BIG DATA SAMENVATTING ANALYSEFASE

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BIG DATA SAMENVATTING ANALYSEFASE"

Transcriptie

1 NATIONALE DENKTANK 2014 BIG DATA SAMENVATTING ANALYSEFASE

2 INHOUDSOPGAVE 1. Stichting de Nationale DenkTank PAGINA 3 Nationale DenkTank 2014 PAGINA 4 2. Big Data en de vier onderzoeksdomeinen PAGINA Mobiliteit PAGINA Infrastructuur PAGINA Gezondheidszorg PAGINA Sociaal domein PAGINA 6 3. Waarde van Big Data in Nederland PAGINA Enquêteresultaten PAGINA Berekening van de waarde van Big Data in Nederland PAGINA 9 4. Big Data in de mobiliteitssector PAGINA Big Data in de infrastructuur PAGINA Big Data in de gezondheidszorg PAGINA Big Data in het sociaal domein PAGINA Randvoorwaarden PAGINA Normatief kader: overwegingen bij het gebruik van Big Data PAGINA Allianties: het Nieuwe Samenwerken PAGINA Talent PAGINA Data-gedreven cultuur PAGINA Vervolgstappen PAGINA Partners Nationale DenkTank PAGINA 24 Bijlage 1. Methodiek van waardeberekening PAGINA 25 2

3 1 Stichting de Nationale DenkTank Innovatie vereist niet alleen kennis, maar vooral ook ondernemende en creatieve mensen die samen ideeën bedenken en verwezenlijken. Met die visie werd Stichting De Nationale DenkTank in 2005 opgericht. De Stichting wil met vernieuwende ideeën de Nederlandse samenleving verder vooruit helpen. Dat doet zij onder andere door een jaarlijkse Nationale DenkTank te organiseren: ruim 20 jonge en getalenteerde mensen uit diverse studiedisciplines buigen zich gezamenlijk over een maatschappelijk probleem en bedenken hiervoor visionaire en praktische oplossingen. Naast het aandragen van oplossingen, zet de Nationale DenkTank zich ook in om deze oplossingen daadwerkelijk te (laten) implementeren. Zo zijn De Persoonlijk Assistent voor Leraren (PAL), de SIRE-campagne handen af van onze hulpverleners, het in 2012 opgerichte bedrijf JO Cadeau en de Advieswinkel voortgekomen uit de Nationale DenkTank. 3

4 Nationale DenkTank 2014 In 2014 is het thema van de Nationale DenkTank Big Data. In augustus 2014 is een groep van 23 studenten, pas afgestudeerden en promovendi met uiteenlopende achtergronden aan de slag gegaan met de vraag hoe we Big Data kunnen inzetten om Nederland mobieler, gezonder en socialer te maken. De Nationale DenkTank beslaat een periode van vier maanden en bestaat uit een analysefase en een oplossingsfase. In de analysefase brengt de Nationale DenkTank de belangrijkste knelpunten in kaart. Dit gebeurt onder andere door middel van interviews, data-analyse, enquêtes en literatuuronderzoek. Op 3 oktober 2014 presenteerde de Nationale DenkTank de resultaten van de analysefase tijdens een Expert Forum aan ongeveer 200 experts vanuit de overheid, het bedrijfsleven en de wetenschap. In dit document vindt u de resultaten van deze eerste fase. Op basis van de analyses ontwikkelt de Nationale DenkTank 2014 oplossingen die gaan helpen om het potentieel van Big Data te verwezenlijken. De oplossingen worden op 8 december 2014 gepresenteerd tijdens de Eindpresentatie. Mocht u vragen hebben naar aanleiding van onze analyses of geïnteresseerd zijn om met ons mee te denken over oplossingen neem dan contact op met de Nationale DenkTank door een te sturen naar Lotte Engelen via 4

5 2 Big Data en de vier onderzoeksdomeinen Alles wat we doen wordt opgeslagen: wat je koopt, waarheen je reist, hoeveel stappen je zet. Big Data heeft de mogelijkheid om de wereld ingrijpend te veranderen. In 2020 kan het ebolavirus worden bestreden en kunnen kettingbotsingen worden voorkomen aan de hand van Big Data. Op een kleinere schaal kunnen gegevens worden gebruikt om het individu te helpen en te beïnvloeden. Dit roept veel vragen op. Moeten we blij zijn met bedrijven die al deze patronen en verbanden in kaart brengen? Zitten we te wachten op een overheid die haar beleid baseert op data? Hoe zit het met onze privacy? Weegt dit op tegen de kansen van Big Data? Experts zijn er in ieder geval over uit: we kunnen niet meer om Big Data heen. Maar wat betekent Big Data eigenlijk? Er bestaat een veelgebruikte Engelse definitie, die uitgaat van vijf V s: volume (groeiende hoeveelheid), velocity (snellere soms real time - verzameling), variety (diversiteit van vorm en structuur), veracity (betrouwbaarheid) en value (waarde). Uit vele interviews blijkt echter dat hierover geen overeenstemming bestaat. De 200 experts die de Nationale DenkTank sprak hanteren allemaal een eigen definitie. Bovendien blijkt uit een door Newcom en de Nationale DenkTank uitgevoerde enquête dat 81 procent van de Nederlanders nog nooit van Big Data heeft gehoord. Er lijkt geen harde grens te bestaan over wat wel of niet onder Big Data valt. Daarom gaat het volgens de Nationale DenkTank meer om de ontwikkeling die in gang is gezet door Big Data, waarbij zij de volgende definitie hanteert: Big Data is de enorme toename van de mogelijkheden om data te genereren, delen, combineren en analyseren, die leidt tot nieuwe inzichten en een nieuwe manier van redeneren. Dit alles leidt tot de vraag: waar gaat de Nationale DenkTank zich op richten binnen dit thema? En wat is haar toegevoegde waarde binnen dit thema? De Nationale DenkTank benadert vanuit een multidisciplinaire invalshoek de verschillende mogelijkheden en randvoorwaarden van Big Data, waarbij rekening wordt gehouden met verschillende partijen met diverse belangen. Om tot concrete analyses en oplossingen te komen, heeft de Nationale DenkTank ervoor gekozen om zich te richten op vier domeinen binnen het grote thema van Big Data: mobiliteit, infrastructuur, sociaal domein en gezondheid. Dit heeft geleid tot de volgende algemene vraagstelling: Hoe kan Big Data worden gebruikt om Nederland mobieler, socialer en gezonder te maken? 5 Hieronder volgt een toelichting van de keuze voor de diverse domeinen.

6 2.1 Mobiliteit Nederland is een mobiel land; gemiddeld reist iedere Nederlander elke dag meer dan één uur en 30 kilometer. Wij identificeren grote paradigmaverschuivingen in deze sector. Op de eerste plaats zien wij dat het openbaar vervoer steeds meer ingericht wordt op de deur-tot-deur reis; het OV wordt vraaggericht in plaats van aanbodgericht. Ook in de autobranche vindt een grote verandering plaats. Waar de auto tot voor kort nog een belangrijk bezit was, vindt de nieuwe generatie het veel belangrijker om een auto te kunnen gebruiken in plaats van te bezitten. De Nationale Denk- Tank onderzoekt hoe Big Data kan bijdragen aan deze veranderende sector. 2.2 Infrastructuur Nederland is een open economie die afhankelijk is van import en export, waarvoor een goede infrastructuur van cruciaal belang is. Op dit moment behoort de Nederlandse civiele infrastructuur tot de beste ter wereld. Echter, de kosten om deze infrastructuur in stand te houden zijn hoog, en deze kosten zullen niet snel lager worden door bijvoorbeeld het verouderde wegennetwerk. Daarnaast ontkomt ook Nederland niet aan verstoringen in het verkeer door gebreken aan de infrastructuur; denk bijvoorbeeld aan een wisselstoring. Er worden al veel gegevens verzameld over het gebruik en de status van onze infrastructuur. De Nationale DenkTank onderzoekt hoe deze Big Data kan bijdragen om de genoemde uitdagingen te adresseren. 2.3 Gezondheidszorg Nederland heeft een van de beste zorgstelsels ter wereld; zorg van hoge kwaliteit is breed toegankelijk voor alle Nederlanders. De kosten van het huidige stelsel zijn echter erg hoog en stijgen snel. Om de kwaliteit verder te verhogen en de kosten te drukken is er in de zorg een transitie gaande naar preventie- en patiëntgerichte zorg. Big Data kan in deze transitie van grote waarde zijn: Het kan epidemieën in beeld brengen, een gezonde leefstijl stimuleren, klinisch onderzoek enorm verbeteren en tot nieuwe behandelingen leiden. Zo wordt men minder snel ziek en krijgen patiënten een feitelijk onderbouwde, op maat gemaakte behandeling, waardoor de zorg een stuk beter en betaalbaarder wordt. 2.4 Sociaal domein Per 1 januari 2015 vindt er een decentralisatieslag plaats van het Rijk naar gemeenten. Gemeenten worden verantwoordelijk voor de taken die zijn opgenomen in de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015, de Jeugdwet en de Participatiewet; hiermee worden de gemeenten verantwoordelijk voor een aanzienlijk deel van het sociaal domein. Het Rijk wil hiermee de zelfredzaamheid en participatie van de burger bevorderen en tegelijkertijd ondersteuning kunnen blijven bieden aan de mensen die dat nodig hebben. Daarbij gaat het om ondersteuning die aansluit bij de mogelijkheden en behoeftes van burgers. Door de verantwoordelijkheden bij de gemeenten te leggen en de dienstverlening op een andere manier en dichterbij de burger te organiseren, wordt maatwerk mogelijk. Om te kunnen zien of de doelstellingen ook daadwerkelijk worden gehaald en of het beleid en de wetgeving voldoen, heeft de (Rijks)overheid inzicht nodig in het functioneren van het sociaal domein als geheel. 6

7 3 Waarde van Big Data in Nederland Big Data biedt revolutionaire kansen voor Nederland. De geschatte waarde die Big Data kan toevoegen aan de Nederlandse economie bedraagt maar liefst 45 miljard. De drie focusgebieden uit de hoofdvraag mobieler, socialer en gezonder vormen een groot gedeelte van dit bedrag. Er valt dus veel impact te behalen binnen de domeinen van ons onderzoek. Deze waarde van 45 miljard euro is niet van vandaag op morgen te realiseren. Hiervoor is een cultuuromslag nodig bij zowel organisaties als in de samenleving. Uit een enquête onder Nederlanders is gebleken dat er veel weerstand is tegen het delen van informatie met bedrijven en overheid. Er moet een maatschappelijk debat gevoerd worden over de randvoorwaarden die efficiënt en veilig gebruik van Big Data toepassingen mogelijk maken. Op deze randvoorwaarden komen wij in hoofdstuk 9 uitgebreid terug. 3.1 Enquêteresultaten Om de mogelijkheden en uitdagingen voor Big Data in de Nederlandse samenleving in kaart te brengen heeft de Nationale DenkTank in samenwerking met Newcom een enquête gehouden onder ruim Nederlanders. Uit de resultaten hiervan komt onder andere naar voren welke associaties Nederland heeft bij Big Data, in welke mate wij organisaties vertrouwen in het beheren en gebruiken van onze data en wat voor gevoeligheden er te herkennen zijn in het delen van data binnen de vier domeinen. 7

8 Niet iedereen weet wat big data is 80% Weet niet wat Big Data inhoudt De meeste mensen associeren dat met 23% 20% 15% 11% 9% Klantenkaarten Internetgegevens Bank- Gegevens Social Media Overheidsregisters 75% vindt privacy belangrijk Hierin speelt anonimisering voor mensen een belangrijk rol 6% 1% 16% 29% 46% 2% Weet niet Zeer belangrijk Belangrijk Neutraal Onbelangrijk Zeer onbelangrijk We genereren veel data via verschillende bronnen 97% 93% 83% 83% 72% 69% Navigatie apparatuur Smartphone Social Media Klantenkaarten Bank- Gegevens Google maar nemen slechts beperkte maatregelen tot bescherming Complexe wachtwoorden 45% 68% 68% Facebook privacy instellingen 42% 46% 45% Geen social media 17% 18% 23% Betaalde 10% 11% 12% 8 Geen maatregelen 30% 18% 10% Weinig zorgen Gemiddeld Veel zorgen Bron: Nationale DenkTank 2014 i.s.m. Newcom Research & Consultancy Meer informatie over de enquête? Mail Laura Maehlmann:

9 Figuur 1. Overzicht van de totale waarde per sector (totaal 45 miljard) Overheid en zorg Handel, vervoer en horeca Financiële dienstverlening Informatie en communicatie Verhuur en handel van onroerend goed Zakelijke dienstverlening Overig in miljard euro Tabel 1. Overzicht van de potentie en haalbaarheid per sector Potentie Haalbaarheid Delfstoffenwinning 3 2 Industrie 5 1 Energievoorziening, waterbedrijven en afvalbeheer 5 2 Bouwnijverheid 5 3 Handel, vervoer en horeca 2 3 Informatie en communicatie 1 1 Financiële dienstverlening 1 2 Verhuur en handel van onroerend goed 2 3 Zakelijke dienstverlening 3 4 Overheid en zorg 1 4 Cultuur, recreatie, overige diensten Berekening van de waarde van Big Data in Nederland Wij ramen de potentiële waarde van Big Data voor de Nederlandse economie op 45 miljard (zie ook Figuur 1). Aan de hand van vijf best practices hebben wij bepaald wat Big Data kan bijdragen aan elk van de sectoren van de Nederlandse economie. Voor iedere sector die bijdraagt aan de Nederlandse economie hebben wij de potentie voor toepassing van Big Data en de haalbaarheid daarvan bepaald. Deze potentie en haalbaarheid is uitgedrukt in een index, waarbij 1 de hoogste potentie of haalbaarheid is en 5 de laagste. Een uitgebreide beschrijving van de gehanteerde methode is te vinden in Bijlage 1. Een overzicht van de sectoren en de bijbehorende indices kunt u vinden in Tabel 1. 9 Maar de belangrijkste vraag blijft toch: Wat betekent die 45 miljard voor mij, als burger?. Om deze vraag te beantwoorden hebben wij ook onderzoek gedaan naar de kwalitatieve waarde. Op de volgende pagina s zal de waarde van Big Data per domein besproken worden. Meer weten over de berekening van 45 miljard? Mail Lotte Engelen:

10 4 Big Data in de mobiliteitssector De mobiliteitssector - waaronder wij zowel het openbaar vervoer als het auto- en vrachtverkeer verstaan - is een sector waarin nu al veel data wordt gebruikt. Deze data wordt op dit moment voornamelijk ingezet om de reiziger zo accuraat mogelijk te informeren over zijn reis. Door gebruik van Big Data kan echter meer bereikt worden; zo kan de zogenaamde deur-tot-deur reis geoptimaliseerd worden, en biedt Big Data ook de mogelijkheid tot het grootschalig implementeren van smart cars. Big Data toepassingen in de mobiliteitssector leveren dus voordelen op voor de reiziger. Dit beeld wordt bevestigd door ons onderzoek: De totale waarde van Big Data binnen de mobiliteitssector wordt geschat op 6 miljard. Een verdere specificatie staat in Figuur 2. Figuur 2: overzicht van de totale waarde in de mobiliteitssector Auto Trein BTM Woon/werk Zakelijk Overig Personen Goederen Maatschappelijk Totaal Deze waarde is bepaald door een geldbedrag aan de tijd, betrouwbaarheid en comfort van een reis te koppelen 1. Vervolgens is de grootte van de categorie bepaald 2 om daarna aan de hand van concrete casussen in te schatten met hoeveel procent Big Data de reistijd, betrouwbaarheid of comfort van het personenverkeer zou kunnen verbeteren. Voor het goederenverkeer heeft de Nationale DenkTank besloten voornamelijk te focussen op de effecten van het goederenverkeer op het netwerk. Er is bepaald hoeveel deze externe effecten nu kosten en vervolgens in hoeverre Big Data deze effecten kan verminderen. Als laatste is op basis van MKBA-technieken 3 een indirecte maatschappelijke waarde van 10% toegevoegd, die buiten de eerste twee categorieën valt. Hierbij kan gedacht worden aan vestigingseffecten of een daling van de werkloosheid door verbeterde mobiliteit van een stad of regio. 10 Meer weten over Big Data in de mobiliteitssector? Mail Hidde Hovenkamp: 1 Bron: Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid, 2 Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek, 3 Maatschappelijke Kosten Baten Analyse

11 5 Big Data in de infrastructuur Een goede infrastructuur is van vitaal belang voor de open Nederlandse economie. Op jaarbasis wordt er 18 miljard uitgegeven aan onze civiele infrastructuur, waarvan ongeveer de helft aan onderhoud. Het goed onderhouden van de Nederlandse infrastructuur is gezien het intensieve gebruik ervan essentieel. In onze analyse hebben we gekeken naar de weg-, water-, spoor-, en stedelijke infrastructuur. Onze analyses wijzen uit dat aan de hand van Big Data hier een grote efficiëntieslag kan worden gemaakt. De toegevoegde waarde van Big Data zit in de toegang tot betere en meer nauwkeurige informatie. Er wordt op dit moment periodiek en steekproefsgewijs gecontroleerd of de infrastructuur nog in goede staat is. Daarbij worden er reactief herstelwerkzaamheden verricht. Er zijn andere manieren om aan informatie hierover te komen. Op sommige plaatsen in Nederland is begonnen met het plaatsen van sensoren om een actueler beeld van de staat van de infrastructuur te verkrijgen. Op deze manier worden de Van Brienenoordbrug in Rotterdam en de Hollandsche brug bij Almere continu gemonitord. Hetzelfde geldt voor veel objecten, zoals wissels, in het spoor. Daarnaast vormen smartphones in de broekzakken van de reizigers die dagelijks gebruik maken van de infrastructuur miljoenen potentiële sensoren. Wanneer al deze gegenereerde data ook daadwerkelijk beschikbaar komt, kan waardevolle informatie worden verkregen en is het bijvoorbeeld duidelijk waar onderhoud gepleegd moet worden. Sterker nog: door de vervoersstromen in kaart te brengen door middel van deze Big Data kunnen er zelfs voorspellingen gedaan worden over het toekomstig falen van de infrastructuur. Op basis hiervan kunnen we slimmer onderhoud plegen. Zo kunnen bijvoorbeeld wissel- en seinstoringen voorkomen worden in plaats van achteraf hersteld. Dit scheelt veel vertraging op het spoor. Tenslotte kan Big Data ook bijdragen aan een groter veiligheidsgevoel in Nederland. Door gebruik te maken van meerdere bronnen, zoals satellietbeelden, kan er een beter beeld gevormd worden van de status van de dijken in Nederland. Deze informatie draagt zodoende bij aan een hogere betrouwbaarheid van onze waterkeringen. Ook kan Big Data helpen investeringen, gerelateerd aan bijvoorbeeld een maatschappelijk verantwoord overstromingsrisico, beter te onderbouwen en bewustwording van het veiligheidsgevoel onder burgers te vergroten. Wij geloven dat met behulp van Big Data in de toekomst ook een regelsysteem kan worden gerealiseerd. Hiermee kan dan direct gereageerd en ingespeeld worden op de aanwezige vervoersstromen of verwachte vervoersstromen. Een dynamische infrastructuur is veel minder vatbaar voor incidenten. Big Data kan als tool en katalysator werken om processen minder reactief te maken en te ontwikkelen naar een meer predictieve aard. Dit kan allemaal omdat met Big Data een betere monitoring van de infrastructuur mogelijk wordt. 11 Meer weten over Big Data in de infrastructuur? Mail Janne Verstappen:

12 6 Big Data in de gezondheidszorg Big Data heeft in de gezondheidszorg enorme potentiële waarde om zowel de kwaliteit verder te verbeteren als de kosten te drukken. Volgens onze berekeningen ligt de potentiële waarde van Big Data in de gezondheidszorg maar liefst rond de 10 miljard euro. Bij een optimale inzet van de mogelijkheden van Big Data zouden de huidige zorgkosten in Nederland met 10% verlaagd kunnen worden. De waarde van Big Data in de zorg is zo groot omdat Big Data op verschillende manieren ingezet kan worden. Ten eerste kan Big Data een grote rol spelen in de transitie van genezen naar voorkomen. Epidemieën kunnen real-time in beeld worden gebracht. Het verzamelen en delen van fitness- en gezondheidsdata kan tot nieuwe inzichten leiden en een belangrijke stimulans vormen voor een gezonde levensstijl. Daarnaast kunnen nieuwe digitale technologieën een groot deel van de zorgvraag verplaatsen van het ziekenhuis naar huis. De vele doktersbezoeken kunnen voorkomen en vervangen worden door zaken als bloedwaarden, slaappatronen en medicijngebruik thuis te meten. Het is op dit moment verleidelijk voor zorgverleners en farmaceuten om meer zorg te leveren dan nodig. Daarbij denken veel patiënten op basis van online informatie dat een medische ingreep noodzakelijk is om hun klachten op te lossen. Big Data kan in kaart brengen welke interventies ook daadwerkelijk nodig zijn op basis van grote hoeveelheden eerdere resultaten. Ook is het met de enorme toename aan onderzoeksgegevens mogelijk om bijwerkingen en interacties van en tussen behandelingen beter in kaart te brengen. Zo kan Big Data de zorgvraag verminderen en onnodige, en mogelijk zelfs schadelijke diagnostiek en behandelingen drastisch verminderen. Van de zorg die noodzakelijk blijft, kan Big Data vervolgens de kwaliteit aanzienlijk verhogen. Waar nu vaak op basis van grote studies iedereen dezelfde behandeling voorgeschreven krijgt, kan door persoonlijke wensen en data te combineren met klinische data van andere patiënten, de juiste op maat gemaakte behandeling voorgeschreven worden. Ook kunnen door Big Data (bijvoorbeeld door analyse van genetische informatie) nieuwe behandelingen worden ontwikkeld. Buiten het medisch vlak kan Big Data het zorgstelsel zelf optimaliseren. Zo kan Big Data bijvoorbeeld zowel de logistiek als de bevoorrading van ziekenhuizen enorm verbeteren of fraudegevallen aantonen. Meer weten over Big Data in de gezondheidszorg? Mail Wouter Kroese: 12

13 7 Big Data in het sociaal domein De potentie van Big Data binnen de publieke sector als geheel is met een geschatte waarde van 8 miljard groot. De gevonden toepassingen hebben met name betrekking op fraudebestrijding, openbare orde en veiligheid. 4 Uit literatuuronderzoek, interviews met experts en casestudies blijkt dat er geen grote voorbeelden zijn van het gebruik van Big Data binnen het sociaal domein op het terrein van dienstverlening en monitoring. De reden hiervoor lijkt te zitten in een complexe samenhang van omstandigheden. Ten eerste ligt de huidige focus op de decentralisatie en niet op het gebruik van innovatieve technieken. Bovendien zijn factoren als talent, data-kwaliteit en budget zeer afhankelijk van de grootte van een gemeente. Daarnaast zit het experimenteren met data ook niet in de aard van de overheid en is de overheid vooral binnen het sociale domein terughoudend op dit gebied. Met enkele pioniersgemeenten, zoals Almere met haar Big Data Value Center, worden hier nu wel eerste stappen in gemaakt. Wij denken dat Big Data een rol kan spelen bij effectmetingen en onderzoek naar de werking van het bestuurlijk systeem in het sociaal domein, en bij het uitbouwen van sociale netwerken van burgers. Big Data technieken kunnen op een innovatieve wijze gebruikt worden om het Rijk inzicht te verschaffen in het functioneren van het sociaal domein als geheel. Bovendien denken wij dat er door middel van text mining en process mining meer inzicht kan komen in de knelpunten van informatievoorzieningen. Andere toepassingen van Big Data zien wij in bijvoorbeeld het verbeteren van de dienstverlening door webcare en het stimuleren van user empowerment bij de burgers. Zo zou Big Data kunnen worden ingezet om de werkloosheidsduur te verminderen, 5 de zelfredzaamheid van geïsoleerde ouderen te verbeteren en het verlegenheidsvraagstuk in de mantelzorg te verhelpen. 6 Tot slot verwachten wij dat door het gebruik van Big Data in het sociaal domein een besparing op de maatschappelijke kosten behaald kan worden. Big Data kan een efficiënte dienstverlening verzorgen, doorlooptijden van aanvragen verkorten en adequate monitoring faciliteren. Meer weten over Big Data in het sociale domein? Mail Jan Willem Scholten: 13 4 Zie bijv. RAND Report: Predictive Policing: The Role of Crime Forecasting in Law Enforcement Operations (2013), 5 In 2014 zijn er bijna werklozen in Nederland. De jaarlijkse uitgaven aan werkloosheid bedragen rond de 20 miljard, 6 43% van de hulpbehoevenden durft niet of nauwelijks hulp te vragen aan familie, 63% durft geen hulp te vragen aan buren. Zie SCP-rapporten Mantelzorg op waarde geschat (2013) en Informele zorg in Nederland (2013).

14 8 Randvoorwaarden Big Data heeft een grote potentie om Nederland socialer, mobieler en gezonder te maken. Om deze potentie te realiseren is er echter een aantal domeinoverstijgende vraagstukken dat geadresseerd moet worden. We willen Big Data op een correcte en breed geaccepteerde wijze in onze maatschappij implementeren. Dit betekent dat we antwoorden moeten vinden op praktische en ethische vraagstukken op vier dimensies: het normatief kader, allianties, talent en cultuur. Deze zijn weergegeven in Figuur 3. cultuur normatief kader Big Data talent allianties Figuur 3. Overzicht van de praktische en ethische vraagstukken rondom Big Data 14

15 8.1 Normatief kader: overwegingen bij het gebruik van Big Data Big Data is een technologische ontwikkeling die overal in de maatschappij plaatsvindt. Niet alleen bedrijven, maar ook individuen creëren enorme hoeveelheden data. De meningen over de impact van het gebruik van Big Data in verschillende sectoren lopen uiteen, maar vrijwel alle experts zijn het erover eens dat deze aanzienlijk is. Daarnaast wijzen experts ook op onzekerheden en zelfs gevaren die gepaard gaan met het gebruik van Big Data. Moeten we alles wat er mogelijk is eigenlijk wel willen? Wij gebruiken de term normatief kader als overkoepelend begrip voor verschillende obstakels die wij zijn tegengekomen: juridische en ethische bezwaren, het privacyvraagstuk, en transparantie over het gebruik van gegevens. Wij hebben aan de hand van literatuuronderzoek, interviews met experts en casestudies onderzocht wat de mogelijke normatieve implicaties van het gebruik van Big Data zijn. Daarnaast hebben we gekeken hoe deze implicaties concreet naar voren komen binnen iedere sector. Figuur 4 illustreert deze bevindingen. Categorieën Obstakels Ervaring per domein infra. mob. gez. soc. Concrete problemen/kerninzichten Zoeken Doelbinding Minimalisatie Fouten in data - - Huidig juridisch kader sluit niet aan bij gebruik van Big Data (WBP, WOB) In de domeinen gezondheidszorg, mobiliteit en sociaal domein is veel onduidelijkheid over wat kan & mag en wie daarvoor verantwoordelijk is Hebben Gevoelige informatie Reïdentificatie Beveiliging - - Gemeenten hebben onvoldoende kennis over en prioriteit voor beveiliging (bv. Suwinet) Risico s op onbedoelde uitkomsten worden onderschat (bv. Netflix-casus) Reizigers denken dat vervoerders hun data hebben terwijl dat niet is toegestaan Gebruiken Discriminatie Machtsverhoudingen Chilling effect Mensen ervaren deze zaken niet direct, terwijl ze veel impact hebben op langere termijn Het uitlekken van gevoelige gegevens is een groot risico wegens uitsluiting op sociale/medische gronden Openbaring van sociale- en gezondheidsdata kan een grote inbreuk vormen op de persoonlijke levenssfeer Ervaren Echo chambers Aantasting privacy Gebrek aan controle - - In elk domein ervaart men weinig controle (over hun data en gebruik ervan) Experts en burgers zien informed consent als een wassen neus 15 Figuur 4. Overzicht van normatieve obstakels en hoe deze per domein worden ervaren

16 Juridische en praktische bevindingen: veiligheid en publieke opinie Een vaak terugkerend probleem is onduidelijkheid over de privacy van burgers bij zowel bedrijven en overheden als bij burgers zelf. Uit onze interviews blijkt dat vaak onduidelijk is welke gegevens precies beschermd worden door de Wet bescherming persoonsgegevens. Tevens geeft 76% van de ondervraagden in onze enquête aan zich in meer of mindere mate zorgen te maken over zijn of haar privacy, maar blijkt nog niet de helft van die groep daadwerkelijk maatregelen te nemen om de eigen privacy te beschermen. Bovendien lijken bedrijven de wetgeving vaak te omzeilen door zich op andere rechtsgronden te beroepen. Zo hoeven ze niet opnieuw toestemming te vragen voor het gebruiken van persoonsgegevens voor nieuwe doeleinden. En er is een privacy paradox die onduidelijkheid creëert: als bedrijven zich aan de voorkant wel aan de wet houden, kunnen ze aan de achterkant toch nog de privacy van burgers aantasten, omdat door datamining van geanonimiseerde gegevens profielen ontstaan. Daarnaast wijkt de publieke opinie soms af van de wetgeving. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de ING-casus, waar het plan lag om bankgegevens te gebruiken voor commerciële doeleinden. Dit was wettelijk toegestaan, maar de publieke reactie heeft ervoor gezorgd dat dit plan niet doorging. Een andere bevinding is dat de toenemende precisie van Big Data zowel voor- als nadelen heeft. Enerzijds kan men de identiteit van de burger steeds preciezer en scherper bepalen, wat maatwerk mogelijk maakt. Anderzijds maakt dit het risico op het uitlekken van gevoelige gegevens van burgers groter, samen met de consequenties daarvan. De vraag wie toegang heeft tot gegevens en hoe de veiligheid is geborgd wordt pregnant. Ethische vraagstukken: onbewuste gedragsverandering Naast deze juridische en praktische bevindingen spelen er ethische kwesties omtrent de langetermijneffecten van het gebruik van Big Data. Dit gebruik betreft niet alleen een technische ontwikkeling, maar heeft ook directe invloed op onze persoonlijke levens. Een voorbeeld is onbewuste gedragsverandering door het gevoel dat alles wat je doet, opgeslagen en in de gaten gehouden wordt. Uit onderzoek bleek dat mensen na de NSA-leaks door Edward Snowden niet alleen minder zochten naar gevoelige termen voor de Amerikaanse overheid (bijvoorbeeld anthrax ), maar ook naar persoonlijke informatie (zoals therapie ). 7 Ook kun je indirect gediscrimineerd worden op basis van algoritmen waarvan de criteria niet openlijk bekend zijn en waartegen je dus niets kunt doen. Je mag geen busabonnement afsluiten, je krijgt geen sociale huurwoning of je komt niet in aanmerking voor een aanvullende zorgverzekering, terwijl je niet weet waarom. Zo hebben onderzoeken naar algoritmes aangetoond dat iemands etnische achtergrond een bepalende factor is in het al dan niet toekennen van een lening van de bank, zonder dat dit bekend is bij de beoordelaars van de aanvraag. Het is opvallend dat deze effecten wel uit wetenschappelijke studies blijken, maar nauwelijks worden ervaren door de bevolking. Het is echter wel belangrijk dat deze vraagstukken besproken worden in het maatschappelijk debat Marthews, A. & Tucker, C. Government Surveillance and Internet Search Behavior, 28 augustus 2014.

17 Een eerste voorzet voor oplossingen: zie de burger als persoon, niet als dataset Wij geloven dat bewustwording, keuzevrijheid en transparantie in combinatie met een integere, kritische blik op de effecten en grenzen van het gebruik van Big Data tot het nemen van verantwoordelijkheid en het afleggen van verantwoording zal leiden. Voor een juist gebruik van Big Data moeten bedrijven, overheden en burgers zich realiseren dat de data die zij gebruiken, afkomstig zijn van personen voor wie dit gebruik consequenties kan hebben. Momenteel is het enige instrument hiervoor het vragen van toestemming voor dit gebruik aan mensen. De informatie die mensen hier nu over ontvangen is vaak al complex en bovendien is de toestemming vaak ontoereikend: gegevens worden op steeds meer onvoorziene manieren gebruikt. Vaak weten mensen niet wat de consequenties hiervan zijn. Wij stellen daarom voor om een voorbeeld te nemen aan bestaande toepassingen die op inzichtelijke wijze ingewikkelde informatie overbrengen, zoals de Kijkwijzer of de Financiële Bijsluiter. Meer weten over het normatief kader? Mail Lizabeth Dijkstra: 17

18 8.2 Allianties: het Nieuwe Samenwerken De kracht van Big Data ligt in het combineren van verschillende datasets. Om de waarde die in deze data besloten ligt te realiseren is het essentieel dat partijen op een nieuwe manier met elkaar samenwerken. In de eerste plaats is een grotere durf om te experimenteren met het delen en combineren van data van belang. In de tweede plaats moeten bedrijven, overheid en wetenschap ook in meer onverwachte hoek, buiten de eigen sector en het eigen domein om, naar potentiële samenwerkingspartners zoeken. Wij denken dat dergelijke nieuwe vormen van samenwerking op het gebied van Big Data Nederland gezonder, socialer en mobieler kunnen maken. In theorie is het nieuwe samenwerken eenvoudig, hoewel in de praktijk bepaalde obstakels optreden die dit bemoeilijken. Het combineren van datasets en kennis leidt vaak tot nieuwe inzichten. Sinds 2013 stelt telecomaanbieder Orange ieder jaar een dataset met belgegevens van een ontwikkelingsland beschikbaar voor het publiek. De uitkomsten van dit Data for Development-initiatief leiden tot nieuwe toepassingen, variërend van het optimaliseren van stadsvervoer tot het voorkomen van een epidemie. Orange had dit soort innovatieve inzichten nooit onafhankelijk kunnen genereren. Een ander voorbeeld is de samenwerking tussen Mezuro, Vodafone en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Mezuro beschrijft de drukte op bepaalde plaatsen in de stad aan de hand van telefoondata van Vodafone. Het CBS kan deze data gebruiken om nieuwe statistiek te produceren, onder andere over de day-time population in Nederland. Door data en kennis te delen tussen verschillende sectoren kan een waarde worden gecreëerd die door de partijen afzonderlijk nooit gerealiseerd zou zijn. Deze twee specifieke voorbeelden illustreren het Nieuwe Samenwerken: onverwachte inzichten door kruisbestuiving en, daaraan gekoppeld, synergiën tussen sectoren en over domeinen heen. Om nieuwe samenwerkingen te realiseren en datasets en kennis te combineren is het belangrijk om te begrijpen waarom momenteel nog niet samengewerkt wordt op het gebied van Big Data. Bedrijven, overheden, wetenschappers en burgers hebben allen belangen en angsten die innovatieve samenwerking bemoeilijken. De volgende tabel licht dit toe en geeft voorbeelden van oplossingsrichtingen: Obstakels Hoe kan men hiermee omgaan? Reputatieschade ING heeft haar samenwerking met retailers niet doorgezet uit angst haar reputatie (verder) te schaden. Door middel van het black box-principe delen Mezuro en Vodafone persoonlijke data op geanonimiseerde wijze, waardoor zorgen over identificatie van individuen worden weggenomen. 18 Geen gezamenlijk doel Bij OV-bedrijven zien we dat initiatieven die waardevol zijn voor de burger niet van de grond komen door tegenstrijdige belangen. De Brainport Eindhoven faciliteert samenwerking in de regio. Zo werven kleine ICT-bedrijven bijvoorbeeld nu samen data-talent uit de hele wereld.

19 Obstakels Organisatiecultuur Bij onder andere OV-bedrijven zien we dat data en kennis delen überhaupt geen standaard is. Juridisch kader Organisaties geven aan het erg onduidelijk te vinden wat wettelijk wél en niet is toegestaan wanneer zij data delen met andere partijen. Concurrentiepositie Vrijwel alle geïnterviewde partijen zijn bang dat concurrenten er door het delen van data met de in die data besloten waarde vandoor gaan. Ook de angst op termijn overbodig te worden als gegevens gedeeld of openbaar worden is een reële factor bij sommige organisaties. Hoe kan men hiermee omgaan? Het Digitale Delta-programma bij Rijkswaterstaat laat zien dat een experimenteel programma mensen kan motiveren om intern meer data te delen. Het Big Data Value Center in Almere biedt handvatten aan het lokale MKB om waarde te halen uit haar data, waaronder vormen van praktische ondersteuning zoals data-workshops. Start-up Mezuro heeft een fulltime jurist in dienst om zeker te stellen dat haar activiteiten conform de wet zijn. Dit verhoogt echter wel de kosten van Big Data-samenwerking. Er moet zoveel als mogelijk zeker gesteld worden dat alle partijen waarde halen uit de samenwerking. Bij de Digitale Delta kregen bedrijven toegang tot ruwe data en mogelijkheid om pilots te testen. Bij de overheid lag het voordeel in betere informatievoorziening en interne efficiëntie. Brainport Eindhoven zorgt voor duidelijke contracten in de ontwikkelingsfase van nieuwe technologieën. Naast deze praktische obstakels is er nog een aantal bredere mogelijke bezwaren waarmee rekening gehouden moet worden. Om het Nieuwe Samenwerken te implementeren met steun van de burger is verdere reflectie nodig op controle, verantwoording en transparantie. Hier ligt zowel voor de overheid als voor het bedrijfsleven een belangrijke taak. Er moet helderheid komen over het eigenaarschap van data en over de mate waarin data tussen partijen gedeeld mag worden. Er moet duidelijker worden wat het begrip transparantie over het gebruik van persoonlijke data in de praktijk precies betekent. Tenslotte is het belangrijk ons af te vragen in hoeverre het Nieuwe Samenwerken kan leiden tot economische machtsconcentratie en kartelvorming. Zelfregulering of wettelijke regulering zijn opties om de controle en transparantie te waarborgen die nodig zijn om draagvlak voor het Nieuwe Samenwerken te creëren. Opt-in en opt-out regelingen kunnen een middel zijn om hier invulling aan te geven. Als deze vragen op zorgvuldige en transparante wijze beantwoord worden, zijn wij ervan overtuigd dat het Nieuwe Samenwerken voor burgers, wetenschappers, bedrijven én de overheid nieuwe kennis en waarde uit Big Data kan opleveren. 19 Meer weten over allianties? Mail Monique van den Boogaart:

20 8.3 Talent De ontwikkeling van kennis en vaardigheden in het Big Data tijdperk zijn van groot belang om het potentieel van Big Data te benutten. Er is een tekort aan data scientists, zowel in het bedrijfsleven als bij de overheid, die waardevolle inzichten kunnen verwerven met analytische technieken en grote hoeveelheden data. Onze analyse laat een tekort van data scientists zien, die nodig zijn om Big Data in te zetten in Nederland en de waarde van 45 miljard waar te maken. Maar wat is een data scientist eigenlijk? Een data scientist is Vaardigheden iemand die niet alleen de data analyses kan uitvoeren, maar Statistiek de bevindingen ook in de context kan plaatsen en kan communiceren naar de besluitvormers. Het is dus belangrijk dat hij of Programmeren Modelleren zij bagage heeft op het gebied van statistiek en programmeren Database om de data analyses uit te voeren. Daarnaast is kennis van database management nodig om zowel gestructureerde als on- Management Domein Kennis gestructureerde data te analyseren en aan elkaar te koppelen. Communiceren en Een data scientist gebruikt domeinkennis om de werkelijkheid Visualiseren te modelleren en de bevindingen uit de data in een context te plaatsen. Daarnaast is het zeer belangrijk dat hij of zij over de vaardigheden beschikt om de bevindingen te communiceren en te visualiseren. Een goede data scientist heeft het totaalpakket aan vaardigheden hierboven. Het is zeer moeilijk om al deze eigenschappen in één persoon terug te vinden. Er zijn in Nederland op dit moment ook geen studies die al deze vaardigheden aanleren. Het potentieel uit Big Data talent zal dan ook bestaan uit afgestudeerden met een relevante achtergrond die omgeschoold moeten worden tot data scientist. Studies met een sterke analytische component, zoals econometrie en bèta-opleidingen, zijn op dit moment in staat om data scientists voort te brengen. Op basis van het aantal studenten van deze studies schat de Nationale DenkTank het potentieel aan Big Data talent in 2018 op mensen. Ondanks dit grote potentieel aan talent in Nederland, zal er in 2018 een tekort zijn van data scientists, omdat niet alle afgestudeerden als data scientist aan de slag zullen gaan. Een schatting op basis van expertinterviews laat zien dat van het potentiële talent slechts 10% daadwerkelijk een dergelijke, analytische carrière zal starten. Aan de ene kant kan dat komen doordat deze afgestudeerden simpelweg geen data scientist willen worden. Daarnaast zijn organisaties ook slechts geïnteresseerd in het beste deel van het talent. Dit maakt de aanwas van talent in 2018 gelijk aan afgestudeerden. Op basis van expertinterviews en een analyse is de vraag in 2018 bepaald op mensen. Dit zorgt ervoor dat er een tekort is van mensen. Dit tekort is vier keer zo groot als de huidige aanwas in Nederland. 20

21 Maatregelen Omscholen Stimuleren talent opleiden Talent behouden Aantrekken van Buitenlands talent Om dit tekort aan data scientists in de komende jaren tegen te gaan, moet een aantal maatregelen genomen worden. Allereerst zullen bestaande medewerkers omgeschoold moeten worden. Schulich School of Business en Harvard Business School bieden beide programma s aan waar managementvaardigheden worden ontwikkeld bij IT-personeel om zo het gat tussen management en IT te dichten. In de afgelopen 3 jaar zien wij een grote groei van dit type programma s. Daarnaast zijn er veel programma s waarin managementpersoneel bijgeschoold wordt op het gebied van data analyse-vaardigheden. Ten tweede is het van belang jongeren te stimuleren om een opleiding te volgen waarin meerdere data scientist vaardigheden terugkomen en te stimuleren om te gaan werken in het Big Data veld. Teradata University Network is een goed voorbeeld van een opleidingsinstituut dat curricula vormt waarin alle benodigde vaardigheden van een data scientist aan bod komen. Als laatste is het belangrijk dat talent in Nederland behouden wordt en dat er buitenlands talent aangetrokken wordt. Het Techniekpact in Nederland heeft programma s ontwikkeld waarbij het aantrekkelijk gemaakt wordt voor buitenlandse studenten om in Nederland te studeren en vooral ook na hun studie te blijven. Studenten worden strategisch geworven en voor, tijdens en na hun studie verbonden met Nederland. Daarnaast ligt hier een grote verantwoordelijkheid voor het bedrijfsleven. Waar wij zien dat bedrijven in Silicon Valley veel Big Data talent aantrekken, schiet Nederland hierin tekort. Bedrijven kunnen lessen halen uit de succesverhalen uit het buitenland en Nederland zoals Google, Facebook en IBM. Meer weten over talent? Mail Thijs Bootsma: 21

22 8.4 Data-gedreven cultuur De grote hoeveelheden data en de nieuwe technieken die het mogelijk maken om deze data te verwerken tot waardevolle inzichten, vragen om een nieuwe manier van denken. Organisaties moeten hun beslissingen meer data-gedreven gaan nemen. Ook de keuzes van individuele burgers worden steeds meer gebaseerd op inzichten verkregen uit data. Op dit moment worden veel beslissingen bij organisaties nog genomen op basis van intuïtie en niet op basis van een objectieve data-analyse. Daarnaast maken wij in het dagelijks leven nog veel keuzes op basis van gevoel. Denk bijvoorbeeld aan je reisgedrag: Hoe vaak negeer je niet het advies van de navigatie? Ook laten we onze eet- en beweeggewoontes nog amper sturen door data. Wij verwachten dat data een steeds grotere rol gaat spelen bij het nemen van besluiten, zowel in de maatschappij als bij organisaties. Daarom hebben wij onderzocht hoe data-gedreven de Nederlandse maatschappij op dit moment is en daarnaast in kaart gebracht waarom organisaties nog onvoldoende data-gedreven zijn. De Nederlandse burger is niet bekend met de mogelijkheden van data en weet ook niet wat de term Big Data inhoudt. Wij denken dat acceptatie en begrip van Big Data binnen de samenleving een belangrijke voorwaarde is om de kracht van Big Data ten volle te benutten. Veel organisaties, zeker in de publieke sector, zijn reactief ingesteld. Zij reageren op het moment dat een probleem zich voordoet. Daarnaast hebben veel traditionele organisaties vooral experts in dienst die jarenlange ervaring hebben in een specifiek vakgebied. De reactieve organisatie, waar de besluiten op basis van expertise werden genomen, was zeer geschikt in de tijd dat er nog weinig data beschikbaar was. De komst van Big Data maakt het echter mogelijk dat organisaties proactief zijn in hun bedrijfsvoering. Wanneer zij besluiten maken op basis van inzichten verkregen uit analyses van grote hoeveelheden data kunnen zij sneller en effectiever handelen. Dit vergt een innovatievere cultuur; de data-gedreven cultuur. Meer weten over data-gedreven cultuur? Mail Marijn ten Thij: 22

23 9 Vervolgstappen Op basis van deze inzichten werkt de Nationale DenkTank 2014 tot december 2014 aan oplossingen voor de geconstateerde knelpunten. Op 8 december 2014 worden deze oplossingen gepresenteerd. Mocht u vragen hebben naar aanleiding van bovenstaande analyses neem dan contact op met de Nationale DenkTank door een te sturen naar Meer informatie vindt u op onze website: 23

24 10 Partners Nationale DenkTank Themapartners en incubators van de Nationale DenkTank 2014 Structurele partners van Stichting De Nationale Denktank 24

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy Big Data Academy Achtergrond en uitwerking Big Data Academy (BDA) Management Summary Oplossing [Twintig] deelnemers waarvan [80%] masterstudenten en PhD s en[20%] werknemers die voldoen aan de voorkenniseisen

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

De Nederlander weet niet wat Big Data is, maakt zich zorgen over data misbruik en is niet bereid data te delen ook al doet hij het wel

De Nederlander weet niet wat Big Data is, maakt zich zorgen over data misbruik en is niet bereid data te delen ook al doet hij het wel De Nederlander weet niet wat Big Data is, maakt zich zorgen over data misbruik en is niet bereid data te delen ook al doet hij het wel Kent men Big Data? 80% van de Nederlanders weet niet wat Big Data

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

Internet of Everything (IoE) Top 10 inzichten uit de Value at Stake-analyse (Analyse potentiële waarde) van IoE voor de publieke sector door Cisco

Internet of Everything (IoE) Top 10 inzichten uit de Value at Stake-analyse (Analyse potentiële waarde) van IoE voor de publieke sector door Cisco Internet of Everything (IoE) Top 10 inzichten uit de Value at Stake-analyse (Analyse potentiële waarde) van IoE voor de publieke sector door Cisco Joseph Bradley Christopher Reberger Amitabh Dixit Vishal

Nadere informatie

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland 18 december 2012 Social Media Onderzoek MKB Nederland 1. Inleiding Er wordt al jaren veel gesproken en geschreven over social media. Niet alleen in kranten en tijdschriften, maar ook op tv en het internet.

Nadere informatie

HOE OMGAAN MET DE MELDPLICHT DATALEKKEN?

HOE OMGAAN MET DE MELDPLICHT DATALEKKEN? HOE OMGAAN MET DE MELDPLICHT DATALEKKEN? EEN HANDIGE CHECKLIST In deze whitepaper bieden we u handvatten die u kunnen helpen bij de implementatie van de meldplicht datalekken binnen uw organisatie. We

Nadere informatie

Groeikansen met (big) data. Workshop 26 november 2014

Groeikansen met (big) data. Workshop 26 november 2014 Groeikansen met (big) data Workshop 26 november 2014 Overal data 2 Overal data Verdergaande digitalisering 3,6 device per persoon 51% gebruikt tablet Bijna 90% dagelijks internet Internet of Things 3 Maar

Nadere informatie

www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur

www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur Efficiëntie Meegaan met de tijd Mobiliteit De markt verandert evenals onze manier van werken. Het leven wordt mobieler en we

Nadere informatie

Managementsamenvatting

Managementsamenvatting Managementsamenvatting Erasmus Universiteit Rotterdam: CSR paper De route naar Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in algemene ziekenhuizen. De strategische verankering van MVO in de dagelijkse activiteiten

Nadere informatie

ICT-ontwikkelingen. Gemeentelijke Informatievoorziening op weg naar de Smart city

ICT-ontwikkelingen. Gemeentelijke Informatievoorziening op weg naar de Smart city ICT-ontwikkelingen Gemeentelijke Informatievoorziening op weg naar de Smart city Wouter van de Kasteele, Hoofd van de sector I&B en Johannes van Veen, Strategisch adviseur, CIO office, sector Strategie

Nadere informatie

LoopbaanIndicator. Voor een duurzame loopbaanplanning

LoopbaanIndicator. Voor een duurzame loopbaanplanning LoopbaanIndicator Voor een duurzame loopbaanplanning 1. Inleiding LoopbaanIndicator wordt ingezet om alle relevante waarden rondom menselijke inzetbaarheid gestructureerd en genormeerd in kaart te brengen,

Nadere informatie

Nationale DenkTank 2014 De Datalogus

Nationale DenkTank 2014 De Datalogus De Datalogus Achtergrond en uitwerking De grote potentie van Big Data wordt niet gerealiseerd, onder andere omdat er te weinig data wordt gedeeld tussen partijen De potentie van Big Data is 45 miljard

Nadere informatie

Nationale DenkTank 2014 AGD

Nationale DenkTank 2014 AGD AGD Achtergrond en uitwerking Door versnippering van gegevens kan de potentie uit zelf gemeten gegevens niet benut worden Probleem Er wordt op dit moment heel veel gezondheidsinformatie gemeten maar door

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Special: Is data een kritische succesfactor? 3

Inhoudsopgave. Special: Is data een kritische succesfactor? 3 Inhoudsopgave Special: Is data een kritische succesfactor? 3 1. DM Barometer 4 Onderzoeksopzet 4 Special: Is data een kritische succesfactor 4 Respondenten 4 2. Resultaten 6 Klantdata & dialoog 6 Datamanagement

Nadere informatie

E-resultaat aanpak. Meer aanvragen en verkopen door uw online klant centraal te stellen

E-resultaat aanpak. Meer aanvragen en verkopen door uw online klant centraal te stellen E-resultaat aanpak Meer aanvragen en verkopen door uw online klant centraal te stellen 2010 ContentForces Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie,

Nadere informatie

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015 StadsDashboard Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld Merle Blok 12 mei 2015 Missie TNO verbindt mensen en kennis om innovaties te creëren die de concurrentiekracht van bedrijven en het welzijn

Nadere informatie

Meest mobiele organisatie van Nederland

Meest mobiele organisatie van Nederland Resultaten onderzoek Meest mobiele organisatie van Nederland Juni 2013 Uitkomsten onderzoek onder top organisaties in Nederland Uitgevoerd door Keala Research & Consultancy in de periode mei tot en met

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het is een uitdaging om ouderen te identificeren die baat kunnen hebben bij een interventie gericht op de preventie van beperkingen in het dagelijks leven op het moment dat dergelijke

Nadere informatie

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst M200803 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Bedrijfsstrategieën in het MKB drs. M. Mooibroek Zoetermeer, juli 2008 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Ongeveer de helft van de MKB-ondernemers

Nadere informatie

Het schier onmogelijke mogelijk maken

Het schier onmogelijke mogelijk maken Improof, ondernemen met visie Improof is opgericht door Hans Savalle en Tom Touber. Ervaren ondernemers en bestuurders bij grote ondernemingen. Nu helpen zij collega ondernemers hun ambities waar te maken.

Nadere informatie

Instructie cliëntprofielen

Instructie cliëntprofielen Bijlage 4 Instructie cliëntprofielen Dit document beschrijft: 1. Inleiding cliëntprofielen 2. Proces ontwikkeling cliëntprofielen 3. Definitie cliëntprofielen 4. De cliëntprofielen op hoofdlijnen 5. De

Nadere informatie

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap 10 Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Kim van der Hoeven 1. Inleiding Ontwikkelingen in maatschappij en samenleving denk met name aan de

Nadere informatie

Roger Lemmens Directeur BVZD/ABDH, April 29 th 2014

Roger Lemmens Directeur BVZD/ABDH, April 29 th 2014 Roger Lemmens Directeur BVZD/ABDH, April 29 th 2014 Het knooppunt van digitaal onderzoek, innovatie en ondernemerschap in Vlaanderen De troeven van 5 universiteiten! 800+ onderzoekers 3 Een gebalanceerd

Nadere informatie

Communicatieplan t.a.v. energiebeleid. Peek Bouw & Infra BV

Communicatieplan t.a.v. energiebeleid. Peek Bouw & Infra BV Communicatieplan t.a.v. energiebeleid Peek Bouw & Infra BV Peek Bouw & Infra BV Wayensedijk 27 3992 LN HOUTEN Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1.0 Inleiding 1.1 Inleiding 1.2 Doelstellingen 2.0 Doelgroepen

Nadere informatie

Spookfiles A58 is één van de projecten binnen het programma Beter Benutten van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu.

Spookfiles A58 is één van de projecten binnen het programma Beter Benutten van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu. Factsheet Algemene informatie Wat is het project Spookfiles A58? In de hele wereld wordt gewerkt aan manieren om het verkeer sneller, veiliger, comfortabeler en duurzamer maken. Nederland loopt voorop

Nadere informatie

Gender: de ideale mix

Gender: de ideale mix Inleiding 'Zou de financiële crisis even hard hebben toegeslaan als de Lehman Brothers de Lehman Sisters waren geweest?' The Economist wijdde er vorige maand een artikel aan: de toename van vrouwen in

Nadere informatie

Big data? Open data? 18 februari 2014 Jacqueline Gommans & Nathalie Feitsma

Big data? Open data? 18 februari 2014 Jacqueline Gommans & Nathalie Feitsma Big data? Open data? 18 februari 2014 Jacqueline Gommans & Nathalie Feitsma Big Data zijn alle data die niet meer fysiek of logisch in één locatie of in één systeem kunnen worden opgeslagen. Open data

Nadere informatie

De cloud die gebouwd is voor uw onderneming.

De cloud die gebouwd is voor uw onderneming. De cloud die gebouwd is voor uw onderneming. Dit is de Microsoft Cloud. Elke onderneming is uniek. Van gezondheidszorg tot de detailhandel, van fabricage tot financiële dienstverlening: geen twee ondernemingen

Nadere informatie

intelligent software for monitoring centres

intelligent software for monitoring centres intelligent software for monitoring centres Waarom UMO? Binnen Europa en daarbuiten hebben landen te maken met de vergrijzing. Daardoor stijgt de zorgvraag in het komende decennium sterk. Hoe wordt die

Nadere informatie

Big Data en het CBS. Enkele voorbeelden. Piet Daas, May Offermans, Martijn Tennekes, Alex Priem, Paul van den Hurk

Big Data en het CBS. Enkele voorbeelden. Piet Daas, May Offermans, Martijn Tennekes, Alex Priem, Paul van den Hurk Big Data en het CBS Enkele voorbeelden Piet Daas, May Offermans, Martijn Tennekes, Alex Priem, Paul van den Hurk Overzicht Wat is Big Data? Definitie en eigenschappen Relatie tot de statistiek Waarom?

Nadere informatie

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB M200616 De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB dr. J.M.P. de Kok drs. J.M.J. Telussa Zoetermeer, december 2006 Prestatieverhogend HRM-systeem MKB-bedrijven met een zogeheten 'prestatieverhogend

Nadere informatie

De uitdaging die accountability heet Scherpere keuzes maken en meer impact realiseren

De uitdaging die accountability heet Scherpere keuzes maken en meer impact realiseren De uitdaging die accountability heet Scherpere keuzes maken en meer impact realiseren Onderzoek Accountability & data : Inzichten, conclusies en aanbevelingen Amsterdam, augustus 2014 Dit document bevat

Nadere informatie

SOCIAL INFORMATION SYSTEM

SOCIAL INFORMATION SYSTEM De SIS is een tool die oplossingen biedt voor uitdagingen en vragen in de wijk. Het product is vooral sterk in het verbinden van belangen. Zo stelt het organisaties in staat makkelijk en efficiënt met

Nadere informatie

Ivo Opstelten Minister van Veiligheid en Justitie Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG

Ivo Opstelten Minister van Veiligheid en Justitie Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG Post Bits of Freedom Bank 55 47 06 512 M +31 613380036 Postbus 10746 KvK 34 12 12 86 E ton.siedsma@bof.nl 1001 ES Amsterdam W https://www.bof.nl Ivo Opstelten Minister van Veiligheid en Justitie Postbus

Nadere informatie

Resultaten Onderzoek September 2014

Resultaten Onderzoek September 2014 Resultaten Onderzoek Initiatiefnemer: Kennispartners: September 2014 Resultaten van onderzoek naar veranderkunde in de logistiek Samenvatting Logistiek.nl heeft samen met BLMC en VAViA onderzoek gedaan

Nadere informatie

Resultaat Continuïteit bevorderd, zodanig dat de organisatie is staat is en blijft zijn missie, strategie en doelstellingen uit te voeren.

Resultaat Continuïteit bevorderd, zodanig dat de organisatie is staat is en blijft zijn missie, strategie en doelstellingen uit te voeren. Profiel directeurbestuurder Stichting KEaRN Beheer Inleiding De directeurbestuurder is eindverantwoordelijk en belast met de aansturing van alle beleidsgebieden van Stichting KEaRN Beheer. De directeurbestuurder

Nadere informatie

Werken aan de zorg van morgen

Werken aan de zorg van morgen Werken aan de zorg van morgen Uitkomsten zorgdebat VNG Jaarcongres 2015 E-health, wonen en zorg Whitepaper Ruim baan voor initiatieven om langer gezond thuis te wonen Hoofdstuk 1: Uitdagingen Hoofdstuk

Nadere informatie

INFORMATIEBEVEILIGING: WAAR STAAT U NU?

INFORMATIEBEVEILIGING: WAAR STAAT U NU? INFORMATIEBEVEILIGING: WAAR STAAT U NU? HANDIGE CHECKLISTS VOOR DE OVERHEIDSSECTOR In deze whitepaper bieden we u handvatten en checklists voor hoe u om kunt gaan met de nieuwe meldplicht datalekken. Steeds

Nadere informatie

Functiebehoud bij ouderen in levensloopperspectief

Functiebehoud bij ouderen in levensloopperspectief Functiebehoud bij ouderen in levensloopperspectief - Werkzame preventie door het leven heen - (To Do or not To Do) Openbare les Ton Bakker lector Functiebehoud bij Ouderen in Levensloopperspectief 9 oktober

Nadere informatie

Samenvatting. Achtergrond en adviesvraag. Wie is de kenniswerker? Innovatieve vaardigheden zijn hèt onderscheidende kenmerk

Samenvatting. Achtergrond en adviesvraag. Wie is de kenniswerker? Innovatieve vaardigheden zijn hèt onderscheidende kenmerk Samenvatting Achtergrond en adviesvraag De vraag naar kenniswerkers groeit wereldwijd sterker dan ooit. Kenniswerkers zijn de hoeksteen van de samenleving geworden, en zijn in toenemende mate bepalend

Nadere informatie

4C VOOR BOUWLOGISTIEK. Toepassing van een real-time smart data platform Siem van Merriënboer

4C VOOR BOUWLOGISTIEK. Toepassing van een real-time smart data platform Siem van Merriënboer 4C VOOR BOUWLOGISTIEK Toepassing van een real-time smart data platform Siem van Merriënboer INHOUD Problematiek van logistiek in de bouw Ontwikkelingen in logistiek TKI-project 4C in bouwlogistiek Voorbeeld:

Nadere informatie

Aan de slag met duurzame inzetbaarheid 3 november 2015

Aan de slag met duurzame inzetbaarheid 3 november 2015 Duurzame inzetbaarheid uitgangspunt personeelsbeleid Het voorstel is duurzame inzetbaarheid centraal te stellen in het personeelsbeleid om medewerkers van alle levensfasen optimaal inzetbaar te houden

Nadere informatie

Introductie Methoden Bevindingen

Introductie Methoden Bevindingen 2 Introductie De introductie van e-health in de gezondheidszorg neemt een vlucht, maar de baten worden onvoldoende benut. In de politieke en maatschappelijke discussie over de houdbaarheid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

VOORWOORD. 1 Code voor informatiebeveiliging, Nederlands Normalisatie Instituut, Delft, 2007 : NEN-ISO.IEC 27002.

VOORWOORD. 1 Code voor informatiebeveiliging, Nederlands Normalisatie Instituut, Delft, 2007 : NEN-ISO.IEC 27002. Gesloten openheid Beleid informatiebeveiliging gemeente Leeuwarden 2014-2015 VOORWOORD In januari 2003 is het eerste informatiebeveiligingsbeleid vastgesteld voor de gemeente Leeuwarden in de nota Gesloten

Nadere informatie

Ready Business. Vodafone Power to you

Ready Business. Vodafone Power to you Ready Business Vodafone Power to you 1 Klaar voor verandering De wereld verandert in een steeds hoger tempo. Dat biedt kansen, maar ook uitdagingen. Alle bedrijven - groot en klein - moeten hierop voorbereid

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Inhoud Inleiding 3 Stap 1 De noodzaak vaststellen 4 Stap 2 De business case 5 Stap 3 Probleemverdieping 6 Stap 4 Actieplan 8 Stap 5

Nadere informatie

BETER OP DE HOOGTE VAN UW INFRASTRUCTUUR

BETER OP DE HOOGTE VAN UW INFRASTRUCTUUR BETER OP DE HOOGTE VAN UW INFRASTRUCTUUR Real-Time inzicht in beweging, verandering, zetting en herstel van infrastructurele objecten www.infrasensorsolutions.com WELKOM, De dynamiek van het aantal transportbewegingen

Nadere informatie

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011 PERSBERICHT World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 20-2011 Nederland zakt naar de 11e plaats op ranglijst van WEF Global Information Technology Report, en de opkomende economieën

Nadere informatie

De onzichtbare grens van online privacy. Essay

De onzichtbare grens van online privacy. Essay De onzichtbare grens van online privacy Essay Auteur: Estelle Heijneman Studentnummer: 1619340 Docent: Dick Swart Format: Essay Specialisatie: Visual Design Seminar: 2014-B Datum: 16-12-2014 Inleiding

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Lean- & Proces Management De cursus Lean & Process Management duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

Missie en visie. BTG/TGG verbindt organisaties in hun gezamenlijke belangen in het domein van ICT en telecommunicatie

Missie en visie. BTG/TGG verbindt organisaties in hun gezamenlijke belangen in het domein van ICT en telecommunicatie BTG 2016 Missie en visie BTG/TGG verbindt organisaties in hun gezamenlijke belangen in het domein van ICT en telecommunicatie BTG/TGG organiseert hiertoe: Structurele lobby tussen overheid, leveranciers

Nadere informatie

Managementvoorkeuren

Managementvoorkeuren Toelichting bij de test Business Fit-ality Lange Dreef 11G 4131 NJ Vianen Tel: +31 (0)347 355 718 E-mail: info@businessfitality.nl www.businessfitality.nl Business Fit-ality Met welk type vraagstuk bent

Nadere informatie

AMBITIES HOLLAND FINTECH

AMBITIES HOLLAND FINTECH AMBITIES HOLLAND FINTECH 1 infrastructuur Holland FinTech streeft naar het creëren van transparantere, toegankelijke (digitale) financiële diensten en financiële van het allerbeste niveau door middel van

Nadere informatie

Speech minister Henk Kamp van Economische Zaken bij ECP- jaarcongres op 20 november 2014

Speech minister Henk Kamp van Economische Zaken bij ECP- jaarcongres op 20 november 2014 Speech minister Henk Kamp van Economische Zaken bij ECP- jaarcongres op 20 november 2014 Dames en heren, Nergens ter wereld hebben zoveel huishoudens een pc, tablet of smartphone en is het mobiele netwerk

Nadere informatie

RICHES Renewal, Innovation and Change: Heritage and European Society

RICHES Renewal, Innovation and Change: Heritage and European Society This project has received funding from the European Union s Seventh Framework Programme for research, technological development and demonstration under grant agreement no 612789 RICHES Renewal, Innovation

Nadere informatie

Stappenplan Big Data. Stappenplan groeikansen met data. Analysetools en ondersteuning. Doel Interne data Externe data

Stappenplan Big Data. Stappenplan groeikansen met data. Analysetools en ondersteuning. Doel Interne data Externe data Stappenplan Big Data Stappenplan groeikansen met data Om u op weg te helpen met big data bevat deze publicatie een stappenplan. Hiermee zet u vier concrete stappen: Doel Interne data Externe data Analysetools

Nadere informatie

De basis. VanMeijel 3.0: Kwaliteit door productontwikkeling vanuit lange termijn visie. Waardegedreven

De basis. VanMeijel 3.0: Kwaliteit door productontwikkeling vanuit lange termijn visie. Waardegedreven VanMeijel 3.0: De basis Wij zijn er van overtuigd dat bouwondernemingen een betere kwaliteit en een hoger rendement kunnen realiseren door meer grip op de complexiteit en dynamiek van het bouwproces te

Nadere informatie

STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER)

STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER) STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER) Juni 2004 INLEIDING Voor u ligt een stappenplan dat gebaseerd is op de CBO-richtlijn

Nadere informatie

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1 Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1.1 De Zorgbalans beschrijft de prestaties van de gezondheidszorg In de Zorgbalans geven we een overzicht van de prestaties van de Nederlandse gezondheidszorg

Nadere informatie

Zal de toekomst van detailhandel bepaald worden door big data?

Zal de toekomst van detailhandel bepaald worden door big data? Zal de toekomst van detailhandel bepaald worden door big data? Voorwoord Big data dringt meer en meer door in onze maatschappij, ook in detailhandel. In onderstaand artikel worden de belangrijkste bevindingen

Nadere informatie

M201107. Mix and Match. Het gebruik van digitale media in het MKB. drs. R van der Poel

M201107. Mix and Match. Het gebruik van digitale media in het MKB. drs. R van der Poel M201107 Mix and Match Het gebruik van digitale media in het MKB drs. R van der Poel Zoetermeer, maart 2011 Mix and Match Ondernemers moeten goed voor ogen houden welke doelstellingen zij met digitale media

Nadere informatie

Visie Ehealth Longfonds

Visie Ehealth Longfonds Visie Ehealth Longfonds Dit document beschrijft de visie en standpuntbepaling van het Longfonds in relatie tot E-health. En is de basis voor de ontwikkelde checklist voor toetsing van E-health initiatieven

Nadere informatie

ESSAY. Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay. Lexington Baly 1592180

ESSAY. Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay. Lexington Baly 1592180 ESSAY Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay Lexington Baly 1592180 Seminar: Dream Discover Do Essay Docent: Rob van den Idsert Effectief gebruik

Nadere informatie

Real Time Monitoring & Adaptive Cyber Intelligence SBIR13C038

Real Time Monitoring & Adaptive Cyber Intelligence SBIR13C038 Real Time Monitoring & Adaptive Cyber Intelligence SBIR13C038 Opgericht 2010 Ervaring >10 jaar Expertise Forensisch gegevensonderzoek Anomalie detectie Behavioral profiling SBIR Partners TNO Texar Data

Nadere informatie

Examenprogramma natuur, leven en technologie havo

Examenprogramma natuur, leven en technologie havo Examenprogramma natuur, leven en technologie havo Het eindexamen (februari 2007) Het eindexamen bestaat uit het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden

Nadere informatie

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97 Wanneer gebruiken we kwalitatieve interviews? Kwalitatief interview = mogelijke methode om gegevens te verzamelen voor een reeks soorten van kwalitatief onderzoek Kwalitatief interview versus natuurlijk

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

Strategische Issues in Dienstverlening

Strategische Issues in Dienstverlening Strategische Issues in Dienstverlening Strategisch omgaan met maatschappelijke issues Elke organisatie heeft issues. Een definitie van de term issue is: een verschil tussen de verwachting van concrete

Nadere informatie

Het in kaart brengen van de Supply Chain. Customer Solutions

Het in kaart brengen van de Supply Chain. Customer Solutions Het in kaart brengen van de Supply Chain Customer Solutions Het in kaart brengen van de Supply Chain Werkt u aan het verbeteren van supply chain management in uw organisatie? Het in kaart brengen van uw

Nadere informatie

VOORWOORD. In deze brochure vindt u voorbeelden van projecten waarmee we een bijdrage leveren aan het oplossen van zorgvraagstukken.

VOORWOORD. In deze brochure vindt u voorbeelden van projecten waarmee we een bijdrage leveren aan het oplossen van zorgvraagstukken. VITALE WIJKEN 1 VOORWOORD Gemeenten en zorginstellingen krijgen andere taken rondom preventie, welzijn en zorg voor kwetsbare groepen. Naast de drie zorgtransities vinden demografische veranderingen plaats

Nadere informatie

Business Continuity Management conform ISO 22301

Business Continuity Management conform ISO 22301 Business Continuity Management conform ISO 22301 Onderzoek naar effecten op de prestaties van organisaties Business continuity management gaat over systematische aandacht voor de continuïteit van de onderneming,

Nadere informatie

Samen sta je sterk. Adviesrapport. Project: Communicatieplan

Samen sta je sterk. Adviesrapport. Project: Communicatieplan Project: Communicatieplan Smokeless Nathalie Kooiman, 0863131 Charlotte Voorn, 0847183 Wendy Lanser, 0862815 Rowan Lens, 0857190 CDM1A Hogeschool Rotterdam Rowan Lens - CDM1A - Hogeschool Rotterdam 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Invalshoek Vertrouwen, veiligheid en privacy

Invalshoek Vertrouwen, veiligheid en privacy Invalshoek Vertrouwen, veiligheid en privacy serie Uitwerking Invalshoeken PGD Kader 2020 Versie 2.0 (juni 2015) 4a. Vertrouwen, Veiligheid en Privacy Voor inwoners dient de aanbieder van het PGD dient

Nadere informatie

Macrodoelmatigheidstoets Master Data Science and Entrepreneurship Samenvatting

Macrodoelmatigheidstoets Master Data Science and Entrepreneurship Samenvatting Macrodoelmatigheidstoets Master Data Science and Entrepreneurship Samenvatting Eindhoven / Tilburg, mei 2015 Algemeen Soort aanvraag Naam instelling(en) Contactpersoon Nieuwe opleiding, joint degree Technische

Nadere informatie

Internationaliseringsdesk regio Zwolle

Internationaliseringsdesk regio Zwolle Internationaliseringsdesk regio Zwolle Rapportage over de mogelijke behoefte aan een internationaliseringsdesk/duitslanddesk voor de regio Zwolle Lectoraat International Business Kenniscentrum Strategisch

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

Nederlandstalige samenvatting (summary in Dutch language)

Nederlandstalige samenvatting (summary in Dutch language) Nederlandstaligesamenvatting 145 Nederlandstaligesamenvatting (summaryindutchlanguage) Reizen is in de afgelopen eeuwen sneller, veiliger, comfortabeler, betrouwbaarder, efficiënter in het gebruik van

Nadere informatie

Talentmanagement vanuit organisatie perspectief

Talentmanagement vanuit organisatie perspectief Talentmanagement vanuit organisatie perspectief Geëngageerde medewerkers zijn de juweeltjes van uw organisatie. Deze groep medewerkers werkt met passie, werkt harder, stelt zich effectiever, efficiënter

Nadere informatie

Waarom is Click to Call de ontbrekende link voor online succes

Waarom is Click to Call de ontbrekende link voor online succes Waarom is Click to Call de ontbrekende link voor online succes Oktober 2013 ONDERWERPEN Managementsamenvatting 2 Introductie 3 Online blijft 4 Waarom is Click-to-Call vandaag de dag relevant? De nieuwe

Nadere informatie

Seminar: Big Data en privacy

Seminar: Big Data en privacy Seminar: Big Data en privacy Sprekers: - mr. Marten van Hasselt Big Data in de praktijk: lust of last? - mr. Vincent Rutgers Big Data en privacy: bescherming persoonsgegevens in kort bestek mr. Marten

Nadere informatie

Van baan naar loopbaan Verslag van het onderzoek naar de praktijk van mobiliteitsbeleid

Van baan naar loopbaan Verslag van het onderzoek naar de praktijk van mobiliteitsbeleid Van baan naar loopbaan Verslag van het onderzoek naar de praktijk van mobiliteitsbeleid In het voorjaar van 2015 heeft Odyssee een digitale enquête uitgezet onder 950 ondernemingsraden om zicht te krijgen

Nadere informatie

Deze laatste begroting van de huidige bestuursperiode nodigt uit tot vooruitkijken.

Deze laatste begroting van de huidige bestuursperiode nodigt uit tot vooruitkijken. Geacht college, raad en toehoorders, Ik wil graag beginnen met een compliment voor deze begroting, die naar het schijnt in een bijzonder korte tijd is opgesteld. En daarnaast voor de uiterst overzichtelijke

Nadere informatie

BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT

BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT WHITEPAPER BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT RISICOMANAGEMENT IN BALANS Ondernemen betekent risico s nemen om de

Nadere informatie

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Werk aan de winkel wat betreft openheid, onderscheidingsvermogen en communicatiekanalen from Accenture and Microsoft 1 Werk aan de winkel wat betreft

Nadere informatie

Het begon bij de Nationale DenkTank. Hoe kunnen we Nederland socialer, gezonder en mobieler maken met Big Data?

Het begon bij de Nationale DenkTank. Hoe kunnen we Nederland socialer, gezonder en mobieler maken met Big Data? Het begon bij de Nationale DenkTank Hoe kunnen we Nederland socialer, gezonder en mobieler maken met Big Data? Patiënten krijgen niet meteen de behandeling die voor hen het best werkt Huisartsen hebben

Nadere informatie

Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie. Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012

Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie. Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012 Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012 Between-us, 2012 Voorwoord Met vijftien jaar ervaring in de corporatiebranche heeft Between-us een solide inzicht

Nadere informatie

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014 Nummer 6 juni 2014 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014 Factsheet Ondanks eerste tekenen dat de economie weer aantrekt blijft de werkloosheid. Negen procent van de Amsterdamse beroepsbevolking is werkloos

Nadere informatie

Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer?

Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer? Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer? De Week van de Ondernemer doet het gehele jaar onderzoek naar de belangrijkste uitdagingen van ondernemers. We presenteren hierbij de belangrijkste uitkomsten.

Nadere informatie

No show in de zorg. Voorstel om verspilling in de gezondheidszorg aan te pakken. Pia Dijkstra Tweede Kamerlid D66.

No show in de zorg. Voorstel om verspilling in de gezondheidszorg aan te pakken. Pia Dijkstra Tweede Kamerlid D66. No show in de zorg Voorstel om verspilling in de gezondheidszorg aan te pakken. Notitie Juli 2012 Pia Dijkstra Tweede Kamerlid D66 Inleiding De kosten van de gezondheidzorg stijgen hard. Dat komt voornamelijk

Nadere informatie

Sourcing. Analyse Sourcing Management

Sourcing. Analyse Sourcing Management Sourcing Analyse Sourcing Management Sourcing Business Driven Sourcing Wij nemen het woord sourcing letterlijk. Welke bronnen zijn nodig om uw organisatie optimaal te laten presteren, nu en in de toekomst?

Nadere informatie

Factsheet STRATEGIE & DIGITALE TRANSFORMATIE Mirabeau

Factsheet STRATEGIE & DIGITALE TRANSFORMATIE Mirabeau Factsheet STRATEGIE & DIGITALE TRANSFORMATIE Mirabeau STRATEGIE & DIGITALE TRANSFORMATIE We helpen u met resultaatgerichte strategieën en digitale transformaties De vraag hoe digitaal verder ontwikkelt

Nadere informatie

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business Masterclass Value of Information Waarde creëren voor de business Informatie en informatietechnologie maken het verschil bij de ontwikkeling van nieuwe business ideeën. Met informatie kunnen nieuwe innovatieve

Nadere informatie

Organisatieprestatiescan. Deze techniek wordt gebruikt in de focus- en analysefase bij het analyseren van de huidige situatie.

Organisatieprestatiescan. Deze techniek wordt gebruikt in de focus- en analysefase bij het analyseren van de huidige situatie. 1 Bijlage 2 De organisatieprestatiescan Techniek: Organisatieprestatiescan Toepassingsgebied: Achtergrond: Deze techniek wordt gebruikt in de focus- en analysefase bij het analyseren van de huidige situatie.

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie