van ziekenhuizen? Al deze vragen komen samen in de centrale vraag van het verhaal: beperken ziekenhuisvoorlichters de onafhankelijkheid van

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "van ziekenhuizen? Al deze vragen komen samen in de centrale vraag van het verhaal: beperken ziekenhuisvoorlichters de onafhankelijkheid van"

Transcriptie

1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Methode 4 3. Het belang van de communicatieafdeling 6 4. Nieuwsselectie Persberichten Persconferenties Primeurhandel Conclusies Nieuwsgaring Mediabeleid Zakelijk nieuws Slecht nieuws Alternatieve bronnen Conclusies Schrijven, samenstellen Publiceren, uitzenden Over de tegenspeler Conclusie Bibliografie 34 1

2 1. Inleiding Het Leids Universitair Medisch Centrum (LUmc) heeft in 1970 een primeur: het stelt als eerste Nederlands ziekenhuis een voorlichter aan. Het ziekenhuis was in opspraak gekomen door de beruchte affaire-korsten, later verfilmd als De Mannetjesmaker. Spil in de affaire is Ben Korsten, de invloedrijke PR-adviseur van enkele KVP-bewindslieden in het kabinet-de Jong. Hij belandt door een maagbloeding in het LUmc en raakt daar door toedoen van een specialist verslaafd aan morfine. Vervolgens klapt de labiele spin doctor ( de mannetjesmaker ) in een interview met de Haagse Post uit de school over zijn grote invloed achter de schermen van politiek Den Haag. Heibel op het Binnenhof: een staatscommissie krijgt opdracht om de zaak te onderzoeken. Korsten sterft aan een overdosis en de naam van het LUmc raakt bezoedeld. Het ziekenhuis neemt een voorlichter in dienst om grotere imagoschade te voorkomen. De opkomst van ziekenhuisvoorlichters heeft zich sinds de jaren zeventig voortgezet. En dat heeft gevolgen voor journalisten die zich bezig houden met de zorg en de medische wetenschap. Over de relatie tussen de natuurlijke tegenspelers in deze sector is tot nu toe weinig geschreven, terwijl deze toch interessante kenmerken heeft. Ziekenhuizen hebben een groot journalistiek potentieel. In de eerste plaats herbergen ze een schat aan kennis over een thema dat iedereen aangaat: gezondheid. Daarnaast gaat het in een ziekenhuis dagelijks om leven en dood; een fout van een chirurg heeft vaak grotere gevolgen dan een verspreking van een politicus. Ziekenhuizen zijn zelfstandige organisaties zonder winstoogmerk, waar jaarlijks miljarden euro s publieksgeld in omgaan. Maar hoe transparant zijn deze vitale maatschappelijke organisaties eigenlijk? Kan de journalist er zijn controlerende en informerende taak vervullen? Wat is de rol van de ziekenhuisvoorlichter? In dit paper onderzoek ik hoe voorlichters van ziekenhuizen het werk van journalisten beïnvloeden. Ervaren de journalisten voorlichters van ziekenhuizen als een doorgeefluik van informatie of meer als een type wasmiddelenverkoper 1 de kwalificatie is van Eveline Brandt in De Groene Amsterdammer dat primair de journalistieke bewegingsruimte beperkt in het belang van de eigen organisatie? Welke mechanismen spelen een rol in de contacten tussen beide partijen? Weten journalisten eigenhandig bronnen aan te boren achter de communicatieapparaten 1 Brandt, E.,

3 van ziekenhuizen? Al deze vragen komen samen in de centrale vraag van het verhaal: beperken ziekenhuisvoorlichters de onafhankelijkheid van journalisten of zelfs de persvrijheid in Nederland? 3

4 2. Methode Ik heb vragen voorgelegd aan vijf voorlichters van ziekenhuizen, één externe communicatieadviseur gespecialiseerd in de gezondheidszorg en zes zorg- en wetenschapsjournalisten. De voorlichters zijn Frank van den Bosch van het Academisch Medisch Centrum (AMC), David Drexhage van het Erasmus Medisch Centrum (Erasmus MC), Mariet Buddingh van het VU Medisch Centrum (VUmc), Bram Appelman van het Onze-Lieve-Vrouwe- Gasthuis (OLVG) en Roy Buijze van het Slotervaart-ziekenhuis, drie voorlichters van grote academische ziekenhuizen en twee van algemene ziekenhuizen. Alle ziekenhuizen liggen in Amsterdam, behalve het Rotterdamse Erasmus MC. De communicatieadviseur die ik sprak is Douwe de Joode, tevens ex-journalist en ex-voorlichter van het VUmc, die een boekje heeft geschreven over communicatie in de gezondheidszorg. Aan journalistieke zijde ging ik te rade bij Mijntje Klipp, bedeeld met de portefeuille zorg op de stadsredactie van Het Parool, Hans van Maanen, columnist voor het Wetenschap/Gezond-katern van de Volkskrant en ex-wetenschapsredacteur van Het Parool, en drie zorgredacteuren van de binnenlandredactie van drie grote landelijke kranten: Esther Rosenberg van NRC Handelsblad, René Steenhorst van De Telegraaf en Ellen de Visser van de Volkskrant. Ik heb één televisiejournalist bij het onderzoek betrokken: Alex van Zijl, de eindredacteur van het medische programma Vinger aan de Pols. De informatie uit de interviews orden ik aan de hand van onderstaand schema, dat een overzicht geeft van de werkwijze van een journalist. 4

5 Schematisch overzicht van werkwijze van de journalist Wat doet een journalist? Aan de hand van input (persberichten, kopij persbureaus, individuele bronnen, et cetera) verricht hij een aantal handelingen die - ongeacht voor welk medium hij werkt - schematisch uiteen vallen in de volgende onderdelen: Selectie Informatie Schrijven/ Publiceren/ vergaren samenstellen uitzenden Onder deze onderdelen wordt het volgende verstaan: Selectie: het kiezen van een onderwerp en het bepalen van de invalshoek. Informatie vergaren: bronnen- en/of archiefonderzoek, interviews, waarnemen/filmen op locatie. Schrijven/samenstellen: het schrijven van het artikel, het samenstellen van de uitzending Publiceren/uitzenden: publicatie van het artikel, uitzending van het item. 2 Met behulp van dit schema beschrijf ik in de hoofdstukken 4 t/m 7 hoe de voorlichters de journalistieke agenda proberen te bewerken en hoe de journalisten daarmee omgaan. Aan het eind van ieder hoofdstuk trek ik conclusies ten aanzien van de centrale vraag. Gezien de beperkte omvang van mijn onderzoeksgroep, zijn deze conclusies geen onomstotelijke wetenschap, maar indicaties van de mechanismen in het veld dat ik onderzoek. In hoofdstuk 8 beschrijf ik hoe beide partijen zich in de interviews over elkaar uitten, omdat dat iets kan zeggen over de wederzijdse afhankelijkheid. Betrachten ze behoedzaamheid bij het typeren van elkaar, misschien omdat het voor het werk beter is om geen vijanden te maken? Hebben ze informeel contact om de verhoudingen te versoepelen? Eerst geeft hoofdstuk 3 een beeld van de bezigheden en de belangen van ziekenhuisvoorlichters. 2 Prenger, M.,

6 3. Het belang van de communicatieafdeling Ruim dertig jaar na de aanstelling van een voorlichter op het LUmc zijn het de ziekenhuizen zónder voorlichters die de uitzondering vormen. De huidige bezetting van de vijf communicatieafdelingen van mijn onderzoek leert dat voorlichters in de meeste ziekenhuizen een vaste plek hebben verworven. Zie onderstaand schema. Persvoorlichters Communicatiemedewerkers (incl. persvoorlichters) Medewerkers ziekenhuis (per ) AMC Erasmus MC 4 30 Ruim OLVG 3 8 Ruim 2500 Slotervaart-ziekenhuis VUmc (actuele aantal) Naast persvoorlichting zorgen de communicatieafdelingen voor onder andere personeelsbladen en externe magazines, intranet, websites, brochures, folders, jaarverslagen en communicatie met de arbeidsmarkt. Des te meer medewerkers, des te groter de ruimte voor specialisatie. Zo heeft het AMC drie persvoorlichters die wetenschappelijke vragen beantwoorden of doorspelen en twee persvoorlichters die daarnaast kwesties afhandelen die de organisatie zelf aangaan. Waar hebben ziekenhuizen al deze communicatiemedewerkers voor nodig? Buddingh en Drexhage, werkzaam bij de twee snelst uitgedijde communicatieafdelingen, op respectievelijk het VUmc en het Erasmus MC (dat tot halverwege de jaren negentig nog maar één persvoorlichter in dienst had), achten de groei noodzakelijk om de stijgende vraag naar informatie van media te kunnen beantwoorden. Drexhage: Journalisten reageren soms verrast wanneer we ze terugbellen. Vroeger was daar niet altijd tijd voor. Dat klinkt vraaggericht, maar wiens belang dienen de ziekenvoorlichters primair? Journalist Henk Hofland heeft er het volgende over gezegd: [ ] Alle instellingen die de moderne maatschappij rijk is en waarbij de burgerij op een of andere manier voor zijn wel en wee belang heeft, hebben pr-mensen en voorlichters in dienst. Wat men ook beweert, hoe altruïstisch ze hun beroep ook 6

7 beschrijven. In laatste aanleg zijn ze in dienst van een beperkt belang. Hoe charmant ze ook zijn, hoe belangwekkend hun uiteenzettingen en smakelijk hun lunches, de journalist moet hen wantrouwen juist daarom des te meer. 3 Ook de auteurs Jo Bardoel en Jan Bierhoff zien geen principieel verschil tussen een voorlichter van een non-profit organisatie en een pr-medewerker van een bedrijf. Immers, ook een (ziekenhuis)voorlichter staat volgens hen in de eerste plaats voor het belang van de eigen organisatie. 4 De voorlichters zelf wijzen op de grote overlap tussen het belang van het ziekenhuis en de belangen van patiënt en samenleving. Ze zien het als een maatschappelijke plicht om de buitenwereld te informeren over de besteding van al het geld dat in ziekenhuizen rondgaat. En voorlichter Buijze vindt dat zijn jarenlange strijd voor het voortbestaan van het politiek bedreigde Slotervaart-ziekenhuis ook een algemeen belang dient. Dat is net zo goed in het belang van de bewoners van de omgeving van het ziekenhuis. Voormalig voorlichter De Joode stelt dat communicatiemedewerkers de efficiëntie van de zorg bevorderen, doordat ze structuur zouden aanbrengen in de complexe organisatie van een ziekenhuis. In zorginstellingen zonder voorlichter zie je dat iedereen eerste woordvoerder wil zijn. Een specialist hoeft er in bijzijn van een journalist maar uit te flappen dat zijn afdeling tien bedden tekort heeft en je hebt heibel in de tent. Dat is slecht voor de efficiency. Maar wat doet een ziekenhuisvoorlichter als zijn organisatie vuile was in huis heeft? De belangen van ziekenhuis en samenleving kunnen dan botsen. Veel burgers, tevens potentiële patiënten, zullen naast de medisch-wetenschappelijke informatie ook kennis willen nemen van een reeks ernstige medische fouten. Onderzoeksresultaten kunnen op dubieuze wijze tot stand zijn gekomen; interessant voor een wetenschapsjournalist, maar vervelend voor het ziekenhuis. In het vervolg van het verhaal moet blijken hoe deze belangenfrictie uitpakt in de werkwijze van beide partijen. 3 Hofland, H., 1988, p Bardoel, J., Bierhoff, J., p

8 4. Nieuwsselectie Dit hoofdstuk behandelt de invloed van voorlichters op de eerste fase van het journalistieke werkproces: de nieuwsselectie. De Canadese onderzoeker Claude-Yves Charron stelde in 1991 dat voorlichters en pr-mannen ( communicateurs ) sinds de jaren tachtig meer vat hadden gekregen op de journalistieke agenda. Op basis van diepgaande groepsgesprekken met Canadese journalisten en voorlichters concludeerde hij dat journalisten doelmatiger en pragmatischer waren geworden, doordat ze steeds minder tijd voor hun werk kregen als gevolg van krimpende redactiebudgetten. Deze verhaasting van de journalistiek, in de Nederlandse media geen onbekend fenomeen, werkt volgens Charron in het voordeel van de communicateurs, die steeds vaker directe leveranciers zouden zijn van journalistieke producten of op zijn minst halffabrikaten, 5 zoals artikelen die (deels) ontleend zijn aan persberichten. Overigens is in Nederland nog geen grondig kwantitatief onderzoek gedaan naar agenda setting door voorlichters. Een voorlichter heeft meerdere instrumenten waarmee hij (m/v) de aandacht van een journalist kan trekken. Om de journalist te bewegen om ruchtbaarheid aan ontwikkelingen op zijn ziekenhuis te geven, kan hij, naast het verspreiden van persberichten, zogenaamde routine events organiseren, zoals persconferenties en rondleidingen. De Amerikaanse historicus Daniel Boorstin (1969) noemt deze pogingen om de journalistieke agenda te sturen pseudogebeurtenissen, gebeursels waar verslaggevers op afkomen. Als de journalist, de assembleur van het nieuws, de gebeurtenis nieuwswaardig vindt en er aandacht aan besteedt, is het routine event een public event geworden. 6 Een andere methode om de selectie van journalisten te beïnvloeden is het exclusief aanbieden van een nieuwtje aan een medium, de primeur in ruil voor publiciteit, een praktijk die in de derde paragraaf aan bod komt. 4.1 Persberichten Het VUmc en het Erasmus MC maken veelvuldig gebruik van persberichten. Dat past in het proactieve persbeleid van beide academische ziekenhuizen. VU-voorlichter Buddingh zegt dat haar afdeling de media de laatste drie jaar meer opzoekt, wat zich onder meer uit in een toename van het aantal persberichten van 25 in 1999, naar 47 in 2002 en 62 vorig jaar. Het Erasmus MC voert 5 Rennen, T., p Rennen, p. 90 8

9 volgens de website een zo actief mogelijk persbeleid. Dat had in 2003 tachtig persberichten tot resultaat. De collega s van het AMC zijn zuiniger met het instrument: vorig jaar schreven ze negentien persberichten. Dat zijn er slechts vier méér dan het OLVG, het kleine broertje in Amsterdam- Oost, dat zich ook heeft voorgenomen actiever te worden richting media (in 2002 gaf het OLVG twee persberichten uit). AMC-voorlichter Van den Bosch licht toe dat hij beducht is voor de inflatoire werking van een ruimhartige verspreiding van persberichten. Journalisten weten dat er echt iets aan de hand is wanneer ze een bericht van ons krijgen. Het Slotervaart-ziekenhuis gaf er vorig jaar twee uit, maar de voorlichters zijn van zins dat aantal op te krikken. De persberichten zijn na te lezen op de websites van de vijf ziekenhuizen. De inhoud is vrijwel nooit compromitterend voor de eigen organisatie, soms lovend ( Kwaliteitscertificaat voor dialyseafdeling OLVG, Rotterdamse wetenschappers in de prijzen ). Een aanzienlijk deel van de persberichten gaat over resultaten van wetenschappelijk onderzoek, met name bij de academische ziekenhuizen. Daarnaast krijgen journalisten uitnodigingen voor openingen van nieuwe afdelingen, rondleidingen, informatiedagen en dergelijke. De voorlichters kunnen niet precies zeggen welk deel van hun persberichten wordt opgepikt door journalisten. Circa 80 procent, schat Buddingh. Ik ben teleurgesteld als een persbericht helemaal ongebruikt blijft. Drexhage van het Erasmus MC schat dat hij 50 tot 75 procent van de persberichten terugvindt in de media. De voorlichters van het AMC scoorden vorig jaar tegen de 100 procent. Het deel van de persberichten dat de landelijke media haalt ligt tientallen procenten lager. Het OLVG en het Slotervaart-ziekenhuis scoren ook zo n 75 procent, een percentage dat grotendeels voor rekening komt van lokale en regionale media. Alle voorlichters, met uitzondering van Buddingh, zien verschil tussen de verwerking van de persberichten in landelijke en kleinschalige media. Drexhage: In buurtkranten dienen ze soms puur als vulling. Je treft dan de eerste regels van het bericht in originele staat aan, de rest is er gewoon afgehakt. Van den Bosch trof in De Echo zelfs een integraal persbericht van het AMC aan, inclusief de noot voor de redactie en het telefoonnummer van de AMC-voorlichters. Ook Appelman van het OLVG merkt dat persberichten regelmatig zonder wederhoor in het Amsterdams Stadsblad en De Echo worden geplaatst. Journalisten van lokale bladen zijn 9

10 gemiddeld jonger en onervaren. Klakkeloos overnemen komt volgens Appelman niet voor bij Het Parool. De voorlichters zien de journalisten van landelijke dagbladen gemiddeld als de bekwaamste tegenspelers. Van den Bosch ziet een kwaliteitskloof tussen enerzijds journalisten van geschreven en audiovisuele media en anderszijds tussen de publieke en de commerciële omroepen, ten nadele van de laatsten (met RTL-nieuws als positieve uitzondering). De dagbladjournalisten weten het best hoe de hazen lopen in de zorg, mede doordat ze het langst op hun plek blijven zitten. Van den Bosch en Drexhage stellen dat journalisten van landelijke kranten daardoor het meest kritisch zijn. Drexhage: Het is moeilijker om hun aandacht te trekken. Als het lukt, leggen ze onze informatie meestal voor aan deskundigen van andere instellingen. Desondanks signaleren de voorlichters dat artikelen over medisch-wetenschappelijk onderzoek ook in deze kranten soms weinig verschillen van het originele persbericht. Enkelen tonen daar begrip voor, omdat dit soort onderwerpen zich niet altijd zou lenen voor een journalistieke draai. Met andere woorden: wie is de journalist om informatie om te bouwen die ook wordt gepubliceerd in The Lancet of andere gerenommeerde (medisch-) wetenschappelijke tijdschriften? Van den Bosch zegt dat landelijke kranten soms een omweg nemen om persberichten te verwerken: Dan gebruiken ze de ingedikte versie van het ANP, omdat het hun eer te na is om het persbericht zelf over te nemen. Inderdaad zeggen de journalisten persberichten nooit letterlijk over te nemen. De Visser acht de meeste persberichten onbruikbaar voor de Volkskrant, ook al vindt ze dat de kwaliteit en de timing van de berichten van ziekenhuizen is vooruitgegaan in de vijf jaren waarin ze over zorg schrijft. Maar als het onderwerp echt belangrijk is, gaan ze zelf de boer op, dan bellen ze je op. (Meer hierover in paragraaf 3 van dit hoofdstuk) Klipp van Het Parool, die in tegenstelling tot de zorgverslaggevers van de landelijke kranten meerdere portefeuilles heeft, merkt dat voorlichters van Amsterdamse ziekenhuizen haar actiever zijn gaan benaderen. Ik krijg steeds meer persberichten toegestuurd van ziekenhuisvoorlichters, gemiddeld twee per week. Doordat ze vaker initiatief nemen, krijg je de kans te berichten over zaken waar je anders geen lucht van zou krijgen. Maar of ik gebruik maak van het aanbod is erg afhankelijk van de rest van het nieuwsaanbod. De voorlichters zoeken veel meer positieve publiciteit dan ze van ons krijgen. 10

11 Steenhorst van De Telegraaf, die al zeventien jaar dezelfde portefeuille heeft en daarmee de langste staat van dienst heeft van de geïnterviewde zorgredacteuren, zegt dat de groei van voorlichtingsafdelingen op hem een contraproductief effect heeft. Hoe ruimer ze in hun personeel zitten, hoe langer ze vergaderen over de tekst van een persbericht. En hoe gelikter de tekst, hoe minder snel ik m slik. Rosenberg van NRC Handelsblad hangt haar stukken zelden op aan alleen een persbericht, maar gebruikt ongeveer de helft ervan wel voor artikelen over bredere onderwerpen. Televisiejournalist Van Zijl zegt persberichten vrijwel nooit te gebruiken als onderwerp voor zijn programma, maar put er wel kennis uit waar hij soms op terugvalt. Wetenschapsjournalist Van Maanen, die zich ook niet beperkt tot medische onderwerpen, verbaasde zich in zijn Parool-periode over de passieve wijze waarop voorlichters persberichten verspreidden. Dat ging nooit gepaard met een belletje, het was alsof ze dachten dat ze gouden blaadjes rondstrooiden. Van Maanen schat dat hij maar tien procent van de persberichten van ziekenhuizen gebruikt(e). Hij wijst op het overweldigende aanbod aan wetenschappelijk nieuws waar een journalist uit kan selecteren. 4.2 Persconferenties Ziekenhuizen zijn niet scheutig met het creëren van dit routine event. De voorlichters zien persconferenties als een paardenmiddel dat een hoop gedoe geeft. We doen het alleen als we iets wereldschokkends te melden hebben, zegt Buddingh, en haar collega s uiten zich in soortgelijke trant. In 2003 gaf het VUmc één persconferentie, naar aanleiding van een politiek beladen rapport over de naleving van de toetsingsprocedure door artsen die euthanasie hadden gepleegd. Die werd goed bezocht, stelt ze tevreden vast. AMC-voorlichter Van den Bosch: Persconferenties zijn ons én journalisten een gruwel. We geven er hooguit eentje per jaar. Het Erasmus MC gaf vorig jaar de meeste persconferenties: Drie of vier, met wisselend success, aldus Drexhage. In de twee algemene ziekenhuizen zijn persconferenties een zeldzaamheid. De laatste op het Slotervaart dateert van 2001, toen het bestaansrecht van het ziekenhuis ter discussie stond. Appelman kan zich helemaal geen persconferentie van het OLVG heugen. 11

12 De journalisten geven op hun beurt aan zelden tot nooit (Rosenberg, maar zij is ook de journalist die zich het kortst met de zorg bezighoudt, namelijk ruim een jaar) een persconferentie te hebben bezocht op ziekenhuizen. Het aanbod is zoals gezegd klein en bovendien vinden de journalisten persconferenties tijdrovend en weinig zinvol. Van Maanen: Het is een raar circus. Als het onderwerp echt belangrijk is, zoek je je informatie voor- of achterlangs de regie. Voor een ziekenhuis in een crisissituatie is niets veiliger dan een persconferentie. Steenhorst: Je haalt het nieuws niet op persconferenties. Ik stel mijn vragen niet om de antwoorden vervolgens in andere kranten te lezen. 4.3 Primeurhandel In januari 2003 kwamen onderzoekers van het VUmc tot de conclusie dat kinderen geboren na IVF-behandeling een verhoogde kans hebben op een zeldzame oogtumor. Er was een publicatie in The Lancet op komst, maar hoe het nieuws onder de aandacht van een groter publiek te brengen? Buddingh c.s. besluiten De Visser van de Volkskrant te benaderen, een week voor het verstrijken van het embargo van The Lancet. De Visser hapt toe, krijgt een week om het onderzoeksverslag door te nemen en om betrokkenen te bellen en brengt de primeur op de dag van de Lancet-publicatie op de voorpagina. Een dag later schrijft ze een uitgebreide follow up in het katern Wetenschap/Gezond. Andere media hebben dan al een persbericht ontvangen van het VUmc. Voorlichter en journalist blij? Buddingh: We merken dat deze methode vaak beter werkt dan het versturen van een persbericht. Als kranten nieuws exclusief krijgen aangereikt, besteden ze er meer aandacht aan. Ander voordeel is dat je kunt kiezen welk medium de toon van het nieuws zet. Waarom verkozen de voorlichters de Volkskrant? Het embargo paste het best bij een ochtendkrant. Daarnaast mik je op een zo groot mogelijk bereik. En De Telegraaf was ongeschikt voor dit onderwerp, omdat het zich leende voor onheilspellende koppen. Buddingh kan zich voorstellen dat toekomstige VU-nieuwtjes zich juist beter lenen voor een publicatie in De Telegraaf. Stel dat de Zuidas zo druk wordt dat ambulances een half uur onderweg zijn om het ziekenhuis te bereiken. Als je daarover een maatschappelijke discussie wil oproepen om politieke druk te zetten, moet je bij De Telegraaf zijn. Het dagblad Trouw zou voor Buddingh in beeld komen om ethische kwesties wereldkundig te maken. 12

13 Maar voorlopig wordt De Visser het best bedeeld door het VUmc: in de week van het interview, afgelopen december, kreeg ze andermaal een voorpaginanieuwtje aangereikt vanuit Amsterdam- Zuid. Buddingh: Het eerste contact was prettig. We kennen haar nu. De Visser: Met de ene voorlichter heb je een betere band dan met de andere. Dat heeft gevolgen voor de nieuwsselectie. Van Leiden krijg ik bijvoorbeeld nooit wat. Heeft De Visser geen bezwaren tegen deze vorm van onderhandelingsjournalistiek de term is van haar hoofdredacteur Pieter Broertjes? 7 Ik geef toe dat je op deze manier onderdeel wordt van de pr-machine van een ziekenhuis, maar ik laat me graag gebruiken om leuke onderwerpen in de krant te krijgen. Zolang het gaat om zoiets zakelijks als onderzoeksresultaten, die vaak zijn gedekt door wetenschappelijke bladen, zie ik er geen kwaad in. De Visser scoorde in de week van het interview nog twee nieuwtjes via zorgvoorlichters, een uitzonderlijke oogst. Haar ervaring leert dat bij de verdeling van primeurs de actualiteitenrubriek NOVA de grootste concurrent is van de landelijke dagbladen. AMC-voorlichter Van den Bosch kwalificeert publiciteit via NOVA zelfs als het kaarsje op de taart. Ook op het Erasmus MC zijn de voordelen van primeurdropping ontdekt. Drexhage: Het is een manier om je boodschap beter te pluggen. Persberichten sneeuwen vaak onder. De Erasmusvoorlichters gebruiken de methode gemiddeld om de twee maanden. Ze stemmen hun selectie af op interessegebieden van de media. Het Algemeen Dagblad (AD) wordt gebeld als het nieuwtje ziektebeelden betreft, de Volkskrant en NRC Handelsblad zijn de eerste gegadigden als het om harde medische wetenschap of politieke kwesties in de zorg gaat. Ook specifieke interessen van zorgredacteuren spelen volgens Drexhage mee bij de verdeling. Zo heeft AD-journalist Ronald van Geenen voorrang op het gebied van cardiologie. En ook persoonlijke banden met journalisten zijn van invloed. Tussen de Erasmus-voorlichters en Telegraaf-journalist Steenhorst is sinds de snelle uitbreiding van de afdeling nauwelijks contact meer. Het lijkt mij dat de verhoudingen niet verbeterd zijn sinds Telegraaf-journalist Steenhorst vorig jaar op aangeven van een letselschadeadvocaat berichtte over een medische fout op het Erasmus MC die een patiënt blind maakte (waarvoor het ziekenhuis inmiddels verantwoordelijk is gesteld door de rechter). Drexhage merkt dat artsen en hoogleraren zelf het liefst praten met journalisten van NRC Handelsblad, een krant die goed wordt gelezen onder hun vakbroeders. Het is moeilijk om ze te strikken voor een interview in De Telegraaf. NRC-redacteur Rosenberg zegt inderdaad geregeld 7 de Volkskrant, 9 april

14 voorzetjes te krijgen vanuit ziekenhuizen. Meestal bellen onderzoekers en hoogleraren ons zelf op. Die mensen hebben hun eigen toko. Het AMC maakt zeer incidenteel gebruik van primeurdropping. In 2003 gebeurde het één keer, toen het ziekenhuis een nieuwe Intensive Care-afdeling opende. Van den Bosch zocht mediaaandacht, in het bijzonder om verpleegkundigen te enthousiasmeren om op de gemoderniseerde afdeling te komen werken (het AMC ontkomt niet aan de personeelstekorten in de zorg). De voorlichter betwijfelde of de media massaal uit zouden rukken voor de officiële opening en bood Steenhorst een exclusieve eerste rondleiding over de IC-afdeling aan. Waarom hij? Van den Bosch: Het schijnt dat De Telegraaf veel wordt gelezen door verpleegkundigen. Daarnaast doet de krant veel aan nieuwe ontwikkelingen die dicht bij de patiëntenzorg staan. Steenhorst kwam langs en publiceerde. De AMC-voorlichters hebben geen plannen om de methode vaker toe te passen. Zo tonen ze zich net als bij de persberichten minder pro-actief dan de collega s van het VUmc en het Erasmus MC. Van den Bosch: Journalisten komen vooral op óns af, om kennis te halen. We zijn zo massief aanwezig in de media dat het zinloos is om de zeespiegel te rimpelen met toeters en bellen. Het beeld dat het publiek van ons heeft, wordt gevoed door een permanente nieuwsstroom, niet door accidentele oprispingen. Buijze van het Slotervaart-ziekenhuis is voorzichtig met het lekken van potentiële nieuwtjes. Je krijgt scheve blikken van de journalisten die je passeert. Buijze, die veel minder medische wetenschap heeft te bieden dan voorlichters van academische ziekenhuizen, richt zijn voorzetten net als collega Appelman op de regionale en de lokale pers. Maar ook daar kan hij zijn positieve verhaal vaak niet kwijt. Buijze probeerde Klipp van Het Parool, een erg belangrijk medium voor ons, begin december te bewegen een stuk te schrijven over zijn ziekenhuis. Aanleiding zou een brief van het ministerie van Volksgezondheid moeten zijn, waarin het Slotervaartziekenhuis volgens Buijze een toekomst als algemeen ziekenhuis in Amsterdam werd gegarandeerd. Maar Klipp vond de brief te vaag en hapte niet toe. Buijze constateert een gebrek aan follow-up. Het Parool heeft jarenlang bericht over de benarde financiële situatie en de onzekere toekomst van het ziekenhuis. Maar ons positieve resultaat over het jaar 2002 kon ik niet bij hen kwijt. Buijze vindt dat het over het algemeen niet makkelijker is geworden de media te pluggen. Hij merkt wel dat hij op kleine lokale media makkelijker invloed kan uitoefenen dan op bijvoorbeeld 14

15 Het Parool en RTV Noord-Holland. Zo is De Echo volgens Buijze manipuleerbaar, doordat de kwaliteit van de redactie op een laag plan staat. Bij de kleine zender Radio Amsterdam FM wordt Buijze wel eens live in de uitzending gevraagd. Dan kan ik echt roepen wat ik wil. Om positieve tijdingen over het ziekenhuis bekend te maken onder een groter publiek, heeft Buijze Slotervaart.Nieuws gelanceerd. Dit eigen blad wordt vier keer per jaar huis aan huis verspreid in Amsterdam-West en Badhoevedorp, waarmee volgens Buijze 80 procent van de patiënten wordt bereikt. Buijze geeft toe dat het blad een lofzang op het ziekenhuis is, waarin een column van een klachtenfunctionaris zorgt voor een gecontroleerde kritische noot. Volgens Appelman heeft het OLVG een dergelijk lijfblad niet nodig. Ons imago is wèl goed. We kunnen ons verhaal goed kwijt in De Echo en het Amsterdams Stadsblad. Telegraaf-journalist Steenhorst zegt dat hij regelmatig wordt benaderd door voorlichters van ziekenhuizen, bijvoorbeeld om hem te informeren over innovaties in de zorg. Dat doen ze niet om mijn mooie ogen of mijn prettige stemgeluid, maar omdat De Telegraaf de krant met het grootste bereik is. Als ik het onderwerp leuk of maatschappelijk belangrijk vind, gaat het de krant in, ook al weet je niet of je daarmee een dubbele agenda dient. Zo werkt dat nu eenmaal, het mes snijdt aan twee kanten. Van Maanen zegt dat hij bij Het Parool zelden exclusieve wetenschappelijke nieuwtjes toegespeeld kreeg van ziekenhuisvoorlichters, ook niet van het AMC en het VUmc. Misschien vonden ze Het Parool daar te klein voor. Van Maanen merkt niet dat voorlichters hem vaker benaderen nu hij wekelijkse columns voor de Volkskrant schrijft. Maar het heeft ook niet zoveel zin om mij een nieuwtje toe te spelen, omdat ik het als columnist toch niet meteen zelf in de krant kan zetten. Alex van Zijl zegt dat in 2003 maar één onderwerp in Vinger aan de Pols was aangedragen door een voorlichter. Zijn tips komen vooral uit de hoek van de patiënten, wier verhaal ook centraal staat in het programma. Hierover meer in hoofdstuk Conclusies Ziekenhuisvoorlichters weten de nieuwsselectie van journalisten te beïnvloeden. Het is moeilijk aan te geven welk deel van de berichtgeving over ziekenhuizen voortkomt uit initiatief van voorlichters, omdat de schattingen van de geïnterviewden te zeer uiteenlopen. Het percentage is 15

16 in ieder geval niet verwaarloosbaar. Voorlichters brengen stokpaardjes van ziekenhuizen onder de aandacht die drukbezette journalisten zelf niet altijd zouden hebben opgemerkt. Dat maakt journalisten in de beginfase van hun werk afhankelijk van voorlichters. Maar de afhankelijkheid van journalisten behoeft relativering. Door het ruime nieuwsaanbod uit de zorg, een terrein dat veel meer omvat dan ziekenhuizen, kunnen vooral journalisten van landelijke kranten het zich permitteren om scherp te selecteren uit de voorzetten van ziekenhuisvoorlichters. Dat verklaart waarom voorlichters van academische ziekenhuizen soms naar een ander middel grijpen om de aandacht van met name deze journalisten te trekken: het exclusief aanbieden van primeurs. Als een journalist een primeurdeal sluit, stelt hij zich weer afhankelijker op, immers, een behaagde voorlichter zal de journalist eerder opzoeken voor een volgend nieuwtje. De Visser, die regelmatig meegaat in dit soort afspraken, ziet dit overigens niet als een vorm van afhankelijkheid, omdat ze de volgende keer dat een voorlichter belt een nieuwtje net zo makkelijk naast zich neer zou leggen als ze het niet interessant acht. De voorlichters van beide algemene Amsterdamse ziekenhuizen hebben minder lokmiddelen om de onderwerpkeus van journalisten te sturen en richten hun pijlen op regionale en lokale media. Het Parool, dat slecht bedeeld lijkt met nieuwtjes van academische ziekenhuizen, kijkt als één van de grootste regionale media kritisch naar de output van deze voorlichters, die hun verhaal op hun beurt weer makkelijker kwijt kunnen bij de kleine lokale media. Zo zijn er aanwijzingen dat de schaal van ziekenhuis en medium bepalend zijn voor de afhankelijkheidsrelatie tussen voorlichters en zorg- en wetenschapsjournalisten. Ik concludeer dat de theorie van Charron, die stelde dat informatie uit de koker van voorlichters en pr-mensen grotendeels wordt overgenomen door journalisten, in zijn algemeenheid niet opgaat voor de berichtgeving over de zorg en de medische wetenschap. Ook de geïnterviewden zelf vinden niet dat dit deel van de journalistieke agenda wordt gedicteerd door ziekenhuisvoorlichters. Desondanks belanden met name medisch-wetenschappelijke onderwerpen nog wel eens met de invalshoek van de voorlichter in de krant. Maar dat wil nog niet zeggen dat de dagbladjournalisten zich lenen voor klakkeloze overname van persberichten en ander geprefabriceerd voorlichtersmateriaal. Enkele opmerkingen van de voorlichters duiden erop dat dit in lokale media wel gebeurt. 16

17 5. Nieuwsgaring Beïnvloeden voorlichters de nieuwsgaring van journalisten in ziekenhuizen? Bevorderen ze de toegankelijkheid van informatie of juist niet? Hebben journalisten alternatieve bronnen in ziekenhuizen, die ze onafhankelijk van voorlichters kunnen raadplegen? De journalisten wijzen op het Janusgezicht van ziekenhuisvoorlichters. Zwart-wit gesteld, zou de medewerking van de voorlichter ervan afhangen of goede of slechte publiciteit dreigt voor een ziekenhuis. Daarom wijd ik aparte paragrafen (5.2 en 5.3) aan het verzamelen van zakelijke informatie en het garen van potentieel compromitterend nieuws in ziekenhuizen. In 5.4 komen de alternatieve bronnen aan bod. Eerst ga ik kort in op het mediabeleid dat de ziekenhuizen hanteren ten aanzien van het eigen personeel. 5.1 Mediabeleid Mag het personeel van ziekenhuizen zelfstandig met de pers spreken? Worden werknemers voorbereid op contacten met de media? Communicatieadviseur De Joode raadt ziekenhuizen die hem inhuren aan alle contacten tussen personeel en pers via de woordvoerder te laten verlopen. Inderdaad geldt in de vijf ziekenhuizen dat contacten met journalisten in de regel via voorlichters gaan. Maar op overtreding van de richtlijn staan geen sancties, stellen de voorlichters, laat staan dat loslippige medewerkers ontslag zou dreigen. Van den Bosch: Met zo n maatregel zou je met een kanon op een mug schieten. Een grote organisatie als de onze krijg je nooit waterdicht. Enkele jaren terug dreigde de toenmalige directeur van het Slotervaart-ziekenhuis zijn medisch personeel wèl met ontslag, toen een groep artsen het vertrouwen in hem had opgezegd en dat uitdroeg in Het Parool (waarover straks meer). Buijze: Dat werkte als een boomerang. Tijdens zo n interne crisis is een strict persbeleid onhoudbaar. De directeur trad uiteindelijk af. In de praktijk mogen artsen en hoogleraren die zijn gerijpt door vele mediacontacten zonder tussenkomst van voorlichters met journalisten mogen praten. De voorlichters bereiden onderzoekers zonder media-ervaring soms voor op een belangrijk interview. Buddingh: Als een arts commentaar mag geven in RTL-nieuws, krijgt hij hooguit twintig seconden om zijn verhaal te doen. We helpen ze de boodschap bondig en helder te brengen, zonder jargon. Ook het 17

18 Erasmus MC doet aan inhoudelijke voorgesprekken. De AMC-voorlichters beperken zich bij wetenschappelijke onderwerpen tot het geven van praktische tips. Zo wijst Van den Bosch zijn deskundigen op de noodzaak journalisten voor publicatie om inzage te vragen. Mediatrainingen van externe adviseurs komen niet vaak voor in ziekenhuizen. Op het VUmc kregen vorig tegen de tien artsen en hoogleraren een externe mediatraining, maar volgens Buddingh is het ziekenhuis er vanwege de hoge kosten terughoudend mee. Op het AMC kunnen hoogleraren na hun aanstelling een mediatraining volgen binnen een introductieprogramma van de Universiteit van Amsterdam (UvA). Volgens een voorlichter van de UvA maken hier per jaar vier à zes hoogleraren gebruik van. Op de algemene ziekenhuizen zijn externe mediatrainingen een zeldzaamheid. 5.2 Zakelijk nieuws Het leeuwendeel van de vragen van journalisten aan ziekenhuisvoorlichters is zakelijk van aard, zeker bij de academische ziekenhuizen. De voorlichters zien zich primair als gidsen die journalisten de weg naar kennis wijzen in de complexe organisatie van een ziekenhuis. Appelman: Ze hebben meestal geen idee waar ze hun vraag moeten neerleggen. Medischwetenschappelijke vragen handelen de voorlichters zo min mogelijk zelf af. Van den Bosch: We zoeken de expert erbij en laten hem antwoorden. Dat houdt de informatie zuiver en dat komt ook de publiciteit voor het ziekenhuis ten goede. Zolang het om dit soort onderwerpen gaat, zijn de journalisten over het algemeen tevreden over de medewerking van voorlichters van ziekenhuizen. Met name De Visser beschouwt hen als een zegen: Ze maken je werk gemakkelijker. De tijd van spontane antwoorden is wel voorbij, maar daar ben ik niet nostalgisch om. Van Maanen: Voorlichters van ziekenhuizen zijn behulpzamer dan de gemiddelde voorlichter van overheidsinstanties en bedrijven. De wetenschapsjournalist denkt dat routine hij begon in 1988 bij Het Parool een journalist onafhankelijker van voorlichters maakt. Ze laten je steeds makkelijker langs. Ondanks de relatief positieve geluiden, ervaren de journalisten het traject via voorlichters vaak als nodeloos vertragend, temeer daar ze bij de meeste ziekenhuizen eerst langs een secretaresse moeten om een voorlichter te bereiken. Klipp: Dat is tijdrovend, vooral vervelend als je vlak voor je deadline zit. Volgens Steenhorst, die zich het meest negatief uit over voorlichters, wordt 18

19 hij sinds de uitbreiding van de afdeling Communicatie van het Erasmus MC wel eens drie of vier keer doorverbonden voordat hij de gewenste spreker te pakken heeft. De ergernis over omwegen ten spijt, kunnen schrijvende journalisten via voorlichters vrij gemakkelijk een beroep doen op de kennis in ziekenhuizen. Voorlichters schuiven hun deskundigen graag naar voren. Geen van de journalisten heeft ervaring met voorlichters die hen beletten een onderwerp binnen een ziekenhuis te doen. Daarbij moet worden opgemerkt dat de journalisten zelden uit eigen beweging een ziekenhuis bezoeken voor een (onderzoeks)artikel. Enkelen geven aan dit vaker te willen doen, maar zeggen dat ze er geen tijd voor hebben. Voor makers van audiovisuele programma s is de informatiegaring in ziekenhuizen een stuk lastiger. Hun medium is logger, zonder plaatjes immers geen onderwerp en, zo blijkt, zonder toestemming van de voorlichter geen plaatjes. En deze blijken selectief om te springen met verzoeken om te filmen, ook al komt de journalist met onderwerpen die onschuldig zijn voor het ziekenhuis. Buddingh: We zijn de laatste drie jaar kieskeuriger geworden. Vroeger waren we net een castingbureau: u vraagt, wij draaien. Nu werken we alleen mee als het ziekenhuis zich kan profileren met het onderwerp. Van Zijl van Vinger aan de Pols: Ik heb gemerkt dat je met een item over blindedarmontstekingen niet langer hoeft aan te komen bij het VUmc. Ze willen hun speerpunten tonen. Hoe groter het ziekenhuis, hoe harder ze onderhandelen. Buddingh zegt over de afwijzing van het verzoek om te filmen. Het onderwerp was te algemeen voor ons. Ook een kleiner ziekenhuis als het OLVG durft nee te zeggen tegen programmamakers. Real life-series als De Bevalling worden wegens een gebrek aan educatieve waarde pertinent geweerd, aldus Appelman. Bovendien kosten cameraploegen ons veel moeite, omdat we de privacy van de patiënten moeten beschermen. Ze mogen niet zonder toestemming in beeld. Van den Bosch vindt dat zijn collega overdijft. Patiënten werken meestal meteen mee. Als je wil, heb je het zo geregeld. Volgens Van den Bosch laat het AMC regelmatig cameraploegen binnen, met name die van actualiteitenprogramma s. We verstoken hier een partij publieksgeld 450 miljoen euro per jaar en daar moet je openheid voor teruggeven. Alleen verzoeken van medische infotainmentseries als Chirurgenwerk houden we steeds vaker af. In die series wordt een te rooskleurig beeld van 19

20 ziekenhuizen geschetst. Je ziet een stervende patiënt bij wijze van spreken een week na behandeling alweer over straat huppelen. Wij noemen dat garagegeneeskunde, een zware vertekening van de werkelijkheid. Ook het VUmc en het Erasmus MC doen niet mee aan medisch infotainment, dat vooral sinds de komst van de commerciële omroepen een enorme vlucht heeft genomen. Drexhage: In dat soort programma s kunnen we ons academische verhaal niet kwijt. Het op human interest gerichte Vinger aan de Pols wordt niet gezien als infotainment; Van Zijl zegt voor 90 procent van zijn voorstellen groen licht te krijgen van voorlichters van ziekenhuizen. Als voorlichters hem nee verkopen, gebeurt dat nogal eens met de verklaring dat een arts niet wil meewerken, ook al is Van Zijl meestal alleen geïnteresseerd in het verhaal van patiënten. Misschien hebben ze wel andere redenen om het voorstel af te wijzen bijvoorbeeld omdat het ziekenhuis er geen belang bij heeft, maar daar kom ik nooit achter, omdat ik niet achter de façade van voorlichters kan kijken. Ook als een voorlichter zijn fiat wèl heeft gegeven, krijgt Van Zijl nog met hem te maken. Als de eindredacteur een arts opvoert in zijn programma, neemt hij het gesprek voor de opname met hem door, soms in gezelschap van een voorlichter. Van Zijl: Voorlichters houden de vinger strak aan de pols. Proberen ze de inhoud van het programma te beïnvloeden? Ze vragen me wel eens of ik niet méér aandacht aan iets kan besteden. Een opmerking van VU-voorlichter Buddingh sluit hierbij aan: We proberen de invalshoek te sturen in de richting waar ons ziekenhuis het meest deskundig is. Maar Van Zijl stelt dat hij niet vatbaar is voor dergelijke lobbypogingen. 5.3 Slecht nieuws Er zijn in Nederland geen statistieken van het aantal patiënten dat per jaar sterft of blijvend letsel oploopt door medische fouten, reden voor critici om de zorgsector een gebrek aan transparantie te verwijten. Op basis van cijfers uit het buitenland wordt geschat dat het aantal fouten met fatale gevolgen in de Nederlandse zorg rond de drieduizend per jaar ligt. Het aantal missers dat tot ernstig letsel leidt, zou hier een veelvoud van zijn. 8 Het jaarverslag van 2002 van de Inspectie voor de Gezondheidszorg gaat ervan uit dat jaarlijks tussen 1500 en zesduizend patiënten overlijden door vermijdbare incidenten in de zorg. 8 Soete, Luc, Dodelijke informatie en Argos, 23 januari

Hoofdstuk 6. Gemeentelijke informatievoorziening en Stadskrant

Hoofdstuk 6. Gemeentelijke informatievoorziening en Stadskrant Hoofdstuk 6. Gemeentelijke informatievoorziening en Stadskrant Samenvatting Vergelijkbaar met voorgaande jaren vindt ruim acht op de tien Leidenaren dat de gemeente hen voldoende op de hoogte houdt van

Nadere informatie

Het stelselmatig bevorderen van het wederzijds begrip tussen een organisatie en haar publieksgroepen.

Het stelselmatig bevorderen van het wederzijds begrip tussen een organisatie en haar publieksgroepen. PR en Sponsoring Public Relations en Sponsoring zijn instrumenten die als hoofddoelstelling hebben: het opbouwen en onderhouden van een goede relatie met de doelgroepen. De beide instrumenten zijn dus

Nadere informatie

Workshop Communicatie en Media

Workshop Communicatie en Media Workshop Communicatie en Media Vraagstelling Ondersteuning bij aandacht voor de media Hulp bij communicatieverbreding en verbetering in de regio Aandacht voor verbetering van promotiebeleid Instrumenten,

Nadere informatie

Hoe omgaan met de pers?

Hoe omgaan met de pers? Mediabeleid in het Westfriesgasthuis Hoe omgaan met de pers? Het Westfriesgasthuis heeft ruim 250 perscontacten per jaar. Vrijwel dagelijks wordt het ziekenhuis benaderd door journalisten van vakpers,

Nadere informatie

Een analyse van het vak communicatie in de media 27 augustus 2015

Een analyse van het vak communicatie in de media 27 augustus 2015 Overschiestraat 1 102 XD Amsterdam 020 528 92 95 www.publistat.nl info@publistat.nl Een analyse van het vak communicatie in de media 27 augustus 2015 Media-analyse Achtergrond Logeion Missie: een sterke

Nadere informatie

Prostaatkanker Hoe ontdek je het en dan?

Prostaatkanker Hoe ontdek je het en dan? Prostaatkanker Hoe ontdek je het en dan? Eerste druk, 2014 2014 Henri Pieter www.henripieter.nl Schilderij cover: Irma Boogh-van der Burg isbn: 9789048433735 nur: 860 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer

Nadere informatie

Persbeleid Delfland 2010-2015

Persbeleid Delfland 2010-2015 1 Persbeleid Delfland 2010-2015 2 Inleiding Een nieuw persbeleid voor Delfland, wat en hoe Delfland wil de relatie met de media verbeteren. Tevens wil Delfland de media gerichter en beter inzetten om de

Nadere informatie

Omgaan met media Persprotocol gemeente TEXEL

Omgaan met media Persprotocol gemeente TEXEL Omgaan met media Persprotocol gemeente TEXEL Linda Dinkelman Oktober 2007 Inhoudsopgave Inleiding 3 Algemeen 4 Verantwoordelijkheden 4 Naamgeving in de media 5 Vormen van contacten met de pers 5 Richtlijnen

Nadere informatie

Een benchmark van de communicatiefunctie onder 13 organisaties

Een benchmark van de communicatiefunctie onder 13 organisaties Een benchmark van de communicatiefunctie onder 13 organisaties Robert Wester Angela Liebregts Alexandra Schippers april 2015 1 Onderzoeksaanpak Dataverzameling en analyse Voor de deelnemers aan de benchmark

Nadere informatie

8 MEDIA EN SOCIALE MEDIA

8 MEDIA EN SOCIALE MEDIA 53 8 MEDIA EN SOCIALE MEDIA Media Afhankelijk van de omstandigheden kan het verstandig zijn om de media proactief te benaderen op het moment dat een afdeling van de school zwak of zeer zwak wordt. Bij

Nadere informatie

VICTAS Klachten BOPZ

VICTAS Klachten BOPZ VICTAS Klachten BOPZ Utrecht, September 2013 Inhoud 1. Inleiding 2. Wat is een klacht? 2.1. Klachten over het verblijf op de afdeling B3 van Victas 2.2. BOPZ-klachten 3. De klachtencommissie 3.1. Hoe dien

Nadere informatie

Als je zelf klachten hebt over werk of een werksituatie, dan kun je een beroep doen op de Werknemersklachtenregeling.

Als je zelf klachten hebt over werk of een werksituatie, dan kun je een beroep doen op de Werknemersklachtenregeling. Een klacht, wat nu? Voorwoord Alle medewerkers in ons ziekenhuis zetten zich steeds zo goed mogelijk in voor een goede zorg- en dienstverlening. Desondanks kan het voorkomen dat patiënten of bezoekers

Nadere informatie

Vragen en tips ter voorbereiding op een mediatraining

Vragen en tips ter voorbereiding op een mediatraining Vragen en tips ter voorbereiding op een mediatraining Enkele tips ter voorbereiding: 1. Wat is je kernboodschap? Wat wil je kwijt? Probeer je kernboodschap in 10 regels te verwoorden, of in 1 minuut spreektijd.

Nadere informatie

Minder nieuws voor hetzelfde geld?

Minder nieuws voor hetzelfde geld? www.nieuwsmonitor.net Minder nieuws voor hetzelfde geld? Van broadsheet naar tabloid Meer weten? Onderzoekers Nieuwsmonitor Carina Jacobi Joep Schaper Kasper Welbers Kim Janssen Maurits Denekamp Nel Ruigrok

Nadere informatie

Omgaan met (sociale) media. Voor politici

Omgaan met (sociale) media. Voor politici Omgaan met (sociale) media Voor politici René Schoemaker Sinds 1986 journalist, onder meer NHD (AC, SC), kabelkranten, NOS, AD, TROS, managementbladen en ict-websites. Sinds 2008 raadslid in Heerhugowaard

Nadere informatie

Klachtenregeling. Informatie voor patiënten

Klachtenregeling. Informatie voor patiënten Klachtenregeling Informatie voor patiënten Klachtenregeling In ons ziekenhuis besteden wij veel aandacht aan de kwaliteit van de zorg. Toch kan het gebeuren dat u niet helemaal tevreden bent. Want al doen

Nadere informatie

Welke kansen bieden internet en sociale media (niet)?

Welke kansen bieden internet en sociale media (niet)? Welke kansen bieden internet en sociale media (niet)? Chris Aalberts Internet en sociale media hebben de wereld ingrijpend veranderd, dat weten we allemaal. Maar deze simpele waarheid zegt maar weinig

Nadere informatie

Meldingen regeling algemeen

Meldingen regeling algemeen 1 van 1 Doelstelling: Willen leren van meldingen en signalen ( dit kunnen meldingen zijn ) om de processen te optimaliseren en de zorg voor de patiënten op een zo hoog mogelijk niveau te houden of te brengen.

Nadere informatie

Internetpanel Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Resultaten peiling 30: Communicatie nieuw Gemeenschappelijk Landbouwbeleid

Internetpanel Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Resultaten peiling 30: Communicatie nieuw Gemeenschappelijk Landbouwbeleid Internetpanel Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Resultaten peiling 30: Communicatie nieuw Gemeenschappelijk Landbouwbeleid 1. Inleiding Vanaf 2015 verandert het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (vanaf

Nadere informatie

Opdracht 1. a) Van welk tijdstip is het nieuwste bericht op AD.nl? ... b) Wat zou ongeveer de deadline zijn geweest van het papieren AD? ...

Opdracht 1. a) Van welk tijdstip is het nieuwste bericht op AD.nl? ... b) Wat zou ongeveer de deadline zijn geweest van het papieren AD? ... Zoek een papieren AD en ga naar www.ad.nl. Vergelijk nu de voorpagina met de homepage. a) Van welk tijdstip is het nieuwste bericht op AD.nl? b) Wat zou ongeveer de deadline zijn geweest van het papieren

Nadere informatie

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEWS

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEWS RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEWS Gezondheidscentrum Heelkom ARGO BV 2015 Rapportage wachtkamerinterview Inleiding Onder de cliënten van Gezondheidscentrum Heelkom is vorig jaar een tevredenheidsonderzoek

Nadere informatie

Dienstverlening Amsterdam-Noord

Dienstverlening Amsterdam-Noord Dienstverlening Amsterdam-Noord tweede meting bewonerspanel Projectnummer: 9151 In opdracht van stadsdeel Amsterdam-Noord Rogier van der Groep Esther Jakobs Oudezijds Voorburgwal 300 Postbus 658 1012 GL

Nadere informatie

Ik heb een klacht, wat nu? Landelijk Meldpunt

Ik heb een klacht, wat nu? Landelijk Meldpunt Ik heb een klacht, wat nu? Landelijk Meldpunt Z0rg Het Landelijk Meldpunt Zorg helpt u verder! Soms loopt het contact met uw zorgverlener anders dan u had verwacht. Er ging bijvoorbeeld iets mis bij uw

Nadere informatie

Nut en noodzaak van een goed imago Informatie Workshops drs. J.M. (Walther) Verhoeven vrijdag 28 november 2008 11.45 18.00 uur

Nut en noodzaak van een goed imago Informatie Workshops drs. J.M. (Walther) Verhoeven vrijdag 28 november 2008 11.45 18.00 uur Media (e)en zorg De media is niet meer weg te denken in de gezondheidszorg. Lees de afgelopen maanden de kranten er maar eens op na en je vindt uiteenlopende berichtgeving over zorggerelateerde onderwerpen.

Nadere informatie

Klantmeting Bijzondere bijstand. Onderzoek in het kader van Ontwikkelagenda AmSZ

Klantmeting Bijzondere bijstand. Onderzoek in het kader van Ontwikkelagenda AmSZ Klantmeting Bijzondere bijstand Onderzoek in het kader van Ontwikkelagenda AmSZ Gemeente 's-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Oktober 2010 1 Samenvatting In september en oktober 2010 heeft

Nadere informatie

JE BENT BETROKKEN BIJ EEN DRAMA. HOE GA JE OM MET DE MEDIA?

JE BENT BETROKKEN BIJ EEN DRAMA. HOE GA JE OM MET DE MEDIA? 1 JE BENT BETROKKEN BIJ EEN DRAMA. HOE GA JE OM MET DE MEDIA? 1. In de media of niet? Argumenten om WEL met de media te praten: Je wil dat jouw versie van de feiten bekend wordt. Je wil dat de berichtgeving

Nadere informatie

CASE INTERMAX THOUGHT LEADERSHIP

CASE INTERMAX THOUGHT LEADERSHIP CASE INTERMAX THOUGHT LEADERSHIP INHOUD 1 INLEIDING 1.1 DE CASUS 1.2 MISSIE INTERMAX 2. STRATEGIE 2.1 DOEL VAN DE PR CAMPAGNE 3. UITVOERING 3.1 EEN VOORBEELD 3.2 VERDERE VERSPREIDING 4. KENNISAUTORITEIT

Nadere informatie

Crisiscommunicatie in het sociaal domein

Crisiscommunicatie in het sociaal domein Crisiscommunicatie in het sociaal domein 24 februari 2015 Martijn van der Wind Partners bij mediacrisis Maakt moeilijke zaken begrijpelijk Passie voor veiligheid en maatschappij Schrijftrainingen Mediatrainingen

Nadere informatie

Alles over zij-instromen in het onderwijs. Voor de klas staan en leren tegelijk.

Alles over zij-instromen in het onderwijs. Voor de klas staan en leren tegelijk. Alles over zij-instromen in het onderwijs. Voor de klas staan en leren tegelijk. Kennis overdragen, dagelijkse contact met jonge mensen, samen ontdekken waar je grenzen liggen; werken in het onderwijs

Nadere informatie

Rapport. Rapport over een klacht over het college van burgemeester en wethouders van Emmen. Datum: 12 december 2011. Rapportnummer: 2011/358

Rapport. Rapport over een klacht over het college van burgemeester en wethouders van Emmen. Datum: 12 december 2011. Rapportnummer: 2011/358 Rapport Rapport over een klacht over het college van burgemeester en wethouders van Emmen. Datum: 12 december 2011 Rapportnummer: 2011/358 2 Klacht Verzoekster klaagt erover, dat de gemeentesecretaris

Nadere informatie

Klantmeting Wmo 'direct beschikken' Onderzoek in het kader van Ontwikkelagenda AmSZ

Klantmeting Wmo 'direct beschikken' Onderzoek in het kader van Ontwikkelagenda AmSZ Klantmeting Wmo 'direct beschikken' Onderzoek in het kader van Ontwikkelagenda AmSZ Gemeente 's-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Mei 2011 1 Samenvatting Voor de Wet maatschappelijke ondersteuning

Nadere informatie

Wij weten hoe het voelt

Wij weten hoe het voelt www.freya.nl Twitter: @Freya_NL facebook.com/freyanl Wij weten hoe het voelt Om je heen lijkt iedereen zomaar kinderen te krijgen. Bij jou blijft die zo gewenste zwangerschap uit. Bij Freya weten we als

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den

Nadere informatie

Is een crisis via sociale media te beheersen? Door: Sonja Utz & Friederike Schultz

Is een crisis via sociale media te beheersen? Door: Sonja Utz & Friederike Schultz Is een crisis via sociale media te beheersen? Door: Sonja Utz & Friederike Schultz Op 5 januari 2011 woedde een enorme brand in een chemisch bedrijf in Moerdijk en een grote rookwolk trok over de regio.

Nadere informatie

Journalist in Bedrijf

Journalist in Bedrijf Journalist in Bedrijf ROEM ROEM in samenwerking met Villamedia De digitale en sociale media hebben de wereld veranderd. Er is steeds meer informatie en niet per sé betrouwbare en nuttige informatie. Platformen

Nadere informatie

Klachtenopvang. voor patiënten en bezoekers

Klachtenopvang. voor patiënten en bezoekers Klachtenopvang voor patiënten en bezoekers Inhoudsopgave Klachtenopvang in het Erasmus MC 3 Klachtenopvang 4 Wat is een klacht 4 Wie kunnen klagen 5 Bespreken op de afdeling: praten lucht op 5 Klachtenfunctionaris

Nadere informatie

Presentatie Canon RO.NL op Ruimteconferentie 28 oktober 2008 Rotterdam

Presentatie Canon RO.NL op Ruimteconferentie 28 oktober 2008 Rotterdam 1 Presentatie Canon RO.NL op Ruimteconferentie 28 oktober 2008 Rotterdam Introductie (Ik ben..., werk bij...) Ik wil jullie iets vertellen over de Canon van de Nederlandse ruimtelijke ordening. Die Canon

Nadere informatie

Landelijke peiling Nijmegen 2000. Resultaten eindmeting, januari 2006

Landelijke peiling Nijmegen 2000. Resultaten eindmeting, januari 2006 Resultaten eindmeting, januari 2006 O&S Nijmegen januari 2006 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Onderzoeksresultaten 5 2.1 Eerste gedachte bij de stad Nijmegen 5 2.2 Bekendheid met gegeven dat Nijmegen de

Nadere informatie

Mediaprotocol UMC Utrecht (versie 2.0 mei 2014)

Mediaprotocol UMC Utrecht (versie 2.0 mei 2014) Mediaprotocol UMC Utrecht (versie 2.0 mei 2014) Team mediarelaties afdeling marketing & communicatie UMC Utrecht 088 7 555 000 press@umcutrecht.nl 1 Mediaprotocol UMC Utrecht Het UMC Utrecht staat midden

Nadere informatie

Interview protocol (NL)

Interview protocol (NL) Interview protocol (NL) Protocol telefoongesprek slachtoffers Goedemorgen/middag, u spreekt met (naam) van de Universiteit van Tilburg. Wij zijn op dit moment bezig met een onderzoek naar straat- en contactverboden

Nadere informatie

OPDRACHT PERSBERICHT SCHRIJVEN

OPDRACHT PERSBERICHT SCHRIJVEN OPDRACHT PERSBERICHT SCHRIJVEN Persbericht Een persbericht is een prachtige vorm van free publicity. Het gericht sturen van persberichten kan een flinke publicitaire waarde hebben. Daarbij kan dit soort

Nadere informatie

U heeft bij de Nationale ombudsman een klacht ingediend. En dan?

U heeft bij de Nationale ombudsman een klacht ingediend. En dan? U heeft bij de Nationale ombudsman een klacht ingediend. En dan? U heeft bij de Nationale ombudsman een klacht ingediend. En dan? U heeft bij de Nationale ombudsman een klacht ingediend. Daarna hoort u

Nadere informatie

Je gedachten gestructureerd op papier

Je gedachten gestructureerd op papier Online training: Je gedachten gestructureerd op papier Start: 14 september 2015 Een online programma, mét coaching, voor ondernemers en werknemers Voor als je logisch opgebouwde teksten wil leren schrijven,

Nadere informatie

Curatoren streven naar een doorstart Ruwaard van Putten ziekenhuis

Curatoren streven naar een doorstart Ruwaard van Putten ziekenhuis PERSBERICHT 24 juni 2013, 12.00 uur Curatoren streven naar een doorstart Ruwaard van Putten ziekenhuis De Stichting Ruwaard van Putten ziekenhuis is vanochtend door de rechtbank Den Haag failliet verklaard.

Nadere informatie

MINI-WHITEPAPER Personeel werven de mogelijkheden

MINI-WHITEPAPER Personeel werven de mogelijkheden MINI-WHITEPAPER Personeel werven de mogelijkheden Als uw bedrijf groeit of als één van uw werknemers het bedrijf verlaat, heeft u nieuw personeel nodig. U heeft echter zelf niet de tijd en/of de kennis

Nadere informatie

Onderzoek burgerinitiatief. Tevredenheid van indieners

Onderzoek burgerinitiatief. Tevredenheid van indieners Onderzoek burgerinitiatief Tevredenheid van indieners In opdracht van: De Raadsgriffier Uitgevoerd door: Team Beleidsonderzoek en Informatiemanagement Gemeente Purmerend Denise Floris Bert Mentink April

Nadere informatie

Rechten in de psychiatrie Klachten over het verblijf in het psychiatrisch ziekenhuis

Rechten in de psychiatrie Klachten over het verblijf in het psychiatrisch ziekenhuis Rechten in de psychiatrie Klachten over het verblijf in het psychiatrisch ziekenhuis Inhoud 1. Wat is een klacht? pag 1 2. Wat kan ik doen als ik een klacht heb? pag 2 3. De klachtencommissie pag 2 4.

Nadere informatie

Een persbericht bestaat uit een aantal elementen: top, kopregel, lead, basistekst, noot voor redactie en boiler plate.

Een persbericht bestaat uit een aantal elementen: top, kopregel, lead, basistekst, noot voor redactie en boiler plate. Persbericht schrijven - 10 tips en meer Wat zijn eisen voor het maken van een persbericht? Zorg dat je informatie nieuwswaardig is. Dat lijkt een open deur, maar dat is het niet, gezien het feit dat veel

Nadere informatie

Achterstand, onbereikbaarheid en invordering Gemeente Amsterdam Dienst Belastingen Gemeente Amsterdam

Achterstand, onbereikbaarheid en invordering Gemeente Amsterdam Dienst Belastingen Gemeente Amsterdam Rapport Gemeentelijke Ombudsman Achterstand, onbereikbaarheid en invordering Gemeente Amsterdam Dienst Belastingen Gemeente Amsterdam 25 september 2009 RA0942697 Samenvatting Vanaf eind mei 2009 komen

Nadere informatie

In dit nummer: Op zoek naar een baan? Persoonlijk. Maak een plan van aanpak! Wie is Tessel en wat zoekt zij?

In dit nummer: Op zoek naar een baan? Persoonlijk. Maak een plan van aanpak! Wie is Tessel en wat zoekt zij? TESSEL. In dit nummer: Op zoek naar een baan? Maak een plan van aanpak! Persoonlijk Wie is Tessel en wat zoekt zij? INHOUD. 3. Voorwoord. Niet nog zo n egotrippertijdschrift! 4. Over Tessel. Van theoloog

Nadere informatie

Rapport. Rapport over een klacht over het UWV te Amsterdam. Datum: 6 maart 2015 Rapportnummer: 2015/049

Rapport. Rapport over een klacht over het UWV te Amsterdam. Datum: 6 maart 2015 Rapportnummer: 2015/049 Rapport Rapport over een klacht over het UWV te Amsterdam. Datum: 6 maart 2015 Rapportnummer: 2015/049 2 Klacht Verzoeker, die werkzoekend was en een WW-uitkering ontving, klaagt over de wijze van informatieverstrekking

Nadere informatie

Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen

Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen FACTSHEET Thema: Veiligheid, Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen Publicatiedatum: oktober 2010 Bron: Bureau O+S Toelichting Ingevoegd rapport geeft goed weer hoe Amsterdammers

Nadere informatie

ONDERZOEK ONLINE INFLUENCERS

ONDERZOEK ONLINE INFLUENCERS ONDERZOEK ONLINE INFLUENCERS 2 Voorwoord Marketeers worden zich er steeds meer van bewust wat de invloed is van social media op de (online) reputatie van hun bedrijf. Mede daarom zetten zij ook steeds

Nadere informatie

Evaluatie Ambtelijk Horen Onderzoek uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Delft DIMENSUS beleidsonderzoek December 2013 Project 553 1 Aanleiding Al geruime tijd constateert de gemeente Delft dat burgers

Nadere informatie

Introducties telefonisch interview

Introducties telefonisch interview Introducties telefonisch interview Onderstaande fragmenten zijn uitsuitend bedoeld voor gebruik bij het boek Onderzoek doen met vragenlijsten. Het is niet toegestaan deze fragmenten te publiceren of anderszins

Nadere informatie

Ook zo toe aan een oplossing?

Ook zo toe aan een oplossing? Ook zo toe aan een oplossing? Zit het jou ook niet lekker: die verjaringsdossiers op je bureau? Of ben je in een vervelend conflict verzeild geraakt over grond? Wil je op een snelle en goedkope manier

Nadere informatie

ONDERZOEK. Kent de Nederlander zijn rechten in de zorg?

ONDERZOEK. Kent de Nederlander zijn rechten in de zorg? ONDERZOEK In dit onderzoeksverslag treft u een samenvatting aan van het onderzoek Clientenrechten.nl; voor uw recht in de zorg. Vijf samenwerkende partijen hebben de opdracht voor dit onderzoek gegeven

Nadere informatie

Omgaan met de pers. LMSO congres 2009 Jacco Veldhuyzen Voorzitter Co-Raad VUmc 11-1-2009 1

Omgaan met de pers. LMSO congres 2009 Jacco Veldhuyzen Voorzitter Co-Raad VUmc 11-1-2009 1 Omgaan met de pers LMSO congres 2009 Jacco Veldhuyzen Voorzitter Co-Raad VUmc 11-1-2009 1 Deze workshop geeft je een introductie over hoe om te gaan met de pers Introductie Wat is de pers Rol van de pers

Nadere informatie

Politiek en politici in het nieuws in vijf landelijke dagbladen Samenvatting

Politiek en politici in het nieuws in vijf landelijke dagbladen Samenvatting Politiek en politici in het nieuws in vijf landelijke dagbladen Samenvatting Otto Scholten & Nel Ruigrok Stichting Het Persinstituut De Nederlandse Nieuwsmonitor Amsterdam, april 06 1 Inleiding Puntsgewijs

Nadere informatie

Type darmoperatie voor geperforeerde diverticulitis

Type darmoperatie voor geperforeerde diverticulitis Type darmoperatie voor geperforeerde diverticulitis Geachte heer, mevrouw, Bij u is vastgesteld, dat er mogelijk sprake is van een perforatie (gaatje) van de dikke darm ten gevolge van divertikels (uitstulpingen).

Nadere informatie

BDO SCOPE REPUTATIE MANAGEMENT PREVIEW EDITIE DE 7 HARDE LESSEN VAN TOON GERBRANDS, CRISISMANAGER EXPERT UPDATES FOR INTERNATIONAL BUSINESS N G

BDO SCOPE REPUTATIE MANAGEMENT PREVIEW EDITIE DE 7 HARDE LESSEN VAN TOON GERBRANDS, CRISISMANAGER EXPERT UPDATES FOR INTERNATIONAL BUSINESS N G BDO SCOPE EXPERT UPDATES FOR INTERNATIONAL BUSINESS TER DUIN, N DH RAN OTEL G RDWIJK OO IS HU I PREVIEW EDITIE U N CFO DAY 2 J REPUTATIE MANAGEMENT DE 7 HARDE LESSEN VAN TOON GERBRANDS, CRISISMANAGER Mis

Nadere informatie

DINGEN DIE JE MOET DOEN OM IN DE MEDIA TE KOMEN

DINGEN DIE JE MOET DOEN OM IN DE MEDIA TE KOMEN DINGEN DIE JE MOET DOEN OM IN DE MEDIA TE KOMEN Caroline van der Veeken de mediaspecialist In de media met jouw verhaal! BESLUIT DAT JE DE MEDIA IN WILT Dat klinkt als een open deur. Maar dat is het niet.

Nadere informatie

MEDIACONTACT SITUATIE

MEDIACONTACT SITUATIE MEDIACONTACT Wilco Bontenbal SITUATIE U, als manager, krijgt ongetwijfeld wel eens te maken met de. Daarom is het belangrijk om inzicht te krijgen in uw natuurlijke stijl van optreden in de en uw voorkeur

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018. 2500 EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018. 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag DG Bestuur en Koninkrijksrelaties Directie Arbeidszaken Publieke Sector

Nadere informatie

Wat te doen bij Calamiteiten Patiëntenzorg? Acuut Melden Informeren Analyseren en afhandelen

Wat te doen bij Calamiteiten Patiëntenzorg? Acuut Melden Informeren Analyseren en afhandelen Wat te doen bij Calamiteiten Patiëntenzorg? Acuut Melden Informeren Analyseren en afhandelen Definitie calamiteit Een niet-beoogde of onverwachte gebeurtenis, die betrekking heeft op de kwaliteit van de

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Wijdemeren

Rekenkamercommissie Wijdemeren Rekenkamercommissie Wijdemeren Protocol voor het uitvoeren van onderzoek 1. Opstellen onderzoeksopdracht De in het werkprogramma beschreven onderzoeksonderwerpen worden verder uitgewerkt in de vorm van

Nadere informatie

RICHTLIJNEN PERSBERICHT EN WOORDVOERING GEMEENTE UTRECHT

RICHTLIJNEN PERSBERICHT EN WOORDVOERING GEMEENTE UTRECHT RICHTLIJNEN PERSBERICHT EN WOORDVOERING GEMEENTE UTRECHT Versie december 2015 (update van versie 3 april 2012) Persberichten van de gemeente Utrecht worden verstuurd door de afdeling bestuurscommunicatie.

Nadere informatie

Scholen herdenken vermoorde leraar

Scholen herdenken vermoorde leraar ANALYSE MAATSCHAPPELIJK VRAAGSTUK: ZINLOOS GEWELD tekst 26 NOS-nieuws van 16 januari 2004: Scholen herdenken vermoorde leraar Scholen in het hele land hebben om 11.00 uur één minuut stilte in acht genomen

Nadere informatie

ENQUÊTE KWALITEIT VAN ZORG VERPLEEG- EN VERZORGINGSHUIZEN 2015

ENQUÊTE KWALITEIT VAN ZORG VERPLEEG- EN VERZORGINGSHUIZEN 2015 ENQUÊTE KWALITEIT VAN ZORG VERPLEEG- EN VERZORGINGSHUIZEN 2015 2 Enquête kwaliteit van zorg VOORWOORD Vandaag is het een jaar geleden dat meneer Ben Oude Nijhuis overleed. De vrouw van Ben Oude Nijhuis

Nadere informatie

Samenvatting werkwijze bij calamiteiten in de patiëntenzorg. Instituut Ondersteuning Patiëntenzorg April versie 3

Samenvatting werkwijze bij calamiteiten in de patiëntenzorg. Instituut Ondersteuning Patiëntenzorg April versie 3 Samenvatting werkwijze bij calamiteiten in de patiëntenzorg Instituut Ondersteuning Patiëntenzorg April versie 3 Inleiding en definities Enkele woorden vooraf Calamiteiten in de patiëntenzorg hebben veelal

Nadere informatie

Delier. Informatie voor familie en betrokkenen

Delier. Informatie voor familie en betrokkenen Delier Informatie voor familie en betrokkenen Inleiding Op onze verpleegafdeling is een familielid, vriend(in) of kennis van u opgenomen. Tijdens uw bezoek aan de patiënt heeft u waarschijnlijk gemerkt

Nadere informatie

Klachtencommissie Informatie voor de klager. Ziekenhuis Gelderse Vallei

Klachtencommissie Informatie voor de klager. Ziekenhuis Gelderse Vallei Klachtencommissie Informatie voor de klager Ziekenhuis Gelderse Vallei U heeft een klacht ingediend bij de klachtencommissie of overweegt dit te doen. U vindt hier informatie over de werkwijze van de klachtencommissie,

Nadere informatie

Social Media Protocol VPCO De Viermaster

Social Media Protocol VPCO De Viermaster Social Media Protocol VPCO De Viermaster Versie 1.0 Totstandkoming en evaluatie Social Media Protocol Datum Behandeld in directieoverleg 4 maart 2014 Advies/instemming GMR Vastgesteld Bestuur Publicatie

Nadere informatie

Voor de interne organisatie onderscheiden we drie type speeltuinverenigingen:

Voor de interne organisatie onderscheiden we drie type speeltuinverenigingen: Checklist indicatoren vrijwilligersmanagement speeltuinwerk De NUSO heeft een vragenlijst ontwikkeld om de organisatiestructuur bij speeltuinverenigingen praktisch in kaart te brengen. Aan de hand van

Nadere informatie

Crisiscommunicatie: wie neemt de lead? Door: Roy Johannink & Eveline Heijna

Crisiscommunicatie: wie neemt de lead? Door: Roy Johannink & Eveline Heijna Crisiscommunicatie: wie neemt de lead? Door: Roy Johannink & Eveline Heijna Als het misgaat bij de communicatie in een crisis, dan is dit vaak een gebrek aan duidelijkheid op de vragen: wie doet wat, wie

Nadere informatie

Formulier A. Inventarisatie takenpakket

Formulier A. Inventarisatie takenpakket Formulier A. Inventarisatie takenpakket Om met uw leidinggevende afspraken over werkhervatting of werkuitbreiding te kunnen maken is een globaal inzicht nodig in uw takenpakket. Op basis hiervan kunt u

Nadere informatie

Gebruikerstest voor de arbocatalogus

Gebruikerstest voor de arbocatalogus Gebruikerstest voor de arbocatalogus Het is goed om een website, voordat deze wordt opengesteld voor alle gebruikers, te laten uittesten door een aantal betrokkenen. Een mogelijkheid is het uitzetten van

Nadere informatie

Communicatiemiddelen. Voor bedrijven en organisaties. www.komon.nl www.twitter.com/_komon

Communicatiemiddelen. Voor bedrijven en organisaties. www.komon.nl www.twitter.com/_komon Communicatiemiddelen Voor bedrijven en organisaties www.komon.nl www.twitter.com/_komon Communicatiemiddelen Ieder communicatiemiddel heeft een eigen effect. Het is belangrijk te bepalen welke communicatiemiddelen

Nadere informatie

Openingstijden Stadswinkels 2008

Openingstijden Stadswinkels 2008 Openingstijden Stadswinkels 2008 Openingstijden Stadswinkels 2008 René van Duin & Maaike Dujardin Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) december 2008 In opdracht van Publiekszaken afdeling Beleid

Nadere informatie

Vaktijdschrift voor professionals van verenigingen, branche- en beroepsorganisaties - Nummer #1 - maart 2013. Nieuwe markten ontwikkelen

Vaktijdschrift voor professionals van verenigingen, branche- en beroepsorganisaties - Nummer #1 - maart 2013. Nieuwe markten ontwikkelen Vaktijdschrift voor professionals van verenigingen, branche- en beroepsorganisaties - Nummer #1 - maart 2013 Nieuwe markten ontwikkelen think Holland Leden helpen met kredieten? Spagaat tussen beleid en

Nadere informatie

Reglement Klachtencommissie. Afkortingen en Definities. Inleiding

Reglement Klachtencommissie. Afkortingen en Definities. Inleiding Reglement Klachtencommissie Inleiding Dit document is van toepassing op de Klachtencommissie van het LUMC en beschrijft de werkwijze en verantwoordelijkheden van deze commissie. Hiermee wordt voldaan aan

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

Zeg het voort. Werkboek

Zeg het voort. Werkboek Zeg het voort Werkboek In het werkboek Zeg het voort komen verschillende soorten oefeningen voor. De onderstaande plaatjes maken duidelijk om welke oefeningen het gaat. Deze les gaan we... Speel het spel

Nadere informatie

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG ALS EEN HOND DREIGT OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HONDEN DIE DREIGEN. JE KUNT

Nadere informatie

Communicatie in organisaties Examennummer: 18756 Datum: 25 juni 2011 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur

Communicatie in organisaties Examennummer: 18756 Datum: 25 juni 2011 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Communicatie in organisaties Examennummer: 18756 Datum: 25 juni 2011 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Dit examen bestaat uit 4 pagina s. De opbouw van het examen is als volgt: - 10 open vragen (maximaal 70

Nadere informatie

Stappenplan organiseren buurtbijeenkomst

Stappenplan organiseren buurtbijeenkomst Stappenplan organiseren buurtbijeenkomst Dit stappenplan voor het organiseren van een buurtbijeenkomst is onderdeel van de Buurten met Energie toolbox, een project van Nudge. Deze toolbox is samengesteld

Nadere informatie

STICHTING SCHOLENGROEP PRIMATO

STICHTING SCHOLENGROEP PRIMATO STICHTING SCHOLENGROEP PRIMATO OPENBAAR PRIMAIR ONDERWIJS HENGELO OV. PROTOCOL AGRESSIE EN GEWELD (TUSSEN OUDERS EN SCHOOL) Indien er sprake is van een calamiteit in de zin van geweld op school kan het

Nadere informatie

Gebruik van uw medische gegevens en lichaamsmateriaal voor wetenschappelijk onderzoek en onderwijs Geen bezwaar?

Gebruik van uw medische gegevens en lichaamsmateriaal voor wetenschappelijk onderzoek en onderwijs Geen bezwaar? Gebruik van uw medische gegevens en lichaamsmateriaal voor wetenschappelijk onderzoek en onderwijs Geen bezwaar? U bezoekt VU medisch centrum (VUmc) voor onderzoek en/of behandeling. In een ziekenhuis

Nadere informatie

MIP staat voor Meldingen Incidenten Patiëntenzorg. Van die dingen waarvan je niet wilt dat ze gebeuren maar die desondanks toch voorkomen.

MIP staat voor Meldingen Incidenten Patiëntenzorg. Van die dingen waarvan je niet wilt dat ze gebeuren maar die desondanks toch voorkomen. Algemene inleiding Een onderdeel van de gezondheidswet is dat er uitvoering gegeven moet worden aan de systematische bewaking, beheersing en verbetering van de kwaliteit van de zorg. Hiervoor heeft Schouder

Nadere informatie

Vragenlijst leerstijlen (model van Kolb/Juch)

Vragenlijst leerstijlen (model van Kolb/Juch) pag.: 1 van 6 Vragenlijst leerstijlen (model van Kolb/Juch) Bron: www.fractal.org/bewustzijns-besturings-model/vragenlijsten/vragenlijst-leerstijlen.htm Auteur: onbekend Een leerstijl is de manier waarop

Nadere informatie

Onderneem met zin! Hoe komen we aan inkomsten?

Onderneem met zin! Hoe komen we aan inkomsten? Hoe komen we aan inkomsten? Onderneem met zin! Jos van der Horst PABO Andragologie.COM 1956 (goed wijnjaar) 1987: Commissie Dekker Bereidheid tot Verandering Antwoord 1: Waarom zijn wij er? Ons geloof,

Nadere informatie

Geen uren, maar diensten

Geen uren, maar diensten Geen uren, maar diensten NS hecht sterk aan klanttevredenheid en medewerkerstevredenheid. Om daar goed in te kunnen scoren is het belangrijk dat klanten veilig kunnen reizen en medewerkers veilig kunnen

Nadere informatie

Reflecteren met kinderen; leren door vragen Yvonne Kleefkens en José van Loo

Reflecteren met kinderen; leren door vragen Yvonne Kleefkens en José van Loo Reflecteren met kinderen; leren door vragen Yvonne Kleefkens en José van Loo Jonge kinderen denken graag na over de wereld. Dat uit zich al heel vroeg in bijvoorbeeld de vragen die ze stellen: waarom,

Nadere informatie

Calamiteitenprotocol instellingen Wmo, gemeenten in de regio Eemland

Calamiteitenprotocol instellingen Wmo, gemeenten in de regio Eemland Calamiteitenprotocol instellingen Wmo, gemeenten in de regio Eemland Inleiding Calamiteiten bij zorg en ondersteuning kunnen helaas niet altijd voorkomen worden. Ze hebben een grote impact op betrokkenen

Nadere informatie

Wees duidelijk tegen je klanten

Wees duidelijk tegen je klanten Ronald Dingerdis Wees duidelijk tegen je klanten 3 In onze training Klantgerichtheid en communicatie vroeg een cursist me onlangs of je tegen je klant kan zeggen dat hij extreem vervelend is. Dat hij onredelijk

Nadere informatie

Zie onder bevindingen of volledige tekst voor de volledige tekst van het rapport.

Zie onder bevindingen of volledige tekst voor de volledige tekst van het rapport. Rapport 2 h2>klacht Beoordeling Conclusie Onderzoek Bevindingen 1. SAMENVATTING De klacht: Verzoeker klaagt erover dat de OPTA op haar website spreekt over `dure' 0900-nummers. Naar zijn mening dient de

Nadere informatie

Communicatie rond een evenement: Publiciteit en media, het persbericht

Communicatie rond een evenement: Publiciteit en media, het persbericht Communicatie rond een evenement: Publiciteit en media, het persbericht Voordat je aan het persbericht zelf begint denk je na over: Voor wie is dit evenement bedoeld, wie wil ik aanspreken (doelgroep),

Nadere informatie