JAARGANG 8 NUMMER 1 MAART Gongslag. Anders denken over pensioen. Minder geld maakt niet ongelukkig, minder grip wél. Weinig verandering

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "JAARGANG 8 NUMMER 1 MAART 2012. Gongslag. Anders denken over pensioen. Minder geld maakt niet ongelukkig, minder grip wél. Weinig verandering"

Transcriptie

1 JAARGANG 8 NUMMER 1 MAART 2012 M A G A Z I N E Gongslag Anders denken over pensioen Weinig verandering Minder geld maakt niet ongelukkig, minder grip wél

2 IFK PE-trainingen FFP 2012 Adviseur Zilveren Golf PE FFP Topclass PE FFP Reguliere PE FFP Nederland staat de komende decennia voor een enorme uitdaging: de vergrijzing. Daarom organiseren wij als eerste opleidingsinstituut in Nederland de opleiding Adviseur Zilveren Golf. Een unieke opleiding voor de adviseur die regelmatig met 50- plussers te maken gaat krijgen. Daarnaast brengen we, met een speciaal concept, de Adviseur Zilveren Golf onder de aandacht van de klant. Er komen bijzondere onderwerpen aan de orde, zoals late pensioenopbouw, (leven)testamenten, emigratie, zorg en dementie. Start op 10 mei 2012 in Vianen. Lees verder op Het Instituut voor Financiële Kennisontwikkeling (IFK) biedt ook dit jaar drie verschillende programma s voor de Permanente Educatie FFP 2012 aan. In samenwerking met de Stichting Persoonlijke Financiën verzorgt IFK de Topclass PE FFP. Drie keer per jaar wordt u bijgepraat over de actualiteit van de voorliggende periode. Zo treft u elke keer meerdere docenten en wordt adequaat ingespeeld op veranderingen in regelgeving, zoals recente jurisprudentie en besluiten en de implementatie van nieuwe maatregelen die op Prinsjesdag 2012 worden voorgesteld. Start op 10 april 2012 in Houten. Lees verder op Uiteraard blijft het ook mogelijk een reguliere PE FFP bij IFK te volgen. Op een handig tijdstip praten onze uiterst ervaren docenten u in drie maal zes uur bij over de laatste ontwikkelingen op een aantal deelgebieden, waarbij ook integratie binnen de financiële planning aan bod komt. Het programma is efficiënt ingedeeld en biedt alle gelegenheid om vragen te stellen. Data en locaties zijn te vinden op de website. Lees verder op Bel voor meer informatie: Het inschrijfformulier is te vinden op:

3 INHOUD C O L O F O N FFP Magazine is een uitgave van de Vereniging FFP. CONTACTADRES Secretariaat Vereniging FFP Postbus 12, 3740 AA Baarn Telefoon: Fax: Website: PROJECTGROEPEN Telefoon: Fax: REDACTIEADRES Oostdam & Partners Castellastraat EZ Nijmegen Telefoon: Fax: Website: Column: Gongslag Minder geld maakt niet ongelukkig, minder grip wél Anders denken over pensioen VORMGEVING Amon Design, Amersfoort FOTOGRAFIE Raphaël Drent REPRORECHT Berichten uit FFP Magazine mogen uitsluitend met bronvermelding overgenomen worden en onder de voorwaarde dat de redactie daarover vooraf wordt geïnformeerd. ABONNEMENTEN FFP Magazine wordt kosteloos verspreid onder de leden van de Vereniging FFP (FFP gecertificeerde Financieel Planners). Voor personen buiten deze doelgroep bedraagt de abonnementsprijs g 42,50 (inclusief 6% BTW) per jaar. Abonnementen gelden voor 1 jaar en worden zonder tegenbericht automatisch verlengd. Opzeggingen dienen schriftelijk te geschieden, uiterlijk 6 weken voor het aflopen van de abonnementsperiode, aan bovenstaand postadres. Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is besteed aanvaarden de auteurs, redacteuren en uitgever geen aansprakelijkheid voor eventuele fouten en omvolkomenheden, noch voor de gevolgen hiervan. FFP magazine wordt uitgegeven door Oostdam & Partners in opdracht van de Vereniging FFP. De Vereniging FFP kan niet verantwoordelijk worden gehouden voor de meningen, visies en standpunten van derden zoals die tot uidrukking komen in de artikelen en columns van FFP Magazine. Dat geldt ook voor alle commerciële uitingen in de vorm van advertenties, advertorials en bijlages. Storm in een glas water of serieuze verandering? En verder: 21 Wat voor de een zes nullen is, is voor de ander vier nullen FFP opent beurs NYSE Euronext Vermogensbestanddelen het beste aanwenden voor een onbezorgde oudedag? 18 Ondertussen op FFP-LinkedIn 20 Mededelingen 22 Agenda 22 Veel animo voor FFP-Pensioenbijeenkomsten 24 Financieel planner van het jaar 27 Ruim 850 kandidaten namen deel aan FFP-examen 28 Geven kan heel leuk zijn 29 Op weg naar FFP F F P M a g a z i n e M a a r t

4 KIJK MEE NAAR De Vereniging FFP werkt de komende maanden mee aan zes afleveringen van het woontelevisieprogramma Van Kavel tot Kasteel van RTL-4. Eerste uitzending: zaterdagmiddag 17 maart, vanaf uur. De volgende afleveringen zijn op dezelfde tijd te zien op: 24 & 31 maart en 7, 14 & 21 april. Alle afleveringen worden daags na de uitzending - op zondag vanaf uur - herhaald.

5 COLUMN De officiële gongslag waarmee ik als FFP-voorzitter medio vorige maand een van de handelsdagen van de Amsterdamse beurs mocht openen, is in veel opzichten ook een wake up call voor de financiële adviseur in het algemeen en de beleggingsadviseur in het bijzonder. Gongslag Als FFP staan wij op het standpunt dat verantwoord adviseren van klanten over hypotheken, pensioenen of andere complexe (vermogens)producten, niet mogelijk is zonder een compleet en integraal inzicht in de (financiële) situatie en doelstellingen van de klant. Geen inzicht zonder een goed overzicht, is ons motto, dat recentelijk nog is bevestigd in het rapport over beleggingsadvisering met de veelzeggende titel: De klant in beeld van toezichthouder AFM. De klant in beeld wil zo veel zeggen dat alle (voorbereidende) werkzaamheden voor het verantwoord uitbrengen van financiële adviezen volledig zijn afgestemd op de klant: wat is zijn profiel, financiële positie, opleidingsniveau, beleggingservaring, risicobereidheid en, niet te vergeten, wat zijn zijn financiële doelstellingen? Belangrijke informatie die de financieel planner van de FFP al sinds jaar en dag gewend is om boven water te halen en te vertalen naar een gedegen financieel plan. Immers, zonder een goed overzicht krijg je geen goed inzicht. Dit proces van informatievergaring verloopt bij de beleggingsadviseur de laatste jaren steeds beter, maar is nog altijd niet optimaal. Met de Europese toezichthouder ESMA ben ik van mening dat het de beleggingsadviseur veelal nog ontbreekt aan de juiste communicatieve vaardigheden om door te vragen wanneer een klant niet alle noodzakelijke informatie meteen op tafel legt. Ook wordt deze informatie nog te weinig aangewend om vast te stellen of beleggen überhaupt geschikt is voor de klant. Regelmatig wordt er nog naar een medicijn gegrepen, zonder dat een behoorlijke diagnose is vastgesteld. En daar waar dat wel goed gebeurt, blijkt dat er ook nog een type klant bestaat voor wie beleggen niet het geëigende instrument is, gelet op diens financiële doelstellingen en risicobereidheid. Vaker dan ooit zal de klant moeten worden ontraden om te gaan beleggen. Een nieuwe dimensie in de wereld van de beleggingsadviseur! Daarmee kom ik tot de kern van mijn betoog en het centrale leitmotiv van wetgever en toezichthouders: die van consumentenbescherming. De gemiddelde consument is niet of nauwelijks bekwaam om zelf te beleggen, of complexe financiële producten als hypotheken en pensioenen aan te kopen, en moet daarom tegen zichzelf in bescherming worden genomen. Inherent maakt dit de verantwoordelijkheid van de aanbieder groter om te zorgen voor een deugdelijk financieel advies en indien gewenst een goed financieel product. En beide zijn niet te leveren zonder een gedegen financieel plan, stelde ook de Ombudsman Financiële Dienstverlening, Nol Monster, onlangs nog eens fijntjes vast. Hiermee is de cirkel weer rond. En mag ik concluderen dat de wereld van de financieel planner, de beleggingsadviseur, en adviseurs van andere complexe financiële producten spoorslags naar elkaar toegroeien. Omdat de wetgever en toezichthouders dat willen, maar belangrijker nog, omdat desbetreffende adviseurs dat moeten willen. Want daarmee geven zij een helder signaal af naar de consumentenmarkt dat zij serieus werk maken om uit te groeien tot vertrouwenspersonen die de consument in alles daadwerkelijk centraal (willen) stellen. Wat mij betreft, galmt deze gongslag op de Amsterdamse beurs nog lang na met deze boodschap. Marc van Poeteren Voorzitter Vereniging FFP F F P M a g a z i n e M a a r t

6 INTERVIEW Nibud wil consumenten financieel zelfredzaam maken Minder geld maakt niet ongelukkig, minder grip wél Het verhogen van de zelfredzaamheid van consumenten in hun financiële huishouding. Zo luidt de missie van het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting, kortweg Nibud. De stichting wil dit doel bereiken met haar website Nibud.nl, maar ook met initiatieven zoals Zelfjeschuldenregelen.nl en Bereken uw recht. Als Nibud zijn we voortdurend bezig te onderzoeken hoe wij consumenten zo V goed mogelijk kunnen informeren, zegt algemeen directeur Gerjoke Wilmink. Online advisering en -hulp zijn daarbij niet meer weg te denken. Vragen over geld zijn er altijd, weet Gerjoke Wilmink. De laatste jaren constateert ze echter een duidelijke verschuiving in de onderwerpen. Steeds meer bezoekers van onze website willen weten hoe zij controle kunnen houden over hun geld. Ze zijn vooral op zoek naar de verhouding tussen inkomsten en uitgaven, en willen dus informatie over besparen. Zo is informatie over banksparen tegenwoordig een van de meest gezochte onderwerpen, vult senior beleidsadviseur Rob Goedhart aan. Het gaat daarbij overigens niet alleen om mensen met een smalle, maar ook met een bredere beurs. Ook zij merken de effecten van de crisis in hun portemonnee. Voor het Nibud maakt dat niet uit: wij helpen iedereen graag met objectieve informatie en advies. Dat sluit immers aan bij ons motto, Meer grip op geld, zegt Gerjoke Wilmink. Uit onderzoek blijkt dat minder geld hebben in principe niet minder gelukkig maakt, maar minder grip op geld wél. Wij zijn ervan overtuigd dat iemand die weet wat hem of haar financieel te wachten staat en daarop anticipeert, al veel problemen kan voorkomen. Daarom publiceren wij regelmatig koopkrachtberekeningen. Maar je moet natuurlijk wel de mogelijkheid hebben om te kunnen besparen. NIEUWE SCHULDENAREN Van oorsprong heb je een aantal klassieke oorzaken van schulden, weet de Nibud-directeur. Heel lang op een minimum zitten bijvoorbeeld, of niet goed met geld kunnen omgaan. Ook mensen die kampen met meervoudige psychosociale problemen vormen traditioneel een risicogroep. Een ander soort schulden zijn de zogenaamde aanpassingsschulden. Die ontstaan vooral als iemand er plotseling in inkomen op achteruit gaat. Tot de recessie ontstonden dergelijke situaties vooral na een echtscheiding, maar nu tevens als gevolg van arbeidsongeschiktheid of werkloosheid. Juist werkloosheid is tegenwoordig een belangrijke oorzaak voor de problemen van de zogenaamde nieuwe schuldenaren, veelal huishoudens gewend aan een goed inkomen en een koopwoning. Bij werkloosheid kunnen zij er financieel fors op achteruit gaan. En hoe pas je je uitgaven aan als je een onverkoopbaar huis hebt? Het is een typisch probleem van deze tijd. Maar ik blijf ervan overtuigd dat je ook deze groep snel kunt helpen als je de situatie onderkent. Het is belangrijk om banken 6 M a a r t F F P M a g a z i n e

7 daarbij te betrekken; niemand wordt er beter van als deze groep jarenlang in de problemen blijft zitten. HUISHOUDTOETS BAART ZORGEN Een groep waarover het Nibud zich grotere zorgen maakt, wordt gevormd door de huishoudens die onder de huishoudinkomenstoets -kortweg huishoudtoets- vallen. Het betreft gezinnen met een bijstandsuitkering, voor wie vanaf dit jaar het inkomen en vermogen van alle gezinsleden -dus ook van de kinderenwordt gekort op de bijstandsuitkering. Het gaat hier immers niet om huishoudens met veel inkomen, zegt Gerjoke Wilmink. Door de nieuwe regels kunnen de revenuen zo maar vijf- tot zeshonderd euro per maand minder worden. Wij zijn bang dat hierdoor ook bij gezinnen in deze groep aanpassingsschulden zullen ontstaan. Ik begrijp de doelstellingen van de regering. Wij zijn er ook voorstander van om inwonende kinderen met een eigen inkomen kostgeld te laten betalen, al is het maar om ze te leren omgaan met geld. Maar om je complete salaris in de pot te moeten storten, dat gaat wel heel erg ver. Overigens zijn ook veel gemeenten bezorgd. Negen gemeenten hebben ons in de arm genomen om door te rekenen wat de effecten zijn, zodat zij hun lokale beleid hierop kunnen aanpassen. In dat traject hebben wij al van diverse kanten gehoord dat het om grotere aantallen gaat dan waarmee de landelijke overheid rekening houdt. TWEE RISICOGROEPEN Er zijn ook groepen die zonder inkomensverlies risico lopen. Om een goed beeld te krijgen van het financiële gedrag van consumenten, maakt het Nibud gebruik van het Mentality-model van onderzoeksbureau Motivaction. Dit model verdeelt de samenleving in acht groepen op basis van levensinstelling. Zo heb je bijvoorbeeld de traditionele burgerij, die het erg goed doet op het gebied van geld. Maar er zijn ook twee risicogroepen, de gemaksgeoriënteerden en de opwaarts mobielen, die samen bijna een kwart van de bevolking vormen. F F P M a g a z i n e M a a r t

8 Je geeft je creditcard of je pint even. Maar je kunt een euro maar één keer uitgeven. We hebben over deze risicogroepen twee filmpjes gemaakt, die inmiddels op Youtube staan: Maaike heeft geen grip op haar geld en Steven de bink. Of toch niet? Zo brengen we op een luchtige manier de risico s toch serieus in beeld. De eerstgenoemde risicogroep zit meestal onderin de inkomenspijler, is makkelijk te beïnvloeden en vormt daardoor een makkelijke prooi voor bijvoorbeeld telemarketeers. Gemaksgeoriënteerden zijn relatief vaker vrouwen, lezen gossipbladen en kijken vooral naar commerciële zenders. Ze gaan niet zelf op zoek naar informatie en kenmerken zich door impulsief gedrag als het om aankopen gaat. Ook hebben ze meestal geen goed zicht op wat financieel wel en niet verantwoord is. Daarnaast zijn er de opwaarts mobielen, veelal carrièregerichte mannen die vaak in de financiële sector werken. Ze zoeken actief informatie, zitten hoger in de inkomenspijler, maar geven meer uit dan ze binnenkrijgen. Ze leven dus boven hun stand, zegt Rob Goedhart. Dat komt mede omdat geld vaker onzichtbaar is. JONGEREN IN DE PROBLEMEN Ook over jongeren maakt het Nibud zich zorgen. Ze zijn voor een belangrijk deel opgegroeid in een tijd dat veel kon en dat zie je terug in hun financiële gedrag, aldus Gerjoke Wilmink. Ze hebben nooit goed geleerd wat uitgaven moeten en mogen zijn. Uit recente onderzoeken blijkt dat juist onder jongeren snel schulden worden gemaakt. Dat geldt vooral voor werkende jongeren die op zichzelf gaan wonen. Kinderen blijven tegenwoordig lang bij hun ouders inwonen. En als zij geen kostgeld hoeven te betalen, kunnen ze ook met een minimuminkomen veel doen. Maar als zij uit huis gaan, krijgen ze opeens met vaste lasten en dagelijkse boodschappen te maken en is er geen zes- of zevenhonderd euro meer over om aan leuke dingen te besteden. Twee op de drie jongeren komen dan in de problemen. Ook is de perceptie van jongeren van 12 tot 25 jaar over hun latere inkomen onrealistisch hoog, zoals blijkt uit recent onderzoek dat het Nibud in samenwerking met het 1V Jongerenpanel van EenVandaag. Een goede financiële opvoeding kan helpen om dit te veranderen, al is dat niet eenvoudig. Het is een complexe tijd en ouders kunnen alle hulp gebruiken die ze kunnen Pensioenproblematiek: Ondanks de vele berichtgeving in de media en de lancering van Mijnpensioenoverzicht.nl in 2011 lijkt het pensioenbewustzijn van Nederlanders niet of nauwelijks te zijn verbeterd. Is dat desinteresse, domheid of struisvogelpolitiek? Volgens Gerjoke Wilmink zijn verklaringen vooral te vinden door de materie vanuit een gedragswetenschappelijke hoek te benaderen. Het zit niet in de mens om ver vooruit te kijken. Wij hebben zelf onderzoek gedaan naar het moment waarop mensen de toekomst meenemen in hun planning en die grens ligt op vijfenveertig, vijftig jaar. Pas op dat moment ga je nadenken over de periode van je pensioen, daarvoor is het de ver van m n bed-show. Daarin breng je geen verandering door te zeggen: Zo sta je straks ervoor. Wij zijn namelijk geen calculerende wezens. Onze ratio beseft wel wat verstandig is of niet op het gebied van financiën, maar toch handelen we vaak anders. Econome en columniste Henriëtte Prast beschrijft de planner en de doener: al plannen we het nog zo goed, 8 M a a r t F F P M a g a z i n e

9 krijgen. Van het onderwijs, maar ook van alle andere partijen die hun steentje kunnen bijdragen. Daar hoort ook de financiële sector bij. Bijvoorbeeld zoals Stichting LEF het doet. RAPPORTJE IS GEEN ZORGPLICHT Verantwoordelijkheid nemen dus, je zorgplicht vervullen, vult Rob Goedhart aan. Die zorgplicht is bij wet geregeld, maar zou eigenlijk in je genen moeten zitten als je in de financiële dienstverlening werkt. In de praktijk wordt zorgplicht nog vaak beschouwd als een noodzakelijk kwaad, de verplichting om een rapportje op te stellen om de AFM tevreden te houden. Maar dat is natuurlijk geen zorgplicht. Zo heb ik laatst een groep hypotheekadviseurs een casus voorgelegd over een echtpaar van een jaar of veertig, dat een flink hogere hypotheek wilde afsluiten, illustreert hij zijn betoog. Ze voldeden daarbij nog aan de NHG-norm, maar hadden op hun lopende hypotheek niets afgelost, nauwelijks pensioen opgebouwd, niets gespaard en twee kinderen die gingen studeren. Op zo n moment moet je al die aspecten meenemen in je advies en niet alleen kijken naar de norm, vind ik. Als specialist kun jij voorzien wat er gaat gebeuren, dus valt dat onder jouw verantwoordelijkheid. Of je zover moet gaan om het af te raden, laat ik in het midden, maar je kunt wel aangeven dat die hogere hypotheek betekent dat ze andere dingen moeten laten. Jouw zorg over jouw klant, dat is zorgplicht in mijn definitie. Het hoort gewoon bij goede dienstverlening, bij goed advies, reageert Gerjoke Wilmink. Ik zie gelukkig dat steeds meer adviseurs het zo aanpakken. Wij geven al heel lang trainingen en opleidingen inzake budgetcoaching aan professionals. Tot voor kort waren dat vooral mensen uit de schuldhulpverlening en van de sociale dienst. Maar de laatste tijd melden steeds meer financieel adviseurs zich aan. Dat ervaar ik als een positieve tendens. Voor mij blijkt eruit dat ze zich realiseren dat bij financieel advies ook budgetadvies hoort. Het gaat immers niet alleen om inkomen. ZORGEN OVER PROVISIEVERBOD Voor de meeste financieel adviseurs geldt nog steeds dat de uitkomst van hun dienstverlening een product moet zijn. Met het provisieverbod vallen de inkomsten daarvan weg. De brede perceptie dat advies gratis is, baart hersenen lopen achter op het moment dat het gedaan moet worden, stellen we het uit, vertonen we ander gedrag. Verder las ik onlangs dat onze hersenen niet goed zijn meegeëvolueerd met onze levensverwachting en daardoor -zeker als we jong zijn- niet in staat zijn om over die grens van veertig jaar heen te kijken. Daarom moeten we inzichten van gedragswetenschappers -onder wie psycholoog Jan Willem Bolderdijk- en neurowetenschappers zoals Victor Lamme gebruiken om de boodschap zo te vertalen dat ze echt doordringt. Want het gaat tenslotte helemaal niet om geld, vindt Rob Goedhart. Het gaat om de dingen die je op dat moment wilt doen. Of je er nu voor kiest om achter de geraniums te gaan zitten of met een camper door Amerika te reizen. Wat ik zelf vaak van klanten hoorde, was: Als we dan kunnen leven zoals nu, dan is het goed. Het gaat dus om emotie. En wij zijn er nog niet in geslaagd om vertaalslag van geld en bedragen om te vormen naar de beleving hoe iemands situatie is als hij met pensioen gaat. We doen dat met rapporten vol grafiekjes en cijfertjes, maar dat gaat de gemiddelde consument echt niet lezen; het zegt hem helemaal niets! F F P M a g a z i n e M a a r t

10 Goedhart zorgen. Want hoe gaan die adviseurs hun proces en verdienmodel straks inrichten? De nieuwe manier van werken -niet het product maar jouw dienst verkopen- betekent een wereld van verschil en de klant weet nog van niets. Dat hebben wij onlangs nog met een consumentenpanel laten zien in een workhop. Het provisieverbod lijkt vooralsnog alleen binnen de branche bekend te zijn. Maar ook voor consumenten liggen er gevaren op de loer, zeker als execution only-kanalen worden toegestaan. Het Nibud heeft nooit onder stoelen of banken gestoken dat we grote risico s zien in het provisieverbod, juist voor kwetsbare groepen, benadrukt Gerjoke Wilmink. Je moet er niet aan denken dat die zonder goed advies zelf hun zaken gaan regelen. Ik heb ooit gesuggereerd dat er een grote pot geld moet komen om kwalitatief hoogwaardig financieel advies voor de lagere inkomensgroepen toegankelijk te maken. Vergelijk het met het juridisch loket, waar mensen kunnen aankloppen voor gratis consultatie. En Rob Goedhart heeft - voordat hij bij het Nibud kwam in een publicatie het idee van oud-staatssecretaris Steven van Eijck opgepoetst om door het hele land Geldzaken te openen, laagdrempelige kantoren in het winkelgebied van een stad waar consumenten terecht kunnen met hun financiële vragen. De Geldloketten die het vanuit Wijzer in Geldzaken dit jaar worden geopend in Amersfoort en Den Bosch komen er wellicht uit voort, maar zijn toch niet helemaal vergelijkbaar. Die richten zich met name op risicogroepen. Ik zou een MVO-initiatief op dit gebied toejuichen, zeker als dat parallel loopt met een omkering van de dienstverlening en de insteek van adviseurs en planners. Ik realiseer me dat de meeste individuele financieel planners zich niet kunnen permitteren veel onbetaalde tijd in zoiets te steken, maar er zijn vast organisaties die een soort kruisfinanciering kunnen toepassen. Maar het is niet aan het Nibud om dat op te pakken. Misschien moeten werkgevers hierin verantwoordelijkheid nemen en bereid zijn een deel van de kosten te dragen, suggereert Rob Goedhart. Ze kunnen dat zien als een preventiemaatregel. Want als werknemers geldzorgen hebben, worden ze minder productief en neemt het ziekteverzuim toe. Daarom zijn we onlangs gestart met een campagne die zich specifiek richt op werkgevers. Hoe eerder je problemen constateert, hoe kleiner de gevolgen zijn. Dat is ook voor werkgevers een plus, dus een echte win-winsituatie. FOCUS OP VAARDIGHEDEN Allebei benadrukken ze het belang van -sociale en communicatieve- vaardigheden van financieel adviseurs en -planners. Hoewel er in de nabije toekomst verandering in lijkt te komen, is er in het verleden binnen de opleidingen vooral aandacht besteed aan kennis. Maar juist de vaardigheden zijn zo belangrijk, benadrukt Geldgripper voorlopig van de baan De ontwikkeling van de Nibud Geldgripper, het online instrument waarmee de consument grip krijgt op de financiële situatie van zijn huishouden, is sinds februari voorlopig gestopt. Om de Geldgripper te realiseren, heeft het Nibud ook bijdragen van het (financiële) bedrijfsleven nodig. Vanwege de brede bezuinigingen in de sector konden diverse betrokken partijen zich deze steun echter niet permitteren. Voor ons als instituut is het ook belangrijk dat we de risico s kunnen dragen, zegt Gerjoke Wilmink. Als op een gegeven moment blijkt dat je het toch niet redt, dan moet je bijtijds durven zeggen dat je het niet kunt realiseren. Het past in de tijdgeest: het is moeilijk om betrokkenheid voor een langere periode te krijgen en dat hebben we wel nodig: de Geldgripper is niet iets dat we voor slechts een jaartje willen neerzetten. Om een dergelijk project van de grond te tillen, zijn tonnen ontwikkelingskosten nodig, reageert Rob Goedhart. Zeker als stichting die financiële risico s in kaart brengt, moet je op zo n moment een onzekere investering heroverwegen. Maar uitstel is wat betreft het Nibud niet per se afstel: Het is een droom die nu even is stopgezet. 10 M a a r t F F P M a g a z i n e

11 verloren. Je moet op een gegeven moment kunnen zeggen: Zo is het goed: mijn klant is op de hoogte van zijn situatie en onderkent de risico s en mogelijkheden van wat er op de lange termijn kan gaan spelen. Gerjoke Wilmink ziet een parallel in de budgettraining die het Nibud geeft: Daarin focussen we sterk op gedragsverandering. Dat betekent dat je een gesprek moet kunnen voeren op heel andere manier dan je gewend bent. Een gesprek waarin je niet alleen maar zendt, maar vooral let op de mogelijkheden en onmogelijkheden én de emoties van degene die tegenover je zit. Als je als adviseur herkent dat je een gemaksgeoriënteerde klant hebt, dan moet je in een andere modus gaan dan wanneer het bijvoorbeeld een opwaarts mobiele betreft. Die laatste kun je strak adviseren, de eerste moet je tegen zichzelf beschermen, eigenlijk aan de hand nemen. Dat betekent dat je jezelf moet kunnen en willen inleven in de keuzes die hij of zij moet maken. Benchmarks kunnen daarbij helpen en daarvan hebben wij er genoeg beschikbaar. Verandering begint altijd bij overzicht, gevolgd door inzicht. Pas daarna kun je beslissingen nemen. Rob Goedhart Als adviseur moet je jezelf elke keer opnieuw de vraag stellen: Wie zit er tegenover mij en hoever moet ik gaan met datgene wat ik ze aandraag? Dat hoeft niet in alle gevallen tot op de euro nauwkeurig en financieel, economisch en fiscaal optimaal. Want daardoor verzint de financiële sector producten, waarvan op een gegeven moment niemand meer weet hoe het precies in elkaar zit. Dat zien we wereldwijd, maar ook op micro- consumentenniveau. Als financieel planners hebben we soms de neiging om te lang na te denken over alle financiële en fiscale aspecten die spelen. Daarin heb ik mijzelf vroeger ook ZOEKEN NAAR EFFICIËNTIE En waar je als financieel planner en dat geldt eigenlijk voor de gehele financiële sector - naar moet blijven zoeken, is hoe je efficiënt in beeld kunt brengen wat er bij een klant aan de hand is, besluit Goedhart. Dat wilden we ook bewerkstelligen met de Geldgripper. Ik kan me de tijd dat ik zelf financieel planner was nog goed herinneren. Mensen kwamen bij je met een ordner -of schoenendoos- vol documenten en daar moest je in gaan grasduinen om alles op een rijtje te kunnen zetten. Zoiets kost uren! Als de fabrieken -banken en verzekeraars- gegevens die eigenlijk niet meer dan feiten zijn zo aanleveren dat de consument ze op een gemakkelijke manier en bij voorkeur digitaal bij elkaar kan zetten, kan de adviseur vrij snel zien hoe de geldstromen lopen en wat de aandachtspunten zijn, mocht er iets in de situatie veranderen. Op die manier wordt professioneel financieel advies voor een grotere groep consumenten betaalbaar en dus haalbaar. F F P M a g a z i n e M a a r t

12 INTERVIEW Wilma de Bruijn: Veranderen moet, maar hoe? Het moet grondig anders met het denken over pensioen én alle andere zaken die samenhangen met de oude dag. Vanuit die overtuiging ging Wilma de Bruijn twee jaar geleden van start met de Pensioenexpeditie. Als directeur van de Achmea Academy / Insuring Knowledge, wil zij een zo breed mogelijk bewustzijn creëren dat conventionele oplossingen voor de oude dag niet meer passen in de huidige maatschappij, laat staan in die van de toekomst. De samenleving is veranderd en vraagt om een veel flexibeler systeem. Maar hoe gaan we dat doen? En in welke vorm? Ik daag iedereen uit om daarover mee te denken en discussiëren! Anders denken over pensioen Foto s: Roy Borghouts Dit ambitieuze doel kan alleen worden bereikt door alle creatieve geesten in ons land te motiveren om hun mening over vergrijzing in combinatie met inkomen, zorg, levensloop en wonen naar voren te brengen. De Pensioenexpeditie wil de hele markt in beweging brengen en richt zich daarom niet naar binnen, maar juist naar buiten. In eerste instantie ligt de focus op professionals uit de diverse branches die bij de problematiek zijn betrokken en op stakeholders. Maar natuurlijk moet ook de consument zo spoedig mogelijk erbij worden betrokken. De basis voor toekomstige oplossingen moet worden gelegd door het creëren van maatschappelijke betrokkenheid en onderlinge empathie bij alle betrokken partijen, het centraal stellen van de klantbehoefte en het vergroten van het vakmanschap in de branche. Om dit doel te bereiken, organiseert Achmea Academy dit jaar diverse workshops en master classes. Hoogtepunt van de Pensioenexpeditie is het congres, dat elk jaar in november wordt gehouden en waar grote namen uit het zakenleven, de politiek en de wetenschap hun visie op de pensioenproblematiek geven. NIET DRIE, MAAR VIJF PIJLERS Wordt pensioen traditioneel gezien als een drietrapsraket, bestaande uit AOW, aanvullend (bedrijfs)pensi- oen en overige individuele regelingen, zoals lijfrente, Wilma de Bruijn onderscheidt er vijf: Naast genoemde drie pijlers zijn dat human capital -zoals langer doorwerken of deeltijdpensioen- en inkomens- en vermogenscomponenten, zoals het eigen woonhuis. De tendens in ons land is dat de strikte grens tussen pensioen en werk steeds meer vervaagt. Mensen willen zelf meer de regie kunnen voeren over hun arbeidzame leven. Dat vraagt natuurlijk om compleet andere oplossingen dan bijvoorbeeld dertig jaar geleden. De levensloop van het individu komt centraal te staan, niet langer een reeks collectieve oplossingen. Daarom moeten pensioenvoorzieningen veel meer een maatwerkkarakter krijgen. CO-CREATIE MET WERKGEVERS EN KLANTEN Het nieuwe denken over de oude dag richt zich daarom op flexibelere pensioenregelingen die beter aansluiten bij persoonlijke keuzes inzake de levensloop. Consumenten krijgen zelf steeds meer verantwoordelijkheid en lopen daardoor meer risico. Dat moet hen wel duidelijk worden gemaakt. Zonder dat bewustwordingsproces zal er weinig veranderen in het pensioengedrag van Nederland. 12 M a a r t F F P M a g a z i n e

13 Wilma de Bruijn: De Pensioenexpeditie is een inspirerende reis. F F P M a g a z i n e M a a r t

14 Uit eerdere sessies zijn al veel ideeën voortgekomen, die goed aansluiten bij deze gedachte. Zoals bijvoorbeeld het plan om de expertise van diverse partijen samen te brengen en zo een platform voor co-creatie realiseren. Met werkgevers, maar ook met (eind)klanten. Dat kan dan weer zorgen voor een sneeuwbaleffect, waardoor de verandering in het denken sneller wordt bewerkstelligd. Ook de suggestie om het Uniform Pensioen Overzicht (UPO) los te laten en te vervangen door een Individueel Pensioen Overzicht kan hierin een belangrijke stap betekenen. 14 M a a r t F F P M a g a z i n e

15 Hoogleraar cognitieve neurowetenschap Victor Lamme: Het brein wil helemaal niet met pensioen. MENSELIJK BREIN Maar misschien nog belangrijker, is volgens Wilma de Bruijn, de mentale verandering die moet plaatsvinden. We denken niet graag na over ons pensioen. Tijdens het congres in november vorig jaar heeft Victor Lamme, hoogleraar cognitieve neurowetenschap aan de Universiteit van Amsterdam, letterlijk gezegd: Het brein wil niet met pensioen. Hoe ingenieus onze interne computer ook is, als het gaat om het nemen van verstandige financiële beslissingen blijkt het brein niet echt geschikt. Dat heeft vooral te maken met de invloed van emoties en onbewuste drijfveren, die een belangrijke rol spelen bij het nemen van beslissingen. Daar doorheen breken is niet eenvoudig en vergt veel emotionele overtuigingskracht. Het denken en doen van verzekeraars en pensioenspecialisten moet daarom veranderen, willen zij de consument kunnen overtuigen van het belang om zo vroeg mogelijk te beginnen met het nadenken over later. Dat is de randvoorwaarde om iedereen in beweging te krijgen. Vakmanschap speelt daarbij een belangrijke rol, evenals empathie, aldus Wilma de Bruijn. Het is dus belangrijk om nu te investeren in kennis én kunde en om van elkaar te leren, vervolgt zij. Tijdens onze belevingsessies is gebleken dat de jongste generatie van begin 20 weinig tot geen kennis heeft van AOW en pensioen, maar zich ook geen zorgen maakt over later. De groep tussen de 25 en 40 jaar, die relatief vaak van werkgever verandert en veel zzp ers kent, beseft in toenemende mate dat de eigen pensioenopbouw vol gaten zit. Ze weten er echter te weinig van en worden geplaagd door keuzestress als ze op zoek gaan naar oplossingen. Consumenten tussen de 40 en 70 jaar tot slot, maken zich vooral zorgen over de gevolgen van de crisis voor hun pensioen. Velen willen eerder stoppen met werken en hopen op een waardevast pensioen, maar twijfelen aan de haalbaarheid ervan. Genoeg werk aan de winkel dus, besluit Wilma de Bruijn. Het bestaande systeem moet veranderen, het past niet meer in deze tijd. Al is de uitkomst van die verandering nog lang niet duidelijk. De Pensioenexpeditie is daarom een spannende en inspirerende reis. F F P M a g a z i n e M a a r t

16 RONDJE langs LEDEN Wft-Pensioen sinds 1 januari 2012 van kracht De invoering van de het diploma Wft-Pensioenverzekeringen heeft voor de nodige discussie en verwarring gezorgd. Vanaf 1 januari 2014 moet elke intermediair die adviseert over collectieve pensioenregelingen en het DGA-pensioen dit diploma in bezit hebben. Voor nieuwe toetreders geldt de diplomaplicht zelfs per direct. Maar wat valt er nu wel en niet onder de vrijstellingsregeling? En biedt de Wft-Pensioen kansen voor gecertificeerd financieel planners in samenwerking met accountants? FFP Magazine vroeg het aan drie FFP-leden. Storm in een glas water of serieuze verandering? DDick Kaljee, financieel planner bij Den Dulk & Partners in Baarn, verwacht dat veel bestaande partijen zullen stoppen met de pensioenadvisering door de invoering van de diplomaplicht. En dat biedt kansen voor de partijen die wel aan alle voorwaarden voldoen, want de markt blijft minimaal gelijk. Anderzijds, zolang je geen producten noemt, mag je ook in de nieuwe situatie blijven adviseren, als je de wet letterlijk leest, nuanceert hij. Sowieso krijgen accountants die onder de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta) vallen een vrijstelling, zolang de pensioenadvisering niet hun hoofdactiviteit is. Toch hoort hij regelmatig dat accountants het voornemen hebben om zelf de opleiding te gaan doen of samenwerking te zoeken met andere partijen zoals financieel planners. Dat laatste juich ik natuurlijk toe. Vaak is een accountant de financiële vertrouwenspersoon van een ondernemer, die de toegevoegde waarde van een financieel planner pas ervaart op het moment dat hij bij hem of haar aan tafel zit. Accountants kunnen dus een belangrijke rol spelen in de promotie van ons vak. Hoewel Kaljee zelf nooit producten adviseert, gaat hij de opleiding toch volgen. Omdat er veel verwarring is over wat nu wel en niet mag zonder het diploma, maar meer nog omdat ik altijd het naadje van de kous wil weten om zo het beste advies te kunnen bieden. Kritisch staat hij tegenover het over een kam scheren in de nieuwe wet van collectieve pensioenen voor werknemers en het DGA-pensioen. Dat hadden ze beter uit elkaar kunnen trekken, het zijn immers twee totaal verschillende zaken. 16 M a a r t F F P M a g a z i n e

17 Weinig verandering Martijn van Hulten, partner bij Van Vugt & Van Hulten Belastingadviseurs, ziet voor zichzelf niet veel veranderen naar aanleiding van de Wft-Pensioen. Niet alleen omdat pensioenen niet onze hoofdberoepswerkzaamheid zijn, maar ook omdat er in de regelgeving voor ons eigenlijk niets verandert. Wij vallen onder de vrijstellingsregeling en mogen volgens artikel 5 van deze regeling zelfs productadvies geven, zolang dit marginaal gebeurt. Ook van Hulten merkt op dat adviseren over collectieve pensioenen niet te vergelijken is met adviseren over het DGApensioen. Het zijn totaal verschillende adviestrajecten, waarbij compleet andere producten horen. Ik ga er daarom vanuit, dat de DGA-trajecten zoals wij ze doen, ook in de toekomst zonder diploma Wft-Pensioen door ons mogen worden verzorgd. Dat is ons verzekerd tijdens een sessie bij Akkermans en Partners door vertegenwoordigers van de AFM. De wetgeving voor het DGA-pensioen hebben wij uitstekend in de vingers, maar als er iemand voor een collectieve pensioenregeling bij ons aanklopt, verwijzen wij hem direct door. En hoewel hij was geschrokken van de brief van de AFM, beschouwt hij de aanscherping inmiddels als een storm in een glas water. Maar er had wel duidelijker gecommuniceerd moeten worden. Ik verwacht daarom dat er nog wel de nodige discussie over plaatsvindt, want wat is een hoofdberoepswerkzaamheid? Dat is in de wet niet hard gedefinieerd. En is een pensioen in eigen beheer een verzekeringsproduct? Het blijft vooralsnog onduidelijk. Haken en ogen Arjan Knol werkt als belastingadviseur en financieel planner bij Schuiteman Accountants & Adviseurs. Hij benadert de materie omzichtiger dan Van Hulten. De communicatie vanuit de toezichthouder is inderdaad vaag, maar ik verwacht niet dat veel partijen het risico willen lopen beboet te worden. Ongetwijfeld zullen er proefprocessen worden gevoerd, maar met de dreiging van hoge sancties is dat slechts voor enkele partijen weggelegd. Volgens Knol heeft ook de vrijstellingsregeling in veel gevallen haken en ogen. Zo mag het pensioenadvies binnen het kantoor niet op een eigen afdeling zijn ondergebracht, laat staan in een aparte BV binnen de holding. Hij verwacht daarom meer samenwerking tussen accountants en financieel planners. Ook Akkermans en Partners adviseert accountants om expertise van buiten te halen, mochten zij niet binnen de vrijstellingsregels kunnen blijven. Want waarom zouden ze geld en tijd investeren om het diploma te halen als er voldoende samenwerkingsmogelijkheden zijn? Knol sluit zich aan bij Kaljee en Van Hulten met betrekking tot de verschillen tussen de collectieve pensioenregeling en het DGA-pensioen. Dat zijn echt verschillende takken van sport. De markt voor collectieve pensioenen is strak en scherp geregeld, bij het DGA-pensioen is veel meer mogelijk. Zo constateert hij dat de Belastingdienst zich meer en meer opstelt als een economische entiteit. De fiscus onderzoekt niet alleen of alles volgens de regels gaat, maar toetst daarnaast steeds vaker de betaalbaarheid. Met name bij pensioen in eigen beheer kan dat ingrijpende gevolgen hebben voor de balans, omdat de commerciële waarde opnieuw moet worden bepaald. Het feit dat werknemerspensioenen en DGA-pensioenen toch over één kam worden geschoren, maakt het er daarom niet eenvoudiger op. F F P M a g a z i n e M a a r t

18 In elke uitgave van FFP Magazine zullen leden van de FFP kennisgroepen één of twee actuele praktijkcases aandragen. De kennisgroepen zijn samengesteld uit deskundige FFP ers op uiteenlopend gebied. De groepen vormen als het ware de oren en ogen van het FFP bestuur en zij ondersteunen en adviseren het bestuur bij het bepalen van standpunten, visies en commentaren. Kennis delen is een belangrijk aandachtspunt voor FFP. In deze uitgave een bijdrage van de FFP Kennisgroep Sparen en Beleggen. Andre Kamstra Harry Bronts UIT DE PRAKTIJK Hoe je vermogensbestanddelen het beste kan aanwenden voor een onbezorgde oudedag? De Kennisgroep Sparen en Beleggen heeft voor dit keer een case uitgewerkt over de verkoop van een drukkerij vier jaar geleden door het echtpaar De Jong. Dankzij de verkoop van de drukkerij resteert, na afrekening met de fiscus, voor de verkoper een vermogen van in de bv. Hoe dit vermogen en andere vermogensbestanddelen kunnen worden aangewend als oudedagsvoorziening voor het echtpaar De Jong wordt hieronder uitgewerkt. Het vermogen uit de verkoop van de drukkerij is opgebouwd uit een aanmerkelijk belang van g , een stamrechtverplichting van g , en een pensioenverplichting van g De oprentingsverplichting is 4% per jaar. De vordering van de bv op de familie is g terwijl er g aan liquide middelen in privé is. De ontvangen rente in privé is 2% per jaar, terwijl de verplichting aan de BV 3,1% per jaar bedraagt. De heer en mevrouw de Jong zijn beiden 55 jaar oud. Naast genoemde vermogensbestanddelen is er een appartement met een getaxeerde waarde van g ,- en ook nog een recht op een jaarlijks pensioeninkomen van g 3.500,- per jaar vanaf 65ste jarig leeftijd. Verder komt er een lijfrente vrij met een opgebouwde waarde van g Meer inkomstenbestanddelen zijn er niet. De laatste jaren hebben zij g ingeteerd op hun privévermogen. NETTO INKOMEN Het echtpaar De Jong heeft aangegeven dat zij van netto besteedbaar inkomen van g per jaar willen rondkomen. De doelstelling van het echtpaar is dat zij een onbezorgde oudedag kunnen hebben. Op basis van hun financiële situatie kunnen wij constateren dat de huidige opbrengsten lager zijn dan de verplichte lasten en dat zij daardoor interen op hun vermogen. Wij hebben de case daarom op de volgende manier benaderd: in de eerste plaats hebben wij een financiële herstructurering uitgevoerd en in de tweede plaats hebben wij gekeken naar wat het inkomen in box 1 is. Van de vrijgevallen lijfrente kopen zij een directingaande lijfrente van g voor de komende 10 jaar. Vanaf hun 65ste jaar hebben zij, naast het pensioeninkomen en AOW- uitkering, een inkomen van g bruto per jaar. Daarna hebben wij de verschillende mogelijkheden aan het echtpaar voorgelegd. Na de aflossing van de lening aan de bv blijft er een vordering van g over op de familie privé. Hiervoor reserveren wij g aan liquide middelen voor een dividenduitkering. Nu wij dit weten kunnen wij een voorstel maken. Er resteert een te beleggen vermogen van g In de eerste plaats kan het echtpaar De Jong overwegen om het langleven risico af te wentelen op een verzekeringsmaatschappij. Als dit risico is afgedekt door een verzekeringsmaatschappij, dan is vanaf heden tot het moment van overlijden het inkomen vastgesteld. Het nadeel hiervan is, dat als gevolg van inflatie het inkomen, c.q. de koopkracht van het echtpaar met de jaren afneemt. Indien het langlevenrisico volledig wordt afgedekt door een verzekeraar, dan kan men rekenen op het navolgende bruto inkomen: vanaf heden tot 60 jaar: g (inclusief lijfrente plus stamrecht) vanaf 60 tot 65 jaar: g (inclusief lijfrente, overbruggingspensioen en stamrecht) vanaf 65 jaar: g ( Inclusief AOW, pensioen en stamrecht) Aansluitend kan de bv worden opgeheven. Na betaling van belasting en verrekening van het rekening-courant- 18 Maart 2012 F F P M a g a z i n e

19 saldo, blijft er circa g in privé over. Hiermee kan de hypotheek worden afgelost. Uiteindelijk resteert een bedrag van g op de spaarrekening en koopkrachtverlies. HET ALTERNATIEF Om dit koopkrachtverlies op te vangen, is er een alternatieve oplossing. Het inflatierisico kan het echtpaar De Jong zelf ook opvangen door het risico zelf te dragen. Het nadeel daarvan is, dat er minimaal een nettorendement van 4,4% (zie grafiek beleggingen/kas) dient te worden behaald om onbezorgd oud te worden. Indien het echtpaar ervoor kiest om het risico zelf te dragen, dan kan het rekenen op een bruto inkomen vanaf heden tot 65 jaar van g en vanaf 65 jaar g (zie grafiek inkomen voor inflatiestijging) Beleggingen/kas In deze grafiek ziet u dat het gewenste inkomen aan inflatie onderhevig is Inkomen Om dit minimale rendement te kunnen uitrekenen, dienen de beleggingen zorgvuldig te worden afgestemd op de verplichtingen van de BV. Daarna moeten de aanvullingen zorgvuldig worden gepland. De aanvullingen die de eerste 15 jaar nodig zijn, worden belegd in vastrentende waarden. Het resterende vermogen kan worden belegd in zakelijke waarden. Als deze twee gegevens bekend zijn, dan kan ook het risicoprofiel van het echtpaar De Jong worden gemaakt. Zoals u ziet, hebben in dit voorstel rekening gehouden met de Leidraad actief en passief beleggen in het belang van de klant van de AFM. CONCLUSIE Zoals u ziet in bovenstaande grafieken heeft het echtpaar De Jong ongeveer g nodig om het gewenste inkomen te realiseren zonder inflatierisico, uitgaande van een 4,4% rendement. Nu loopt het echtpaar wel een beleggingsrisico, maar er zijn meer liquide middelen in de bv dan dat er nodig zijn om het inkomen te waarborgen. Naast het beleggingsrisico is er ook een langlevenrisico, maar de bodem van de kas komt pas in zicht als het echtpaar honderd jaar is geworden. Het is altijd een afweging welk risico de klant wil lopen: wil hij in het mes van de koopkrachtverlies lopen, of neemt hij het beleggingsrisico van 4,4%. F F P M a g a z i n e M a a r t

20 Nu op LinkedIn Ondertussen op FFP-LinkedIn Meer dan 2000 FFP-leden op LinkedIn Een nieuwe mijlpaal in het bestaan van FFP-LinkedIn: medio februari is de grens van tweeduizend deelnemers aan FFP-LinkedIn overschreden. De 2000 e deelnemer is FFP-lid Brigitte Vogels, die als financieel planner werkzaam is bij VVAA. Zij mag gratis deelnemen aan één van de regionale workshops over Bloggen die de FFP deze maand voor haar leden organiseert. Steeds meer FFP ers weten de weg te vinden naar FFP- LinkedIn. Deze community heeft zich inmiddels ontwikkeld tot een kennis- en informatieplatform van groot formaat. Niet alleen vakinhoudelijke kennis en ervaring, maar ook maatschappelijke- en verenigingskwesties worden op FFP-LinkedIn breed met elkaar gedeeld. Ben je als FFP er al wel actief op LinkedIn, maar neem je nog geen deel aan de FFP-LinkedIn-groep? Ga dan naar je persoonlijke pagina op LinkedIn, klik boven in het scherm op Groups en typ vervolgens rechtsboven in het scherm Groups: Gecertificeerd Financieel Planners. Klik vervolgens op Join Group. Vervolgens krijg je snel een bericht van je aanmelding. Wil je deelnemen aan FFP-LinkedIn, maar heb je nog geen profiel? Ga dan naar Je wordt automatisch door een aantal schermen heengeleid om een basisprofiel op te bouwen. Dit volstaat om vervolgens naar Groups te gaan en daar de bovengenoemde stappen te nemen. Tip: zet achter de eigen naam in het LinkedIn-profiel je FFP-titel. Op deze manier werken we gezamenlijk aan een verdere herkenning en vindbaarheid van ons keurmerk. 20 M a a r t F F P M a g a z i n e

Hoe staan werkzame 50-plussers tegenover pensioen? oktober 2015

Hoe staan werkzame 50-plussers tegenover pensioen? oktober 2015 Hoe staan werkzame 50-plussers tegenover pensioen? oktober 2015 Inhoudsopgave Management Summary Pagina 3 Onderzoeksresultaten Pagina 7 Onderzoeksverantwoording Pagina 40 oktober 2015 2 Management Summary

Nadere informatie

Welke DGA heeft straks pensioen?

Welke DGA heeft straks pensioen? Welke DGA heeft straks pensioen? WHITEPAPER Gemaakt door: info@tavernemeun.nl www.tavernemeun.nl 0318-518810 Pensioen: een serieuze aangelegenheid De directeur grootaandeelhouder is geen werknemer in de

Nadere informatie

Passend advies bij hypotheken

Passend advies bij hypotheken Passend advies bij hypotheken Rob Goedhart Senior beleidsadviseur Projectleider Nibud GeldGripper 1 Passend advies bij hypotheken Wft -> Bij advies over complexe producten Kennis, ervaring en risicobereidheid

Nadere informatie

Visie van de financieel planner t.a.v. de kwaliteit van pensioenadvies

Visie van de financieel planner t.a.v. de kwaliteit van pensioenadvies Onderzoeksresultaten Marketresponse Visie van de financieel planner t.a.v. de kwaliteit van pensioenadvies 1 Aanleiding Conclusie AFM onderzoek maart 2010: Kwaliteit pensioenadvies is onder de maat AFM

Nadere informatie

blad Ontmoet Paul op www.onsbpfschilders.nl wat vinden blijft gelijk 5 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 Premie in 2015:

blad Ontmoet Paul op www.onsbpfschilders.nl wat vinden blijft gelijk 5 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 Premie in 2015: Pensioen blad voor ondernemers april 2015 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 wat vinden we van ons pensioenfonds 4 Premie in 2015: pensioenpremie blijft gelijk 5 Welk pensioenloon

Nadere informatie

DE VIJF KERNPUNTEN VAN EEN INTEGRAAL ADVIES

DE VIJF KERNPUNTEN VAN EEN INTEGRAAL ADVIES DE VIJF KERNPUNTEN VAN EEN INTEGRAAL ADVIES De Federatie van Financieel Planners stelt zich ten doel om integrale financiële advisering te bevorderen. Met een integraal financieel plan krijgt de cliënt

Nadere informatie

Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten. Loop geen onnodig risico. Verstandig je pensioen regelen

Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten. Loop geen onnodig risico. Verstandig je pensioen regelen Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten Loop geen onnodig risico Verstandig je pensioen regelen Voor wie is deze folder? Deze folder is voor iedereen die wil weten wat je kunt doen om

Nadere informatie

Dienstenwijzer Bloemendal Assurantiën BV

Dienstenwijzer Bloemendal Assurantiën BV Dienstenwijzer Bloemendal Assurantiën BV 2014 DIENSTENWIJZER BLOEMENDAL ASSURANTIËN (DVD) U bent zich momenteel aan het oriënteren op de markt voor financiële dienstverlening. Om inzicht te krijgen in

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Beëindiging van de relatie... 9 Algemene info... 10. liberforte.nl Dienstenwijzer 2015 Pagina 2 van 10

Inhoudsopgave. Beëindiging van de relatie... 9 Algemene info... 10. liberforte.nl Dienstenwijzer 2015 Pagina 2 van 10 Dienstenwijzer 2015 Inhoudsopgave Inleiding...................... 3 Wie zijn wij?...................... 4 Deskundigheid & Kwaliteit...................... 4 Contactgegevens...................... 4 Onze

Nadere informatie

Verstandig je pensioen regelen

Verstandig je pensioen regelen 1 Verstandig je pensioen regelen Voor wie is deze folder? Deze folder is voor iedereen die zijn of haar pensioen goed wil regelen. Van de mensen die werken heeft bijna de helft nooit goed over het pensioen

Nadere informatie

Vijf veranderingen per 1 januari 2013

Vijf veranderingen per 1 januari 2013 Advies over financiële producten? December 2012 Vijf veranderingen per 1 januari 2013 U overweegt een financieel product aan te schaffen en daarover advies in te winnen? Dan gaan er bij de advisering van

Nadere informatie

Dienstverleningsdocument versie 2011

Dienstverleningsdocument versie 2011 INDFIA Financieel Adviesbureau Vest 195 3311 TV Dordrecht T. 0180 625857 F. 0800 7528834 E. info@indfia.nl AFM 12016014 K.v.K. 243.378.18 ING bank 67.40.19.105 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Wie zijn wij?

Nadere informatie

Training. Witteveen 2015. Behandeling van alle arbeidsrechtelijke aspecten en verzekeringstechnische mogelijkheden voor de pensioenadviseur

Training. Witteveen 2015. Behandeling van alle arbeidsrechtelijke aspecten en verzekeringstechnische mogelijkheden voor de pensioenadviseur Training Witteveen 2015 Behandeling van alle arbeidsrechtelijke aspecten en verzekeringstechnische mogelijkheden voor de pensioenadviseur - Toelichting uitstelmogelijkheid voor compensatieadvies - Alle

Nadere informatie

Vermogen opbouwen voor later

Vermogen opbouwen voor later BeleggingsRekening U wilt geld opzij zetten voor later en een vermogen opbouwen. Omdat uw kinderen nog gaan studeren, u graag die verre reis wilt maken, een tweede huis wilt kopen, eerder wilt stoppen

Nadere informatie

Valkuilen en Tips bij het afsluiten van een hypotheek

Valkuilen en Tips bij het afsluiten van een hypotheek Valkuilen en Tips bij het afsluiten van een hypotheek Versie 1.0 Auteur: H.H. (Rico) Geerling FFP 1 Inhoudsopgave Inleiding:... 3 Valkuilen en tips afsluiten hypotheek:... 4 Hypotheekrente... 4 Tips hypotheekrente:...

Nadere informatie

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT DIENSTVERLENINGSDOCUMENT Geldersch Pakhuys Bedrijfsassurantiën, Pensioenen en Hypotheken www.gelderschpakhuys.nl versie november 2011 1 Dienstverleningsdocument Geldersch Pakhuys Bedrijfsassurantiën hecht

Nadere informatie

Wie zijn wij? Ons kantoor behartigt uw belangen op het gebied van financiële diensten.

Wie zijn wij? Ons kantoor behartigt uw belangen op het gebied van financiële diensten. Ons kantoor is gespecialiseerd in financiële diensten. In onze werkwijze staat u als klant centraal. Uw persoonlijke situatie en uw persoonlijke wensen zijn onze leidraad. Graag willen wij u laten zien

Nadere informatie

Dienstenwijzer. Hoe kunt u ons bereiken? De adresgegevens van ons kantoor zijn als volgt: Pagina 1 van 5. Pensioenen Sparen Beleggen Verzekeringen

Dienstenwijzer. Hoe kunt u ons bereiken? De adresgegevens van ons kantoor zijn als volgt: Pagina 1 van 5. Pensioenen Sparen Beleggen Verzekeringen Dienstenwijzer Informatie over onze dienstverlening Op grond van de Wet financiële dienstverlening zijn wij verplicht u voorafgaand aan de totstandkoming van een financiële overeenkomst onderstaande informatie

Nadere informatie

DIENSTENWIJZER. Dienstenwijzer Accent Financieel Advies (versie januari 2015)

DIENSTENWIJZER. Dienstenwijzer Accent Financieel Advies (versie januari 2015) DIENSTENWIJZER Beste relatie, Mijn kantoor hecht veel waarde aan een goede voorlichting over de dienstverlening, werkwijze en beloning. Met deze dienstenwijzer maak ik u wegwijs in mijn organisatie, vindt

Nadere informatie

vtwfinance.nl info@vtwfinance.nl Dienstverleningsdocument

vtwfinance.nl info@vtwfinance.nl Dienstverleningsdocument Dienstverleningsdocument Inleiding Op de activiteiten van onze onderneming is de Wet Financiële Dienstverlening van toepassing. Eén van de eisen die uit deze wet volgt, is dat wij u tijdig informeren over

Nadere informatie

Dienstenwijzer/Dienstverleningsdocument

Dienstenwijzer/Dienstverleningsdocument Informatie over onze dienstverlening Op grond van de Wet Financieel Toezicht zijn wij verplicht u vooraf aan de totstandkoming van een financiële overeenkomst onderstaande informatie te verstrekken. In

Nadere informatie

Vragenlijst Particulieren

Vragenlijst Particulieren Vragenlijst Particulieren Naam cliënt Plaats Datum : : : In het kader van de Wet Financiële Dienstverlening (WFD) worden in dit document diverse vragen gesteld ter bepaling van het Klantprofiel van de

Nadere informatie

Dienstverlening Document Helmhorst Financiële Coaching. Duidelijkheid en transparantie over dienstverlening

Dienstverlening Document Helmhorst Financiële Coaching. Duidelijkheid en transparantie over dienstverlening Dienstverlening Document Helmhorst Financiële Coaching Duidelijkheid en transparantie over dienstverlening Inleiding U oriënteert zich op de mogelijkheden van een hypothecaire geldlening, levenverzekering

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Bedrijfsfilosofie... 3. Liberforte Pensioen... 4. Liberforte Hypotheek... 5. Liberforte Werkgeversdiensten... 6

Inhoudsopgave. Bedrijfsfilosofie... 3. Liberforte Pensioen... 4. Liberforte Hypotheek... 5. Liberforte Werkgeversdiensten... 6 2 Inhoudsopgave Bedrijfsfilosofie...................... 3 Liberforte Pensioen...................... 4 Liberforte Hypotheek...................... 5 Liberforte Werkgeversdiensten..................... 6 3

Nadere informatie

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT DIENSTVERLENINGSDOCUMENT Geldersch Pakhuys Bedrijfsassurantiën, Pensioenen en Hypotheken www.gelderschpakhuys.nl versie mei 2012 1 Dienstverleningsdocument Geldersch Pakhuys Bedrijfsassurantiën hecht aan

Nadere informatie

VDL Hypotheken B.V., Kerkbuurt 52 te Sliedrecht.

VDL Hypotheken B.V., Kerkbuurt 52 te Sliedrecht. VDL Hypotheken B.V., Kerkbuurt 52 te Sliedrecht. Dit document Dit dienstverleningsdocument geeft inzicht in wie wij zijn, wat wij doen en wat u van ons kunt verwachten. Het geeft daarnaast informatie over

Nadere informatie

AanvullendPensioenRekening

AanvullendPensioenRekening AanvullendPensioenRekening Na uw pensionering wilt u net zo comfortabel blijven leven als u nu doet. U heeft een pensioen opgebouwd, maar dat betekent doorgaans een verlaging van uw inkomen in de toekomst.

Nadere informatie

Vermogen opbouwen voor aflossen hypotheek

Vermogen opbouwen voor aflossen hypotheek EigenWoningRekening U heeft een inkomen en een eigen woning. En u wilt in de toekomst de hypotheek helemaal of voor een groot gedeelte aflossen, zodat u in uw eigen woning kunt blijven wonen. Vermogen

Nadere informatie

Ook tijdens uw pensioen de wind in de zeilen

Ook tijdens uw pensioen de wind in de zeilen U hebt voor het regelen van uw pensioen ondermeer: eigen beheer Houdt u de touwtjes zelf in handen? verzekeren pensioenfonds pensioen BV of stichting bancaire producten Pensioenadvies voor u als directeur-grootaandeelhouder

Nadere informatie

DIENSTENWIJZER / DIENSTVERLENINGSDOCUMENT

DIENSTENWIJZER / DIENSTVERLENINGSDOCUMENT DIENSTENWIJZER / DIENSTVERLENINGSDOCUMENT Deze Dienstenwijzer wordt u aangeboden door P.I.M. Professionals In Maatwerk B.V. tevens handelend onder de naam Financieel Helder. Onze gegevens luiden: (P.I.M.)

Nadere informatie

Deze Dienstenwijzer wordt u aangeboden door Huynderbosch Financiële Diensten b.v., Krimweg 92 a, 7351 AW Hoenderloo.

Deze Dienstenwijzer wordt u aangeboden door Huynderbosch Financiële Diensten b.v., Krimweg 92 a, 7351 AW Hoenderloo. Dienstenwijzer - Dienstverleningsdocument DIENSTENWIJZER Deze Dienstenwijzer wordt u aangeboden door Huynderbosch Financiële Diensten b.v., Krimweg 92 a, 7351 AW Hoenderloo. Wij willen ons graag aan u

Nadere informatie

Dienstenwijzer. Alles over onze financiële dienstverlening

Dienstenwijzer. Alles over onze financiële dienstverlening Dienstenwijzer Alles over onze financiële dienstverlening Wie zijn wij A1 Hypotheken is een onafhankelijk landelijk werkende financiële dienstverlener, gespecialiseerd in hypotheken, verzekeringen, kredieten,

Nadere informatie

Dienstverleningsdocument de Jonge & Keizer

Dienstverleningsdocument de Jonge & Keizer Dienstverleningsdocument de Jonge & Keizer Inhoudsopgave pagina Wie zijn wij? Onze missie 2 Contactgegevens 2 Onze dienstverlening Wat kunt u van ons verwachten? 3 Deskundigheid en kwaliteit 3 Onafhankelijk

Nadere informatie

Dienstverleningsdocument voor Financieel Advies 2.0

Dienstverleningsdocument voor Financieel Advies 2.0 Dienstverleningsdocument voor Financieel Advies 2.0 Dienstverleningsdocument Wie ik ben en wat ik doe Hubrien is een onafhankelijk en zelfstandig Financieel Advies en Life Planning kantoor, eigendom van

Nadere informatie

Úw pensioen. Wat gaat ú ermee doen? Laat uw pensioen aansluiten op uw persoonlijke wensen. Uitkeringsovereenkomst: middelloon- of eindloonregeling

Úw pensioen. Wat gaat ú ermee doen? Laat uw pensioen aansluiten op uw persoonlijke wensen. Uitkeringsovereenkomst: middelloon- of eindloonregeling Úw pensioen. Wat gaat ú ermee doen? Laat uw pensioen aansluiten op uw persoonlijke wensen Uitkeringsovereenkomst: middelloon- of eindloonregeling Hoe is uw pensioen opgebouwd? Pensioen: uw keuze telt Het

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief NUMMER 12 > JAARGANG 8 > SEPTEMBER 2011 inhoud > De financiële situatie bij pensioenfondsen [p.1] Pensioenleeftijd 65 jaar, wat als ik eerder

Nadere informatie

Dienstenwijzer. All e s ov e r on z e. f i n a n c i ë l e di e n s t v e r l e n i n g

Dienstenwijzer. All e s ov e r on z e. f i n a n c i ë l e di e n s t v e r l e n i n g Dienstenwijzer All e s ov e r on z e f i n a n c i ë l e di e n s t v e r l e n i n g Wie zijn wij: Financiële Meesters is een onafhankelijk landelijk werkende financiële dienstverlener, gespecialiseerd

Nadere informatie

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT DIENSTVERLENINGSDOCUMENT Geldersch Pakhuys Bedrijfsassurantiën, Pensioenen en Hypotheken h.o.d.n. www.gelderschpakhuys.nl www.getcover.nl versie januari 2011 1 Dienstverleningsdocument Geldersch Pakhuys

Nadere informatie

Netwerken voor de Pensioenadviseur

Netwerken voor de Pensioenadviseur Training Netwerken voor de Pensioenadviseur Waar vindt de pensioenadviseur de toegang tot nieuwe pensioenrelaties? Een vaardigheid training. - Hoe kom ik met accountants in gesprek voor samenwerking? -

Nadere informatie

Voorkom verrassingen, regel het pensioen voor uw werknemers verstandig

Voorkom verrassingen, regel het pensioen voor uw werknemers verstandig Loop geen onnodig risico Voor werkgevers Informatie van de Autoriteit Financiële Markten Voorkom verrassingen, regel het pensioen voor uw werknemers verstandig Voor wie is deze folder? Deze folder is voor

Nadere informatie

Wat kunt ú doen voor uw eigen pensioen. Ruben Stam

Wat kunt ú doen voor uw eigen pensioen. Ruben Stam Wat kunt ú doen voor uw eigen pensioen Ruben Stam Programma Er was eens. - ons huidige pensioenstelsel nader belicht Roerige tijden - het pensioenstelsel onder hoogspanning Wat ú kunt doen! - Úw keuzes

Nadere informatie

INLEIDING. Wij doen dat onafhankelijk. Dat wil zeggen dat geen enkele financiële instelling invloed heeft op de adviezen die wij aan U verstrekken.

INLEIDING. Wij doen dat onafhankelijk. Dat wil zeggen dat geen enkele financiële instelling invloed heeft op de adviezen die wij aan U verstrekken. INLEIDING All Finance behartigt uw belangen op het gebied van financiële diensten. Dat kunnen schadeverzekeringen zijn of de complexe adviesproducten; kapitaal-, lijfrente-, risico-, arbeidsongeschiktheids-,

Nadere informatie

De Erkend Financieel Adviseur Van hypotheekspecialist naar financieel huisarts

De Erkend Financieel Adviseur Van hypotheekspecialist naar financieel huisarts De Erkend Financieel Adviseur Van hypotheekspecialist naar financieel huisarts De Erkend Financieel Adviseur Van hypotheekspecialist naar financieel huisarts Merkt u ook dat de gemiddelde adviesvraag aan

Nadere informatie

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT DIENSTVERLENINGSDOCUMENT - VERSIE JANUARI 2012 - Op alle diensten die door Clarus worden geleverd zijn Algemene Leveringsvoorwaarden van toepassing. Deze voorwaarden worden op verzoek toegezonden. Behoudens

Nadere informatie

PENSIOENBAROMETER 2012 Onderzoek van GfK Panel Services in opdracht van Montae

PENSIOENBAROMETER 2012 Onderzoek van GfK Panel Services in opdracht van Montae PENSIOENBAROMETER 2012 Onderzoek van GfK Panel Services in opdracht van Montae Op macroniveau begrijpt de grote meerderheid van de Nederlandse werknemers dat ingrepen in het pensioenstelsel noodzakelijk

Nadere informatie

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT DIENSTVERLENINGSDOCUMENT D it document wordt u aangeboden door R-B & A en Partners. Wij zijn adviseurs en bemiddelaars op het gebied van Bedrijfsmatige en Particuliere Verzekeringen, Pensioenen, Levensverzekeringen,

Nadere informatie

Wij zijn volledig onafhankelijk en niet gelieerd aan of deels eigendom van enige financiële instelling.

Wij zijn volledig onafhankelijk en niet gelieerd aan of deels eigendom van enige financiële instelling. Dienstverleningsdocument en Dienstenwijzer Trajectum Financiële Planning streeft naar een open relatie met haar klanten. Om u inzicht te geven in de dienstverlening van Trajectum en de daaraan verbonden

Nadere informatie

PA en ander geneuzel. EFP Noord Leeuwarden, 23 september 2014. Richard Meinders SVC Compliance @richardmeinders

PA en ander geneuzel. EFP Noord Leeuwarden, 23 september 2014. Richard Meinders SVC Compliance @richardmeinders PA en ander geneuzel EFP Noord Leeuwarden, 23 september 2014 Richard Meinders SVC Compliance @richardmeinders 2 Agenda Even voorstellen Permanent actueel PE plus AOV advies Dienstverlening op maat 3 Even

Nadere informatie

Dienstenwijzer / dienstverleningsdocument

Dienstenwijzer / dienstverleningsdocument Dienstenwijzer / dienstverleningsdocument Deze dienstenwijzer wordt u aangeboden door: Kempenburg Intermediair b.v. Besterdring 81 5014 HH TILBURG 013-5770395 info@kempenburg.nl www.kempenburg.nl Voordat

Nadere informatie

ONZE DIENSTENWIJZER. Openingstijden. Wie zijn wij? Waaruit bestaat onze dienstverlening? Hoe kun je ons bereiken?

ONZE DIENSTENWIJZER. Openingstijden. Wie zijn wij? Waaruit bestaat onze dienstverlening? Hoe kun je ons bereiken? ONZE DIENSTENWIJZER Wie zijn wij? Wij zijn Reinders Hypotheken. Wij stellen ons met deze dienstenwijzer graag aan je voor. Wij hebben ons vak gemaakt van het adviseren en begeleiden van klanten bij financiële

Nadere informatie

Dienstenwijzer Visie Verzekeringen

Dienstenwijzer Visie Verzekeringen Dienstenwijzer Visie Verzekeringen Deze dienstenwijzer wordt u aangeboden door Visie Verzekeringen. In deze dienstenwijzer zetten wij uiteen waar Visie Verzekeringen voor staat en welke diensten zij verricht.

Nadere informatie

15 vragen en antwoorden over de veranderingen in de pensioenregeling

15 vragen en antwoorden over de veranderingen in de pensioenregeling Er verandert wat aan je pensioen 15 vragen en antwoorden over de veranderingen in de pensioenregeling Over de pensioenleeftijd en de AOW 1. Moet ik nu blijven werken tot 67 jaar? Het pensioen dat je vanaf

Nadere informatie

Dienstenwijzer en Dienstverleningsdocument Your Financials Heerenveen

Dienstenwijzer en Dienstverleningsdocument Your Financials Heerenveen Dienstenwijzer en Dienstverleningsdocument Your Financials Heerenveen Your Financials Heerenveen Bezoekadres : Businesspark Friesland West 27A, 8447 SL Heerenveen Postadres : Businesspark Friesland West

Nadere informatie

Beloning van onze medewerkers

Beloning van onze medewerkers ONZE DIENSTENWIJZER Wie zijn wij? Wij zijn Reinders Hypotheken. Wij stellen ons met deze dienstenwijzer graag aan je voor. Wij hebben ons vak gemaakt van het adviseren en begeleiden van klanten bij financiële

Nadere informatie

DIENSTENWIJZER. Dienstenwijzer Accent Financieel Advies (versie januari 2015)

DIENSTENWIJZER. Dienstenwijzer Accent Financieel Advies (versie januari 2015) DIENSTENWIJZER Beste relatie, Mijn kantoor hecht veel waarde aan een goede voorlichting over de dienstverlening, werkwijze en beloning. Met deze dienstenwijzer maak ik u wegwijs in mijn organisatie, vindt

Nadere informatie

Dienstverleningsdocument (DVD) Bloemendal Assurantiën BV

Dienstverleningsdocument (DVD) Bloemendal Assurantiën BV Dienstverleningsdocument (DVD) Bloemendal Assurantiën BV 2013 DIENSTVERLENINGSDOCUMENT BLOEMENDAL ASSURANTIËN (DVD) U bent zich momenteel aan het oriënteren op de markt voor financiële dienstverlening.

Nadere informatie

financieel paspoort ADMINISTRATIE BELASTINGADVIES HYPOTHEEKADVIES PENSIOENADVIES VERZEKERINGEN GELDZAKEN

financieel paspoort ADMINISTRATIE BELASTINGADVIES HYPOTHEEKADVIES PENSIOENADVIES VERZEKERINGEN GELDZAKEN financieel paspoort ADMINISTRATIE BELASTINGADVIES HYPOTHEEKADVIES PENSIOENADVIES VERZEKERINGEN GELDZAKEN CICIRRUS - FINANCIËLE DIENSTEN Waarom een financieel paspoort? Je hebt toch ook maar één reispaspoort,

Nadere informatie

Pensioencommunicatie start bij de werkgever

Pensioencommunicatie start bij de werkgever Pensioencommunicatie start bij de werkgever Artikel Senior adviseur collectieve pensioenen J. Arts (Pon) Pensioencommunicatie start bij de werkgever Welke maatregelen kan de werkgever nemen om het pensioenbewustzijn

Nadere informatie

Dienstenwijzer Kraan Assurantiën

Dienstenwijzer Kraan Assurantiën Dienstenwijzer Kraan Assurantiën Ons kantoor is gespecialiseerd in financiële diensten. Graag willen wij u laten zien hoe onze werkwijze is. In onze werkwijze staat uw bedrijf centraal. In deze dienstenwijzer

Nadere informatie

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT DIENSTVERLENINGSDOCUMENT Geldersch Pakhuys Bedrijfsassurantiën, Pensioenen en Hypotheken www.gelderschpakhuys.nl versie januari 2013 1 Dienstverleningsdocument Geldersch Pakhuys Bedrijfsassurantiën hecht

Nadere informatie

Inventarisatieformulier Lijfrenteverzekering en/of Bancaire Lijfrenterekening werknemer

Inventarisatieformulier Lijfrenteverzekering en/of Bancaire Lijfrenterekening werknemer Pagina 1 van 8 Inventarisatieformulier Lijfrenteverzekering en/of Bancaire Lijfrenterekening werknemer 1. Doel van deze inventarisatielijst Deze inventarisatie heeft als doel inzicht te verschaffen in

Nadere informatie

Dienstenwijzer. Financieel dienstverlener met vergunning Nationaal Regime MiFID Wet op het financieel toezicht Juli 2013 Versie 1.

Dienstenwijzer. Financieel dienstverlener met vergunning Nationaal Regime MiFID Wet op het financieel toezicht Juli 2013 Versie 1. Dienstenwijzer Financieel dienstverlener met vergunning Nationaal Regime MiFID Wet op het financieel toezicht Juli 2013 Versie 1.2 Op alle diensten die door Fundament worden geleverd, zijn de Algemene

Nadere informatie

DIENSTENWIJZER / DIENSTVERLENINGSDOCUMENT Deze Dienstenwijzer wordt u aangeboden door Het Poliskabinet, Postbus 79, 2910AB Nieuwerkerk aan den IJssel.

DIENSTENWIJZER / DIENSTVERLENINGSDOCUMENT Deze Dienstenwijzer wordt u aangeboden door Het Poliskabinet, Postbus 79, 2910AB Nieuwerkerk aan den IJssel. DIENSTENWIJZER / DIENSTVERLENINGSDOCUMENT Deze Dienstenwijzer wordt u aangeboden door Het Poliskabinet, Postbus 79, 2910AB Nieuwerkerk aan den IJssel. Deze dienstenwijzer heeft als doen om u inzicht te

Nadere informatie

Inventarisatie Hersteladvies

Inventarisatie Hersteladvies Inventarisatie Hersteladvies Lees onderstaande zorgvuldig door: Om u een passend herstel advies te geven, is het belangrijk om gegevens over uw situatie te verzamelen. Wanneer u onderstaand formulier volledig

Nadere informatie

Dienstenwijzer. Financieel dienstverlener met vergunning Nationaal Regime MiFID Wet op het financieel toezicht Maart 2011 Versie 1.

Dienstenwijzer. Financieel dienstverlener met vergunning Nationaal Regime MiFID Wet op het financieel toezicht Maart 2011 Versie 1. Dienstenwijzer Financieel dienstverlener met vergunning Nationaal Regime MiFID Wet op het financieel toezicht Maart 2011 Versie 1.1 Op alle diensten die door Fundament worden geleverd, zijn de Algemene

Nadere informatie

Deze Dienstenwijzer wordt u aangeboden door Korsten Van Dieperbeek Groep B.V., Prof. Oppenheimstraat 16, 5463 ED VEGHEL.

Deze Dienstenwijzer wordt u aangeboden door Korsten Van Dieperbeek Groep B.V., Prof. Oppenheimstraat 16, 5463 ED VEGHEL. DIENSTENWIJZER / DIENSTVERLENINGSDOCUMENT Deze Dienstenwijzer wordt u aangeboden door Korsten Van Dieperbeek Groep B.V., Prof. Oppenheimstraat 16, 5463 ED VEGHEL. Wij willen ons graag aan u voorstellen

Nadere informatie

Dé financiële informatiekrant van Nederland!

Dé financiële informatiekrant van Nederland! Dé financiële informatiekrant van Nederland! Jan Both (43) Aannemer Zo n twee jaar geleden heb ik alles geregeld, via een tussenpersoon. Ik heb een aanvullend pensioen waarvoor ik elke maand betaal. Geen

Nadere informatie

Klant- en Risicoprofiel - Hypotheken Midden Nederland BV

Klant- en Risicoprofiel - Hypotheken Midden Nederland BV Klant- en Risicoprofiel - Hypotheken Midden Nederland BV Oudwijkerlaan 1D - 3581 TA Utrecht Website: hypothekenmiddennederland.nl e-mail: info@hypothekenmiddennederland.nl Telefoon: 030 276 32 18 Telefax:

Nadere informatie

Pensioen Update voor. Ondernemingsraden

Pensioen Update voor. Ondernemingsraden Training Pensioen Update voor Ondernemingsraden Binnen een dag helemaal bijgepraat over pensioen Training door ervaren pensioenconsultants Mogelijkheid tot inbrengen van bedrijfseigen casuïstiek Geen voorkennis

Nadere informatie

Dienstverleningsdocument

Dienstverleningsdocument ! Dienstverleningsdocument Dit document Dit dienstverleningsdocument geeft u inzicht in wie wij zijn, wat wij doen en wat u van ons kunt verwachten. Het geeft daarnaast informatie over de manier waarop

Nadere informatie

Dienstverleningsdocument

Dienstverleningsdocument Dienstverleningsdocument Dit document Dit dienstverleningsdocument geeft u inzicht in wie wij zijn, wat wij doen en wat u van ons kunt verwachten. Het geeft daarnaast informatie over de manier waarop wij

Nadere informatie

Mijn Pensioen. Makkelijk uw pensioen plannen in Mijn PME

Mijn Pensioen. Makkelijk uw pensioen plannen in Mijn PME Mijn Pensioen Misschien kijkt u ernaar uit: stoppen met werken. Tijd voor uzelf en genieten van uw oude dag. Of wilt u juist langer blijven werken? In deze brochure leest u alles over de keuzes die u kunt

Nadere informatie

Eigen huis. Vermogensopbouw. Oudedagsvoorziening. Nabestaanden

Eigen huis. Vermogensopbouw. Oudedagsvoorziening. Nabestaanden Eigen huis Vermogensopbouw Oudedagsvoorziening Nabestaanden Zeker nu Maatschappijwinstdeling De Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij De Onderlinge s-gravenhage kent een maatschappij- 25 Te verdelen

Nadere informatie

Dienstenwijzer Ubels Assurantiën B.V.

Dienstenwijzer Ubels Assurantiën B.V. DIENSTENWIJZER Dienstenwijzer Ubels Assurantiën B.V. Ons kantoor is gespecialiseerd in financiële diensten. Graag willen wij laten zien wat onze werkwijze is. In onze werkwijze staat u als klant centraal.

Nadere informatie

datum fonds afdeling contactpersoon telefoon e-mail nummer 020-5418200 ks@pensioenfondspgb.nl onderwerp Geachte

datum fonds afdeling contactpersoon telefoon e-mail nummer 020-5418200 ks@pensioenfondspgb.nl onderwerp Geachte datum fonds afdeling contactpersoon telefoon e-mail nummer 020-5418200 ks@pensioenfondspgb.nl onderwerp Geachte Hartelijk welkom bij PGB, het pensioenfonds voor werknemers in de informatie- en mediasector

Nadere informatie

Persoonlijk Pensioen Plan

Persoonlijk Pensioen Plan Persoonlijk Pensioen Plan Brochure voor u als werkgever Als werkgever hebt u behoefte aan een betaalbare pensioenregeling. Tegelijkertijd wilt u een regeling die past in een goed arbeidsvoorwaardenbeleid.

Nadere informatie

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT DIENSTVERLENINGSDOCUMENT Wft nummer 12008346 Pagina 1 van 8 Geachte cliënt, U oriënteert zich op de mogelijkheden van een hypothecaire geldlening en/of diverse verzekeringen. Ons kantoor kan u hierbij

Nadere informatie

De intermediair voor verantwoord lenen. Leef met je hart, leen met verstand.

De intermediair voor verantwoord lenen. Leef met je hart, leen met verstand. De intermediair voor verantwoord lenen. Leef met je hart, leen met verstand. Trendrapport voor consument en markt Is de financiële consument roekeloos? Kernboodschap van dit trendrapport Een grote groep

Nadere informatie

3 Hoe pensioenbewust zijn we?

3 Hoe pensioenbewust zijn we? 3 Hoe pensioenbewust zijn we? Door verschillende instanties en bedrijven wordt onderzoek gedaan naar het pensioenbewustzijn van burgers, hun houding tegenover pensioen en de kennis die zij hebben van (hun)

Nadere informatie

Dit document wordt u aangeboden door Acturance Financiële Diensten, Kamille 29, 8607 DE te Sneek.

Dit document wordt u aangeboden door Acturance Financiële Diensten, Kamille 29, 8607 DE te Sneek. DIENSTENWIJZER / DIENSTVERLENINGSDOCUMENT Dit document wordt u aangeboden door Acturance Financiële Diensten, Kamille 29, 8607 DE te Sneek. Wij willen ons graag aan u voorstellen en u informeren over onze

Nadere informatie

Rogstraat 6 5361 GR Grave

Rogstraat 6 5361 GR Grave DIENSTENWIJZER Dit document wordt u aangeboden door Sterke Hypotheekadviezen BV Rogstraat 6 5361 GR Grave Voordat u besluit om van onze dienstverlening gebruik te maken wilt u weten waar u aan toe bent

Nadere informatie

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT DIENSTVERLENINGSDOCUMENT Wft nummer 12008346 Pagina 1 van 8 Geachte cliënt, U oriënteert zich op de mogelijkheden van een hypothecaire geldlening en/of diverse verzekeringen. Ons kantoor kan u hierbij

Nadere informatie

Maak van je klant je ambassadeur

Maak van je klant je ambassadeur Maak van je klant je ambassadeur Manon Vonk Rob van de Laar Ambassadeur maken? Hoezo dan? Dit is het beeld dat de klant van je heeft. Het beeld van de adviseur Strookt niet (meer) met de werkelijkheid.

Nadere informatie

Het spaargeld uit de levensloopregeling kunt u gebruiken om de periode van onbetaald verlof te financieren.

Het spaargeld uit de levensloopregeling kunt u gebruiken om de periode van onbetaald verlof te financieren. Levensloop. Wat is levensloop? De levensloopregeling (of: levensloop) is een fiscale regeling die vanaf 1 januari 2006 in Nederland bestaat om het sparen voor een vervangend inkomen tijdens een periode

Nadere informatie

Advies over aanvullend pensioen Omdat een persoonlijk en duidelijk pensioenplan vertrouwen geeft

Advies over aanvullend pensioen Omdat een persoonlijk en duidelijk pensioenplan vertrouwen geeft VAN EEN ZORGPROFESSIONAL aanvullend pensioen regelen Advies over aanvullend pensioen Omdat een persoonlijk en duidelijk pensioenplan vertrouwen geeft Advies dat bij u past Momenteel oriënteert u zich op

Nadere informatie

Dienstverleningsdocument

Dienstverleningsdocument Dienstverleningsdocument Ons kantoor hecht veel waarde aan een goede voorlichting op het gebied van financiële dienstverlening. Conform de Wet op het Financieel Toezicht bieden wij u, voorafgaand aan het

Nadere informatie

Dienstverleningsdocument Heilbron Hypotheken BV

Dienstverleningsdocument Heilbron Hypotheken BV Dienstverleningsdocument Heilbron Hypotheken BV Wie zijn wij In deze paragraaf treft u de belangrijkste gegevens aan van ons kantoor: Heilbron Hypotheken BV Edisonstraat 92, 7006 RE Doetinchem Postbus

Nadere informatie

Tweedaagse Pensioentraining. DGA Advies. Vragen die beantwoord worden:

Tweedaagse Pensioentraining. DGA Advies. Vragen die beantwoord worden: Tweedaagse Pensioentraining raining DGA Advies Vragen die beantwoord worden: Hoe kan ik van toegevoegde waarde zijn voor mijn klant? Wat zijn de civiele aandachtspunten bij een DGA advies? advies Hoe overtuig

Nadere informatie

Lidmaatschappen en registraties Ons kantoor is bij verschillende organisaties geregistreerd. De belangrijkste zijn:

Lidmaatschappen en registraties Ons kantoor is bij verschillende organisaties geregistreerd. De belangrijkste zijn: Dienstverleningsdocument Op grond van de Wet financieel toezicht (Wft) zijn wij verplicht u voorafgaand aan de totstandkoming van een (financiële) overeenkomst/opdracht tot dienstverlening onderstaande

Nadere informatie

_SFPA_ Smit Financiële Planning & Advies

_SFPA_ Smit Financiële Planning & Advies DIENSTVERLENINGSDOCUMENT ALGEMEEN In dit document stelt het kantoor zich graag aan u voor en wordt de werkwijze die gehanteerd wordt beschreven. Tevens treft u een beschrijving van de diensten aan en wordt

Nadere informatie

U gaat uit dienst. Wat betekent dit voor uw pensioen, partnerpensioen en arbeidsongeschiktheidsverzekering?

U gaat uit dienst. Wat betekent dit voor uw pensioen, partnerpensioen en arbeidsongeschiktheidsverzekering? U gaat uit dienst. Wat betekent dit voor uw pensioen, partnerpensioen en arbeidsongeschiktheidsverzekering? Inhoud U gaat uit dienst. 3 Situatie 1: U heeft een nieuwe werkgever. 4 Situatie 2: U start uw

Nadere informatie

Mr. J. Oosterbaan Martinius Algemeen directeur Bureau D & O

Mr. J. Oosterbaan Martinius Algemeen directeur Bureau D & O Mr. J. Oosterbaan Martinius Algemeen directeur Bureau D & O 1 Inhoud Aanleiding voor nieuwe eisen Geconstateerde gebreken Leidraden tweedepijler pensioenproducten Inhoud regeling deskundigheid Examen versus

Nadere informatie

Limburg Financieel Advies b.v. Verzekeringen en Verzekeringsadviezen

Limburg Financieel Advies b.v. Verzekeringen en Verzekeringsadviezen 1 Limburg Financieel Advies b.v. Verzekeringen en Verzekeringsadviezen Dienstverleningsdocument Op grond van de Wet financieel toezicht (Wft) zijn wij verplicht u voorafgaand aan de totstandkoming van

Nadere informatie

Oudedagsvoorziening in het MKB

Oudedagsvoorziening in het MKB A201309 Oudedagsvoorziening in het MKB Vormen van pensioenopbouw en de verwachtingen van MKB-ondernemers in beeld gebracht drs. K. L. Bangma drs. J. Snoei Zoetermeer, februari 2013 Oudedagsvoorziening

Nadere informatie

Hierna vindt u, kort en bondig, onze algemene gegevens, openingstijden, informatie over onze dienstverlening en waar u terecht kunt met klachten.

Hierna vindt u, kort en bondig, onze algemene gegevens, openingstijden, informatie over onze dienstverlening en waar u terecht kunt met klachten. Dienstenwijzer Hessels & Hessels Adviesgroep Ons kantoor is gespecialiseerd in financiële diensten. Graag willen wij u laten zien wat onze werkwijze is. In onze werkwijze staat u als klant centraal. Uw

Nadere informatie

Dienstverleningsdocument. Mogen wij u helpen om uw financiële situatie te verbeteren? Een overzicht van onze dienstverlening aan u

Dienstverleningsdocument. Mogen wij u helpen om uw financiële situatie te verbeteren? Een overzicht van onze dienstverlening aan u Dienstverleningsdocument Mogen wij u helpen om uw financiële situatie te verbeteren? Een overzicht van onze dienstverlening aan u 1 Wie zijn wij? Persist Financial Planning is in 2010 opgericht en vindt

Nadere informatie

Begin nu met besparen

Begin nu met besparen Begin nu met besparen WELKOM! Vaste Lasten Service is een organisatie bestaande uit doeners met kennis van zaken. Wij zijn enthousiast, professioneel en behulpzaam en bovenal zijn uw vaste lasten bij

Nadere informatie