Tweede Kamer der Staten-Generaal

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Tweede Kamer der Staten-Generaal"

Transcriptie

1 Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar Restricties op kapitaalverkeer Nr. 1 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 28 september 1998 Naar aanleiding van het verzoek van het lid Vendrik tijdens het Algemeen Overleg van 24 september jl. over het regeringsbeleid inzake het Internationale Monetaire Fonds en de Wereldbank doe ik U een nota toekomen over restricties op kapitaalverkeer, waaronder de Tobin-tax. De Minister van Financiën, G. Zalm KST31598 ISSN Sdu Uitgevers s-gravenhage 1998 Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 1 1

2 Restricties op kortlopend kapitaalverkeer; Tobin-tax 1. Inleiding De financiële crisis in Azië en Rusland heeft de discussie doen opleven over de voor- en nadelen van restricties op internationaal kapitaalverkeer, met name op kapitaal met een korte looptijd. Ook de oude plannen voor een Tobin-tax staan thans weer in de schijnwerpers. Deze nota brengt de mogelijkheden voor kapitaalrestricties in kaart en bespreekt voor- en nadelen. 2. Hoofdpunten De hernieuwde interesse voor restricties op kapitaalverkeer komt voort uit de visie dat vooral de imperfecte werking van kapitaalmarkten de oorzaak is van de grootschaligheid van financiële crises, zoals in Azië. Hoewel deze lezing niet zonder waarheidsgehalte is zijn kapitaalrestricties op lange termijn niet het juiste antwoord, alleen al omdat de effectiviteit van restricties in de praktijk tot op heden beperkt is gebleken. Gebrekkige effectiviteit en uitvoerbaarheid is ook wat de Tobin-tax, een wereldwijde belasting op alle valuta-transacties, parten zou spelen. Daarnaast wordt handelsfinanciering en stabiliserende speculatie door een Tobin-tax ontmoedigd. Een Tobin-tax is alleen effectief bij de gratie van (bijna) wereldwijde invoering, hetgeen schier onoverkomenlijke coördinatieproblemen met zich meebrengt; bovendien biedt financiële innovatie waarschijnlijk legio mogelijkheden voor ontduiking. Meer toegesneden op de hedendaagse problematiek zijn marktconforme restricties, zoals in Chili toegepast, die tot doel hebben overmatige invoer van kort kapitaal te ontmoedigen. Ook al lijken deze maatregelen na enige tijd aan effectiviteit in te boeten, ze kunnen hun dienst bewijzen als eerste «verdedigingslinie», waarna echter een meer duurzame beleidsrespons moet volgen. Een illustratie dat restricties alleen onvoldoende zijn biedt de ervaringen van Tsjechië en Maleisië, die ondanks de invoering van kapitaalrestricties in 1994/1995 beide in 1997 in een financiële/valuta-crisis terechtkwamen. Kapitaalrestricties kunnen geen substituut vormen voor verbetering van het economische beleid, zoals door grotere wisselkoersflexibiliteit, behoorlijk financieel toezicht en schuldenmanagement, en meer transparantie. Verbeteringen op deze terreinen zijn hoe dan ook nodig, ongeacht de vraag of kapitaalrestricties wenselijk zijn. Overigens kunnen restricties op kapitaalverkeer een rol vervullen voor zover deze onderdeel uitmaken van het prudentieel toezicht op financiële instellingen. 3. De Azië-crisis en restricties op kapitaalverkeer De hernieuwde interesse voor kapitaalrestricties komt met name uit de hoek van economen die de financiële crisis in Azië in de eerste plaats zien als het gevolg van de imperfecte werking van internationale kapitaalmarkten. Deze school stelt dat door informatie-asymmetrie tussen debiteur en crediteur kapitaalmarkten onderhevig zijn aan marktfalen, hetgeen vraagt om overheidsinterventie, o.a. in de vorm van restricties op kapitaalverkeer. De andere school legt de oorzaak van de crisis vooral bij slecht beleid in de debiteurlanden, met name ten aanzien van de financiële sector. Zij erkennen weliswaar dat financiële markten op korte termijn excessief kunnen reageren maar dat restricties, met name op kapitaaluitvoer, niet de oplossing zijn. Ten eerste vormen restricties geen afdoende tegenwicht tegen de dreiging van een financiële crisis. Wie een devaluatie van 50 Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 1 2

3 procent of een default verwacht betaalt graag een Tobin-tax van 0,5 procent. Ten tweede verzwakken restricties de disciplinerende werking van financiële markten waardoor slecht economisch beleid langer wordt voortgezet, met navenant grotere gevolgen. Ten derde bieden restricties mogelijkheden voor corruptie, hetgeen niet alleen de effectiviteit doet afnemen maar ook allerlei schadelijke neveneffecten heeft. Diverse onderzoeken, waaronder van het IMF en de OESO, laten consequent zien dat kapitaalrestricties slechts tijdelijk effectief zijn, tenzij ze een onderdeel vormen van een breder scala van restricties, inclusief beperkingen op lopende-rekeningconvertibiliteit (een van de redenen waarom China tot op heden relatief licht getroffen is door de Azië-crisis). De nadelen van een dergelijk regime in termen van economische efficiëntie worden echter, ook door de voorstanders van restricties, prohibitief geacht. 4. Tobin-tax De Tobin-tax, een idee afkomstig van de Amerikaanse econoom James Tobin en daterend uit 1978, is een wereldwijde belasting op valutatransacties. Doorgaans wordt gedacht aan 0,5 procent, geheven over de waarde van de transactie. De heffing zou in Tobins opzet internationaal geharmoniseerd en gecoördineerd moeten zijn, maar door nationale overheden worden uitgevoerd. De opbrengst van deze belasting zou in het oorspronkelijke plan van Tobin ten goede komen aan ontwikkelingshulp, maar in latere varianten vormen IMF en Wereldbank de voornaamste begunstigden, die dit geld zouden kunnen besteden aan de opbouw van een bailout fonds 1 (een twijfelachtige besteding in het licht van de huidige discussie over crisisbestrijding). De motivatie voor het plan van Tobin was de overmatige mobiliteit van het kapitaalverkeer te verminderen. Een belasting op financiële transacties zou met name de kosten van kapitaalverkeer met een kortetermijnmotivatie doen toenemen, waardoor de volatiliteit op kapitaalmarkten zou afnemen en kapitaalstromen zich meer zouden richten naar de economische fundamentals. Tobin had bij zijn argumentatie vooral de monetaire relaties tussen de industrielanden op het oog. Tobin, die een voorstander was van terugkeer naar het systeem van vaste wisselkoersen van vóór 1971, was tevens van mening dat landen een zekere monetaire beleidsautonomie dienden te behouden om binnenlandse economische ontwikkelingen te kunnen sturen. Om deze twee wensen te verenigen is het afremmen van de kapitaalmobiliteit noodzakelijk. Financiële crises in opkomende markteconomieën in de jaren 80 en 90 leidden tot een lichte verschuiving in de onderliggende argumentatie voor de Tobin-tax. De Tobin-tax werd nu ook bepleit als instrument om opkomende markteconomieën met nog onderontwikkelde financiële markten te beschermen tegen grote fluctuaties in hun betalingsbalans. Volgens voorstanders van de Tobin-tax werkt de internationale kapitaalmarkt imperfect, waardoor zelfs landen met redelijk gezonde economische fundamentals slachtoffer worden van plotselinge omkering van kapitaalstromen (zie vorige paragraaf). 1 Dat dit geen klein fonds zou worden kan worden afgeleid uit berekeningen van de Amerikaanse econoom David Felix, die de jaarlijkse opbrengst van een wereldwijd ingevoerde Tobin-tax op $ 720 mrd schat. De plannen voor een Tobin-tax, hoewel telkens terugkerend in periodes van mondiale financiële onrust, zijn nooit gematerialiseerd. Onderzoeken van IMF en OESO waren herhaaldelijk afwijzend in hun oordeel. De bezwaren tegen de Tobin-tax zijn niet alleen inhoudelijk van aard maar hebben ook betrekking op de uitvoerbaarheid. Een Tobin-tax dient bij voorkeur wereldwijd te worden ingevoerd, of in ieder geval de belangrijkste financiële centra te beslaan. Gedeeltelijke invoering zal onvermijdelijk leiden tot verschuiving van financiële Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 1 3

4 activiteiten naar de «belastingvrije» financiële centra. Wereldwijde coördinatie is echter een groot probleem, want elk afzonderlijk land heeft een prikkel om niet mee te doen (vgl. internationale milieu-verdragen). Deskundigen wijzen op de talloze mogelijkheden voor belastingontwijking via financiële innovatie. Zo zal bijvoorbeeld een belasting op de uitwisseling van deposito s in buitenlandse valuta leiden tot een verschuiving naar overheidspapier als vehikel voor valuta-transacties. Een proliferatie van regelgeving dreigt om de inventiviteit van de financiële markten bij te houden. Een belasting op kort kapitaalverkeer, zoals de Tobin-tax in zijn uitwerking is, treft niet alleen «speculatief» kapitaalverkeer, maar ook korte-termijn handelskrediet, met nadelige gevolgen voor de internationale handel. De Tobin-tax veronderstelt dat al het speculatief kapitaalverkeer schadelijk is. Dit wordt niet ondersteund door empirische onderzoek. Integendeel, veel speculatief kapitaalverkeer heeft een stabiliserende en corrigerende werking. Een Tobin-tax staat machteloos tegenover de gevolgen van grote macro-economische onevenwichtigheden en verkeerd beleid. Indien bijvoorbeeld de perceptie postvat dat een wisselkoers-koppeling niet langer houdbaar is (Mexico, Thailand, Korea, Indonesië) zullen de te behalen winsten een veelvoud bedragen van de kosten verbonden aan de Tobin-tax. Een Tobin-tax verzwakt de disciplinerende werking van financiële markten. In zoverre dit autoriteiten aanspoort om hun verkeerde beleidsmix voort te zetten draagt een Tobin-tax bij aan vergroting van de uiteindelijke financiële onrust. 5. Unilaterale restricties op invoer van kort kapitaal Terwijl ten aanzien van de Tobin-tax scepsis blijft overheersen, hebben in de jaren 90 een aantal opkomende markteconomieën geëxperimenteerd met restricties op kortlopend kapitaalverkeer. Nieuw aan deze restricties is dat ze vaak alleen aangrijpen op de invoer van kapitaal. Dit asymmetrische karakter wordt in sommige gevallen versterkt door de opheffing van restricties op kapitaaluitvoer. De achtergrond van deze «nieuwe generatie» van kapitaalrestricties vormde de economische hervormingen en financiële liberalisatie in veel opkomende markteconomieën waardoor deze landen plotseling een aantrekkelijke bestemming werden voor westers investeringskapitaal en te maken kregen met grote stromen inkomend kapitaal. Deze zetten het monetaire en wisselkoersbeleid onder druk en vergrootten de kwetsbaarheid van de vaak fragiele financiële sector. Vooral het grote aandeel van kortlopend kapitaal, profiterend van wisselkoersstabiliteit en aantrekkelijke rente-écarts, vormde een punt van zorg voor veel autoriteiten. De restricties hebben tot doel de invoer van kortlopend kapitaalverkeer te ontmoedigen, en daarmee oververhitting en kwetsbaarheid voor de plotselinge omkering van de kapitaalstroom te verminderen. In hun motivatie verschillen ze daarmee van restricties op kapitaaluitvoer, die vaak zijn bedoeld om kapitaalvlucht te bemoeilijken in het licht van een kwetsbare betalingsbalans en deviezenvoorraad. Hoewel veel van de restricties oorspronkelijk als tijdelijk zijn bedoeld, lijken ze in een aantal landen een permanent karakter te hebben gekregen. Chili wordt vaak genoemd als land dat (succesvol) gebruik heeft gemaakt van restricties op kort kapitaalverkeer, maar ook andere opkomende economieën, waaronder Brazilië, Colombia, Tsjechië en Maleisië hebben Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 1 4

5 zich hiervan bediend (ten aanzien van Maleisië gaat het hier om restricties die in 1994 zijn ingesteld; de recentelijk afgekondigde maatregelen komen in de annex aan de orde). De tabel geeft voor deze landen een overzicht van het type restrictie. Een aantal restricties heeft de vorm van een verplichting om een bepaald percentage van een aangetrokken buitenlandse-valutalening in de vorm van een renteloos deposito bij de centrale bank onder te brengen. Deze restricties zijn vaak zo ontworpen dat de effectieve belasting oploopt naarmate de looptijd van de lening korter is. Zo hanteert Chili de verplichting 30 procent van alle forex-leningen gedurende een jaar als renteloos deposito aan te houden bij de centrale bank. De opportunity costs resulterend uit het renteloze karakter van het CB-deposito zijn hoger naarmate de lening een langere looptijd heeft. Iemand die een 10-jarige lening aantrekt zal minder wakker liggen van het gemiste rendement over één jaar dan iemand die na een jaar moet aflossen. De effectieve belasting op leningen met een looptijd langer dan vier jaar is praktisch nihil, terwijl die op een eenmaandslening 95 procent bedraagt. Overigens zijn er aanzienlijke verschillen per land: zo bedraagt in Colombia, waar een enigszins vergelijkbaar systeem wordt toegepast, de effectieve belasting op een eenmaands forex-lening 140 procent. Tabel 1. Aard van restricties en datum invoering Datum invoering Type restrictie Brazilië 10/1994 Verhoging belasting internationale aandelen-emissie van 3 naar 7 procent. Belasting van 1 procent op buitenlandse investeringen in aandelenmarkt. Verhoging belasting op buitenlandse investeringen van obligaties van 5 naar 9 procent. Chili 6/1991 Niet-rentedragend deposito bij CB voor 1 jaar, 20 procent van forexleningen bedrijven. 5/1992 Deposito verhoogd naar 30 procent. Colombia 9/1993 Niet-rentedragend deposito bij CB voor duur van forex-leningen, omvang afhankelijk van looptijd: 140 procent voor looptijd < 30 dgn; 42,8 procent voor looptijd > 5 jaar. Maleisië 1/1994 Verbod op verkoop geldmarktpapier aan niet-ingezetenen. Limiet op forex-leningen banken niet gerelateerd aan handel of dbi. Tsjechië 4/1995 Belasting van 0,25 procent op forextransacties banken. 8/1995 Limiet op forex-leningen door zowel banken als niet-banken. Reinhart en Smith, Too Much of a Good Thing: The Macroeconomic Effects of Taxing Capital Inflows, 3/1997 (concept) In Brazilië en Colombia is de invloed van kapitaalrestricties nauwelijks merkbaar geweest. In Brazilië nam de kapitaalinvoer in het jaar na invoering van de restrictie zelfs fors toe. Overigens zij vermeld dat Brazilië in het jaar na invoering overging tot versoepeling van de restricties. In Chili en Maleisië lijken de restricties van invloed te zijn geweest op zowel de omvang en samenstelling van de kapitaalinvoer. In Maleisië is dit te verklaren uit het stringente karakter van de restricties (geen marktconforme belastingen maar kwantitatieve limieten en zelfs verboden). In Chili waren de maatregelen initieel zeer succesvol: het overschot op de kapitaalrekening nam sterk af, vooral veroorzaakt door een afname van Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 1 5

6 kortlopende kapitaalinvoer. Nadien nam het saldo op kapitaalrekening wel weer verder toe, maar het aandeel van kortlopend kapitaal bleef in vergelijking met 1990 beperkt. De effectiviteit van de kapitaalrestricties staat in Chili zelf de laatste tijd ter discussie. Hoewel er sprake was van omzeiling, lijken de restricties, in tegenstelling tot in andere landen, een zekere mate van effectiviteit te hebben behouden. In Tsjechië is het resultaat gemengd: de netto kapitaalinvoer nam in het jaar na invoering weliswaar af, maar de samenstelling verschoof in de richting van kortere looptijden. Afgezien van de directe invloed op de omvang van kapitaalstromen is uiteraard een relevant criterium of restricties bijdragen aan het voorkomen van financiële crises. In dat opzicht is de aanwezigheid van Tsjechië en Maleisië in het bovenstaande lijstje opvallend, aangezien beide landen vorig jaar door een financiële en of valuta-crisis werden getroffen. Dit versterkt de opvatting dat restricties niet zijn opgewassen tegen kapitaalstromen die worden gevoed door zeer sterke financiële prikkels. Annex kapitaaluitvoerrestricties Maleisië Op 1 september kondigde Maleisië strenge kapitaaluitvoerrestricties aan in een poging om de verslechtering van de economische situatie tegen te gaan: De ringgit is uit het internationale valutaverkeer verwijderd; alle valutahandel vindt nu in Maleisië plaats; Maleisische instellingen mogen geen binnenlands krediet meer verlenen aan buitenlandse banken en effectenkantoren; Ringgits die in het buitenland circuleren moeten binnen een maand gerepatrieerd worden, anders worden zij tot illegal tender bestempeld; Maleisiërs mogen niet meer dan MYR aan buitenlandse valuta meenemen uit het land. Om investeringen te doen in het buitenland die datzelfde bedrag overschrijden is voorafgaande toestemming nodig; Buitenlanders die nu aandelen verkopen kunnen de opbrengst niet repatriëren gedurende een jaar; al het kapitaal dat binnenkomt moet tenminste 1 jaar in Maleisië blijven; Reizigers mogen niet meer dan MYR 1000 cash in of uit het land brengen; De waarde van de ringgit is voor onbepaalde tijd vastgesteld op 3,8 per US$, tien procent sterker dan de marktkoers op het moment dat de restricties werden ingesteld; De rente is verlaagd en reservevereisten zijn versoepeld. Beoordeling De Maleisische autoriteiten hebben zeer stringente maatregelen genomen om de kapitaaluitvoer uit het land tot staan te brengen. Deze maatregel hebben schijnbaar tot doel de binnenlandse financiële markten af te schermen van de buitenwereld om zo een economische stimuleringsbeleid te voeren, met name door renteverlagingen. Dit is om twee redenen geen verstandig beleid. Het grootste deel van de kapitaaluitvoer is niet het werk van internationaal samenzwerende speculanten maar wordt veroorzaakt door kleine en grote investeerders (waarvan velen Maleisische ingezetenen) die op legitieme wijze de waarde van geïnvesteerde vermogen willen beschermen tegen de financiële turbulentie. Door temidden van een crisis-situatie plotseling unilateraal de regels van het spel te veranderen brengt Maleisië waarschijnlijk grote schade toe aan de vertrouwensrelatie met buitenlandse investeerders. Dit kan lange-termijn Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 1 6

7 gevolgen hebben voor de aantrekkelijkheid van Maleisië als bestemming voor buitenlandse investeringen. Met de afgekondigde maatregelen geven de Maleisische autoriteiten zichzelf de ruimte om een korte-termijn stimuleringsbeleid te voeren, terwijl noodzakelijke structurele hervormingen, met name in het bankwezen, op de lange baan worden geschoven. Hiermee wordt een financiële crisis slechts uitgesteld, maar niet voorkomen. Literatuur Dornbusch, R. (MIT), Capital Controls: an Idea whose Time is gone, maart 1998 (afkomstig van het Internet) Economist, The, Keeping the Hot Money out, 29 april 1998 Eichengreen, B., J. Tobin en C. Wyplosz, Two Cases for Sand in the Wheels of International Finance, in The Economic Journal, 105 (januari), p , Blackwell Publishers, Oxford/Cambridge (USA), 1995 Es, G.A. van, Een Tobin Tax: mooi streven of melkkoe?, IMZ-nota 31/10/1995, no Felix, D., The Tobin Tax Proposal: Background, issues and prospects, in Futures, vol.27, no.2, p , Elsevier Science Ltd, UK, 1995 Garber, P., en M. Taylor, Sand in the Wheels of Foreign Exchange Markets: a Sceptical Note, in The Economic Journal, 105 (januari), p , Blackwell Publishers, Oxford/Cambridge (USA), 1995 Griffith-Jones, S., Regulatory Challenges for Source Countries of Surges in Capital Flows, in The Policy Challenges of Global Financial Integration, FONDAD, s Gravenhage, 1998 Mathieson, D.J., en L. Rojas-Suárez, Liberalization of the Capital Account, IMF Occasional Paper 103, maart 1993 Reinhart, C.M., (University of Maryland) en R. Todd Smith (University of Alberta), Temporary Capital Controls, concept afkomstig van het Internet, augustus 1997 Reinhart, C.M., en R. Todd Smith, Too Much of a Good Thing: The Macroeconomic Effects of Taxing Capital flows, concept afkomstig van het Internet, maart 1997 Stiglitz, J., Sound Finance and Sustainable Development in Asia, Keynote Address to the Asia Development Forum (afkomstig van het Internet), Manila, maart 1998 Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 1 7

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Zitting 1980-1981 16 267 Nota inzake beleidsvoorwaarden verbonden aan kredieten van het IMF Nr. 4 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 27 400 Nota over de toestand van s Rijks Financiën Nr. 42 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1990-1991 22126 Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van hoofdstuk IXA (Nationale Schuld) voor het jaar 1991 (wijziging samenhangende

Nadere informatie

27 april 2010 Emerging Markets Monthly Report

27 april 2010 Emerging Markets Monthly Report 27 april 2010 Emerging Markets Monthly Report Door Wim-Hein Pals, Head Robeco Emerging Markets Equities Vanwege hogere economische groei en sterkere financiële balansen, zijn de opkomende markten aantrekkelijker

Nadere informatie

http://wetten.overheid.nl/bwbr0011987/geldigheidsdatum_15-01-2015/afdrukken

http://wetten.overheid.nl/bwbr0011987/geldigheidsdatum_15-01-2015/afdrukken http://wetten.overheid.nl/bwbr0011987/geldigheidsdatum_/afdrukken Page 1 of 5 Wet financiering decentrale overheden (Tekst geldend op: ) Wet van 14 december 2000, houdende nieuwe bepalingen inzake het

Nadere informatie

pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD

pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD De macro-vraaglijn of geaggregeerde vraaglijn geeft het verband weer tussen het algemeen prijspeil en de gevraagde hoeveelheid binnenlands product. De macro-vraaglijn

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2005 2006 30 533 Wijziging van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 en enkele andere belastingwetten in verband met de introductie van een regeling voor

Nadere informatie

No.W06.12.0456/III 's-gravenhage, 7 december 2012

No.W06.12.0456/III 's-gravenhage, 7 december 2012 ... No.W06.12.0456/III 's-gravenhage, 7 december 2012 Bij Kabinetsmissive van 8 november 2012, no.12.002573, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister van Financiën, mede namens de Minister van

Nadere informatie

Mondiale onevenwichtigheden en de financiële crisis

Mondiale onevenwichtigheden en de financiële crisis Sinds eind jaren negentig kampt de wereldeconomie met sterk toenemende onevenwichtigheden op betalingsbalansen. Er zijn steeds sterkere aanwijzingen dat de ontwikkelingen achter deze mondiale onevenwichtigheden

Nadere informatie

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7 Outlook 2016 Inleiding 2016 is in China het jaar van de aap. Apen zijn de genieën van de Chinese dierenriem. Ze leven in groepen, zijn intelligent en geestig. Niets is voor hen te moeilijk. Als het wel

Nadere informatie

Robeco Emerging Conservative Equities

Robeco Emerging Conservative Equities INVESTMENT OPPORTUNITY oktober 2013 Voor professionals INTERVIEW MET PORTFOLIO MANAGER PIM VAN VLIET Robeco Emerging Conservative Equities Beleggen in opkomende markten met een lagere kans op grote koersdalingen.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2005 2006 29 507 Regels voor de financiële dienstverlening (Wet financiële dienstverlening) Nr. 32 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Nieuw economisch denken

Nieuw economisch denken Nieuw economisch denken Ontwikkelingen in de post-crisis economische wetenschap Joeri Schasfoort Relevant voor: LWEO lesbrieven Geldzaken (havo 5) Monetaire zaken (vwo 4/5/6) Doel: Nieuwe ontwikkelingen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1990-1991 22 066 Financiering van de Nederlandse Staatsschuld Nr. 3 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN, Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Beleggen in 2013. Maar hoe moet de gemiddelde belegger daar nou mee omgaan?

Beleggen in 2013. Maar hoe moet de gemiddelde belegger daar nou mee omgaan? Beleggen in 2013 1. Op 18 december publiceerden wij een gedachtewisseling over beleggen in 2013. Op basis hiervan hebben wij in ons team onze visie op beleggen voor het nieuwe jaar opgesteld. De Andreas

Nadere informatie

Financiële instellingen en bedrijven geven minder schuldpapier uit in 2010

Financiële instellingen en bedrijven geven minder schuldpapier uit in 2010 Financiële instellingen en bedrijven geven minder schuldpapier uit in 2010 Nederlandse financiële instellingen, bedrijven en de overheid gaven het afgelopen jaar voor EUR 66 miljard aan schuldpapier uit.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 31 200 XIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII) voor het jaar 2008 Nr. 94 BRIEF VAN DE MINISTER

Nadere informatie

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DECEMBER 2014 1. Economie VS blijg anker Het IMF verwacht een wereldwijde economische groei van 3,8% in 2015 Met een verwachte economische

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2008 2009 31 700 XI Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) en van de begrotingsstaat

Nadere informatie

Dutch Summary. Dutch Summary

Dutch Summary. Dutch Summary Dutch Summary Dutch Summary In dit proefschrift worden de effecten van financiële liberalisatie op economische groei, inkomensongelijkheid en financiële instabiliteit onderzocht. Specifiek worden hierbij

Nadere informatie

De staat van de Nederlandse hypothekenmarkt

De staat van de Nederlandse hypothekenmarkt De staat van de Nederlandse hypothekenmarkt Alex van de Minne alexvandeminne@gmail.com Real Capital Analytics Amsterdam Business School Finance Group, Faculty of Economics and Business May, 2015 Amsterdam

Nadere informatie

Valutaspeculatie: een obstakel op de weg naar een Europese munt

Valutaspeculatie: een obstakel op de weg naar een Europese munt DOSSIER EMU De bekroning van de Europese monetaire integratie in de vorm van één munt is een ideaal dat door de EMs-landen die aan het wisselkoersmechanisme van het E M s deelnemen zonder aarzeling wordt

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF INDEX CAPITAL IN DEZE UITGAVE

NIEUWSBRIEF INDEX CAPITAL IN DEZE UITGAVE jaargang 2 tweede kwartaal 2013 NIEUWSBRIEF INDEX CAPITAL IN DEZE UITGAVE 1. BELEGGINGSFONDSEN: DRAMA S 2. RENDEMENTEN INDEX CAPITAL 2013 3. INDEX CAPITAL IN DE MEDIA 4. OP WEG NAAR VIJF STERREN! 5. MACRO-ECONOMISCHE

Nadere informatie

Eric Matto Onderdirecteur Monetaire en Economische Zaken Centrale Bank van Curaçao en Sint Maarten

Eric Matto Onderdirecteur Monetaire en Economische Zaken Centrale Bank van Curaçao en Sint Maarten Slide 1 Eric Matto Onderdirecteur Monetaire en Economische Zaken Centrale Bank van Curaçao en Sint Maarten Seminar Onzekere Pensioenzekerheid 17 november 2010 1 Slide 2 Inhoud 1. Beleggingsregel institutionele

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2000-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2000-II Opgave 1 Uit een krant: Uitzendbranche blijft groeien Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat de uitzendbranche in het eerste kwartaal van 1998 flink is gegroeid. In vergelijking

Nadere informatie

Bijlage 1: Datatabellen Latijns-Amerika: na de grondstoffenhausse 2 oktober 2015

Bijlage 1: Datatabellen Latijns-Amerika: na de grondstoffenhausse 2 oktober 2015 Tabel 1: Indicatoren economische structuur Zuid-Amerika Aantal inwoners (mln) Omvang economie (in USD mrd) Omvang economie (% van mondiale BBP) Openheid economie (Export + import als % van BBP) Aandeel

Nadere informatie

Valutamarkt. De euro op koers. Havo Economie 2010-2011 VERS

Valutamarkt. De euro op koers. Havo Economie 2010-2011 VERS Valutamarkt De euro op koers Havo Economie 2010-2011 VERS 2 Hoofdstuk 1 : Inleiding Opdracht 1 a. Dirham b. Internet c. Duitsland - Ierland - Nederland - Griekenland - Finland - Luxemburg - Oostenrijk

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

32 049 (R 1891) Wijzigingen van de Overeenkomst betreffende het Internationale Monetaire Fonds; Washington, 28 april 2008 en 5 mei 2008

32 049 (R 1891) Wijzigingen van de Overeenkomst betreffende het Internationale Monetaire Fonds; Washington, 28 april 2008 en 5 mei 2008 Staten-Generaal 1/2 Vergaderjaar 2008 2009 A 32 049 (R 1891) Wijzigingen van de Overeenkomst betreffende het Internationale Monetaire Fonds; Washington, 28 april 2008 en 5 mei 2008 Nr. 1 BRIEF VAN DE MINISTER

Nadere informatie

2011 STAATSBLAD No. 129 VAN DE REPUBLIEK SURINAME

2011 STAATSBLAD No. 129 VAN DE REPUBLIEK SURINAME 2011 STAATSBLAD No. 129 VAN DE REPUBLIEK SURINAME WET van 5 september 2011, houdende nadere wijziging van de Wet houdende bepalingen omtrent de accijns op het hier te lande vervaardigd en ingevoerd gedistilleerd

Nadere informatie

Examen HAVO en VHBO. Economie 1,2 oude en nieuwe stijl

Examen HAVO en VHBO. Economie 1,2 oude en nieuwe stijl Economie 1,2 oude en nieuwe stijl Examen HAVO en VHBO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Vooropleiding Hoger Beroeps Onderwijs HAVO Tijdvak 2 VHBO Tijdvak 3 Woensdag 21 juni 13.30 16.30 uur 20 00 Dit

Nadere informatie

Probleemstelling: Berekening benodigde bedrag voor de herfinanciering: Financieringsmemo juni 2015 nr.

Probleemstelling: Berekening benodigde bedrag voor de herfinanciering: Financieringsmemo juni 2015 nr. Financieringsmemo juni 2015 nr. Aan: Treasurycommissie Van: Arjan van de Wetering Datum: 15 juni 2015 Onderwerp: Herfinanciering leningen Afschrift aan: vul in Probleemstelling: Eind juni moeten een vaste

Nadere informatie

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2012

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2012 BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2012 Een vooruitblik op de schuld, de schuldenlastbetalingen in 2013-2045

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 300 XIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) en het Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 950 Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Fiscale verzamelwet 2014) Nr. 4 NOTA VAN WIJZIGING Ontvangen 12 juni 2014 Het

Nadere informatie

Bankfaillissementen in historisch en internationaal perspectief

Bankfaillissementen in historisch en internationaal perspectief Bankfaillissementen in historisch en internationaal perspectief Sinds het begin van de kredietcrisis zijn in Nederland drie bancaire instellingen omgevallen. Faillissementen in het bankwezen komen echter

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 8.1 Overzicht Het Duitse bankenstelsel is anders georganiseerd dan in de meeste andere landen. Naast een centrale bank, de Bundesbank, de reguliere zaken en retailbanken

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1998 1999 26 200 XIII Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 1999

Nadere informatie

Met het kompas op 2015

Met het kompas op 2015 17 December 2014 Met het kompas op 2015 Begin december hebben we het risico in de portefeuilles verder verlaagd. We zien toegenomen onzekerheid omdat er geen einde lijkt te komen aan de daling van de olieprijs.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2003 2004 29 381 Wijziging van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 in verband met de invoering van een aftrekverbod voor de aankoopkosten van een deelneming

Nadere informatie

Hoofdstuk 24 Valutamarkt

Hoofdstuk 24 Valutamarkt Hoofdstuk 24 Valutamarkt Open vragen 24.1 Een valutahandelaar van een bank die in dollars handelt, krijgt op een gegeven moment de volgende gegevens op zijn beeldscherm (we gaan ervan uit dat het verschil

Nadere informatie

Exportkredietverzekering namens de Staat

Exportkredietverzekering namens de Staat Exportkredietverzekering namens de Staat 1 Exportkredietverzekering namens de overheid Commerciële verzekering en verzekering namens de overheid Verhouding Atradius Nederlandse overheid Organisatie Atradius

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2006 2007 30 943 Wijziging van belastingwetten en enige andere wetten (Fiscale onderhoudswet 2007) Nr. 2 VOORSTEL VAN WET Wij Beatrix, bij de gratie Gods,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 Aanhangsel van de Handelingen Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden 682 Vragen van de leden

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2011 2012 33 121 Invoering van een bankenbelasting (Wet bankenbelasting) A GEWIJZIGD VOORSTEL VAN WET 22 mei 2012 Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Beleggen in emerging markets. Wat zijn emerging markets? VAN LIESHOUT & PARTNERS Vermogensbeheer

Nieuwsbrief. Beleggen in emerging markets. Wat zijn emerging markets? VAN LIESHOUT & PARTNERS Vermogensbeheer Nieuwsbrief Beleggen in emerging markets Net als 2010 is 2011 onrustig begonnen. De aandelenmarkten zijn bijzonder volatiel, maar per saldo gebeurt er eigenlijk weinig. Dit geldt dan vooral voor de Europese

Nadere informatie

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012 ABN AMRO verzekeringen Profielfonds 3 Tweede kwartaal 2012 Marktontwikkelingen & vooruitzichten Volgens recente signalen vertoont de mondiale economie tekenen van verzwakking. Tegelijkertijd nemen de risico

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 Aanhangsel van de Handelingen Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden 2783 Vragen van de leden

Nadere informatie

Aanwezig: - Wilgenhaege Fondsen Management B.V. vertegenwoordigd door de heer R.G.A. Steenvoorden en de heer R.L. Voskamp.

Aanwezig: - Wilgenhaege Fondsen Management B.V. vertegenwoordigd door de heer R.G.A. Steenvoorden en de heer R.L. Voskamp. NOTULEN van de jaarlijkse algemene vergadering van Participanten van Steady Growth Fund, gevestigd en kantoorhoudende te Polarisavenue 97, 2132 JH Hoofddorp (de vennootschap) gehouden te Hoofddorp op 28

Nadere informatie

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie 21 501-07 Raad voor Economische en Financiële Zaken 22 112 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie Nr. 776 Brief van de minister van Financiën Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Hoe de hervormingen van het internationale financiële systeem verzanden

Hoe de hervormingen van het internationale financiële systeem verzanden 0 Hoe de hervormingen van het internationale financiële systeem verzanden Door Myriam Vander Stichele Onderzoeker SOMO Tel. 020-6391281 Email: m.vander.stichele@somo.nl Secretariaat Attac-Nederland p/a

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 276 Vaststelling van de Wet invoeringswet fiscaal stelsel BES (Invoeringswet fiscaal stelsel BES) Nr. 15 Herdruk 1 AMENDEMENT VAN HET LID VAN

Nadere informatie

Hypotheekverstrekking aan mensen met een studieschuld

Hypotheekverstrekking aan mensen met een studieschuld Regelingen en voorzieningen CODE 8.3..40 Hypotheekverstrekking aan mensen met een studieschuld kamervragen bronnen Tweede Kamer Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 0-0 nr. 794 d.d. 9.3.0 en nr. 3308,

Nadere informatie

Datum 25 februari 2015 Betreft Beantwoording Kamervragen van het lid Merkies (SP) over renteopslagen rentederivaten

Datum 25 februari 2015 Betreft Beantwoording Kamervragen van het lid Merkies (SP) over renteopslagen rentederivaten > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

2.1 Bekendmaking inzake het deviezenverkeer AW 1999/1

2.1 Bekendmaking inzake het deviezenverkeer AW 1999/1 2.1 Bekendmaking inzake het deviezenverkeer AW 1999/1 De Centrale Bank van Aruba ("de Bank"), gelet op, het bepaalde in artikel 6, lid 2, van de Landsverordening deviezenverkeer ("Ldv"), AB 1990 no. GT

Nadere informatie

Macro-economisch scorebord 2015K4

Macro-economisch scorebord 2015K4 Macro-economisch scorebord 2015K4 Saldo lopende rekening als % bbp Netto extern vermogen als % bbp Reële effectieve wisselkoers (36 handelspartners) 3-jaars voortschrijdend gemiddelde 3-jaars mutatie in

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Een van de informatiebronnen voor de ecb bij het voeren van het monetaire beleid is de Bank Lending Survey, een kwalitatieve kwartaalenquête naar

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Datum 15 maart 2010 Betreft Kamervragen Kruidvat

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Datum 15 maart 2010 Betreft Kamervragen Kruidvat > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag FM/2010/3544 U Uw brief (kenmerk) 2010Z03508 2010Z03659 Datum 15 maart

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1998 1999 26 234 Vergaderingen Interim Committee en Development Committee 26 255 Restricties op kapitaalverkeer Nr. 4 1 Samenstelling: Leden: Schutte (GPV),

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 22 112 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie Nr. 1811 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN

Nadere informatie

Flexibel Spaarpensioen Stichting GE Pensioenfonds

Flexibel Spaarpensioen Stichting GE Pensioenfonds Worksheet A Factsheets Fondsen Flexibel Spaarpensioen Stichting GE Pensioenfonds Datum: ultimo juni 2009 In het kader van het Flexibel Spaarpensioen zijn door uw pensioenfonds 8 fondsen geselecteerd, waarin

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 31 311 Zelfstandig ondernemerschap Nr. 55 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Besluit van de Raad tot toekenning van aanvullende macro-financiële bijstand aan Moldavië

WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Besluit van de Raad tot toekenning van aanvullende macro-financiële bijstand aan Moldavië RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 13 juni 2000 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 99/0213 (CNS) 9028/00 LIMITE ECOFIN 137 NIS 66 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Besluit van de Raad

Nadere informatie

DIT DOCUMENT IS BELANGRIJK EN VEREIST UW ONMIDDELLIJKE AANDACHT.

DIT DOCUMENT IS BELANGRIJK EN VEREIST UW ONMIDDELLIJKE AANDACHT. DIT DOCUMENT IS BELANGRIJK EN VEREIST UW ONMIDDELLIJKE AANDACHT. Indien u niet zeker weet wat u moet doen, raadpleeg dan onmiddellijk uw broker, bankmanager, juridisch adviseur, accountant, relatiebeheerder

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2000-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2000-II 4 Antwoordmodel Opgave voorbeeld van een juiste berekening: 84.760.000 4 = 2.080 uur 63.000 2 voorbeeld van een juist antwoord: Een antwoord waaruit blijkt dat uitzendkrachten in deeltijd werken. 3 voorbeelden

Nadere informatie

Veranderende verhoudingen binnen het imf

Veranderende verhoudingen binnen het imf Veranderende verhoudingen binnen het imf De robuuste groei en de relatieve stabiliteit van de wereldeconomie heeft de afgelopen jaren de rol van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) veranderd. Het Fonds

Nadere informatie

De conclusies van het IMF betreffende de betalingsbalans en het monetair beleid zijn onderverdeeld in drie aspecten:

De conclusies van het IMF betreffende de betalingsbalans en het monetair beleid zijn onderverdeeld in drie aspecten: SAMENVATTING BELANGRIJKSTE CONCLUSIES IN HET RAPPORT D.D. 19 SEPTEMBER 2011 NAAR AANLEIDING VAN DE BESPREKINGEN IN HET KADER VAN DE 2011 ARTIKEL IV CONSULTATIES VAN HET IMF 1. HOOFDTHEMA Het belangrijkste

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2001 2002 Nr. 396 28 067 Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek onder meer ter uitvoering van in de nota «Zicht op kwaliteit»

Nadere informatie

beleggingsvisie update Wereldeconomie aan de vooravond van verder herstel Beleggen in Azië Europa in de belangstelling bij beleggers

beleggingsvisie update Wereldeconomie aan de vooravond van verder herstel Beleggen in Azië Europa in de belangstelling bij beleggers beleggingsvisie update Oktober / November 2013 Vermogensadvies en Vermogensbeheer maandelijkse nieuwsbrief Wereldeconomie aan de vooravond van verder herstel Hoewel de politieke tegenstellingen in de VS

Nadere informatie

CPB-reactie op OESOstudie over de relatie tussen inkomensongelijkheid. economische groei

CPB-reactie op OESOstudie over de relatie tussen inkomensongelijkheid. economische groei CPB Notitie 22 december 2014 CPB-reactie op OESOstudie over de relatie tussen inkomensongelijkheid en economische groei Uitgevoerd op verzoek van de vaste commissie Financiën van de Tweede Kamer CPB Notitie

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 Sarajane Marilfa Omouth Paramaribo, juni 2015 1. Inleiding De totale

Nadere informatie

Uitdagingen voor het Europees monetair beleid en het Belgisch economisch beleid na de crisis

Uitdagingen voor het Europees monetair beleid en het Belgisch economisch beleid na de crisis Uitdagingen voor het Europees monetair beleid en het Belgisch economisch beleid na de crisis Jan Smets 29ste Vlaams Wetenschappelijk Economisch Congres, Gent, 19 november 2010 DS.10.09.340 Het Europees

Nadere informatie

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein De Verenigde Staten gaan meestal voorop bij het herstel van de wereldeconomie. Maar terwijl een gerenommeerd onderzoeksburo recent verklaarde dat de Amerikaanse

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 32 847 Integrale visie op de woningmarkt Nr. 44 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR WONEN EN RIJKSDIENST Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Prakash Mungra General Manager Supervisory Issues CBA. I.h.k.v. Pensioenseminar georganiseerd door Arubaans Pensioen Platform op 25 3 2010

Prakash Mungra General Manager Supervisory Issues CBA. I.h.k.v. Pensioenseminar georganiseerd door Arubaans Pensioen Platform op 25 3 2010 Renteontwikkelingen in Aruba Prakash Mungra General Manager Supervisory Issues CBA I.h.k.v. Pensioenseminar georganiseerd door Arubaans Pensioen Platform op 25 3 2010 1 Renteontwikkelingen op Aruba 1.

Nadere informatie

bruto inkomen (per persoon)

bruto inkomen (per persoon) Opgave 1 Lorenzcurve en economische kringloop Definities: Bruto inkomen Loon/pensioen, interest, winst/dividend, huur/pacht Netto inkomen Bruto inkomen inkomstenbelasting (IB) Netto besteedbaar inkomen

Nadere informatie

Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn.

Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn. Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn. 1. De Wereldbank berichtte onlangs dat de Chinese economie binnen afzienbare tijd de grootste economie van

Nadere informatie

2) Wanneer gaan de verschillende maatregelen in? Per 1 januari 2013

2) Wanneer gaan de verschillende maatregelen in? Per 1 januari 2013 Oktober 2012 Nieuws hypotheekrenteaftrek Zoals het er nu voorstaat zal er vanaf 2013 alleen aftrek worden genoten voor hypotheekrente bij minimaal een annuïtaire aflossing. Op dit moment mag je nog de

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 1998 1999 Nr. 238 26 353 Gemeentelijke herindeling van Twente GEWIJZIGD VOORSTEL VAN WET 7 mei 1999 Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden,

Nadere informatie

Brussel, 2 september 1998

Brussel, 2 september 1998 Brussel, 2 september 1998 De besprekingen van de Commissie waren gebaseerd op een analyse van Hans van den Broek, binnen de Commissie verantwoordelijk voor de betrekkingen met Rusland, en Yves-Thibault

Nadere informatie

53% 47% 51% 54% 54% 53% 49% 0% 25% 50% 75% 100% zeer moeilijk moeilijk komt net rond gemakkelijk zeer gemakkelijk

53% 47% 51% 54% 54% 53% 49% 0% 25% 50% 75% 100% zeer moeilijk moeilijk komt net rond gemakkelijk zeer gemakkelijk 30 FINANCIËLE SITUATIE In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de financiële situatie van de Leidse burgers. In de enquête wordt onder andere gevraagd hoe moeilijk of gemakkelijk men rond kan komen met het

Nadere informatie

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006 Profiel Het AEGON Equity Fund is een besloten fonds voor gemene rekening, waarin verzekeringsrelaties van AEGON kunnen participeren. Het AEGON Equity Fund belegt wereldwijd in aandelen met de nadruk op

Nadere informatie

BI CARMIGNAC PATRIMOINE

BI CARMIGNAC PATRIMOINE BI CARMIGNAC PATRIMOINE Beleggingsdoelstelling Het compartiment belegt in het fonds Carmignac Patrimoine A (acc) EUR (ISIN: FR0010135103). Dit fonds behoort tot de categorie gediversifieerd en heeft als

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V.

BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V. BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V. VERONDERSTELLINGEN Vraagprijs 2.500.000 (pand en inventaris). Inkomsten: In totaal 40 kamers; Bezetting kamers: T1 45%, T2 52%, T3 63%, vanaf T4 en verder 68%;

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 27 834 Criminaliteitsbeheersing Nr. 19 BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage,

Nadere informatie

een Mundell-Fleming analyse

een Mundell-Fleming analyse Maleisië en de Azië-crisis een Mundell-Fleming analyse 3 juni 2003 versie 2 Macro-economie Emiel Afman 9910883 basisvak Catharina Koops 9845062 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 3 2. Zuidoost-Azië ten tijde van

Nadere informatie

Informatie beleggingsfondsen per 30 juni 2015

Informatie beleggingsfondsen per 30 juni 2015 Levensloop Rendement Informatie beleggingsfondsen per 30 juni 2015 Productomschrijving Met Levensloop wordt geld gereserveerd waarmee in de toekomst (tussentijds) verlof kan worden gefinancierd. Door Loyalis

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 De obligatiemarkten werden in het derde kwartaal vooral beïnvloed door de ingrepen van de Europese Centrale Bank (ECB). Aan het begin van het kwartaal bleven aanvankelijk

Nadere informatie

Wie zijn wij? Waar staan wij voor? Onze mensen

Wie zijn wij? Waar staan wij voor? Onze mensen Prioriteiten 2014-2019 Wie zijn wij? Wij zijn de grootste politieke familie in Europa, gedreven door een centrumrechtse politieke visie. Wij vormen de Fractie van de Europese Volkspartij (christendemocraten)

Nadere informatie

Zelftest hoofdstuk 1 Gesloten vragen 1.22 D; 1.23 B; 1.24 A; 1.25 B; 1.26 B; 1.27 C; 1.28 D; 1.29 A; 1.30 B; 1,31 A; 1.32 A

Zelftest hoofdstuk 1 Gesloten vragen 1.22 D; 1.23 B; 1.24 A; 1.25 B; 1.26 B; 1.27 C; 1.28 D; 1.29 A; 1.30 B; 1,31 A; 1.32 A Zelftest hoofdstuk 1 1.22 D; 1.23 B; 1.24 A; 1.25 B; 1.26 B; 1.27 C; 1.28 D; 1.29 A; 1.30 B; 1,31 A; 1.32 A 1.33 a. $25 1, 1 = $27,50 b. -invoercontingenten, -kwaliteitseisen, -douaneformaliteiten, -subsidies

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 33 000 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2012 Nr. 229 BRIEF

Nadere informatie

Toetsingskader risicoregelingen: IMF. Inleiding

Toetsingskader risicoregelingen: IMF. Inleiding Toetsingskader risicoregelingen: IMF Inleiding Het Internationaal Monetair Fonds is, evenals de Wereldbank, opgericht tijdens een conferentie in Bretton Woods in 1944. Het functioneren van het IMF wordt

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 Den Haag Postbus 20011 2500 EA Den Haag Uw kenmerk 2015Z14592

Nadere informatie