building Design Suite is een uitgebreide softwareoplossing waarin Building Information Modeling (BIM) en CAD tools worden gecombineerd

Nadere informatie

Building Information Modeling Informatie in een digitaal prototype van het ontwerp kostenmanagement bbn adviseurs juni 2013

Building Information Modeling Informatie in een digitaal prototype van het ontwerp kostenmanagement bbn adviseurs juni 2013 Building Information Modeling Informatie in een digitaal prototype van het ontwerp kostenmanagement bbn adviseurs juni 2013 bron: Ector Hoogstad Architecten BIM BIM is een term die in het vakgebied bouw

Nadere informatie

Digitale Huis Toetsingsmodules voor woningen, woon- en utiliteitsgebouwen

Digitale Huis Toetsingsmodules voor woningen, woon- en utiliteitsgebouwen Digitale Huis Toetsingsmodules voor woningen, woon- en utiliteitsgebouwen gebieden EPG ventilatie geluid spui brandveiligheid daglicht Toetsingsmodule 1 Gebieden en Bouwfysica Toetsingsmodule 1 toetst

Nadere informatie

216x110mm CIVIELINFRA. Controle over uw proces? Gegevensbeheer voor civiele infrastructuur De 5 belangrijkste wetenswaardigheden

216x110mm CIVIELINFRA. Controle over uw proces? Gegevensbeheer voor civiele infrastructuur De 5 belangrijkste wetenswaardigheden CIVIELINFRA 216x110mm Controle over uw proces? Gegevensbeheer voor civiele infrastructuur De 5 belangrijkste wetenswaardigheden Voor u van Autodesk en CAD & Company Gold Partner Specialization Building

Nadere informatie

BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT. Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012

BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT. Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012 BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012 Aannemer als de spil in de keten Een aannemer is de verbindende schakel tussen: Creatieve

Nadere informatie

WELKE PARTIJEN IN DE BOUW ZIJN BIM READY? BIM MATURITY SECTORANALYSE 2014

WELKE PARTIJEN IN DE BOUW ZIJN BIM READY? BIM MATURITY SECTORANALYSE 2014 WELKE PARTIJEN IN DE BOUW ZIJN BIM READY? BIM MATURITY SECTORANALYSE 2014 30 APRIL 2015 HANS VOORDIJK BIM MATURITY SECTORANALYSE 2014 BIM volwassenheid op zeven criteria Best practices in zeven deelsectoren

Nadere informatie

BIM, WAAR STAAN WE EN HOE STAAN WE ER VOOR?

BIM, WAAR STAAN WE EN HOE STAAN WE ER VOOR? BIM, WAAR STAAN WE EN HOE STAAN WE ER VOOR? Presentatie BIM Praktijkdag 2016 Drs. Henri Busker 21 april 2016 Overzicht 1 Introductie 2 Stand van zaken BIM in Nederland en Europa 3 Wensen en behoeften 4

Nadere informatie

De BouwConnectie met S@les in de Bouw

De BouwConnectie met S@les in de Bouw De BouwConnectie met S@les in de Bouw Doel Verbetering van de communicatie in de bouw Terugdringen faalkosten en CO2-uitstoot Rendement verbeteren Hoe? Eén centrale bibliotheek met Integrale Eenduidige

Nadere informatie

De oplossingsruimte dijt oneindig uit

De oplossingsruimte dijt oneindig uit Wat betekent Conceptueel Bouwen u? Een beter beheersbaar proces, meer zekerheid over het eindresultaat en veel minder rompslomp: dat is waar Conceptueel Bouwen staat. Het Netwerk Conceptueel Bouwen ondersteunt

Nadere informatie

Inhoud: Inleiding tot Taak 1.1.14 1 Omschrijving van vacatures 2 Matrix van benodigde 5 Bronvermeldingen 7

Inhoud: Inleiding tot Taak 1.1.14 1 Omschrijving van vacatures 2 Matrix van benodigde 5 Bronvermeldingen 7 Inleiding Taak 10 gaat over het oriënteren op het vakgebied van onze toekomst. Als we straks afgestudeerd zijn zullen we automatisch werk moeten gaan zoeken. Maar welk werk of in welke sector? Dat gaan

Nadere informatie

Een nieuw tijdperk in kantoor - productiviteit.

Een nieuw tijdperk in kantoor - productiviteit. Een nieuw tijdperk in kantoor - productiviteit. iw360 you can Stroomlijn uw manier van werken. De verwerking van papieren en elektronische documenten maakt een wezenlijk deel uit van de kantoortaken. Met

Nadere informatie

Autodesk Digital Prototyping Solution for Industrial Machinery

Autodesk Digital Prototyping Solution for Industrial Machinery Image courtesy of Parker Hannifin Corporation, USA Image courtesy of Engineering Center LTD, Russia Autodesk Digital Prototyping Solution for Industrial Machinery Peter De Strijker Technical Sales Executive

Nadere informatie

knkpublishing Microsoft Dynamics De flexibele, innovatieve uitgeverijsoftware Nieuwe kansen in een veranderende media wereld

knkpublishing Microsoft Dynamics De flexibele, innovatieve uitgeverijsoftware Nieuwe kansen in een veranderende media wereld De flexibele, innovatieve uitgeverijsoftware INTEGRATIE CONTINUE INNOVATIE WORKFLOW ONDERSTEUNING ABECON-CONSULTANCY OVER ABECON Microsoft Dynamics Nieuwe kansen in een veranderende media wereld Standaard

Nadere informatie

Tunnelmetingen De Laserscanning benadering

Tunnelmetingen De Laserscanning benadering Tunnelmetingen De Laserscanning benadering M25-tunnels Bell Common en Hatfield (Verenigd Koninkrijk) Opdrachtgever: Highways Agency Uitvoerders: TerraImaging en Mason Land Surveys De vraag naar meet-informatie

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Merkstrategie & Reputatie De cursus Merkstrategie & Reputatie Management duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

DE BIM WERKMETHODIEK. Gezocht: BIM-Partners. De toekomst is NU!

DE BIM WERKMETHODIEK. Gezocht: BIM-Partners. De toekomst is NU! Gezocht: BIM-Partners Waarom zou u aan ons BIM-proces deel willen nemen? Lees deze brochure en ontdek de mogelijkheden. Wacht niet langer en maak gebruik van ons uniek aanbod: Wordt BIM-partner van BolwerkWeekers.

Nadere informatie

Virtueel Bouwen met BIM Serge Lefevere (BOECKX. architecture & engineering)

Virtueel Bouwen met BIM Serge Lefevere (BOECKX. architecture & engineering) Virtueel Bouwen met BIM 1 2 ++ CAD: COMPUTER AIDED DESIGN 2D / 3D ++ Van dom model 3 ++ Naar intelligent model Een Bouwwerk Informatie Model is een informatiemodel dat gemaakt en gebruikt wordt bij een

Nadere informatie

BIM bij Schüco. Hilvarenbeek, 22-05-2013

BIM bij Schüco. Hilvarenbeek, 22-05-2013 Hilvarenbeek, 22-05-2013 Definities BIM: proces of product? Ontwikkelingen in de bouw Ontwikkelingen, software, werkwijze Ondersteuning voor architecten Schüco Revit Families Ondersteuning voor klanten

Nadere informatie

CaseMaster SPC Subsidie aanvraag Planning en Control

CaseMaster SPC Subsidie aanvraag Planning en Control CaseMaster SPC Subsidie aanvraag Planning en Control Subsidie Aanvraag Planning en Control Een subsidie adviseur verzorgt subsidie aanvragen voor bedrijven. Subsidie aanvragen zijn complex en veranderen

Nadere informatie

BIM: van hype naar praktijkintegratie. René Dorleijn

BIM: van hype naar praktijkintegratie. René Dorleijn BIM: van hype naar praktijkintegratie René Dorleijn DACE contactbijeenkomst 25 november 2010 Agenda 1. Introductie Movares 2. Hypecycle 3. BIM in de Bouw- & Infrasector 4. Wat is BIM? 5. Waarom BIM? 6.

Nadere informatie

Microsoft Excel. It s all about Excel - VBA

Microsoft Excel. It s all about Excel - VBA X Microsoft Excel Stap in de wereld van Visual Basic for Applications (VBA) binnen het Microsoft Office programma Excel. Leer hoe deze programmeertaal precies in elkaar zit en hoe u deze in de dagelijkse

Nadere informatie

Lunadoc. Lunadoc. Geavanceerd Documentbeheer op maat van de KMO

Lunadoc. Lunadoc. Geavanceerd Documentbeheer op maat van de KMO Lunadoc Lunadoc Geavanceerd Documentbeheer op maat van de KMO Een archief moet lang ter beschikking blijven, ook al veranderen bepaalde servers en computers. De interface is altijd op maat. Iedere KMO

Nadere informatie

Ingenieurs & BIM. 27 januari 2012

Ingenieurs & BIM. 27 januari 2012 Ingenieurs & BIM 27 januari 2012 Even voorstellen Dik Spekkink adviesbureau voor bouwprocesinnovatie Kwaliteitszorg Bouwprocesinnovatie ICT-beleid in de bouw Veiligheid & Gezondheid BIM Spekkink C&R en

Nadere informatie

Van beeldscherm tot output

Van beeldscherm tot output Van beeldscherm tot output Uw grafische specialist en partner Grafinex ondersteunt de grafimedia industrie met een breed spectrum aan diensten en producten. Met deskundig advies en oplossingen op maat.

Nadere informatie

De ervaringen met de 5 pijlers in BIM

De ervaringen met de 5 pijlers in BIM De ervaringen met de 5 pijlers in BIM Kennis uitwisseling door Ervaring Create, manage & share digital design information www.cadac.com Agenda Ontvangst Ervaringen De Installatiedesk Dolf Wissmann Uw ervaringen

Nadere informatie

Meerwaarde met Online Marketing Expertise

Meerwaarde met Online Marketing Expertise Meerwaarde met Online Marketing Expertise Webinar 26 mei 2015 Wat leer je in dit webinar? Nieuwe ontwikkelingen bij zelfstandig ondernemers De meest gestelde vraag door ondernemers Hoe je als VA daarop

Nadere informatie

Scala geeft de kantoren van het Noorse DNB een nieuw gezicht

Scala geeft de kantoren van het Noorse DNB een nieuw gezicht Scala geeft de kantoren van het Noorse een nieuw gezicht IN HET KORT: is de grootste financiële instelling van Noorwegen en bedient bijna 2,5 miljoen klanten Groot mozaïekvormige LED-videowall op vier prominente

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Lean- & Proces Management De cursus Lean & Process Management duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

ADOMI-ASD 3D BIM én 2D technische tekenkracht

ADOMI-ASD 3D BIM én 2D technische tekenkracht ADOMI-ASD 3D BIM én 2D technische tekenkracht 3D BIM én 2D technische tekenkracht Met ADOMI en ASD beschikt u over een softwarecombinatie die helemaal is afgestemd op de Nederlandse bouw. ADOMI-ASD is

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever EXIN WORKFORCE READINESS werkgever DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is om

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Controlling & Accounting De cursus Controlling & Accounting duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

Microsoft Office professionals T R A I N I N G C O N S U L T I N G S E R V I C E S

Microsoft Office professionals T R A I N I N G C O N S U L T I N G S E R V I C E S Microsoft Office professionals T R A I N I N G C O N S U L T I N G S E R V I C E S Over ons Even voorstellen: wij zijn Office-DTC. DTC is de afkorting voor Digital Training & Consulting. Onze hoofdactiviteit

Nadere informatie

Geachte lezer, Prettig met u kennis te maken!

Geachte lezer, Prettig met u kennis te maken! Geachte lezer, Prettig met u kennis te maken! Wij zijn Vitsch Electronics. Een krachtig team van vakmensen met de juiste kennis en ervaringen die uw elektrotechnische opdracht efficient aanpakken om tot

Nadere informatie

Virtual Design & Construction. Sneller, beter, slimmer

Virtual Design & Construction. Sneller, beter, slimmer Virtual Design & Construction Sneller, beter, slimmer Virtual Design & Construction Sneller, beter, slimmer Royal HaskoningDHV biedt u met Virtual Design & Construction (VDC) een unieke methode om integraal

Nadere informatie

Onmisbaar gereedschap bij bouwprojecten

Onmisbaar gereedschap bij bouwprojecten Onmisbaar gereedschap bij bouwprojecten F I L E 2 S H A R E Bouwprojecten worden steeds complexer, onder meer door voortdurend wijzigende informatie en veel -vaak op afstand- samenwerkende partijen. De

Nadere informatie

Sparen door Docken Met de Schöck IDock

Sparen door Docken Met de Schöck IDock Sparen door Docken Met de Schöck IDock roductinnovatie + rocesinnovatie Schöck staat voor innovative building solutions. Wij bieden innovatieve oplossingen voor verankeringen met een bouwfysische toegevoegde

Nadere informatie

THEME Competence Matrix - Mechatronics

THEME Competence Matrix - Mechatronics COMPETENTIEGEGIED COMPETENTIE ONTWIKKELINGSSTAPPEN 1. Onderhouden van systemen en borgen van de betrouwbaarheid Hij/zij kan het elementaire onderhoud van machines en systemen, volgens planning uitvoeren.

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS professional

EXIN WORKFORCE READINESS professional EXIN WORKFORCE READINESS professional DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is

Nadere informatie

en noodzaak uniforme contractvoorwaarden

en noodzaak uniforme contractvoorwaarden Nut en noodzaak uniforme contractvoorwaarden Ir. M.L.A.M. van Hezik, Directeur Stichting STABU 16 maart 2010 U.A.V. 1989 / U.A.V.T.I. 1992 / AVA 1992 (traditionele overeenkomsten); DNR (ontwerp-/architecten

Nadere informatie

BLOXS vastgoedsoftware

BLOXS vastgoedsoftware BLOXS vastgoedsoftware BLOXS.nl Een nieuwe standaard in vastgoed beheer software BLOXS vastgoedsoftware vastgoed beheren is nooit eenvoudiger geweest 2 bloxs software - bloxs.nl een nieuwe standaard BLOXS

Nadere informatie

Digitalisering van een familiebedrijf.

Digitalisering van een familiebedrijf. Digitalisering van een familiebedrijf. Geschreven in september 2014, onder webshop. De opdracht Gassan Diamonds is al bijna zeventig jaar een begrip op het gebied van diamanten en juwelen. Met winkels

Nadere informatie

Internationaal sterk, lokaal betrokken. Nederland - Bulgarije - Duitsland - Ghana - Ierland - Polen - Turkije. www.bartels.nl

Internationaal sterk, lokaal betrokken. Nederland - Bulgarije - Duitsland - Ghana - Ierland - Polen - Turkije. www.bartels.nl Internationaal sterk, lokaal betrokken Nederland - Bulgarije - Duitsland - Ghana - Ierland - Polen - Turkije www.bartels.nl Klantgericht Betrouwbaar Flexibel Praktisch Gerenommeerd Onze kracht: internationaal

Nadere informatie

Great variety. Great solutions. Nederlands. 1 2 3 lifting

Great variety. Great solutions. Nederlands. 1 2 3 lifting Great variety. Great solutions. Nederlands 1 2 3 lifting 2 aansluiting cilinder Your solution producer cilinder gas (stikstof) Over ons Het nieuwe merk GASSPRINGS.EU is binnen Europa dé specialist op het

Nadere informatie

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Sense Template. Toegevoegde waarde vanuit inhoud

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Sense Template. Toegevoegde waarde vanuit inhoud Sense Template BluefieldFinance Toegevoegde waarde vanuit inhoud De Organisatie Opgericht 2007 Bluefield Finance is als onderdeel van Bluefield Partners in 2007 opgericht door 2 ervaren financials met

Nadere informatie

Bouw Informatie Raad (BIR) Hans Nijssen Workshop Kennis (Excelleren met BIM) 29 juni 2011

Bouw Informatie Raad (BIR) Hans Nijssen Workshop Kennis (Excelleren met BIM) 29 juni 2011 Bouw Informatie Raad (BIR) Hans Nijssen Workshop Kennis (Excelleren met BIM) 29 juni 2011 Missie Bouwkwaliteit verhogen door samenwerking in de keten te verbeteren, ondersteund door Bouw Informatie Modellen

Nadere informatie

PRINTING ARCHITECTURE INHOUDSOPGAVE. Onderzoek naar het gebruik van 3D-printen binnen de architectuurwereld

PRINTING ARCHITECTURE INHOUDSOPGAVE. Onderzoek naar het gebruik van 3D-printen binnen de architectuurwereld PRINTING ARCHITECTURE INHOUDSOPGAVE Onderzoek naar het gebruik van 3D-printen binnen de architectuurwereld 1. 3D-PRINTEN ALS TOEKOMSTIGE SLEUTEL ELEMENT 2.... 3.... Najib Amali 7X660 Product Presentation

Nadere informatie

De Digitale Academie. Grafische & Webdesign opleidingen. Opleidingsoverzicht

De Digitale Academie. Grafische & Webdesign opleidingen. Opleidingsoverzicht De Digitale Academie Grafische & Webdesign opleidingen Opleidingsoverzicht Opleiding DTP met InDesign & vormgeven met Creative Suite Opleiding DTP met InDesign & vormgeven met Creative Suite Door personeel

Nadere informatie

BOUWTRADE B.V. PREFAB BADKAMERS

BOUWTRADE B.V. PREFAB BADKAMERS BOUWTRADE B.V. PREFAB BADKAMERS PREFAB BADKAMERS De prefab badkamer wint snel terrein in de bouwwereld. Geen wonder, want de prefab badkamer is een kwaliteit product dat de functionaliteit en de uitstraling

Nadere informatie

BIM en renovatie & Slim omgaan met het bestek

BIM en renovatie & Slim omgaan met het bestek BIM en renovatie & Slim omgaan met het bestek BIMming Business seminar 27 februari 2013 Door: Jelle de Boer Erik Visser Onderzoek fase I Ontwikkelingsfase gericht Kennisvragen vanuit het MKB Onderzoeken:

Nadere informatie

ENERGIE BEDRIJVEN EN ICT

ENERGIE BEDRIJVEN EN ICT ENERGIE BEDRIJVEN EN ICT De energiemarkt in Nederland is continu in beweging. Nieuwe toetreders veroveren marktaandeel en slimme meters, sectorwijzigingen en splitsing zorgen voor veranderingen. Energiebedrijven

Nadere informatie

SINUTRAIN. SINUMERIK Trainings- en programmeersoftware voor PC. Overzicht Oktober 2008. Geldig 1/10/2008-30/9/2009

SINUTRAIN. SINUMERIK Trainings- en programmeersoftware voor PC. Overzicht Oktober 2008. Geldig 1/10/2008-30/9/2009 SINUTRAIN SINUMERIK Trainings- en programmeersoftware voor PC Overzicht Oktober 2008 Geldig 1/10/2008-30/9/2009 Copyright Siemens 2008. All rights reserved. SINUTRAIN Besturingsidentieke software voor

Nadere informatie

De objectieve zakenpartner in telecommunicatie SPLIETHOFF VAST-MOBIEL INTEGRATIE

De objectieve zakenpartner in telecommunicatie SPLIETHOFF VAST-MOBIEL INTEGRATIE SPLIETHOFF VAST-MOBIEL INTEGRATIE Voor specifieke vragen kunnen we altijd bij de medewerkers van BTC Teleconsult terecht. De onafhankelijke positie die BTC inneemt past uitstekend bij de behoefte en grootte

Nadere informatie

De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening.

De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening. De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening. Foto: Mugmedia Het Kadaster gaat de levering van kadastrale informatie ingrijpend vernieuwen. Het huidige proces van verwerken van kadastrale

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

Productbrochure. Leitz Reference Xe. Coördinatenmeetmachine

Productbrochure. Leitz Reference Xe. Coördinatenmeetmachine Productbrochure Leitz Reference Xe Coördinatenmeetmachine 2 Leitz Reference Xe Coördinatenmeetmachine De CMM voor kleine en middelgrote ondernemingen Leitz Reference Xe Kleine en middelgrote ondernemingen,

Nadere informatie

PUBLICATIE INFORMATIE TRIMBLE ACCESS SOFTWARE. Versie 2013.41 Revisie A December 2013

PUBLICATIE INFORMATIE TRIMBLE ACCESS SOFTWARE. Versie 2013.41 Revisie A December 2013 PUBLICATIE INFORMATIE TRIMBLE ACCESS SOFTWARE 1 Versie 2013.41 Revisie A December 2013 Legal Information Trimble Navigation Limited Engineering Construction Group 935 Stewart Drive Sunnyvale, California

Nadere informatie

BIM Laatste BIM ontwikkelingen efficiency, kwaliteit en euro s. A.M. Slockers Admea / Smits van Burgst

BIM Laatste BIM ontwikkelingen efficiency, kwaliteit en euro s. A.M. Slockers Admea / Smits van Burgst BIM Laatste BIM ontwikkelingen efficiency, kwaliteit en euro s A.M. Slockers Admea / Smits van Burgst Voorstellen Anton Slockers Directeur Admea / Smits van Burgst Admea is onderdeel van de Smits van Burgst

Nadere informatie

GEOMAGIC THE MAGIC OF MAKING IT SIMPLE

GEOMAGIC THE MAGIC OF MAKING IT SIMPLE GEOMAGIC THE MAGIC OF MAKING IT SIMPLE Geomagic STUDIO Reverse engineering software Geomagic Studio transformeert 3D scan data en polygoon meshes in nauwkeurige 3D digitale modellen t.b.v. reverse engineering,

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS opleider

EXIN WORKFORCE READINESS opleider EXIN WORKFORCE READINESS opleider DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is om

Nadere informatie

Orbis Software. Ship4U. Whitepaper. Deze whitepaper geeft u meer informatie over ons standaardproduct Ship4U van Orbis Software Benelux BV.

Orbis Software. Ship4U. Whitepaper. Deze whitepaper geeft u meer informatie over ons standaardproduct Ship4U van Orbis Software Benelux BV. Orbis Software Whitepaper Deze whitepaper geeft u meer informatie over ons standaardproduct van Orbis Software Benelux BV Orbis Standaard Product Automatische verzendetiketten Handmatig aanmaken van verzendetiketten

Nadere informatie

WERKBOX WERKT MET JE MEE

WERKBOX WERKT MET JE MEE WERKBOX WERKT MET JE MEE Altijd je kantoor bij DE HAND Het Nieuwe Werken. We horen er veel over. Het staat voor slim en effectief werken. Voor het werken van nu dus. Wat betekent het in de praktijk? Flexibiliteit.

Nadere informatie

Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau

Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau CONTINUOUS VALUE DELIVERY We zorgen ervoor dat u in elke volwassenheidsfase van uw digitale platform snel en continu waarde kunt toevoegen voor eindgebruikers.

Nadere informatie

Hoe kan je op een slimme manier wijzigingen in het 3D model voor iedereen inzichtelijk maken?

Hoe kan je op een slimme manier wijzigingen in het 3D model voor iedereen inzichtelijk maken? Vragen BIMming Business (opgesteld n.a.v. vragen en opmerking 14 juni): Is het mogelijk om een zoekmachine te maken waarmee bepaalde data kan worden teruggevonden in een IFC bestand? Om IFC optimaal te

Nadere informatie

WEBSITE PAKKETTEN SAMENGESTELD VOOR DE ZZP, STARTENDE ONDERNEMER EN PARTICULIER DE PERFECTE START IN DE DIGITALE WERELD

WEBSITE PAKKETTEN SAMENGESTELD VOOR DE ZZP, STARTENDE ONDERNEMER EN PARTICULIER DE PERFECTE START IN DE DIGITALE WERELD WEBSITE PAKKETTEN SAMENGESTELD VOOR DE ZZP, STARTENDE ONDERNEMER EN PARTICULIER DE PERFECTE START IN DE DIGITALE WERELD BETAALBARE WEBSITE MET MOGELIJKHEDEN VOOR DE TOEKOMST STABIEL, KWALITEIT, PROFESSIONEEL

Nadere informatie

BIM voor een éénmanszaak

BIM voor een éénmanszaak BIM voor een éénmanszaak Binnen de disciplines architectuur, engineering en constructie (AEC) is een revolutie op kousenvoeten aan de gang. Terwijl eerder het inruilen van de tekenplank voor de digitale

Nadere informatie

PERSONEEL ARCHITECTUUR & BOUW = VASTGOED BEL VOOR INFO: 020 65 88 888 WWW.LAROTONDA.COM

PERSONEEL ARCHITECTUUR & BOUW = VASTGOED BEL VOOR INFO: 020 65 88 888 WWW.LAROTONDA.COM PERSONEEL Interim Team Mascotte Excursies Bedrijsuitjes Arbeidsvoorwaarden Opleidingen Erkend leerbedrijf Stageplaatsen Vacatures Solliciteer Contact INTERIM PERSONEEL La Rotonda Projectondersteuning biedt

Nadere informatie

Better thinking Better learning Better knowledge. For IT education

Better thinking Better learning Better knowledge. For IT education Better thinking Better learning Better knowledge For IT education In het Nederlandse onderwijs is men bezorgd over het kennisniveau van studenten. Met de komst van competentiegericht onderwijs verwacht

Nadere informatie

Machinefabriek De Valk De Vest 76 NL-5555 XP Valkenswaard +31 (0)40 201 24 88 info@machinefabriekdevalk.nl V2.0

Machinefabriek De Valk De Vest 76 NL-5555 XP Valkenswaard +31 (0)40 201 24 88 info@machinefabriekdevalk.nl V2.0 Machinefabriek De Valk Fabricage mechanische componenten Assemblage van modules en machines Cleanroom faciliteit Competence Centre Additive Manufacturing 1 Machinefabriek De Valk in vogelvlucht Familiebedrijf

Nadere informatie

DESIGN BY PERFORMANCE IS EEN SOFTWARE GEDREVEN METHODE OM DE GEBOUWDE OMGEVING TE OPTIMALISEREN. INZENDING ARC-AWARDS INNOVATIE

DESIGN BY PERFORMANCE IS EEN SOFTWARE GEDREVEN METHODE OM DE GEBOUWDE OMGEVING TE OPTIMALISEREN. INZENDING ARC-AWARDS INNOVATIE DESIGN BY PERFORMANCE IS EEN SOFTWARE GEDREVEN METHODE OM DE GEBOUWDE OMGEVING TE OPTIMALISEREN. INZENDING ARC-AWARDS INNOVATIE IN EXTREEM KORTE TIJD BESLISSINGEN NEMEN OP BASIS VAN FEITEN ARCHITECTONISCH

Nadere informatie

SCRATCH KLANT AAN HET WOORD

SCRATCH KLANT AAN HET WOORD 4... lessons learned in Nederland zijn vliegwiel BIM-projecten in het buitenland... Internationale BIM-uitdaging bij Deerns Partnership belangrijker dan ontwerptools 5 BIM is geen doel op zich je hoort

Nadere informatie

Webdesign voor ondernemers

Webdesign voor ondernemers e-boek Webdesign voor ondernemers Veelgestelde vragen over het laten maken van een website Bart van den Bosch Inhoud 1. Zelf doen of uitbesteden? 4 2. Webdesigners 7 3. Wat is Wordpress 10 4. Maken van

Nadere informatie

BIM: kennis delen is macht! ing. Gerrie Mühren MBA Voorzitter, Benelux chapter buildingsmart

BIM: kennis delen is macht! ing. Gerrie Mühren MBA Voorzitter, Benelux chapter buildingsmart BIM: kennis delen is macht! ing. Gerrie Mühren MBA Voorzitter, Benelux chapter buildingsmart Inleiding Kennismaking: Beton- en Staalconstructeur Betontechnoloog IPMA gecertificeerd projectmanager Sinds

Nadere informatie

Bouw met lef, bouw voor het leven

Bouw met lef, bouw voor het leven Bouw met lef, bouw voor het leven De nieuwe aanpak Energie-efficiënt en duurzaam. Dat is de toekomst van de bouw en installatietechniek. De nieuwe aanpak is intelligent bouwen. Kennis en techniek zijn

Nadere informatie

Orbis Software. Debman4U. Whitepaper. Deze whitepaper geeft u meer informatie over ons standaardproduct Debman4U van Orbis Software Benelux BV.

Orbis Software. Debman4U. Whitepaper. Deze whitepaper geeft u meer informatie over ons standaardproduct Debman4U van Orbis Software Benelux BV. Software Whitepaper Deze whitepaper geeft u meer informatie over ons standaardproduct van Software Benelux BV Standaard Product Debman4 Debma Automatisch Credit Management Systeem Debm Met maakt u gebruik

Nadere informatie

Slim werken met de ipad

Slim werken met de ipad 12 november / 25 november 2015 - Postillion Hotel Utrecht Bunnik Secretaresseworkshop Slim werken met de ipad Papierloos vergaderen, notuleren, presentaties maken en nog veel meer! Ook als incompany-training:

Nadere informatie

Building Information Modelling

Building Information Modelling Building Information Modelling Communiceren en beheersen van bouwinformatie met BIM Marieke Steltenpool 29 maart 2012 1 Agenda 1. De theorie: Wat is BIM? 2. Wat houdt ons tegen? 3. De praktijk 4. Projectmanagement

Nadere informatie

HOUTSKELET BOUW ONTWERPVRIJHEID

HOUTSKELET BOUW ONTWERPVRIJHEID HOUTSKELET BOUW ONTWERPVRIJHEID 2 4 3 1 5 6 TECHNISCHE VOORDELEN dr. ir. Kurt De Proft, houtskeletbouwspecialist bij het Technisch Centrum der Houtnijverheid: Houtskeletbouw wordt gekenmerkt door een grote

Nadere informatie

Slim samenwerken in de bouw ABB omarmt Bouw Informatie Modellering (BIM)

Slim samenwerken in de bouw ABB omarmt Bouw Informatie Modellering (BIM) Slim samenwerken in de bouw ABB omarmt Bouw Informatie Modellering (BIM) Tijdens grote bouwprojecten werken installateurs steeds vaker samen met andere partners, zoals architecten, aannemers en constructeurs.

Nadere informatie

Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy

Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy Finding the optimal solution is An our open standard mind comes standard... Burdock is de verbindende schakel tussen opdrachtgevers

Nadere informatie

www.fortiswindenergy.com

www.fortiswindenergy.com Top 5 van belemmerende regelgeving voor mini wind turbines in Nederland 17 April 2014 Arnhem Johan Kuikman De Top 5 is: 1. Willekeur in toegelaten masthoogtes 2. Wetgeving tbv grote wind turbine is ook

Nadere informatie

Kracht door samenwerking. TIM Hapert

Kracht door samenwerking. TIM Hapert Kracht door samenwerking TIM Hapert TIM Hapert TIM HAPERT IS EEN ERKEND SPECIALIST IN HET BEWERKEN VAN GIET-, LAS- EN SMEED- STUKKEN. DAARBIJ GEVEN WIJ ONZE KLANTEN SUPPORT VANAF DE ONTWIKKELINGSFASE TOT

Nadere informatie

Producten. 1 Promat International kantoren en fabriek in Tisselt België. 2 Productie PROMATECT -100 in Tisselt, België.

Producten. 1 Promat International kantoren en fabriek in Tisselt België. 2 Productie PROMATECT -100 in Tisselt, België. Inleiding, daar draait het bij Promat om. Van de ontwikkeling en levering van een uitgebreid pakket brandveilige kwaliteitsproducten tot advisering op uw project. Ook houden we ons bij Promat bezig met

Nadere informatie

Nedap Varkens Prestatie Test

Nedap Varkens Prestatie Test Complete oplossingen voor varkenshouderij Nedap biedt middels elektronische individuele dieridentificatie efficiënte en slimme oplossingen voor dierverzorging in de gehele varkenshouderij. Nedap Varkens

Nadere informatie