TIENPUNTENPLAN INNOVATIE. Aanleiding

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "TIENPUNTENPLAN INNOVATIE. Aanleiding"

Transcriptie

1 TIENPUNTENPLAN INNOVATIE Aanleiding Nederland scoort als het gaat om het aantal echt nieuwe producten middelmatig. Dat moet beter, willen we internationaal concurrerend blijven. Bovendien is die middenpositie helemaal niet nodig. Het EIM-rapport toont aan dat het Nederlandse bedrijfsleven juist tot de meest vernieuwende en dynamische van de wereld zou moeten horen. Allereerst is het onderzoek op Nederlandse universiteiten en kennisinstellingen van wereldklasse, alleen leidt al die kennis nog onvoldoende tot nieuwe producten in het bedrijfsleven. En in de tweede plaats zijn er in Nederland meer dan midden- en kleinbedrijven (mkb) die bij elkaar een enorm innovatiepotentieel vormen, ook als kennisontwikkelaars (bijvoorbeeld technostarters). Toch is slechts een deel van het mkb echt innovatief. Er liggen dus twee enorme kansen: veel hoogwaardige, maar ongebruikte kennis op universiteiten en veel mkb-bedrijven die wel zouden kunnen innoveren, maar het niet of onvoldoende doen. Volgens MKB-Nederland is de grote uitdaging voor ons land om de volgende kansen pakken: 1. Kennistoepassing: Zorgen dat de kennis op universiteiten en andere kennisinstellingen voor het mkb bereikbaar wordt en leidt tot nieuwe producten en nieuwe manieren van werken; 2. Kennisontwikkeling: Zorgen dat meer mkb-bedrijven kunnen uitgroeien tot echte hightechbedrijven en deze bedrijven ook betrekken bij de fundamenteel-strategische kennisontwikkeling. Dat lijkt eenvoudiger dan het is. Het betekent dat het roer om moet, bij zowel bedrijfsleven als overheid. De MKB-Nederland innovatie -agenda geeft in tien punten - uitgesplitst naar kennistoepassing en vervolgens kennisontwikkeling - aan wat er moet veranderen. 1

2 Meer aandacht voor kennistoepassing 1. Betere balans tussen kennisontwikkeling en kennistoepassing Probleem: De overheid heeft steeds minder aandacht voor kennistoepassing. Ondanks warme teksten over het belang van kennistoepassing en mkb in allerlei nota s, blijkt de overheid in de praktijk steeds minder te investeren in de benutting van kennis en juist meer in fundamenteelstrategische kennisontwikkeling (nanotechnologie, ICT, life sciences e.d.). Van de 762 miljoen totaalbudget voor innovatie van EZ wordt een circa 50 miljoen uitgetrokken voor kennistoepassing 1. Oorzaak: Het is in de eerste plaats een bewuste beleidskeuze binnen EZ. De redenatie is dat ondernemers de benutting van onderzoek makkelijk zelf kunnen financieren en dus geen taak voor de overheid is weggelegd. In de tweede plaats interpreteert EZ de EU-regels voor overheidsfinanciering dusdanig dat ontwikkelings- en commercialisatie -activiteiten van Brussel niet mogen. Commentaar: Uit zowel EIM- als AWT 2 -rapporten blijkt dat kleine bedrijven wel degelijk problemen hebben met het aantrekken van geld voor het traject tussen proof of principle en proven concept, omdat venture capitalists en andere financiers zich vooral richten op de zogenoemde tweede financieringsronde ; het moment dat een product vrijwel rijp is voor de markt. Financiers zijn niet geneigd tot het nemen van projectrisico s en vallen terug op zekerheden in de onderneming als geheel. Voor mkb-bedrijven die veelal niet beschikken over dergelijke zekerheden, ontstaat dan een onoverkomelijk probleem met de financiering. Het is daarom spijtig dat regelingen die zich specifiek op dit traject richten onder druk staan (SKO en SKB 3 ) of sneuvelen (zoals het per 1 januari jl. afgeschafte TOK 4 ). Ook het tweede argument van EZ, Brussel verbiedt financiering van activiteiten die dicht tegen de markt aanligge n, is twijfelachtig. Andere Europese landen ondersteunen veel vaker en meer ontwikkelings- en commercialisatie -activiteiten dan Nederland en hebben kennelijk geen problemen met de EU-regels. De AWT wijst er dan ook fijntjes op dat in de Nederlandse interpretatie van EU-regels het juridisch veilige de overhand heeft gekregen boven het praktische 1 o.a. 12 miljoen voor de kennisoverdrachtregelingen SKO en SKB en 32 miljoen voor Syntens 2 AWT is de Adviesraad voor Wetenschaps- en Technologiebeleid, het generale adviesorgaan voor de regering op deze terreinen. 3 Het gezamenlijke budget van de SKO (Subsidieregeling Kennisoverdracht Ondernemers) en SKB (Subsidieregeling Kennisoverdracht Branches) wordt m.i.v teruggebracht van 12 miljoen naar 7 miljoen. 4 De TOK (Technisch Ontwikkelingskrediet) had een omvang van 40 miljoen. 2

3 of wenselijke. Het gevolg is wel dat Nederlandse mkb-bedrijven worden benadeeld t.o.v. andere Europese mkb-bedrijven. MKB-Nederland: De beleidsaandacht van de overheid ligt nu te eenzijdig op kennisontwikkeling; nodig is een sterkere inzet op maatregelen voor kennisoverdracht en het toepasbaar maken van kennis in het mkb. 2. Zet Senter dichter bij EZ met een bredere doelstelling Probleem: Mkb-ondernemers die Senter (het EZ-agentschap dat de stimuleringsregelingen uitvoert) enthousiast willen maken voor hun innovatie -ideeën, merken dat hun voorstellen louter formeel-juridisch worden beoordeeld ( regels zijn regels ). Het leidt tot zeer lange doorlooptijden, zeker als ge bruik wordt gemaakt van regelingen die op elkaar volgen (bijvoorbeeld een vernieuwingsproject na een haalbaarheidsproject binnen de SKO 5 ) en een aanvraag voor de ene alleen kan worden gedaan na afronding van de andere. Vooral voor snelle groeiers en starters leveren lange doorlooptijden problemen op. Oorzaak: De wijze waarop de overheid de stimuleringsregelingen heeft vormgegeven (zo veel mogelijk specifiek voorschrijven wat wel en niet mag) en de wijze waarop Senter wordt aangestuurd (als agentschap ). Commentaar: Het overheidsbeleid is nog te eenzijdig, nog teveel gericht op het wegnemen van knelpunten. Dat is veel te beperkt. Het gaat er in de woorden van het AWT niet alleen om wat ons tegenhoudt (alleen optreden bij markt- en systeemfalen), maar ook om welke mogelijkheden vóór ons liggen (een actievere overheidsrol om kansen te pakken). Een integrale kijk op innovatie ontbreekt in het huidige beleid. Nog te veel wordt uitgegaan van een one size fits all aanpak, die niet werkt omdat de hinderpalen voor innovatie per type bedrijvigheid verschillen. Daarnaast wordt geen maatwerk geleverd in het wegnemen van obstakels 6. MKB-Nederland sluit zich hier bij aan, omdat ook zij merkt dat het huidige beleid te afwachtend is, te ver van de markt afstaat en leidt tot het missen van kansen. 5 SKO: Subsidieregeling Kennisoverdracht ondernemers MKB 6 AWT-advies Nr 53, Backing winners, juli

4 MKB-Nederland: Laat Senter niet louter een uitvoeringsorganisaties zijn, maar geef het de ruimte aangedragen projectideeën ook beleidsmatige te interpreteren. Maak Senter daarom weer onderdeel van EZ en zorg voor meer armslag voorstellen niet alleen formeel juridisch beoordelen (voldoet het aan de regels), maar juist integraal bekijken, namelijk wordt maatwerk geleverd om belemmeringen te slechten en kansen te pakken in het gehele innovatietraject. Geef ook ruimte aan voorstellen die zich richten op ontwikkelings- en commercialisatie -activiteiten. Bij dat laatste horen ook nadrukkelijk de niet technologische innovaties. Ook zouden meerdere regelingen in één keer moeten kunnen worden aangevraagd, zodat doorlooptijden worden verkort (uiteraard moeten daarbij wel go/no-go momenten worden ingebouwd). 3. Gebruik hogescholen als transferpunten Probleem: Het HBO speelt in het innovatiebeleid van EZ nagenoeg geen rol van betekenis. Oorzaak: Waarschijnlijk wreekt zich hier de nog steeds gescheiden optrekkende ministeries van EZ en OCW. HBO hoort bij OCW, zal de gedachte bij EZ wel zijn. Commentaar: De geringe aandacht voor het HBO als kennispartner voor mkb-bedrijven is vreemd, want de praktijk laat zien dat op diverse plaatsen interessante initiatieven worden genomen. Universiteiten profileren zich steeds sterker internationaal, maar hogescholen zoeken het vooral in een krachtige regionale inbedding als innovator. Hogescholen tonen hun ambities door duale leer/werktrajecten, de instelling van regioregisseurs (soort accountmanagers voor het mkb) en lectoraten (samengebundelde kennis ten behoeve van bedrijven). Vooral het mkb blijkt baat te hebben bij het via hogescholen toepasbaar maken van kennis. In veel traditionele mkb-bedrijven heeft innovatie het karakter van het slim combineren van reeds bestaande technologieën. De kennis afkomstig van kennisinstellingen zoals universiteiten is voor hen niet direct te gebruiken. Daarvoor is een vertaalslag nodig en die wordt niet altijd (gemakkelijk) gemaakt. Hogescholen zijn daar geknipt voor omdat zij een praktische, beroepsgerichte aanpak koppelen aan een hoog kennisniveau. Neem bijvoorbeeld het TechnologieCentrum Noord-Nederland (TCNN), waarin de drie noordelijke hogescholen, de RUG 7 en TNO samenwerken. In de afgelopen jaren zijn ongeveer 340 projecten voor mkb-bedrijven uitgevoerd met een projectwaarde van een kleine 8 miljoen, waarvan bedrijven iets minder dan de helft subsidie ontvingen. Het project scoort om een aantal redenen bovengemiddeld. Het leidt tot ruim de dubbele groei van investeringen (+ 50 miljoen), 7 RUG: Rijksuniversiteit Groningen 4

5 omzet (+ 35 miljoen p.j.), werkgelegenheid (340 nieuwe arbeidsplaatsen) en arbeidsproductiviteit (+0.4%) t.o.v. het landelijk gemiddelde bij overheidsprogramma s. Driekwart van de bedrijven heeft de smaak van innoveren te pakken en gaat met TCNN opnieuw samenwerken. MKB-Nederland: Hogescholen moeten een duidelijke plaats krijgen in het innovatiebeleid. Het TCNN kan een voorbeeld zijn voor het opzetten van andere regionale kenniscentra rond hogescholen. 4. Versterking kennisinfrastructuur is niet alleen kennisontwikkeling Probleem: De 800 miljoen aardgasbaten, die de komende vier jaar door het Kabinet in versterking van de kennisinfrastructuur worden gestopt (BSIK 8, voorheen ICES-KIS), zijn uitsluitend bedoeld voor nieuw fundamenteel-strategisch onderzoek (nanotechnologie, lifesciences, ICT e.d.), dat wordt uitgevoerd door universiteiten. Als er al bedrijven bij betrokken zijn, dan zijn dat vooral (zeer) grote bedrijven. Oorzaak: zie punt 1. Commentaar: Het is de vraag in hoeverre dit geld ook echt gaat renderen in de zin dat het leidt tot meer innovatieve producten. MKB-Nederland vindt de BSIK veel te beperkt en is van mening dat onder versterking van de kennisinfrastructuur ook het beter gebruiken van kennis valt. Een consortium bestaande uit MKB-Nederland, hogenscholenlobby HBO-Raad, kenniscentrum TNO, adviseursnetwerk Syntens en onderzoeksclub Telematica Instituut wil dat ook geld beschikbaar komt voor het bevorderen van en ervaring opdoen met kenniscirculatie, met het hoger beroepsonderwijs als intermediair. Het totale pr oject heeft een omvang van 80 miljoen voor vier jaar. Aan de BSIK wordt hiervoor 40 miljoen gevraagd. Het is ongelooflijk, maar waar: het voorstel zal het hoogstwaarschijnlijk niet redden, omdat het zich vooral richt op kennisbenutting en niet past binnen de door EZ en OCW opgestelde spelregels dat het moet gaan om nieuw wetenschappelijk onderzoek op het hoogste niveau. Opmerkelijk is dat onlangs Philips even met minister Brinkhorst (EZ) heeft geregeld dat zij een bedrag van 120 miljoen uit de BSIK-pot krijgt voor onderzoek. Klaarblijkelijk geldt de hele BSIK-procedure voor Philips niet. 8 BSIK: Besluit Subsidies Investeringen Kennisinfrastructuur 5

6 MKB-Nederland: Er moet geld beschikbaar komen binnen de BSIK om ook de toepassing van kennis via hogescholen te stimuleren. Daarnaast moeten ook bij de andere BSIK-projecten nadrukkelijk kansen komen om mkb-bedrijven mee te laten doen. 5. Stimuleer open standaarden Probleem: Hoewel een overgrote meerderheid van het mkb datacommunicatie -verbindingen of internet heeft, blijft het gebruik van die netwerken beperkt tot het zoeken op internet, s en electronic banking. Echt zakelijk gebruik van netwerken, in de zin dat iedereen o.b.v. gemeenschappelijke standaarden met elkaar zaken doet, gebeurt in het mkb maar mondjesmaat. Het gevolg is wel dat de echte voordelen van ICT, namelijk kostenbesparing en meer toegevoegde waarde door ketensamenwerking, niet worden benut. Het gaat hierbij overigens om een besparingspotentieel voor het mkb van miljarden euro s. Oorzaak: Ook hier is de techniek zelf niet het probleem, maar wel de toepassing. De belangrijkste oorzaak is ontbreken van open standaarden voor uniforme artikelclassificaties. Mkb-ondernemers merken maar al te vaak dat in hun branche met (soms veel) verschillende artikelgegevens wordt gewerkt, waardoor het communiceren over artikelen niet echt makkelijk gaat. Veel ondernemers zitten in branches waarin veel aanbieders, groothandelaren en leveranciers werkzaam zijn, waardoor het maken van gezamenlijke afspraken moeilijk is. In sterk geconcentreerde markten (doe het zelfzaken, supermarkten) waar slechts een aantal grote spelers actief is, zijn wel standaarden afgesproken (EAN-streepjescodes). Commentaar: De pogingen van EZ om mkb-ondernemers te interesseren voor een eigen website zijn goed bedoeld en op zich prima, maar veel belangrijker voor het van de grond komen van electronisch zakendoen is het stimuleren van het gebruik van open standaarden voor artikelclassificaties. De techniek is niet het struikelblok; maar het is vooral een organisatievraagstuk: hoe zorg je dat partijen met elkaar gemeenschappelijke artikelcodes afspreken. De praktijk wijst uit dat het niet vanzelf gebeurt en hier ligt dan ook een kans voor EZ om als sterke, onafhankelijke partij samen met betrokken branche-organisaties te zorgen dat bestaande kennis over open standaarden wordt ingezet. MKB-Nederland: EZ en branche-organisaties zouden de partijen bij elkaar moeten brengen om te organiseren dat binnen ketens open standaarden gemeengoed worden. 6

7 Daag mkb-bedrijven uit tot kennisontwikkeling 6. Overheid als launching customer Probleem: Hoog innovatieve (startende) bedrijven hebben vaak moeite eerste klanten voor hun nieuwe productideeën te vinden. De overheid kan een belangrijke rol spelen als innovatieve opdrachtgever of aanbesteder. Een overheid die als launching customer optreedt, vermindert onzekerheid over eerste opbrengsten. In de Verenigde Staten (en in navolging daarvan nu ook in Groot Brittannië) treedt de overheid bij hooginnovatieve projecten op als launching customer. In 1982 is in de Verenigde Staten de Small Business Innovation Development Act aangenomen. Een belangrijk onderdeel daarvan is het Small Business Innovation Research programma (SBIR) dat de grote departementen en organisaties verplicht om een percentage (thans 2,5%) van hun R&D budget te besteden aan onderzoek en ontwikkeling (R&D) door kleine bedrijven, inclusief starters. Het programma wordt onder auspiciën van de Small Business Administration (SBA) uitgevoerd door de departementen en organisaties. De National Science Foundation (NSF) de Amerikaanse NWO is er daar één van. De Nederlandse overheid voelt weinig voor een dergelijk programma. Achtereenvolgende evaluaties van de General Accounting Office (GAO), de Amerikaanse Rekenkamer, hebben aangetoond dat geen programma zoveel succes heeft met stimuleren en starten van technologisch voorop lopende en innovatieve bedrijven als SBIR. Belangrijkste redenen van het succes zijn: 7 100% financiering in de niet-commerciële risicodragende fase 7 De drie-fasen structuur, waarbij voor het mkb en starters te grote risico s door de overheid worden gedragen, de commercialisatie privaat wordt bekostigd, en kleine bedrijven worden gedwongen vooraf een volledig ondernemingsplan te maken. 7 De relatief korte duur van de onderzoeks- en ontwikkelingsfasen (samen 2,5 jaar), die beter aansluit bij de behoeften van het mkb en starters dan sommige langer durende universitaire onderzoekstrajecten. Oorzaak: De Nederlandse overheid lijkt vooral beducht voor de 100% financiering in de eerste en tweede fase, waarbij veelal ka n worden gehoord dat een dergelijke financiering niet te rijmen zou zijn met Brusselse regels. De denkfout die daarbij wordt gemaakt is dat de SBIR-honorering wordt gezien als subsidie. SBIR honoreringen zijn geen subsidie, maar aanbestedingen van de overheid, die daarmee onderzoek en ontwikkeling wil aanschaffen om te voorzien in een publieke behoefte. De commercialisatie van de ontwikkelde kennis is een zaak van het uitvoerende bedrijf, dat daarvoor in fase 3 dan ook geen overheidssteun krijgt. Wel is het zo dat honorering van fase 1 7

8 en, vervolgens, 2, alleen kan geschieden als ook een ondernemingsplan bestaat voor fase 3. Dat geeft onder meer de extra zekerheid dat een bank of een venture capitalist de plannen toetst op hun commerciële waarde, inclusief de toets op de eventuele verkrijgbaarheid van het beoogde resultaat op de markt. Het aandeel van de overheid aan kosten van de ontwikkelingen in alle drie fasen tezamen kan becijferd worden vanuit de Amerikaanse ervaring op minder dan 50%. In Engeland zag men overigens geen Brusselse bezwaren en loopt nu wel een analoog programma 9. MKB-Nederland: Introduceer een Nederlandse versie van het SBIR-programma, waarmee een vast percentage R&D-geld 10 wordt aanbesteed bij (startende) hoog innovatieve mkb-bedrijven en beijver ook dat er een Europese versie komt. 7 Opzetten van ontwikkelteams van mkb-ers en onderzoekers ( problem solving units ) Probleem: Het Nederlandse innovatiesysteem (alle door EZ of OCW gefinancierde intermediaire, kennis- en onderwijsorganisaties) is voor het mkb diffuus en moeilijk toegankelijk. Het gevolg is dat de kennis tussen (potentieële) high-tech mkb-bedrijven en kennisinfrastructuur nauwelijks heen en weer gaat. Oorzaak: Er zijn bijzonder veel autonoom werkende organisaties, er ontbreekt een netwerk, elke organisatie heeft zijn eigen financiering met eigen voorwaarden en de aansturing geschiedt door EZ, OCW of beiden. Het maken van afspraken is moeilijk. Commentaar: Het (georganiseerde) mkb heeft behoefte sneller te zien welke technologieën en andere innovatieve ideeën tussen nu en 2 jaar interessant kunnen gaan worden en - daaraan gekoppeld - als er iets interessants bij zit, er snel mee aan de gang te gaan in zogenoemde problem solving units (ontwikkelclubs bestaande uit praktische onderzoekers en ondernemers). MKB-Nederland, EZ en de branche-organisaties FHI, Metaalunie en FOCWA hebben begin dit jaar onderzocht in hoeverre er behoefte was een gezamenlijk netwerk op te zetten dat uiteindelijk ondernemers met nieuwe ideeën en daarbij horende onderzoekers sneller bij elkaar moet brengen. Positief is, dat ook binnen de kennisinfrastructuur behoefte is aan zo n praktisch netwerk. 9 Het Small Business Research Initiative (SBRI) 10 De publieke R&D-uitgaven bedragen per jaar circa 4 miljard. 8

9 MKB-Nederland: Samen met de betrokken branche-organisaties is besloten een netwerk van in het mkb geïnteresseerde onderzoekers vooral praktisch en al werkend in te vullen: MKB- Nederland en branche-organisaties willen in de eigen mkb-achterban een aantal toepassings- /technologiegebieden selecteren waarvoor veel belangstelling is en waarvoor mogelijkerwijs problem solving units kunnen worden gevormd. MKB-Nederland wil daarom binnenkort samen met STW één of meer bijeenkomsten (circa 20 personen) rond een aantal concrete technologieën/toepassingen (o.a. sensoren, embedded software, laser lassen, lijm- en hechttechnologie) gaan organiseren, waarin we kijken of ook echt afspraken kunnen worden gemaakt over problem solving units. MKB-Nederland verwacht hierbij overigens wel een actieve en meedenkende overheid. Het moet uiteindelijk leiden tot een structuur waarmee ook andere branches hun thema s kunnen oppakken en betrokken raken bij kansrijk publiek onderzoek. 8. Financiering universiteiten afhankelijk maken van samenwerking met mkb Probleem: Mkb-bedrijven raken steeds meer aangewezen op samenwerking met kennisinstellingen voor het ontwikkelen van nieuwe producten, door steeds kortere levenscycli van producten en het steeds kostbaarder worden van het doen van volledig eigen R&D. Maar slechts 2% van het mkb heeft contacten met kennisinstellingen. Zelfs voor high-tech mkbbedrijven zijn universiteiten (en andere kennisinstellingen) vaak nog gesloten als oesters. Oorzaak: In de huidige situatie krijgen universiteiten hun onderzoeksgeld van de overheid zonder enige inmenging vooraf. Deze steun is voor 80% gebaseerd op een historische sleutelverdeling. Commentaar: De huidige systematiek leidt tot een sterke focus binnen Nederlandse universiteiten op het zo veel mogelijk publiceren in wetenschappelijke tijdschriften. Er zijn geen prikkels binnen universiteiten om binnen de ontwikkeling van wetenschappelijke kennis te kijken naar samenwerkingsmogelijkheden met het mkb. Voorts is het aanbod van wetenschappelijke kennis op universiteiten (waar zit wat?) onvoldoende transparant voor mkb-bedrijven. In de VS worden universiteiten voor hun financiering ook beoordeeld op de wijze waarop zij samenwerken met het mkb en er sprake is van kenniscirculatie (kennis die over en weer gaat). MKB-Nederland: Universiteiten moeten meer dan nu worden gedwongen samen te werken met het mkb door een deel van het onderzoeksgeld te oormerken voor gezamenlijk onderzoek met het bedrijfsleven. Bij de verdeling van dat onderzoeksgeld door de overheid moeten universiteiten worden afgerekend op de wijze waarop kennis over en weer is gegaan met het mkb. 9

10 9. Uniforme afspraken over intellectueel eigendom Probleem: Bij projecten en samenwerking tussen bedrijven en universiteiten ontstaan veel problemen over vragen als Van wie is nu eigenlijk de ontwikkelde kennis? en Op welke manier mag je die kennis gebruiken? Oorzaak: In Nederland zijn er geen uniforme regels voor intellectuele eigendomsrechten als bedrijven R&D uitbesteden bij universiteiten en andere kennisinstituten. Iedereen hanteert zo zijn eigen regels en dat bevordert de markttransparantie niet. Soms zijn er ook helemaal geen regels en dat leidt natuurlijk op een gegeven moment tot problemen. Soms hanteren kennisinstellingen (bijvoorbeeld TNO) bepalingen waarmee de ondernemer feitelijk met lege handen staat, want dan blijkt de in opdracht ontwikkelde innovatie eigendom te worden van die instituten en dat geldt zelfs voor de kennis die door bedrijven is ingebracht! Dat moet anders. Commentaar: De huidige onduidelijkheid belemmert de wisselwerking tussen kennisinstellingen en mkb. Bovendien zit het mkb in een nadeliger onderhandelingspositie dan grote bedrijven, waardoor zij sneller ongunstiger voorwaarden moet accepteren. MKB-Nederland: Er moeten heldere uniforme regels komen voor intellectuele eigendomsrechten volgens het uitgangspunt: wie betaalt is eigenaar van de kennis. 10. Europa: Stop de afbouw van mkb-regelingen Probleem: Eigenlijk hetzelfde als in Nederland. Ondanks ontroerende teksten over het mkb, is de beleidspraktijk op steeds grotere afstand van het bedrijfsleven en vooral van het mkb komen te staan. Oorzaak: Een lineaire manier van denken over innovaties, namelijk het geloof dat meer publieke kennisontwikkeling automatisch leidt tot meer innovaties in het bedrijfsleven (incl. mkb). Commentaar: Een heilloze weg, waardoor de EU natuurlijk nooit tot de meest concurrerende economie in de wereld zal uitgroeien (Lissabon-doelstelling). Het probleem van onvoldoende kennisontwikkeling door mkb-bedrijven wordt er immers niet mee opgelost. Het gevolg is wel dat in de Europese technologieprogramma s (Kaderprogramma s) steeds meer geld wordt gepompt in kennisontwikkelingsprogramma s van universiteiten en andere kennisinstellingen (eventueel in samenwerking met grote bedrijven) en steeds minder in de specifieke mkb-programma s, die zich richten op kennisontwikkeling in het mkb (CRAFT en Collective Research ). Het gevolg is dat 10

11 nu reeds het geld voor een aantal mkb-programma s op is, waardoor prima R&D-projecten van samenwerkende Europese mkb-bedrijven moeten worden afgewezen. MKB-Nederland: De Nederlandse en Europese overheid moeten zich actief inzetten voor een aanpassing van het huidige EU-technologieprogramma (Kaderprogramma), zodat meer geld beschikbaar komt voor de specifieke R&D-programma s voor het mkb. Kortom, de boodschap van de tien punten van MKB-Nederland is heel kort samengevat: - Zorg voor een betere balans tussen kennisontwikkeling en kennistoepassing; - Daag meer mkb-bedrijven uit tot kennisontwikkeling en betrek deze bedrijven bij fundamenteel-strategische onderzoeksprogramma s. Den Haag, 1 oktober 2003 Contactpersoon: drs. K.A. Ravesloot, telefoon: , 11

Overzicht gespreksonderwerpen uit de afgelopen IP-vergaderingen

Overzicht gespreksonderwerpen uit de afgelopen IP-vergaderingen Bijlage 1 Overzicht gespreksonderwerpen uit de afgelopen IP-vergaderingen Vergadering van 7 juli Sociale innovatie Gesproken over sociale innovatie. Er is een eerste gesprek geweest tussen leden van de

Nadere informatie

2. voorbeeld beleidsartikel

2. voorbeeld beleidsartikel Artikel Algemene doelstelling Rol en verantwoordelijkheid minister Beleidsartikel 3. Innovatie (van het fictieve Ministerie van Groei en Geluk) Een relatief sterke positie van Nederland in de EU op het

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Samenwerking hogescholen en MKB in de topsectoren ZWAARTEPUNTVORMING PROFILERING SAMENWERKING KWALITEIT DUURZAME VERANKERING

Samenwerking hogescholen en MKB in de topsectoren ZWAARTEPUNTVORMING PROFILERING SAMENWERKING KWALITEIT DUURZAME VERANKERING Samenwerking hogescholen en MKB in de topsectoren ZWAARTEPUNTVORMING PROFILERING SAMENWERKING KWALITEIT DUURZAME VERANKERING 14 december Bedrijfslevenbrief Het kabinet heeft samenleving en bedrijfsleven

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 300 XIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) en het Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar

Nadere informatie

Verslag Beleidscafé 9 november 2010 Innovatief ondernemerschap. Innovatief ondernemerschap, de sleutel voor groei!

Verslag Beleidscafé 9 november 2010 Innovatief ondernemerschap. Innovatief ondernemerschap, de sleutel voor groei! Verslag Beleidscafé 9 november 2010 Innovatief ondernemerschap Innovatief ondernemerschap, de sleutel voor groei! De economische crisis lijkt het dieptepunt voorbij te zijn: markten trekken weer aan en

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 26 628 Industrie- en dienstenbeleid Nr. 2 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2005 2006 21 501-30 Raad voor Concurrentievermogen Nr. 147 HERDRUK 1 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der

Nadere informatie

Take-off: een introductie

Take-off: een introductie Take-off: een introductie Valorisation Grant vs Take-off Voorheen: VG fase I max. 25.000,- euro subsidie haalbaarheidsstudie/marktverkenning aanvrager universiteit VG fase II max. 200.000,- euro subsidie

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG.. Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 23199 21 december 2011 Regeling van de Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie van 13 december 2011, nr.

Nadere informatie

Innovatiegedrag van midden- en kleinbedrijf. Kenniskring. Innovatief. ondernemen & risicomanagement. Drs. Rob Heine

Innovatiegedrag van midden- en kleinbedrijf. Kenniskring. Innovatief. ondernemen & risicomanagement. Drs. Rob Heine Innovatiegedrag van midden- en kleinbedrijf Kenniskring Innovatief ondernemen & risicomanagement Drs. Rob Heine Senior-docent faculteit People & Business Management, Hogeschool Zuyd Lid kenniskring Innovatief

Nadere informatie

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad *P DORDRECHT Retouradres: Postbus 8 3300 AA DORDRECHT Aan de gemeenteraad Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT T 14 078 F (078) 770 8080 www.dordrecht.nl Datum 4 december 2012 Begrotingsprogramma

Nadere informatie

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020 Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Overzicht succesvolle waterprojecten Vanaf 2000 wordt in Fryslân gewerkt aan de ontwikkeling van het watertechnologiecluster

Nadere informatie

Innovatie support gids

Innovatie support gids Innovatie support gids Uw gids naar resultaat 1 Uw gids naar resultaat Innovatief duurzaam drukwerk Het drukwerk van deze gids is uitgevoerd in waterloos offset met inkt op plantaardige basis, dit resulteert

Nadere informatie

9 februari 2006 OI/I/IN/6003335 2

9 februari 2006 OI/I/IN/6003335 2 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Datum Uw kenmerk Ons kenmerk Bijlage(n) 9 februari 2006 OI/I/IN/6003335 2 Onderwerp Reactie van het Kabinet op

Nadere informatie

SUBSIDIEREGELING THE HAGUE SECURITY DELTA (HSD) STIMULERINGSFONDS DEN HAAG 2014

SUBSIDIEREGELING THE HAGUE SECURITY DELTA (HSD) STIMULERINGSFONDS DEN HAAG 2014 Gemeente Den Haag Ons kenmerk DSO/2014.542 RIS 274416 SUBSIDIEREGELING THE HAGUE SECURITY DELTA (HSD) STIMULERINGSFONDS DEN HAAG 2014 HET COLLEGE VAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS, Besluit: I. Vast te stellen

Nadere informatie

Simone Vermeulen. Een goede businesscase start met een stakeholders analyse

Simone Vermeulen. Een goede businesscase start met een stakeholders analyse Simone Vermeulen Een goede businesscase start met een stakeholders analyse Syntens Innovatiecentrum Nieuwe verbindingen, nieuwe business 12-10-2012 > Onafhankelijke sparringpartner voor MKB-ondernemers

Nadere informatie

Het kennisintensieve MKB in Taiwan

Het kennisintensieve MKB in Taiwan Het kennisintensieve MKB in Taiwan door: Erik Blomjous, Tokio, 23 juli 2004 Samenvatting Het MKB speelt in Taiwan een zeer belangrijke rol in de economische en sociale structuur van het land. Ondanks dat

Nadere informatie

B-134 Green Deal Versnelling Innovatie MKB-bedrijven elektrische mobiliteit

B-134 Green Deal Versnelling Innovatie MKB-bedrijven elektrische mobiliteit B-134 Green Deal Versnelling Innovatie MKB-bedrijven elektrische mobiliteit Partijen: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de heer drs. M.J.M. Verhagen en de Staatssecretaris van

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

TNO-instrumentarium Creatieve Industrie

TNO-instrumentarium Creatieve Industrie TNO-instrumentarium Creatieve Industrie Instrumenten TNO voor Innovatie Vraagarticulatie Kennisoverdracht Kennisontwikkeling Technologisch consult in samenwerking met Syntens Branche Innovatie Agenda Challenge

Nadere informatie

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 E-mail bestuur@snn.eu Briefnummer UP-15-15096 Bijlage

Nadere informatie

Duurzaam ondernemen met de Rabobank.

Duurzaam ondernemen met de Rabobank. Duurzaam ondernemen met de Rabobank. Ron Droste, commercieel directeur. Rabobank Den Haag en omgeving Rabobank en duurzaamheid Coöperatieve organisatievorm Klant- en maatschappelijk belang als uitgangspunt

Nadere informatie

Duurzame innovaties in het MKB

Duurzame innovaties in het MKB M201117 Duurzame innovaties in het MKB Coen Bertens Johan Snoei Zoetermeer, november 2011 Duurzame innovaties in het MKB Eerder onderzoek van EIM liet al zien dat MKB'ers duur ondernemen als een blijver

Nadere informatie

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Inhoud: A. Energie B. Water C. Sensortechnologie D. Agribusiness E. Life Science A. Energie Onder energie wordt verstaan: handel en distributie van aardgas, brandstoffen,

Nadere informatie

VALORISATIE in het HBO/bij de HAN. Christiaan Holland

VALORISATIE in het HBO/bij de HAN. Christiaan Holland VALORISATIE in het HBO/bij de HAN Christiaan Holland TTP vereniging 16 december 2013 Mijn bijdrage in 5 onderdelen: I. Mijn achtergrond II. III. IV. Visie en inleidende beschietingen Valorisatie in het

Nadere informatie

Partners voor Water subsidieregeling 2 * circa 40 pax. Aantal deelnemers (inschatting) http://nwp.nl/_docs/nieuwsbrief_bijlagen/geldalswater_pvw.

Partners voor Water subsidieregeling 2 * circa 40 pax. Aantal deelnemers (inschatting) http://nwp.nl/_docs/nieuwsbrief_bijlagen/geldalswater_pvw. Conveners Rapporteur/aanspreekpunt Workshop titel Aantal deelnemers (inschatting) Presentaties Dennis van Peppen (RVO.nl; dennis.vanpeppen@rvo.nl) Erwin Dirkse (Dirkse Milieu Technologie; edirkse@dmt-et.nl)

Nadere informatie

Starters International Business

Starters International Business Internationaal Ondernemen Starters International Business >> Als het gaat om duurzaamheid, innovatie en internationaal Go abroad, well prepared U denkt erover te beginnen met exporteren of een nieuwe buitenlandse

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

Ondernemen en innoveren in 2013 Geld verdienen met hulp van de overheid

Ondernemen en innoveren in 2013 Geld verdienen met hulp van de overheid Financiële regelingen, fiscale voordelen en adviesdiensten voor de ondernemer Ondernemen en innoveren in 2013 Geld verdienen met hulp van de overheid Als ondernemer wilt u vooruit. Voor sommigen van u

Nadere informatie

Fryslân Fernijt. Een nieuw Fries programma voor innovatie

Fryslân Fernijt. Een nieuw Fries programma voor innovatie Een nieuw Fries programma voor innovatie Om innovatie in Fryslân een impuls te geven hebben de en de Europese Commissie het Regionaal Innovatie Programma Fryslân (RIPF) opgezet. Dit programma wil de in

Nadere informatie

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011 Valorisatie Technosprong Paul Althuis, 10-10-2011 Visie Op regionaal niveau heeft Technosprong over 2010-2016 bijgedragen aan de realisatie van een optimaal starterklimaat in een regio vol open innovatie

Nadere informatie

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2004-2005 29 338 Brief van de ministers van Economische Zaken en Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Kabinetsreactie op advies nr. 56: Netwerken met kennis:

Nadere informatie

ICT-behoeften in het mkb. Onderzoek van TNS-NIPO

ICT-behoeften in het mkb. Onderzoek van TNS-NIPO ICT-behoeften in het mkb Onderzoek van TNS-NIPO ICT-behoeften in het mkb Onderzoek TNS-NIPO Koninklijke vereniging MKB-Nederland Beleid, Onderzoek en Communicatie Delft, 13 april 26 Contactpersoon: drs.

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Ideeën Plannen. Het is tijd voor de NOM! Ambities

Ideeën Plannen. Het is tijd voor de NOM! Ambities I N V E S T E R E N I N O N T W I K K E L I N G Ideeën Plannen Het is tijd voor de NOM! Ambities Missie De NOM is de permanente katalysator van economische ontwikkeling in Noord-Nederland. Dit is niet

Nadere informatie

Diensteninnovatie: wat is dat?

Diensteninnovatie: wat is dat? Over de AWT De Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid (AWT) adviseert regering en parlement over beleid voor wetenschap, technologie en innovatie De AWT adviseert gevraagd en ongevraagd.

Nadere informatie

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR SUCCES OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity

Nadere informatie

Student en ondernemen. Inleiding Eigen bedrijf starten Opleiding Studenten motiveren Loyal.ICT en innovatie Vragen

Student en ondernemen. Inleiding Eigen bedrijf starten Opleiding Studenten motiveren Loyal.ICT en innovatie Vragen De sprekers Student en Ondernemen (Ayvaz Keskin) Ondernemerschap en innovatie (Wim Looije) De ondernemende organisatie (Hans Verkaart) Stimulering Ondernemerschap & Innovatie (Roel Endert) Ayvaz Keskin

Nadere informatie

Innoveren = Marktgericht communiceren

Innoveren = Marktgericht communiceren Innoveren = Marktgericht communiceren Inleiding Adviseurs bij Syntens constateren bij bedrijven vaak een gebrek aan aandacht voor de markt. Veel ondernemingen hebben een verstoorde marktdynamiek. Door

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Nieuwsbrief KP7 en Eureka: R&D over de grens

Nieuwsbrief KP7 en Eureka: R&D over de grens Nieuwsbrief KP7 en Eureka: R&D over de grens In het Kaderprogramma draait alles om onderzoek en innovatie. Deelnemers aan een project moeten aan allerlei Brusselse regels voldoen, waaronder het bijhouden

Nadere informatie

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Aanleiding Op 10 februari 2014 heeft, onder leiding van burgemeester Van der Laan,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 000 XIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) en het Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar

Nadere informatie

Aanbesteden: Hans Bakker Gunnen en benutten!

Aanbesteden: Hans Bakker Gunnen en benutten! Aanbesteden: Hans Bakker Gunnen en benutten! Regiomanager MKB- Nederland/ coördinator regio Hans Bakker, regiomanager MKB- Nederland/regionaal aanbestedingsbeleid coördinator aanbesteden Informeert Ontmoet

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 26 807 Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan 2000 Nr. 29 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETEN- SCHAPPEN Aan de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

JA: DE KRACHT VAN HET MKB! DE KRÊFT FAN IT MKB PVDA FRYSLÂN MKB-PLAN

JA: DE KRACHT VAN HET MKB! DE KRÊFT FAN IT MKB PVDA FRYSLÂN MKB-PLAN JA: DE KRACHT VAN HET MKB! DE KRÊFT FAN IT MKB PVDA FRYSLÂN MKB-PLAN Foto: Pixabay, Creative Commons MIDDEN- EN KLEINBEDRIJF: BANENMOTOR VAN DE SAMENLEVING Het midden- en kleinbedrijf (MKB) is dé banenmotor

Nadere informatie

Groot Composiet II Houtkoolschets

Groot Composiet II Houtkoolschets II Groot Composiet II Houtkoolschets Europa investeert in uw toekomst uit het Europese fonds voor regionale ontwikkeling Europa investeert in uw toekomst uit het Europese fonds voor regionale ontwikkeling

Nadere informatie

FME: de bindende kracht. 31 mei 2010 - Geert Huizinga

FME: de bindende kracht. 31 mei 2010 - Geert Huizinga FME: de bindende kracht 31 mei 2010 - Geert Huizinga Vereniging FME-CWM Opgericht door en voor ondernemers in de technologische-industriële sector Nederlands grootste werkgeversorganisatie in de technologisch-industriële

Nadere informatie

De voorzitter: Een hartelijk woord van welkom aan de minister. Er zijn vijf deelnemers aan dit debat, van wie er twee gaan spreken.

De voorzitter: Een hartelijk woord van welkom aan de minister. Er zijn vijf deelnemers aan dit debat, van wie er twee gaan spreken. Bedrijfslevenbeleid Aan de orde is het VAO Bedrijfslevenbeleid (AO d.d. 19/11). Een hartelijk woord van welkom aan de minister. Er zijn vijf deelnemers aan dit debat, van wie er twee gaan spreken. Mevrouw

Nadere informatie

ez02000001 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage, 20 december 2001

ez02000001 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage, 20 december 2001 ez02000001 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage, 20 december 2001 Sinds najaar 2000 is het BioPartner-programma operationeel. Dit programma heeft ten doel om het aantal

Nadere informatie

Verslag Consultatiekringen. Elf voorstellen om praktische belemmeringen voor de innovatiekracht van Nederland uit de weg te ruimen

Verslag Consultatiekringen. Elf voorstellen om praktische belemmeringen voor de innovatiekracht van Nederland uit de weg te ruimen Verslag Consultatiekringen Elf voorstellen om praktische belemmeringen voor de innovatiekracht van Nederland uit de weg te ruimen Auteurs: Jurgen Geelhoed, Frans Nauta Datum: juli 2004 De consultatiekringen

Nadere informatie

Symposium Groene chemie in de delta

Symposium Groene chemie in de delta DPI Value Centre als onderdeel van TKI SPM en het valorisatienetwerk 2.0 Symposium Groene chemie in de delta A. Brouwer, 12 November 2012 TKI Smart Polymeric Materials Topresearch in polymeren 5-10 jaar

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

Subsidies voor personeel

Subsidies voor personeel Subsidies voor personeel Om vraag en aanbod op de arbeidsmarkt beter op elkaar af te stemmen, heeft de overheid een groot aantal maatregelen getroffen. De meest toegepaste regelingen en subsidies voor

Nadere informatie

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten INFORMATIE OVER HET INNOVATIEF ACTIEPROGRAMMA GRONINGEN

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Datum 3 maart 2014 Betreft Uitwerking Begrotingsafspraken 2014

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Datum 3 maart 2014 Betreft Uitwerking Begrotingsafspraken 2014 >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Financieel-Economische Zaken IPC 5350 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375

Nadere informatie

Vroege Fase Financiering. Toelichting op de regeling. Sessie met de provincies 18 juni 2014

Vroege Fase Financiering. Toelichting op de regeling. Sessie met de provincies 18 juni 2014 Vroege Fase Financiering Toelichting op de regeling Sessie met de provincies 18 juni 2014 Welkom Korte voorstelronde Toelichting: Terugblik op de ontwikkeling van de VFF regeling Preview: De inhoud van

Nadere informatie

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner Memo Aan deelnemers diner-debat Eye Kopie aan Contactpersoon Rik van Terwisga Datum 8 januari 2015 Onderwerp Vervolg Debat-diner "Watersysteem van de Toekomst" Watersysteem van de Toekomst: vervolg

Nadere informatie

Medisch Applicatie Centrum Midden-Brabant. januari 2010

Medisch Applicatie Centrum Midden-Brabant. januari 2010 januari 2010 Pagina: 2 Missie Het Medisch Applicatie Centrum (MAC) is een onafhankelijk Midden Brabants samenwerkingsverband van gezondheidszorginstellingen, verzekeraars, kennisinstellingen en bedrijven

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie oktober 2014 In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren

Nadere informatie

Ondernemingsfinanciering. _ De overheid helpt

Ondernemingsfinanciering. _ De overheid helpt Ondernemingsfinanciering _ De overheid helpt 2 Introductie Om uw bedrijfsplannen te realiseren heeft u geld nodig. De overheid kan u helpen bij het financieren van uw ondernemingsactiviteiten. In deze

Nadere informatie

Model projectplan Early Adopter- en Pilotprojecten Energiebesparing Industrie 2014

Model projectplan Early Adopter- en Pilotprojecten Energiebesparing Industrie 2014 Model projectplan Early Adopter- en Pilotprojecten Energiebesparing Industrie 2014 Als bijlage bij de subsidieaanvraag moet u een projectplan bijvoegen. Dit projectplan dient een beschrijving te geven

Nadere informatie

Vacatures Innovatief Ondernemen Innovatief Ondernemen is de handelsnaam waarmee MKB Steunpunt Energie en Chemie naar buiten treedt.

Vacatures Innovatief Ondernemen Innovatief Ondernemen is de handelsnaam waarmee MKB Steunpunt Energie en Chemie naar buiten treedt. Vacatures Innovatief Ondernemen Innovatief Ondernemen is de handelsnaam waarmee MKB Steunpunt Energie en Chemie naar buiten treedt. Datum: 1 april 2015 Door: Chris Bruijnes, directeur bestuurder stichting

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 16 september 2014 Betreft Toekomstfonds

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 16 september 2014 Betreft Toekomstfonds > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directie Algemene Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag Postadres

Nadere informatie

Innovatie: visie voor de toekomst. Siemens 2004: 45.000 onderzoekers. 6000 patenten per jaar. Elk jaar ca.10% omzet in R&D

Innovatie: visie voor de toekomst. Siemens 2004: 45.000 onderzoekers. 6000 patenten per jaar. Elk jaar ca.10% omzet in R&D * Innovatie: visie voor de toekomst Werner von Siemens 150 jaar geleden: Wie geen visie heeft, heeft morgen geen toekomst. Ik verkoop mijn toekomst niet voor de winst op korte termijn. Siemens 2004: 45.000

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Ondernemingsfinanciering

Ondernemingsfinanciering Een beknopt overzicht van de financieringsmogelijkheden die de overheid u kan bieden. Ondernemingsfinanciering Introductie Als ondernemer moet u snel en eenvoudig kunnen zien hoe de overheid kan helpen

Nadere informatie

Bijlage 2. } De werkgroep Lange termijn keuzes. } De werkgroep Dynamisering van de kennisketen. } De werkgroep Dynamisering beroepsonderwijs

Bijlage 2. } De werkgroep Lange termijn keuzes. } De werkgroep Dynamisering van de kennisketen. } De werkgroep Dynamisering beroepsonderwijs Bijlage 2 Voor de invulling van de strategische agenda van het Innovatieplatform zijn verschillende werkgroepen in het leven geroepen. De werkgroepen staan onder leiding van een van de leden van het Innovatieplatform.

Nadere informatie

Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica. België

Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica. België Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica België Inleiding Aanleiding De industrie wordt wereldwijd steeds hoogwaardiger en heeft alsmaar meer behoefte aan ondernemingen die uitblinken in een hightech

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 31 311 Zelfstandig ondernemerschap Nr. 55 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Investering grootste drempel om energie te besparen

Investering grootste drempel om energie te besparen Digitale nieuwsbrief juni 2013 MKB Green Deals in trek bij ondernemers De MKB Green Deals blijken een succes. Er doen 625 mkb-bedrijven mee aan het project, samen goed voor een besparingspotentieel vergelijkbaar

Nadere informatie

Partnerprogramma 2015-2020

Partnerprogramma 2015-2020 Partnerprogramma 2015-2020 DITSS Doelstellingen Samenwerken aan oplossingen en innovaties voor veiligheidsvraagstukken Stimuleren economische activiteiten Werken aan een veilige maatschappij Vergroten

Nadere informatie

Ondernemen in de kansrijke groeimarkten van de Topsectoren

Ondernemen in de kansrijke groeimarkten van de Topsectoren Ondernemen in de kansrijke groeimarkten van de Topsectoren Syntens, Maart 2013 Paul d Hond pdh@syntens.nl Voorbeeld: Ambitie Innovatiecontract: Topsector High Tech Systemen en Materialen De topsector

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Brainport Development ontwikkelingsmaatschappij nieuwe stijl Bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid Strategie-ontwikkeling-uitvoering

Nadere informatie

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME13-1 -

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME13-1 - PS2008MME13-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel Datum : 6 mei 2008 Nummer PS : PS2008MME13 Afdeling : ECV Commissie : MME Registratienummer : 2008int221948 Portefeuillehouder : Ekkers Titel

Nadere informatie

. hoe we er in Nederland qua bedrijfs-r&d voorstaan: wat Nederlandse bedrijven

. hoe we er in Nederland qua bedrijfs-r&d voorstaan: wat Nederlandse bedrijven Samenvatting Wat betekent internationalisering van R&D voor de Nederlandse economie en voor de innovatiekracht van Nederland? In dit advies beantwoordt de AWT deze vraag door te kijken naar:. hoe we er

Nadere informatie

Cluster Agro en Food Regio Zwolle

Cluster Agro en Food Regio Zwolle Cluster Agro en Food Regio Zwolle Dé proeftuin voor duurzame, innovatieve systemen en nieuwe verdienmodellen: een living lab voor Agro en Food Cluster Agro en Food Regio Zwolle Werk en innovatie Sterk

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland 2 Europees stimuleringsprogramma versterkt positie Oost-Nederland Let s GO Gelderland en Overijssel toonaangevend in innovatie Oost-Nederland is een

Nadere informatie

Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020. SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt

Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020. SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020 SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt Noordelijke specialisatie in beeld Samengestelde behoeften Samengestelde oplossingen Achtertuin als proeftuin/

Nadere informatie

Life Sciences & Health TKI 2015

Life Sciences & Health TKI 2015 Life Sciences & Health TKI 2015 TKI LSH Match regeling voor publiek-private samenwerking Oproep tot het indienen van aanvragen voor de TKI- regeling voor de Topsector Life Sciences & Health 1. Regeling

Nadere informatie

1. Versterking dynamiek van het wetenschappelijk onderzoek op het terrein van de cultuur.

1. Versterking dynamiek van het wetenschappelijk onderzoek op het terrein van de cultuur. Werkprogramma 1998 De Ministers van EZ en OCenW hebben, blijkens de Voortgangsrapportage Wetenschapsbeleid (bijlage in het ontwerp Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan 1998) met instemming kennis genomen

Nadere informatie

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen AANLEIDING De creatieve industrie is een sector die de economische en culturele waarde van betekenis centraal stelt en exploiteert. Deze

Nadere informatie

Succesvol financieren Alternatieve financieringsvormen voor uw bv

Succesvol financieren Alternatieve financieringsvormen voor uw bv Met de helpende hand van de overheid meer kans van slagen Succesvol financieren Alternatieve financieringsvormen voor uw bv Het is voor bedrijven nog steeds lastig om geld te lenen bij een bank. Maar u

Nadere informatie

Toekomst voor verzekeraars

Toekomst voor verzekeraars Position paper Toekomst voor verzekeraars Position paper ten behoeve van het rondetafelgesprek op 11 juni 2015 van de vaste commissie voor Financiën van de Tweede Kamer naar aanleiding van het rapport

Nadere informatie

Samen werken aan Gelderland. Wat kwam er uit de verkenningen economie?

Samen werken aan Gelderland. Wat kwam er uit de verkenningen economie? Samen werken aan Gelderland Wat kwam er uit de verkenningen economie? Leo Blanken, provincie Gelderland 29 oktober 2014 Inhoud 1. Aanleiding 2. De cijfers 3. De ondernemers 4. De wetenschappers 5. De rode

Nadere informatie

Samenvatting. Balans van de topsectoren 2014 5

Samenvatting. Balans van de topsectoren 2014 5 Samenvatting Aanleiding In 2010 kondigde het kabinet Rutte I de topsectorenaanpak aan. Inmiddels is de aanpak een aantal jaren in uitvoering en kan er worden geleerd van de ervaringen tot nu toe. Daarom

Nadere informatie

Omgevingskaart type 1

Omgevingskaart type 1 Omgevingskaart type 1 Beslissers Leveranciers Gebruikers Uitvoerders 12 Omgevingskaart type 1 uitgewerkt op rol Beslissers Meeweten Meedenken Meedoen Leveranciers Meebeslissen Gebruikers Uitvoerders 13

Nadere informatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie Samenvatting De gemeente maakt sinds 2011 onderdeel uit van de bestuurlijke regio FoodValley. In de regio FoodValley heeft elke gemeente een economisch profiel gekozen dat moet bijdragen aan de doelstelling

Nadere informatie

HealthValley. where health & innovation meet. Succesvol innoveren in de zorg

HealthValley. where health & innovation meet. Succesvol innoveren in de zorg HealthValley where health & innovation meet Succesvol innoveren in de zorg 1 Succesvol innoveren in de zorg Health Valley Health Valley is een netwerk van bedrijven, overheden, kennis- en zorginstellingen

Nadere informatie

ENTANGLE - Nieuwsbrief

ENTANGLE - Nieuwsbrief INHOUD Projectachtergrond 1 Projectomschrijving 2 Partners 3 Kick ck-off meeting in Brussel 4 Rethinking Education 4 Contactgegevens en LLP 5 ENTANGLE vindt zijn oorsprong in de dagelijkse praktijk binnen

Nadere informatie

Kennisvalorisatie en Innovatief netwerken met Grote Bedrijven

Kennisvalorisatie en Innovatief netwerken met Grote Bedrijven Kennisvalorisatie en Innovatief netwerken met Grote Bedrijven Best Practices binnen de TU Delft: Ervaringen en Resultaten met Shell Gebaseerd op informatie van Marco Waas en het advies van IJsbrand Haagsma

Nadere informatie

Succesvol financieren

Succesvol financieren Informatieblad 06-07-14 Succesvol financieren Het is voor bedrijven nog steeds lastig om geld te lenen bij een bank. Maar u bent tegenwoordig voor een financiering niet meer alleen afhankelijk van de bank.

Nadere informatie