DE GOMA; VAN 0 NAAR BETER

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DE GOMA; VAN 0 NAAR BETER"

Transcriptie

1 2014 DE GOMA; VAN 0 NAAR BETER EEN ANALYSE BIJ DE 0-METING BETREFFENDE DE BEKENDHEID, TOEPASSING EN NALEVING VAN DE GOMA, MEDE IN RELATIE TOT BEVINDINGEN UIT EERDER WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK, VERSIE 4, 21 MEI 2014

2 INHOUDSOPGAVE Hoofdstuk 1 Inleiding Formulering van de opdracht Relevantie van een nader onderzoek Opzet 7 Hoofdstuk 2 De Gedragscode Openheid medische incidenten; betere afwikkeling Medische Aansprakelijkheid Inleiding Achtergrond en doel van de GOMA Aanbevelingen Deel A Aanbevelingen Deel B Registratie in het Register GOMA 14 Hoofdstuk 3 De conclusies van Ruigrok NetPanel Inleiding Validiteit en betrouwbaarheid Bekendheid met de GOMA De voorgelegde vragen De bevindingen Afhandeling van een incident door de zorgverlener De voorgelegde vragen De bevindingen Behandeling van het verzoek tot schadevergoeding De voorgelegde vragen De bevindingen Conclusies kwantitatief onderzoek 24 Hoofdstuk 4 Analyse van de bevindingen Inleiding Afhandeling van een incident door de zorgverlener Behandeling van een verzoek tot schadevergoeding Opmerkingen vooraf Verhaal van schade in de praktijk Conclusie 35 Hoofdstuk 5 Slotbeschouwing & gedachten over verbetering 37 Literatuurlijst 43 1

3 2

4 HOOFDSTUK 1 INLEIDING 1.1 Formulering van de opdracht Op 16 juni 2010 introduceerde De Letselschade Raad de Gedragscode Openheid medische incidenten; betere afwikkeling Medische Aansprakelijkheid (GOMA). Om inzicht te krijgen in de bekendheid, toepassing en naleving van de aanbevelingen uit Deel A en Deel B van de GOMA heeft de Letselschade Raad een kwantitatief onderzoek laten uitvoeren door het marktonderzoekbureau Ruigrok NetPanel. 1 Het onderzoek werd gefinancierd door het Fonds Slachtofferhulp, het Verbond van Verzekeraars en De Letselschade Raad. Het onderzoek vond plaats onder consumenten en professionals; beide groepen hebben online een vragenlijst moeten invullen. Meer specifiek is onderzocht hoe ziekenhuizen, hun beroepsaansprakelijkheidsverzekeraars en belangenbehartigers van patiënten (de professionals ) de GOMA hebben geïmplementeerd en of, dan wel hoe, zij de GOMA naleven en voorts hoe consumenten (patiënten en naasten) de naleving van de GOMA door deze professionals ervaren. 2 Het onderzoek is beperkt tot de ziekenhuisomgeving, zo kan uit het onderzoek worden opgemaakt. Ervaringen van solisten, zoals een huisarts of tandarts, en hun patiënten zijn buiten beschouwing gelaten. De resultaten van het onderzoek vormen een 0-meting betreffende de bekendheid, toepassing en naleving van de GOMA. Ik ben verzocht een wetenschappelijke en verdiepende analyse te geven bij deze 0-meting. Teneinde inzicht te geven in de relevantie van deze nadere analyse, worden hierna enkele cijfers gepresenteerd. 1.2 Relevantie van een nader onderzoek In 2012 telde Nederland 75 algemene ziekenhuizen, 8 universitair medische centra en 23 categorale ziekenhuizen. 3 De komende jaren zal het aantal ziekenhuisorganisaties verder afnemen vanwege fusies. 4 1 J. de Jongh en M. Boerma, De Letselschade Raad/GOMA. Een onderzoek naar de bekendheid, toepassing en naleving van de gedragscode GOMA na medische incidenten in ziekenhuizen, Amsterdam, februari J. de Jongh en M. Boerma, De Letselschade Raad/GOMA. Een onderzoek naar de bekendheid, toepassing en naleving van de gedragscode GOMA na medische incidenten in ziekenhuizen, Amsterdam, februari 2014, p Volgens de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Ziekenhuizen zijn op te splitsen in algemene, academische en categorale ziekenhuizen. Een algemeen ziekenhuis is een concentratie van voorzieningen ten behoeve van onderzoek, behandeling en verpleging. Daarnaast worden in een algemeen ziekenhuis zowel aanstaande artsen als verpleegkundigen opgeleid. Een academisch ziekenhuis heeft een aantal functies dat overeenkomt met de algemene ziekenhuizen, namelijk de reguliere patiëntenzorg, de topklinische zorg en de opleidingsfunctie voor medisch specialisten. Daarnaast heeft het universitair medische centrum nog een topreferentiefunctie, een werkplaatsfunctie (wetenschappelijk onderzoek en onderwijs voor de medische faculteit) en een ontwikkelingsfunctie (ontwikkeling van nieuwe medische technologieën en behandelwijzen). Een categoraal ziekenhuis richt zich op een bepaalde categorie patiënten. In aantal vormen de revalidatiecentra de belangrijkste groep. Andere voorbeelden van categorale ziekenhuizen zijn astmacentra, kankercentra en dialysecentra. Zie voor deze informatie Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl>, Nationaal Kompas Volksgezondheid, versie 4.14, 12 december Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen, Brancherapport algemene ziekenhuizen 2013, p. 7. 3

5 In de Nederlandse ziekenhuizen vinden jaarlijks zeer veel geneeskundige behandelingen plaats. In 2004 werden bijvoorbeeld 1,3 miljoen zieke personen van 1 jaar of ouder 1 of meerdere keren ten minste 24 uur opgenomen in één van de Nederlandse ziekenhuizen. 5 Vier jaar later, in 2008, bleek het aantal zieke personen van 1 jaar en ouder dat in dat jaar ten minste 24 uur in een ziekenhuis was opgenomen net boven de 1,3 miljoen te liggen. 6 In de periode van 1 april 2011 tot en met 31 maart 2012 waren er ruim 1,6 miljoen zieke personen van 1 jaar of ouder 1 of meerdere keren ten minste 24 uur opgenomen in één van de Nederlandse ziekenhuizen. 7 Deze cijfers zijn anno 2014 niet (veel) veranderd. 8 Het aantal personen dat een ziekenhuis bezoekt, zal met de groei en de vergrijzing van de bevolking waarschijnlijk zelfs toenemen. 9 Met 92 miljard, oftewel ruim 15% van het bruto binnenlands product, vormt de gezondheidszorg een belangrijk onderdeel van de Nederlandse economie; het betreft ruim 15% van het bruto binnenlands product. 10 De gezondheidszorg telde in voltijdbanen. Dat is bijna 10% van alle banen in Nederland. 11 Deze cijfers betekenen dat met de gezondheidszorg in Nederland veel financiële middelen en veel verschillende personen gemoeid zijn. Voorts leren de cijfers dat hoewel voorkomen beter is dan genezen, ziekten nu eenmaal vóórkomen. Personen die ziek worden, worden patiënt. De gemiddelde patiënt zal ervan uitgaan dat de arts zijn gezondheidstoestand verbetert. In veel gevallen zal dat ook zo zijn. In een aantal gevallen echter komt de patiënt door een onbedoelde gebeurtenis tijdens het zorgproces in een minder goede gezondheid te verkeren dan was voorzien of verwacht; er is dan sprake van een incident. 12 De verslechterde gezondheidssituatie die is opgetreden tijdens het zorgproces wordt - in overeenstemming met de op het gebied van de gezondheidszorg 5 M.C. de Bruijne e.a., Onbedoelde schade in Nederlandse ziekenhuizen, Amsterdam/Utrecht: EMGO en NIVEL 2007, p. 14 en 22. Het onderzoek zag op verrichtingen van cosmetische aard, noch op verrichtingen in verband met een abortus, zwangerschap of psychiatrische aandoening (p. 20, 22 en 75 van het onderzoek en bevestigd door M.C. de Bruijne per d.d. 3 april 2012). Het aantal opgenomen zieken betreft bijna 8% van de bevolking: op 1 januari 2004 telde Nederland 16,3 miljoen inwoners, aldus het Centraal Bureau voor de Statistiek, Statistisch kwartaalblad over de demografie van Nederland, Jaargang 52-1e kwartaal 2004, Heerlen/Voorburg Het aantal opnames in ziekenhuizen inclusief dagopnames, maar exclusief behandeling zonder opname bedroeg in ,9 miljoen, zo volgt uit informatie van het Centraal Bureau voor de Statistiek. 6 M. Langelaan e.a., Monitor Zorggerelateerde schade 2008, Amsterdam/Utrecht: EMGO en NIVEL 2010, p. 21. Het aantal opnames inclusief dagopnames, maar exclusief behandeling zonder opname is ten opzichte van 2004 gestegen tot 3,3 miljoen. Dit werd veroorzaakt door een hoger aantal dagopnames. 7 M. Langelaan e.a., Monitor Zorggerelateerde schade 2011/2012, Amsterdam/Utrecht: EMGO en NIVEL 2013, p. 39. Tevens blijkt uit dit rapport dat patiënten korter in het ziekenhuis liggen. Het aandeel dagopnames wordt steeds groter. 8 Zie het Centraal Bureau voor de Statistiek: cijfers betreffende het thema gezondheid en welzijn. 9 Zie in die zin ook M. Langelaan e.a., Monitor Zorggerelateerde schade 2008, Amsterdam/Utrecht: EMGO en NIVEL 2010, p. 21. Het aantal dagopnames in ziekenhuizen blijft stijgen, zo blijkt uit de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. 10 Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen, Brancherapport algemene ziekenhuizen 2013, p Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen, Brancherapport algemene ziekenhuizen 2013, p. 5. Zie ook de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (de banen in de sector zorg en welzijn zijn niet meegerekend). 12 Zie voor het gebruik van de term incident voor de onbedoelde gebeurtenis tijdens het zorgproces die tot schade aan de patiënt heeft geleid, had kunnen leiden of (nog) zou kunnen gaan leiden M.C. de Bruijne e.a., Onbedoelde schade in Nederlandse ziekenhuizen, Amsterdam/Utrecht: EMGO en NIVEL 2007 en C. Wagner e.a., Oorzaken van incidenten en onbedoelde schade in ziekenhuizen, Amsterdam/Utrecht: EMGO en NIVEL

6 gangbare definitie - aangeduid als zorggerelateerde schade. 13 De verslechterde gezondheidssituatie kan zich uiten als lichamelijk letsel, geestelijk letsel, of als een aantasting van het zelfbeschikkingsrecht. Een voorbeeld van lichamelijk letsel is de stembandzenuwbeschadiging bij een schildklieroperatie. 14 Een voorbeeld van geestelijk letsel is de posttraumatische stressstoornis door een traumatisch verlopen bevalling. 15 Een voorbeeld van de aantasting van het zelfbeschikkingsrecht is het geval waarin een zwangere patiënt onvoldoende is geïnformeerd over afwijkingen aan de foetus die zij draagt en daardoor niet voor een abortus heeft kunnen kiezen. 16 Onder schade wordt - in het bijzonder door juristen - tevens verstaan het gevolg van de verslechterde gezondheidssituatie of de aantasting van het zelfbeschikkingsrecht, zoals financieel nadeel en/of ondervonden leed (bijvoorbeeld vermindering van levensvreugde, pijn en verdriet), doorgaans vermogensschade respectievelijk immateriële schade of ander nadeel genoemd. Het onderscheid tussen schade aan de patiënt en gevolgschade doet theoretisch aan en is een kwestie van perspectief: een medicus kijkt naar de fysieke aandoening of beperking en de jurist kijkt naar de gevolgen. In veel gevallen zal de fysieke aandoening met het gevolg samenvallen. Uit onderzoek van het EMGO + Institute for Health and Care Research en het Nederlands Instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg (EMGO/NIVEL) naar onbedoelde schade in ziekenhuizen bleek dat van de 1,3 miljoen zieke personen die in 2004 ten minste 24 uur in een ziekenhuis werden opgenomen, 5,7% te maken kreeg met zorggerelateerde schade en dat van diezelfde groep 2,3% te maken kreeg met potentieel vermijdbare zorggerelateerde schade. 17 Een nieuwe meting in 2008 leerde dat het percentage zorggerelateerde schade significant gestegen was van 5,7% naar 8,0%. Het percentage potentieel vermijdbare zorggerelateerde schadegevallen in ziekenhuizen was gelijk gebleven. 18 In absolute zin ging het om ongeveer in ziekenhuizen opgenomen zieke personen die in 2004 te maken kregen met zorggerelateerde schade en om ruim in ziekenhuizen opgenomen zieke personen die in 2008 te maken kregen met zorggerelateerde schade. Bij ongeveer (in 2004) tot ongeveer (in 2008) zieke personen had de schade kunnen worden voorkomen. De cijfers over de periode tonen dat patiënten in 7,1% van de opnames (dit waren er 1,6 miljoen) te maken kregen met zorggerelateerde schade. Dit is dus 13 Zie voor de term zorggerelateerde schade M.C. de Bruijne e.a., Onbedoelde schade in Nederlandse ziekenhuizen, Amsterdam/Utrecht: EMGO en NIVEL 2007 en C. Wagner e.a., Oorzaken van incidenten en onbedoelde schade in ziekenhuizen, Amsterdam/Utrecht: EMGO en NIVEL Rechtbank Amsterdam 11 augustus 2010, ECLI:NL:RBAMS:2010:BP Rechtbank Arnhem 30 januari 1997, NJkort 1997, 20 en Rechtbank Maastricht 22 maart 2006, ECLI:NL:RBMAA:2006:AV HR 18 maart 2005, NJ 2006, 606, met nt. J.B.M. Vranken (Baby Kelly). 17 M.C. de Bruijne e.a., Onbedoelde schade in Nederlandse ziekenhuizen, Amsterdam/Utrecht: EMGO en NIVEL 2007, p. 14 en M. Langelaan e.a., Monitor Zorggerelateerde schade 2008, Amsterdam/Utrecht: EMGO en NIVEL 2010, p. 67. Zie voor de conclusies ook Onderzoeksraad voor veiligheid, Veiligheid in perspectief, Den Haag, januari 2013, p Van de zorggerelateerde schade in 2004 was circa 40% potentieel vermijdbaar en in 2008 was sprake van een kleine daling tot ongeveer 37%. Deze daling is ontstaan, doordat de niet-vermijdbare zorggerelateerde schade meer is gestegen dan de vermijdbare zorggerelateerde schade. Zie voor het onderzoek M. Langelaan e.a., Monitor Zorggerelateerde schade 2008, Amsterdam/Utrecht: EMGO en NIVEL 2010, p. 67. Zie voor mogelijke verklaringen voor de uitblijvende verlaging van het percentage zorggerelateerde schadegevallen M. Langelaan e.a., Monitor Zorggerelateerde schade 2008, Amsterdam/Utrecht: EMGO en NIVEL 2010, p. 14, 53, 75 en 76. Zie voor mogelijke verklaringen ook C.Y. Lu en E. Roughead, Determinants of patient-reported medication errors: a comparison among seven countries, The International journal of Clinical Practice, juli 2011, p en M. Babović, Zorgcoördinatie zorgelijk, 4 juli 2011, te lezen op de website van de KNMG <www.knmg.artsennet.nl>. 5

7 een daling ten opzichte van 2008 (8,0%), maar een stijging ten opzichte van 2004 (5,7%). Van de patiënten die in waren opgenomen, kreeg 1,6% te maken met potentieel vermijdbare zorggerelateerde schade. Dit is een daling ten opzichte van 2004 en 2008 (2,3%). Geëxtrapoleerd naar heel Nederland hebben volgens genoemde laatste meting ongeveer patiënten in de periode te maken gekregen met zorggerelateerde schade die mogelijk voorkomen had kunnen worden. 19 Hoewel dus uit recent onderzoek blijkt dat zowel het aantal personen dat met zorggerelateerde schade werd geconfronteerd als het aantal personen dat met potentieel vermijdbare zorggerelateerde schade werd geconfronteerd in de periode van 2008 tot 2012 door gerichte verbeterinitiatieven is gedaald, 20 moet worden geconstateerd dat het volledig voorkomen van zorggerelateerde schade nog niet is bereikt. Dit betekent overigens niet zonder meer dat de arts of het ziekenhuis in al die gevallen tijdens het zorgproces een fout heeft gemaakt en dat de patiënt recht heeft op een vergoeding van zijn schade. Indachtig de definitie van incident - een onbedoelde gebeurtenis tijdens het zorgproces - kan schade ontstaan door zowel een complicatie als een fout van de arts of het ziekenhuis. Onder een complicatie wordt doorgaans verstaan een onbedoelde en ongewenste gebeurtenis of toestand tijdens of volgend op medisch specialistisch handelen, die voor de gezondheid van de patiënt zodanig nadelig is dat aanpassing van het medisch (be)handelen noodzakelijk is dan wel dat sprake is van onherstelbare schade. 21 Pas als de arts of het ziekenhuis een verwijt van het ontstaan van de schade kan worden gemaakt, wordt gesproken van een medische fout of beroepsfout. 22 Pas in dat geval ontstaat naar Nederlands recht een recht op vergoeding van schade, mits aan de overige vereisten, zoals een condicio sine qua non-verband met de schade, is voldaan. Terzijde wordt tegen die achtergrond opgemerkt dat ook het gehanteerde begrip vermijdbare zorggerelateerde schade niet louter maatgevend is, omdat in de juridische context afwijkende criteria worden gehanteerd als het gaat om een recht op schadevergoeding M. Langelaan e.a., Monitor Zorggerelateerde schade 2011/2012, Amsterdam/Utrecht: EMGO en NIVEL 2013, p. 37, 39 en In 2004 startte het EMGO/NIVEL een monitorstudie, Monitor Zorggerelateerde schade. Voorts werd in 2008 het initiatief genomen tot een landelijk veiligheidsprogramma Voorkom schade, werk veilig, zie nader <www.vmszorg.nl> en IGZ, Veiligheidsindicatoren Toezicht op het Veiligheidsprogramma Voorkom schade, werk veilig, Utrecht Dit programma heeft een duur van vijf jaren. Zie nader over de initiatieven M. Langelaan e.a., Monitor Zorggerelateerde schade 2011/2012, Amsterdam/Utrecht: EMGO en NIVEL 2013, p Definitie die door de Orde van Medisch Specialisten wordt gehanteerd, zie bijvoorbeeld Orde van Medisch Specialisten, MJA-project complicatieregistraties. Plan van aanpak complicatieregistratie in het kader van de meerjarenafspraken (MJA) ten behoeve van de wetenschappelijke verenigingen van erkende specialismen, Utrecht Zie voorts P.J. Marang-van de Mheen en J. Kievit, Geautomatiseerde registratie van complicaties door heelkundige afdelingen in Nederland: huidige stand van zaken, NTvG 2003;147: Zie R.P. Wijne, Aansprakelijkheid voor zorggerelateerde schade. Een onderzoek naar obstakels in het civiele aansprakelijkheidsrecht en alternatieven voor verhaal van zorggerelateerde schade (diss. Rotterdam) 2013, hoofdstuk Zie voor het opmerken van het verschil ook J. Legemaate, Wikken en wegen (oratie Amsterdam) 2011, opgenomen in de oratiebundel Gezondheidsrecht, Den Haag: SDU Uitgevers 2012, p Het verschil tussen vermijdbare schadegevallen en het aantal gevallen waarin een vordering bestaat, werd tevens benadrukt door T.F.E. Tjong Tjin Tai in zijn coreferaat bij het preadvies van J.L. Smeehuijzen en A.J. Akkermans, Medische aansprakelijkheid: over grote problemen, haalbare verbeteringen en overschatte revoluties, Preadvies Vereniging voor Gezondheidsrecht, Den Haag: SDU Uitgevers Zie voor het definiëren van het begrip medische fout ook R.W.M. Giard, De epidemiologie van medische fouten: enkele methodologische kwesties, NTvG 2005;149:

8 Het betekent wel dat in een noemenswaardig aantal gevallen de patiënt opvang verdient en dat de patiënt zou moeten worden bijgestaan in zijn zoektocht naar genoegdoening, wat die genoegdoening ook is. De GOMA beoogt bij te dragen aan een goede opvang van de patiënt en - in een voorkomend geval - de afwikkeling van schade door het formuleren van aanbevelingen aan zowel de zorgverlener als de bij de schadeafwikkeling betrokken partijen (belangenbehartigers, beroepsaansprakelijkheidsverzekeraars, schade-experts). De relevantie van een analyse bij de 0-meting betreffende de bekendheid, toepassing en naleving van de GOMA is hiermee gegeven. 1.3 Opzet Om uitvoering te geven aan de hiervoor geformuleerde opdracht wordt in hoofdstuk 2 (kort) ingegaan op de GOMA en haar aanbevelingen. Vervolgens worden in hoofdstuk 3 de resultaten van het kwantitatief onderzoek van Ruigrok NetPanel beschreven. In hoofdstuk 4 volgt een analyse van de bevindingen in relatie tot ander (wetenschappelijk) onderzoek. Hoofdstuk 5 vormt het sluitstuk. De onderzoeksbevindingen uit het kwantitatief onderzoek van Ruigrok NetPanel worden nader beschouwd en voorzien van een conclusie. Hetzelfde geldt voor de bevindingen naar aanleiding van de analyse van datzelfde onderzoek in relatie tot ander (wetenschappelijk) onderzoek. Het doel van deze slotbeschouwing is om kort (samengevat) in kaart te brengen welke lering er uit de 0-meting kan worden getrokken. Aansluitend worden enkele punten van aandacht belicht en wordt ten aanzien van enkele - meest in het oog springende - punten een gedachte over verbetering verwoord. Het onderhavige onderzoek heeft uitdrukkelijk niet het doel de resultaten van het kwantitatief onderzoek van Ruigrok NetPanel ter discussie te stellen of te waarderen. De bevindingen zijn voor kennisgeving aangenomen. Waar een opmerkelijke uitkomst wordt gesignaleerd, wordt daarvan melding gemaakt, doch zonder daarvoor een eenduidige oorzaak aan te wijzen. Mogelijke oorzaken zijn als gedachte verwoord. Het onderhavige onderzoek heeft wel het doel het kwantitatief onderzoek van Ruigrok NetPanel naast andere onderzoeken te leggen. Discrepanties of overeenkomsten worden benoemd. Al met al zal een beeld moeten worden geschetst van de plaats c.q. duiding van de onderzoeksbevindingen van Ruigrok NetPanel ten opzichte van het geheel van meningen en oordelen over de wijze waarop wordt omgegaan met een medisch incident. 7

9 8

10 HOOFDSTUK 2 DE GEDRAGSCODE OPENHEID MEDISCHE INCIDENTEN; BETERE AFWIKKELING MEDISCHE AANSPRAKELIJKHEID 2.1 Inleiding In dit onderzoek staat de Gedragscode Openheid medische incidenten; betere afwikkeling Medische Aansprakelijkheid (GOMA) centraal; mij is gevraagd om een wetenschappelijke en verdiepende analyse bij de 0-meting betreffende de bekendheid, toepassing en naleving van de GOMA. Tegen die achtergrond wordt hierna ingegaan op de totstandkoming en het doel van de GOMA (par. 2.2), op de aanbevelingen van Deel A van de GOMA (par. 2.3) en op de aanbevelingen van Deel B van de GOMA (par. 2.4). Het hoofdstuk wordt afgesloten met een overzicht van het aantal (rechts)personen dat zich heeft ingeschreven in het register dat door de Letselschade Raad wordt beheerd, het Register GOMA (par. 2.5). 2.2 Achtergrond en doel van de GOMA Negatieve ervaringen van patiënten betreffende de afwikkeling van hun schade of klacht na een incident vormden voor de branche aanleiding initiatieven te ontplooien met het doel de positie van de patiënt te verbeteren. 24 Het resultaat hiervan is de GOMA, welk project de Letselschade Raad heeft gefaciliteerd. De GOMA is opgesteld door vertegenwoordigers van de Nederlandse Vereniging van Geneeskundig Adviseurs in particuliere Verzekeringszaken, de Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst, de Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie, het Verbond van Verzekeraars (de onderlinge waarborgmaatschappij Centramed BA, de onderlinge waarborgmaatschappij MediRisk BA, Stichting Personenschade Instituut Verzekeraars en de rechtsbijstandsverzekeraars), de Vrije Universiteit te Amsterdam en de Erasmus Universiteit te Rotterdam. Als adviseurs waren het Ministerie van Justitie & Veiligheid, de Vereniging van Advocaten voor Slachtoffers van Personenschade en de Vereniging Letselschade Advocaten betrokken. Op 16 juni 2010 werd de eerste versie van de GOMA geïntroduceerd. In 2012 verscheen de derde druk Zie voor voorbeelden van negatieve ervaringen uitzending Tros Radar 10 september 2007; uitzending Zembla 8 februari 2009; Volkskrant, Medisch missers slecht vergoed, 2 april 2010; Consumentengids, Medische missers, juli/augustus 2011; uitzending De Vijfde Dag 10 mei 2012; F. Glissenaar, Medische schadeafhandeling, verzekerd van ellende, Vrij Nederland 1 september 2012; uitzending Tros Radar 1 oktober 2012; J.M. Barendrecht, Medische aansprakelijkheid; een ziek systeem dat beter kan, 6 oktober 2012, gepubliceerd op <www.socialevraagstukken.nl> en de reactie daarop van F.T. Kremer, directeur Stichting Personenschade Instituut Verzekeraars, evenals NRC Handelsblad, De dokter maakt wel vaker een fout, 5 december Zie dit bevestigd in de rapporten van Stichting De Ombudsman, Letselschaderegeling Onderhandelen met het mes op tafel, of een zoektocht naar de redelijkheid? 2003 en Over leven in de medische letselschadepraktijk, 2008 J.L. Smeehuijzen en A.J. Akkermans, Medische aansprakelijkheid: over grote problemen haalbare verbeteringen en overschatte revoluties, Preadvies Vereniging voor Gezondheidsrecht, Den Haag: SDU Uitgevers 2013; J.L. Smeehuijzen, K.A.P.C. van Wees, A.J. Akkermans, J. Legemaate, S. van Buschbach en J.E. Hulst (VU Amsterdam), Opvang en schadeafwikkeling bij onbedoelde gevolgen van medisch handelen, 2013 en R.P. Wijne, Aansprakelijkheid voor zorggerelateerde schade. Een onderzoek naar obstakels in het civiele aansprakelijkheidsrecht en alternatieven voor het verhaal van zorggerelateerde schade (diss. Rotterdam) Den Haag: Boom Juridische uitgevers De GOMA is te downloaden via de website van de Letselschade Raad <www.deletselschaderaad.nl>. 9

11 De GOMA kent een tweedeling die enerzijds is ingegeven door de omstandigheid dat niet elk incident betekent dat de zorgverlener een fout heeft gemaakt en een vergoeding van schade aan de orde is, doch anderzijds is ingegeven door de opvatting dat iedere patiënt na een incident adequate opvang behoeft. De aanbevelingen in Deel A zien op de opvang van de patiënt direct na een incident, doch voordat een vordering tot schadevergoeding is ingesteld. De aanbevelingen hebben betrekking op de communicatie tussen patiënt en zorgaanbieder over een incident en de reactie op dat incident. Een goede communicatie voorkomt misverstanden die kunnen leiden tot een (onnodige) klacht of vordering. De aanbevelingen in Deel B zien op de omgang met de patiënt en diens vordering tot schadevergoeding. Deze aanbevelingen beogen het proces van schadeafwikkeling te verbeteren en openheid over incidenten te bevorderen. Het uiteindelijke doel van de aanbevelingen is een open en transparante communicatie met goed inzicht in het traject na een incident voor alle betrokken partijen. Tevens zijn de aanbevelingen bedoeld om de voortgang van het schadeafwikkelingsproces te bewaken en de kosten en belasting voor partijen tot een minimum te beperken Aanbevelingen Deel A Deel A van de GOMA bestaat uit negen aanbevelingen gericht op de zorgverlener c.q. zorgaanbieder. 27 Kort samengevat behelzen de aanbevelingen het volgende: 1. Informeren: de zorgaanbieder informeert de patiënt op zorgvuldige en duidelijke wijze over de onderzoeken en behandelingen die hij ondergaat, zodat de patiënt een weloverwogen besluit kan nemen over het voorgestelde onderzoek of de voorgestelde behandeling Dossier bijhouden: de zorgaanbieder houdt het dossier op adequate wijze bij. In geval van een incident met (mogelijke) gevolgen voor de patiënt neemt de zorgverlener informatie op over de aard en oorzaak van het incident en over de mogelijke gevolgen van het incident voor de patiënt Snel reageren: na het ontdekken van een incident met (mogelijke) gevolgen voor de patiënt neemt de zorgaanbieder zo snel mogelijk, doch uiterlijk binnen 24 uur, contact op met de patiënt De Letselschaderaad, Gedragscode Openheid Medische incidenten; betere afwikkeling Medische Aansprakelijkheid (GOMA), Den Haag, maart 2012, p De termen kennen in het kader van dit onderzoek geen onderscheidend vermogen. 28 Vergelijk artikel 7:448, tweede lid, onder a, BW. Het informeren van de patiënt is een plicht van de zorgverlener die uit de behandelingsovereenkomst voortvloeit. Het toestemmingsvereiste is vervat in artikel 7:450 BW. 29 Vergelijk artikel 7:454 BW. Het bijhouden van een dossier is een plicht van de zorgverlener die uit de behandelingsovereenkomst voortvloeit. Vergelijk voorts artikel 10 van het wetsvoorstel Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Kamerstukken 32402) waarin expliciet de plicht tot het vastleggen van een incident is vervat. 30 Deze plicht is niet als zodanig in de wet opgenomen, maar kan voortvloeien uit de plicht om als goed hulpverlener te handelen, neergelegd in artikel 7:453 BW. De reden voor deze aanbeveling is het verkorten van de periode van onzekerheid, met een grotere kans op behoud of herstel van vertrouwen. 10

12 4. Gevolgen beperken: de zorgaanbieder doet wat nodig is om eventuele negatieve gevolgen van een incident weg te nemen of te beperken (zoals het initiëren van een herstelbehandeling en het informeren van de patiënt en zijn familieleden) Onderzoek: de zorgaanbieder onderzoekt de toedracht van het incident en onderneemt de activiteiten die nodig zijn om herhaling van het (of een vergelijkbaar) incident te voorkomen of de kans daarop te verkleinen Openheid: zodra de toedracht van een incident bekend is, geeft de zorgaanbieder de patiënt informatie over de oorzaak van het incident op een zodanige wijze dat dit aansluit bij de wensen en behoeften van de patiënt. 33 Het medisch dossier wordt hem ter beschikking gesteld Gegevens en verklaringen verzamelen: de zorgaanbieder spant zich in voor het verzamelen van zo veel mogelijk gegevens. 35 Deze verplichting reikt verder dan het overleggen van het medisch dossier. 8. Erkennen en verontschuldigen: als sprake is geweest van een fout, dan erkent de zorgaanbieder de fout en biedt hij de patiënt excuses aan. 36 Ook in het geval dat zich een complicatie voordoet, is het van belang dat de zorgaanbieder de patiënt informeert en zich empathisch opstelt Deze plicht is niet als zodanig in de wet vervat, maar kan voortvloeien uit de plicht om als goed hulpverlener te handelen, neergelegd in artikel 7:453 BW. 32 Deze plicht is niet als zodanig in de wet vervat, maar kan voortvloeien uit de plicht om als goed hulpverlener te handelen, neergelegd in artikel 7:453 BW. De verplichting zal bovendien doorgaans zijn opgelegd door (de Raad van Bestuur) van het ziekenhuis waarin de hulpverlener werkzaam is. De hulpverlener dient een incident aan de zogeheten MIP-commissie te melden. Daarna volgt (intern) onderzoek. 33 Vergelijk artikel 7:448 BW. Het informeren van de patiënt is een plicht van de zorgverlener die uit de behandelingsovereenkomst voortvloeit. Hoewel niet als zodanig in de wet genoemd, is het informeren van de patiënt over een incident een plicht van de hulpverlener. Zie J. Legemaate, Patiëntveiligheid en patiëntenrechten, (oratie Amsterdam) Houten: Bohn Stafleu van Loghum, 2006; J. Legemaate, Recht op informatie over fouten van artsen, TVP 2007, nr. 1, p. 1-4; J. Legemaate, Patiëntveiligheid en patiëntenrechten, MC 12 mei 2006 (61) nr. 19, p ; KNMG, Omgaan met incidenten, fouten en klachten: wat mag van artsen worden verwacht?, april 2007; CBO Kwaliteitsinstituut voor de gezondheidszorg, Klachtenrichtlijn gezondheidszorg, Alphen aan den Rijn: Uitgever Van Zuiden, 2004, p en J.L. Smeehuijzen, K.A.P.C. van Wees, A.J. Akkermans, J. Legemaate, S. van Buschbach en J.E. Hulst (VU Amsterdam), Opvang en schadeafwikkeling bij onbedoelde gevolgen van medisch handelen, 2013, p. 1, met verwijzing naar internationale literatuur waaronder E. O Connor e.a., Disclosure of patient safety incidents: a comprehensive review, International Journal for Quality in Health Care 2010, vol. 22, no. 5, p Zie voor een voorbeeld uit de rechtspraak Rechtbank Amsterdam 7 januari 2009, L&S 2010, 77 (de rechtbank verhoogde de vergoeding van de immateriële schade omdat de arts de fout niet had gemeld). 34 Vergelijk artikel 7:456 BW. 35 Deze plicht is niet als zodanig in de wet vervat, maar kan voortvloeien uit de plicht om als goed hulpverlener te handelen, neergelegd in artikel 7:453 BW. Bovendien kan de plicht worden gezien in het kader van de verzwaarde motiveringsplicht die op de hulpverlener rust. Zie over de verzwaarde motiveringsplicht HR 20 november 1987, NJ 1988, 500, met nt. W.L. Haardt (Timmer/Deutman). Zie voor literatuur Asser Procesrecht/Asser / en R.P. Wijne, Aansprakelijkheid voor zorggerelateerde schade. Een onderzoek naar obstakels in het civiele aansprakelijkheidsrecht en alternatieven voor verhaal van zorggerelateerde schade (diss. Rotterdam) Den Haag: Boom Juridische uitgevers 2013, hoofdstuk 4, par Van het informeren over fouten of over een situatie waarbij het niet is gegaan zoals had gemoeten, moet worden onderscheiden het erkennen van (juridische) aansprakelijkheid door de hulpverlener. In de met de beroepsaansprakelijkheidsverzekeraar gesloten verzekeringsovereenkomst is doorgaans het verbod tot erkenning van aansprakelijkheid neergelegd (ingevolge artikel 7:953 BW). Dit is toegestaan om de belangen van de verzekeraar te waarborgen, zij het dat verbod niet mag tornen aan het recht van de patiënt om te worden geïnformeerd over fouten of over feitelijke aangelegenheden betreffende de uitvoering van de geneeskundige behandeling. 37 Vaak zal in eerste instantie onduidelijk zijn of de schade het gevolg is van een fout of van een complicatie. 11

13 9. Informeren over klacht of verzoek tot schadevergoeding: de zorgaanbieder informeert de patiënt in elk geval schriftelijk, maar het liefst ook mondeling, over de mogelijkheden tot het indienen van een klacht of verzoek tot schadevergoeding. 38 De aanbevelingen hebben het doel de patiënt inzicht te verschaffen over de aard en toedracht van het incident en het voorkomen van een gebrek aan vertrouwen in de zorgverlener met alle mogelijke gevolgen - zoals boosheid, frustratie, de wens tot het indienen van een klacht of vordering - van dien. Ik hecht eraan op te merken dat de zorgverlener dit streven te allen tijde hoog in het vaandel moet hebben staan, zowel voor zichzelf als voor de patiënt. Desalniettemin kan het zo zijn dat de patiënt niet uit boosheid verhaal wenst te halen maar simpelweg omdat hij zo veel schade lijdt dat zijn inkomenspositie onder druk komt te staan. Deze patiënt zal zijn schade moeten kunnen verhalen. Voorlichting over de juiste weg is daarbij van cruciaal belang. Een verkeerde juridische actie leidt onherroepelijk tot frustratie bij zowel arts als patiënt en brengt voor beide een onnodige (emotionele en financiële) belasting met zich Aanbevelingen Deel B 10. Belangenbehartiger informeert: als de patiënt een juridische belangenbehartiger in de arm heeft genomen, 40 informeert deze de patiënt over de bijzondere aard van medische aansprakelijkheidszaken en de daarmee gepaard gaande duur en de kosten van het traject Zorgaanbieder informeert: wanneer de patiënt zelf rechtstreeks de zorgaanbieder aansprakelijk stelt, informeert de zorgaanbieder de patiënt in grote lijnen over het verdere verloop en de te verwachten procedure. Tevens meldt de zorgaanbieder of hij de 38 De hulpverlener dient een klimaat te bevorderen waarin de patiënt zich vrij voelt klachten te uiten en dient op een zorgvuldige wijze met klachten om te gaan, zie KNMG, Omgaan met incidenten, fouten en klachten: wat mag van artsen worden verwacht?, 2007; KNMG, Klachtenrichtlijn Gezondheidszorg, 2005 en CBO Kwaliteitsinstituut voor de gezondheidszorg, Klachtenrichtlijn Gezondheidszorg, Alphen aan den Rijn: Van Zuiden Communications BV Zie R.P. Wijne, Aansprakelijkheid voor zorggerelateerde schade. Een onderzoek naar obstakels in het civiele aansprakelijkheidsrecht en alternatieven voor het verhaal van zorggerelateerde schade (diss. Rotterdam) Den Haag: Boom Juridische uitgevers 2013, hoofdstuk 2 over de verschillende juridische acties en par. 2.6 van dat hoofdstuk voor een beschouwing van de acties. 40 Uit onderzoek van Stichting De Ombudsman (2008) blijkt dat in ruim de helft van de zaken (55,2%) de respondenten in dat onderzoek zich hadden laten bijstaan door een belangenbehartiger. In 59,4% van die gevallen was dat een advocaat en in 29,5% werd de bijstand verzorgd door een rechtsbijstandverzekeraar. Zie Stichting De Ombudsman, Over leven in de medische letselschadepraktijk, De rechtsverhouding tussen de belangenbehartiger en de patiënt brengt met zich dat de belangenbehartiger bij zijn werkzaamheden de zorg van een goed opdrachtnemer in acht dient te nemen, zo volgt uit artikel 7:401 BW. Hoewel dit niet met zoveel woorden in de wettekst betreffende de verzekeringsovereenkomst is opgenomen, geldt ook voor de rechtsbijstandverzekeraar dat hij dient te handelen als een redelijk bekwaam en redelijk handelend rechtshulpverlener (zie bijvoorbeeld Rechtbank Amsterdam 10 oktober 2007, ECLI:NL:RBAMS:2007:BB7164; Rechtbank Amsterdam 30 januari 2008, ECLI:NL:RBAMS:2008:BD7591; Rechtbank Amsterdam 18 juni 2008, ECLI:NL:RBAMS:2008:BD6618 en Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 30 juli 2013, ECLI:NL:GHARL:2013:5655). Hieronder valt de plicht de patiënt te informeren over genoemde punten. Zie voorts artikel 7:403 BW. 12

14 behandeling van de schadeclaim aan zijn beroepsaansprakelijkheidsverzekeraar overdraagt Aansprakelijkstelling: de belangenbehartiger draagt zorg voor een goed gemotiveerde en onderbouwde aansprakelijkstelling en omschrijft zo mogelijk de medische en feitelijke gevolgen van de fout. 43 Het verdient tevens aanbeveling ook inzicht te verschaffen in de aard en omvang van de schade. 13. Ontvangstbevestiging: de beroepsaansprakelijkheidsverzekeraar maakt zich per omgaande, maar uiterlijk binnen twee weken nadat hij de aansprakelijkstelling van de zorgaanbieder heeft ontvangen, als betrokken partij bekend aan de afzender van de aansprakelijkstelling. Om transparantie over het traject te bevorderen stuurt hij met dat bericht een brochure daarover mee Informatie-uitwisseling: partijen stellen elkaar over en weer, met het oog op de beoordeling van de aansprakelijkheid en de gevolgen van de gestelde fout, de relevante medische en feitelijke gegevens ter beschikking. 45 In dat kader dient de patiënt toestemming te verlenen door middel van een ondertekende machtiging. 15. Standpunt aansprakelijkheid: de beroepsaansprakelijkheidsverzekeraar neemt in beginsel binnen drie maanden nadat hij de aansprakelijkstelling heeft ontvangen een onderbouwd standpunt in over de aansprakelijkheid. Mocht deze termijn niet haalbaar blijken, dan meldt hij dit onder opgave van redenen en geeft hij aan wanneer de patiënt alsnog een reactie kan verwachten Duidelijke motivering: de verzekeraar geeft schriftelijk en gemotiveerd aan wat hij erkent, wat hij afwijst en wat naar zijn mening nog nader onderzoek verdient. Hij laat, indien aan de orde, ook zijn standpunt weten over vergoeding van de gemaakte en te maken kosten van buitengerechtelijke rechtsbijstand en eventueel deskundigenonderzoek In dat verband wordt gewezen op de ontwikkeling dat ziekenhuizen in de toekomst meer schadeclaims zelf zullen gaan afwikkelen; verzekerde ziekenhuizen hebben een eigen risico en binnen dat risico is de afwikkeling aan de ziekenhuizen zelf. 43 Deze plicht valt te scharen onder de plicht zich als goed opdrachtnemer te gedragen, vervat in artikel 7:401 BW. 44 Hoewel dit niet met zoveel woorden in de wettekst betreffende de verzekeringsovereenkomst is opgenomen, dient de verzekeraar inzake verzekeringskwesties bij de uitvoering van zijn werkzaamheden te handelen als een redelijk bekwaam en redelijk handelend verzekeraar. Genoemd punt kan daaronder worden geschaard. Zie voor voorbeelden Gerechtshof Amsterdam 29 maart 2011, ECLI:NL:GHAMS:2011:BR1740; Rechtbank Rotterdam 20 juli 2011, ECLI:NL:RBROT:2011:BR4450 en Rechtbank Amsterdam 28 maart 2012, ECLI:NL:RBAMS:2012:BW1355. Zie ook conclusie A-G bij HR 9 maart 2012, ECLI:NL:HR:2012:BU9206 en conclusie A-G bij HR 5 oktober 2007, ECLI:NL:HR:2007:BA8774. Zie voorts uitvoerig over de norm waarnaar de verzekeraar zich dient te gedragen J.L. Smeehuijzen, Schadevergoeding wegens onzorgvuldige afwikkeling van letselschadevorderingen, NTBR 2009/44, p In dat verband wordt gewezen op de verplichtingen uit hoofde van het BW (7:454-7:457 BW), de Wet bescherming persoonsgegevens en op artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden. Zie nader R.P. Wijne, Aansprakelijkheid voor zorggerelateerde schade. Een onderzoek naar obstakels in het civiele aansprakelijkheidsrecht en alternatieven voor het verhaal van zorggerelateerde schade (diss. Rotterdam) Den Haag: Boom Juridische uitgevers 2013, hoofdstuk 8, par en par over de omgang met medische informatie in en buiten rechte. 46 Dit volgt uit de plicht om te handelen als een redelijk bekwaam en redelijk handelend verzekeraar. 47 Dit volgt uit de plicht om te handelen als een redelijk bekwaam en redelijk handelend verzekeraar. 13

15 17. Kosten deskundige: als de beroepsaansprakelijkheidsverzekeraar niet in staat mocht zijn om op een onderbouwde aansprakelijkstelling een gemotiveerd standpunt in te nemen over de aansprakelijkheid en het nodig vindt om een medisch deskundige in onderling overleg aan te zoeken, draagt hij daarvan de kosten Verschil op medisch gebied: als bij een goed onderbouwde aansprakelijkstelling en een goed gemotiveerde afwijzing daarvan een verschil van inzicht op het medische gebied blijft bestaan, zal in gezamenlijk overleg een deskundigenonderzoek worden gevraagd om in medisch opzicht de duidelijkheid te verschaffen die nodig is voor een juridisch oordeel over de bestreden behandeling. De kosten van dit deskundigenonderzoek komen in beginsel voor rekening van beide partijen. 19. Open communicatie: partijen communiceren open en voortvarend over de totstandkoming van een medisch deskundigenonderzoek in gezamenlijk overleg. De aanbevelingen zijn bedoeld om de voortgang van het proces te bewaken en de kosten en belasting te beperken. De aanbevelingen kunnen echter niet alle knelpunten met betrekking tot aansprakelijkheid oplossen. In veel zaken is sprake van een bewijsprobleem ter zake de tekortkoming van de zorgverlener in de nakoming van zijn verplichtingen uit de behandelingsovereenkomst en het condicio sine qua-non verband tussen de tekortkoming en de schade van de patiënt. Naleving van de aanbevelingen kan echter wel bijdragen aan een zo vlot en prettig mogelijke afwikkeling van de schade. 2.5 Registratie in het Register GOMA Inschrijving in het Register GOMA staat open voor zorgaanbieders, verzekeraars en belangenbehartigers. De organisaties in het register behoren de GOMA na te leven en integer en conform de standaarden van hun beroepsgroep te handelen. De Letselschade Raad beheert het Register GOMA. Bij de telling in 2013 bleken zich meer dan 20 organisaties te hebben aangemeld. Dit betreft ziekenhuizen en belangenbehartigers inclusief rechtsbijstandverzekeraars. 49 Het aantal (rechts)personen dat daadwerkelijk over is gegaan tot registratie is desalniettemin teleurstellend en dit geldt in het bijzonder voor belangenbehartigers en ziekenhuizen. Op 21 mei 2014 werden negen geregistreerden op de website van de Letselschade Raad vermeld: Centramed BA te Voorburg, MediRisk BA te Utrecht, VVAA Schadeverzekeringen te Utrecht NV, DAS Rechtsbijstand te Amsterdam, Hofmans Associates Letselschade Consultancy te Amsterdam, Pals Groep te Amsterdam, Andriessen Expertise te s-hertogenbosch en de ziekenhuizen Kempenhaeghe te Heeze en het UMCU te Utrecht. 50 De oorzaak van dit lage aantal kan gelegen zijn in onbekendheid met de GOMA, waarop in hoofdstuk 3 nader wordt ingegaan, in de omstandigheid dat commitment niet strookt met een onafhankelijke positie van een partij - zo is van enkele advocaten bekend dat zij zich 48 Dit volgt uit de plicht om te handelen als een redelijk bekwaam en redelijk handelend verzekeraar. 49 Informatie de Letselschade Raad 13 maart Informatie op de website van de Letselschade Raad <www.deletselschaderaad.nl>. 14

16 vanwege hun onafhankelijke positie niet willen conformeren aan een gedragscode die niet afkomstig is van hun eigen beroepsvereniging - maar ook in de overtuiging dat de aanbevelingen niet als good practices kunnen worden aangemerkt. Voor een beter inzicht is nader onderzoek vereist. 15

17 16

18 HOOFDSTUK 3 DE CONCLUSIES VAN RUIGROK NETPANEL 3.1 Inleiding Om inzicht te krijgen in de bekendheid, toepassing en naleving van de aanbevelingen uit Deel A en Deel B van de Gedragscode Openheid medische incidenten; betere afwikkeling Medische Aansprakelijkheid (GOMA) heeft De Letselschade Raad een kwantitatief onderzoek onder patiënten en professionals (professionals bestaan uit zorgprofessionals, beroepsaansprakelijkheidsverzekeraars en belangenbehartigers van patiënten) laten uitvoeren door marktonderzoekbureau Ruigrok NetPanel. 51 Het conceptrapport is eind februari 2014 aan de Letselschade Raad toegezonden. 52 Tegen de achtergrond van het verzoek van de Letselschade Raad om het kwantitatief onderzoek (de 0-meting) te voorzien van een wetenschappelijke en verdiepende analyse betreffende de bekendheid, toepassing en naleving van de GOMA, worden in dit hoofdstuk de bevindingen van Ruigrok NetPanel beschreven. Daartoe wordt aangehaakt bij de opzet van het rapport. 53 Na een algemene beschouwing van het rapport (par. 3.2), wordt aangevangen met een beschrijving van de bevindingen ten aanzien van de bekendheid met de GOMA (par. 3.3). Daarna wordt ingegaan op de bevindingen over de afhandeling van een incident door de zorgverlener (par. 3.4), gevolgd door een beschrijving van de bevindingen betreffende de behandeling van een verzoek tot schadevergoeding (par. 3.5). De algemene conclusie van het rapport van Ruigrok NetPanel wordt in de slotparagraaf beschreven (par. 3.6). Opvallende bevindingen zullen door mij als zodanig worden benoemd. 3.2 Validiteit en betrouwbaarheid Het rapport van Ruigrok NetPanel is het verslag van een kwantitatief onderzoek. Centraal stonden de volgende twee hoofdvragen: In hoeverre handelen ziekenhuizen, hun verzekeraars en belangenbehartigers van ziekenhuispatiënten conform de GOMA? In hoeverre ervaren ziekenhuispatiënten dat er conform de GOMA wordt gehandeld bij een (mogelijk) 54 medisch incident? De validiteit - wordt er gemeten wat de bedoeling is - en de betrouwbaarheid - zou bij herhaling hetzelfde resultaat worden verkregen - van het rapport bepalen in belangrijke mate de waarde die aan de bevindingen mogen worden toegekend. In dat verband moet vooraf worden opgemerkt dat de datacollectie voor zowel de consumenten (dit betreft de patiënten) als de professionals (dit betreft de zorgprofessionals, beroepsaansprakelijkheidsverzekeraars en belangenbehartigers van patiënten) gedurende 51 Zie voor informatie over Ruigrok NetPanel <www.ruigroknetpanel.nl>. Zie voor het rapport J. de Jongh en M. Boerma, De Letselschade Raad/GOMA. Een onderzoek naar de bekendheid, toepassing en naleving van de gedragscode GOMA na medische incidenten in ziekenhuizen, Amsterdam, februari Dit is de versie die ten grondslag ligt aan de onderhavige analyse. 53 Het rapport is ingedeeld in drie hoofdstukken: bekendheid GOMA, afhandeling door zorgverlener en behandeling van verzoek tot schadevergoeding. Zie voor de leeswijzer, p. 10 van het rapport. 54 Bedoeld is kennelijk een mogelijke fout. Dat er sprake is geweest van een incident is namelijk uitgangspunt voor het in werking treden van de GOMA. 17

19 een periode van negen maanden heeft plaatsgevonden. De respondenten zijn via verschillende kanalen - op uitnodiging van de beroepsaansprakelijkheidsverzekeraars MediRisk BA en Centramed BA of op uitnodiging van een belangenbehartiger of klachtenfunctionaris - benaderd; het betreft mitsdien geen steekproef. Referentiedata zijn niet beschikbaar geweest. De patiënten en de professionals hebben online een vragenlijst ontvangen. Deze vragenlijsten waren niet identiek, maar vertoonden wel grote gelijkenis. In de vragenlijst zijn zowel open vragen als matrixvragen opgenomen. Voorts wordt opgemerkt dat mij het aantal genodigde patiënten onbekend is. Wel is duidelijk dat 669 patiënten gestart zijn met het invullen van de vragenlijst en dat slechts 148 patiënten de beantwoording van de vragenlijst heeft afgerond. Eveneens is onduidelijk wat het aantal benaderde professionals is geweest. Wel blijkt uit het rapport dat 571 professionals gestart zijn met het beantwoorden van de vragenlijst. 79 Professionals hebben de beantwoording afgerond. Hieronder bevonden zich 13 zorgprofessionals (3 artsen). Het aantal afgeronde vragenlijsten is dus opvallend laag en dit geldt in het bijzonder voor de zorgprofessionals. Een oorzaak daarvoor wordt in het rapport van Ruigrok NetPanel niet terug gevonden. Verschillende oorzaken zijn mogelijk, waaronder een geringe bekendheid met de GOMA ook al geven de responderende professionals het antwoord op de hoogte te zijn van de GOMA, zie hierna. Het is immers niet onaannemelijk dat bij onbekendheid de wil en de mogelijkheid ontbreekt iets te zeggen over of te vinden van het voorgelegde onderwerp. Bij de waardering van de bevindingen is door Ruigrok NetPanel met het lage aantal responderende zorgprofessionals rekening gehouden door de desbetreffende resultaten zeer indicatief te noemen. 55 Wel blijken de bevindingen in lijn te liggen met andere onderzoeken, hetgeen aan de orde komt in hoofdstuk Bekendheid met de GOMA De voorgelegde vragen Het eerste thema dat door Ruigrok NetPanel is onderzocht betreft de bekendheid met de GOMA. Het is een deelvraag die beantwoording vereist voordat aan beantwoording van de twee hoofdvragen kan worden toegekomen. 56 De patiënten zijn drie vragen voorgelegd ter zake hun bekendheid met het bestaan van en de inhoud van de GOMA. De professionals zijn in dat kader twee vragen voorgelegd De bevindingen Uit de beantwoording van de vragen is gebleken dat 24% van het aantal patiënten dat de vragenlijst heeft afgerond, bekend is met de GOMA. Deze bekendheid is voornamelijk verkregen via het internet, de beroepsaansprakelijkheidsverzekeraar van de zorgaanbieder(s) en de Letselschade Raad. 57 De 24% die op de hoogte is van de GOMA is 55 Zie J. de Jongh en M. Boerma, De Letselschade Raad/GOMA. Een onderzoek naar de bekendheid, toepassing en naleving van de gedragscode GOMA na medische incidenten in ziekenhuizen, Amsterdam, februari 2014, p Zie voor die opbouw J. de Jongh en M. Boerma, De Letselschade Raad/GOMA. Een onderzoek naar de bekendheid, toepassing en naleving van de gedragscode GOMA na medische incidenten in ziekenhuizen, Amsterdam, februari 2014, p Patiënten konden kiezen uit meerdere opties en een alternatief antwoord (ander, namelijk ) aankruisen. 18

20 wisselend op de hoogte van de inhoud van de GOMA (43% (zeer) weinig kennis tot 34% (zeer) veel kennis). 58 Uit de beantwoording van de vragen is voorts gebleken dat 99% van het aantal professionals dat de vragenlijst heeft afgerond, bekend is met de GOMA. Van die 99% had 74% veel kennis van de inhoud. Dat maar weinig patiënten bekend zijn met de (inhoud van de) GOMA is mijns inziens opvallend, doch mogelijk te verklaren door het feit dat de GOMA primair bedoeld is voor professionals. Patiënten zouden mijns inziens wel moeten kunnen herkennen dat er conform de aanbevelingen van de GOMA gehandeld wordt. Dat de meeste of veel professionals (wel) bekend zijn met de GOMA en met de inhoud ervan moet bovendien wellicht worden genuanceerd gezien het lage aantal responderende zorgprofessionals. Hiervoor werd reeds geopperd dat een oorzaak daarvoor gelegen kan zijn in onbekendheid met de GOMA. 59 Het is dus mogelijk dat de responderende patiënten in aanraking zijn gekomen met zorgprofessionals die niet bekend zijn met de GOMA en de patiënten daarom niet van het bestaan van de GOMA op de hoogte zijn gesteld. Het kan ook zijn dat kennisoverdracht in het geheel niet of weinig plaatsvindt, bijvoorbeeld omdat het nut daarvan niet inzichtelijk is. Voor een nader inzicht is verdergaand onderzoek nodig. 3.4 Afhandeling van een incident door de zorgverlener De voorgelegde vragen Het tweede thema dat is onderzocht betreft de afhandeling van een incident door de zorgverlener. Dit deel van het onderzoek raakt aan de aanbevelingen in Deel A van de GOMA. De patiënten zijn 14 vragen voorgelegd die corresponderen met de aanbevelingen 1 tot en met 9 van de GOMA. Hun is gevraagd te vermelden of een bepaalde actie van toepassing is geweest op de eigen zaak. 60 Voorts is alle patiënten gevraagd aan te geven welke actie zij het meest van belang vonden (en vinden) bij de afhandeling van een (mogelijke) medische fout. 61 Aan de zorgprofessionals zijn met het oog op dezelfde aanbevelingen van de GOMA (maximaal) stellingen voorgelegd. Voorts is gevraagd te vermelden welke van de handelingen zijn gaan behoren tot de standaard procedure. 63 Aan de andere professionals - advocaten/juristen optredend voor ziekenhuizen en belangenbehartigers van patiënten - zijn 11 stellingen voorgelegd. De stellingen zien op de wijze waarop de 58 Patiënten konden kiezen uit de alternatieven zeer veel, veel, niet veel/niet weinig, weinig, zeer weinig, weet niet. 59 Hoofdstuk 2, par Tenzij de respondent niet was betrokken bij een incident; beantwoording van vraag 5 tot en met 22 werd dan overgeslagen. 61 Patiënten konden meerdere opties aankruisen en een alternatief antwoord (anders, namelijk, weet niet, geen) aankruisen. 62 Afhankelijk van de functie (arts, klachtenfunctionaris, stafmedewerker, leidinggevende of jurist) kon een aantal vragen worden overgeslagen. 63 Er zijn 12 handelingen voorgelegd. Ook kon een alternatief antwoord (anders, namelijk, weet niet, geen) worden aangekruist. 19

DE LETSELSCHADE RAAD / GOMA Een onderzoek naar de bekendheid, toepassing en naleving van de gedragscode GOMA na medische incidenten in ziekenhuizen

DE LETSELSCHADE RAAD / GOMA Een onderzoek naar de bekendheid, toepassing en naleving van de gedragscode GOMA na medische incidenten in ziekenhuizen DE LETSELSCHADE RAAD / GOMA Een onderzoek naar de bekendheid, toepassing en naleving van de gedragscode GOMA na medische incidenten in ziekenhuizen JORIS DE JONGH MARIEKE BOERMA AMSTERDAM, FEBRUARI 2014

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Inleiding

Hoofdstuk 1 Inleiding Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1 Het onderzoek Uit onderzoek blijkt dat in een fors aantal gevallen in de zorg vermijdbare schade wordt veroorzaakt en dat slechts in een fractie van de gevallen waarin waarschijnlijk

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den

Nadere informatie

Een patiënt stelt u aansprakelijk. Een claim, wat nu?

Een patiënt stelt u aansprakelijk. Een claim, wat nu? Arjan Kuik, tandarts, lid sinds 1983 VAN EEN ZORGPROFESSIONAL Een claim Een patiënt stelt u aansprakelijk. Een claim, wat nu? Een patiënt stelt u aansprakelijk. Wat nu? Informatie voor zorgprofessionals

Nadere informatie

De Letselschaderaad_GOMA_Tabellen Patiënten

De Letselschaderaad_GOMA_Tabellen Patiënten De Letselschaderaad_GOMA_Tabellen Weet u van het bestaan van de Gedragscode Openheid medische incidenten; betere afwikkeling Medische Aansprakelijkheid (GOMA)? Ja Nee of 24% 27% 16% 50% 67% 76% 73% 84%

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het kamerlid Leijten (SP) over een medisch letselschade fonds (2010Z18345)

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het kamerlid Leijten (SP) over een medisch letselschade fonds (2010Z18345) > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Grip op uw letselschade. Waar vind ik objectieve informatie? Letselschade, wat is dat eigenlijk? Wat mag ik van de schadeafhandeling verwachten?

Grip op uw letselschade. Waar vind ik objectieve informatie? Letselschade, wat is dat eigenlijk? Wat mag ik van de schadeafhandeling verwachten? Letselschade, wat is dat eigenlijk? Waar vind ik objectieve informatie? Hoe schakel ik een betrouwbare belangenbehartiger in? Wat mag ik van de schadeafhandeling verwachten? Grip op uw letselschade deletselschaderaad.nl

Nadere informatie

CURRICULUM VITAE. mr dr R Wijne

CURRICULUM VITAE. mr dr R Wijne CURRICULUM VITAE mr dr R Wijne November 2014 - heden Januari 2014 - heden Juli 2013 - heden Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden Functie: Raadsheer-plaatsvervanger Boom Juridische uitgevers Functie: Hoofdredacteur

Nadere informatie

Toelichting. voor slachtoffers van letselschade

Toelichting. voor slachtoffers van letselschade Toelichting voor slachtoffers van letselschade Letselschadehulp van Stichting Rechtsbijstand ZLM, wij doen het graag voor u! U heeft letsel opgelopen bij een verkeersongeval, een ongeluk op het werk, een

Nadere informatie

Het wetsvoorstel Wet deelgeschilprocedure voor letsel- en overlijdensschade

Het wetsvoorstel Wet deelgeschilprocedure voor letsel- en overlijdensschade Rotterdam Institute of Private Law Accepted Paper Series Het wetsvoorstel Wet deelgeschilprocedure voor letsel- en overlijdensschade M.P.G. Schipper & I. van der Zalm Published in AV&S 2010/3, nr. 15,

Nadere informatie

Aspecten van medische aansprakelijkheid

Aspecten van medische aansprakelijkheid Aspecten van medische aansprakelijkheid Prof. mr. dr. J.L. Smeehuijzen Vier onderwerpen Oorzaken moeizame afwikkeling; Toegeven fout en excuses; Verhouding open disclosure en veilig melden; De voorfase

Nadere informatie

GOMA: op weg naar een betere afwikkeling van medische aansprakelijkheidszaken?

GOMA: op weg naar een betere afwikkeling van medische aansprakelijkheidszaken? ARTIKEL GOMA: op weg naar een betere afwikkeling van medische aansprakelijkheidszaken? Mr. Chr.H. van Dijk & mr. A.E. Krispijn * 1 Inleiding Op 16 juni 2010 is de eerste versie van de Gedragscode Openheid

Nadere informatie

Position Paper. Voorstel van Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (kamerstukken 33 841) Ingebracht door de KNMG en GGZ Nederland

Position Paper. Voorstel van Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (kamerstukken 33 841) Ingebracht door de KNMG en GGZ Nederland DE KONINKLIJKE NEDERLANDSCHE MAATSCHAPPIJ TOT BEVORDERING DER GENEESKUNST IS DE ORGANISATIE VAN EN VOOR ARTSEN IN NEDERLAND Position Paper AAN Woordvoerders Eerste Kamer commissie VWS Voorstel van Wet

Nadere informatie

LVVP-reglement voor de behandeling van klachten van cliënten

LVVP-reglement voor de behandeling van klachten van cliënten LVVP-reglement voor de behandeling van klachten van cliënten Inleiding Op grond van de Wet Klachtrecht Cliënten Zorgsector (WKCZ) is een vrijgevestigd eerstelijns/gz-psycholoog, psychotherapeut / klinisch

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 31 016 Ziekenhuiszorg Nr. 59 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Samenvatting. Consument, ARAG SE, gevestigd te Leusden, hierna te noemen: Aangeslotene. 1. Procesverloop

Samenvatting. Consument, ARAG SE, gevestigd te Leusden, hierna te noemen: Aangeslotene. 1. Procesverloop Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2014-373 d.d. 9 oktober 2014 (mr. P.A. Offers, prof. mr. E.H. Hondius en drs. W. Dullemond, leden en mr. E.E. Ribbers, secretaris) Samenvatting

Nadere informatie

Een klacht. Laat het ons weten. mca.nl

Een klacht. Laat het ons weten. mca.nl Een klacht Laat het ons weten mca.nl Inhoudsopgave Mogelijkheden om uw klacht in te dienen 3 De kortste weg 3 De klachtenfunctionaris 4 Patiënten Klachtencommissie 5 Aansprakelijkstelling 6 Externe instanties

Nadere informatie

Klachtrecht: terug naar de bedoeling

Klachtrecht: terug naar de bedoeling Klachtrecht: terug naar de bedoeling MR H.C.B. (HILDE) VAN DER MEER NAJAARSVERGADERING VERENIGING VOOR GEZONDHEIDSRECHT 6 NOVEMBER 2015 Opbouw Inleidende beschouwing klachtrecht Doelstellingen klachtrecht

Nadere informatie

Gedragscode Openheid medische incidenten; betere afwikkeling Medische Aansprakelijkheid (goma)

Gedragscode Openheid medische incidenten; betere afwikkeling Medische Aansprakelijkheid (goma) Gedragscode Openheid medische incidenten; betere afwikkeling Medische Aansprakelijkheid (goma) deletselschaderaad.nl De Letselschade Raad wil de harmonie en duidelijkheid in de afhandeling van personenschade

Nadere informatie

DAS Nederlandse Rechtsbijstand Verzekeringmaatschappij N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Verzekeraar.

DAS Nederlandse Rechtsbijstand Verzekeringmaatschappij N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Verzekeraar. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2015-310 d.d. 27 oktober 2015 (prof. mr. M.L. Hendrikse, voorzitter en mr. F.E. Uijleman, secretaris) Samenvatting Rechtsbijstandverzekering,

Nadere informatie

REGLEMENT GESCHILLENCOMMISSIE DEFENSIE GENEESKUNDIGE ZORG Per 1 januari 2016

REGLEMENT GESCHILLENCOMMISSIE DEFENSIE GENEESKUNDIGE ZORG Per 1 januari 2016 REGLEMENT GESCHILLENCOMMISSIE DEFENSIE GENEESKUNDIGE ZORG Per 1 januari 2016 Begripsomschrijving Artikel 1. In dit reglement wordt verstaan onder: stichting : de Stichting Geschillencommissies voor Consumentenzaken;

Nadere informatie

29 800 XVI Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2005

29 800 XVI Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2005 vra2005vws-10 29 800 XVI Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2005 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Vastgesteld... 2005

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden (levering en betaling van zorg) Artikel 1. Definities

Algemene Voorwaarden (levering en betaling van zorg) Artikel 1. Definities Algemene Voorwaarden (levering en betaling van zorg) Artikel 1. Definities 1.1 Patiënt: onder Patiënt wordt in deze Algemene Voorwaarden verstaan een patiënt en/of zijn wettelijk vertegenwoordiger inzake

Nadere informatie

Convenant met BSA Schaderegelingsbureau B.V. inzake het standaardiseren van processen van werkgeversregres

Convenant met BSA Schaderegelingsbureau B.V. inzake het standaardiseren van processen van werkgeversregres Convenant met BSA Schaderegelingsbureau B.V. inzake het standaardiseren van processen van werkgeversregres Convenant tussen BSA en Verbond van Verzekeraars Overwegingen: BSA pleegt voor werkgevers (waaronder

Nadere informatie

Aegon Schadeverzekering N.V., gevestigd te Den Haag, hierna te noemen Aangeslotene.

Aegon Schadeverzekering N.V., gevestigd te Den Haag, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2014-382 d.d. 20 oktober 2014 (mr. A.W.H. Vink, voorzitter, prof. mr. M.L. Hendrikse en drs. L.B. Lauwaars RA, leden en mr. F.E. Uijleman, secretaris)

Nadere informatie

DAS Nederlandse Rechtsbijstand Verzekeringmaatschappij N.V, gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen: Aangeslotene.

DAS Nederlandse Rechtsbijstand Verzekeringmaatschappij N.V, gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen: Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2014-372 d.d. 9 oktober 2014 (mr. P.A. Offers, prof. mr. E.H. Hondius en drs. W. Dullemond, leden en mr. E.E. Ribbers, secretaris) Samenvatting

Nadere informatie

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken:

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken: Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2011-346 d.d. 2 december 2011 (mr. P.A. Offers, voorzitter, mr. B.F. Keulen en mr. A.W.H. Vink, leden, en mr.drs. D.J. Olthoff, secretaris)

Nadere informatie

Privacy en letselschaderegeling

Privacy en letselschaderegeling Privacy en letselschaderegeling (workshop 1) 1 e ronde: 13.30 14.15 uur 2 e ronde: 14.30 15.15 uur 12 e PIV Jaarconferentie, vrijdag 30 maart 2012 mr. ir. Jørgen Simons Twee thema s 1. Inzage slachtoffer

Nadere informatie

Rapport. Datum: 1 december 2010 Rapportnummer: 2010/338

Rapport. Datum: 1 december 2010 Rapportnummer: 2010/338 Rapport Datum: 1 december 2010 Rapportnummer: 2010/338 2 Klacht Beoordeling Conclusie AANBEVELING Onderzoek Bevindingen Klacht Verzoeker klaagt erover dat de IVW hem tijdens een telefoongesprek op 5 februari

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 080.00 ingediend door: tegen: hierna te noemen klager`, hierna te noemen 'verzekeraar. De Raad van Toezicht Verzekeringen heeft

Nadere informatie

Factsheet De aansprakelijkheid van de arts

Factsheet De aansprakelijkheid van de arts Factsheet De aansprakelijkheid van de arts Algemeen Als u vermoedt dat een beroepsbeoefenaar uw rechten heeft geschonden, kunt u hem of de zorginstelling waarbinnen hij werkt aansprakelijk stellen. Volgens

Nadere informatie

DAS Nederlandse Rechtsbijstand Verzekeringsmaatschappij N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene.

DAS Nederlandse Rechtsbijstand Verzekeringsmaatschappij N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2014-394 d.d. 29 oktober 2014 (prof. mr. M.L. Hendrikse, voorzitter, mr. E.M. Dil-Stork en dr. B.C. de Vries, leden en mr. I.M.L. Venker, secretaris)

Nadere informatie

ALGEMEEN De brief die niemand wil ontvangen :

ALGEMEEN De brief die niemand wil ontvangen : ALGEMEEN In de herziene Gedragscode NVI Leden 2014 zijn de algemene normen vastgelegd waaraan NVI leden moeten voldoen. Het doel van deze gedragscode is te waarborgen dat de NVI leden hun incassoactiviteiten

Nadere informatie

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken:

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken: Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2012-262 d.d. 17 september 2012 (prof. mr. M.M. Mendel, voorzitter, mr. E.M. Dil-Stork en mr. A.W.H. Vink, leden, en mr. drs. D.J. Olthoff,

Nadere informatie

Klaverblad Verzekeringen. Wat te doen bij letselschade?

Klaverblad Verzekeringen. Wat te doen bij letselschade? Klaverblad Verzekeringen Wat te doen bij letselschade? Klaverblad Verzekeringen Afrikaweg 2 2713 AW Zoetermeer Postbus 3012 2700 KV Zoetermeer sinds 1850 Telefoon 079-3 204 204 Fax 079-3 204 291 Internet

Nadere informatie

Klachtenregeling. To The Point Expertise BV

Klachtenregeling. To The Point Expertise BV Klachtenregeling To The Point Expertise BV 1 INHOUDSOPGAVE Artikel 1 Begripsbepalingen 3 Artikel 2 Samenstelling van de klachtencommissie 4 Artikel 3 Indiening van een klacht 4 Artikel 4 Doelstelling klachtenregeling

Nadere informatie

REGLEMENT GESCHILLENCOMMISSIE ZORGINSTELLINGEN Per 7 juli 2015

REGLEMENT GESCHILLENCOMMISSIE ZORGINSTELLINGEN Per 7 juli 2015 REGLEMENT GESCHILLENCOMMISSIE ZORGINSTELLINGEN Per 7 juli 2015 Begripsomschrijving Artikel 1. In dit reglement wordt verstaan onder: stichting: de Stichting Geschillencommissies voor Consumentenzaken;

Nadere informatie

Informatie voor slachtoffers

Informatie voor slachtoffers Personenschade Informatie voor slachtoffers U bent gewond geraakt bij een ongeval, waarbij een van onze verzekerden betrokken was. Vanzelfsprekend wensen wij u een voorspoedig herstel toe. In deze folder

Nadere informatie

2011D04279 LIJST VAN VRAGEN TOTAAL

2011D04279 LIJST VAN VRAGEN TOTAAL 2011D04279 LIJST VAN VRAGEN TOTAAL 1 De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) noemt het opvallend dat het aantal abortussen vanaf 20 weken is toegenomen en veronderstelt dat dit verband houdt met de

Nadere informatie

Klachten en complimenten

Klachten en complimenten Patiënteninformatie Klachten en complimenten Informatie over de klachtenopvang in Tergooi Inhoudsopgave Pagina De klachtenfunctionaris 5 Klachtencommissie 7 Als u het ziekenhuis aansprakelijk wilt stellen

Nadere informatie

u hebt letselschade 38114 12.14

u hebt letselschade 38114 12.14 u hebt letselschade 2 Een gespecialiseerde letselschadejurist behandelt uw zaak In de rij voor het verkeerslicht rijdt iemand achterop uw auto. Bij het voetballen breekt u een been na een tackle van een

Nadere informatie

Convenant loonregres

Convenant loonregres Overwegingen: Aon pleegt voor werkgevers onder meer loonregres ex. artikel artikel 6:107a BW; Aon is van mening dat er op grond van artikel 6:96 lid 2 sub b en c BW voor de zogenaamde buitengerechtelijke

Nadere informatie

Convenant (buitengerechtelijke) kosten Medische aansprakelijkheid

Convenant (buitengerechtelijke) kosten Medische aansprakelijkheid Convenant (buitengerechtelijke) kosten Medische aansprakelijkheid Convenant tussen de afdelingscommissies Algemene Aansprakelijkheid en Rechtsbijstand van het Verbond van Verzekeraars inzake CONVENANT

Nadere informatie

Gedragscode Medische Hulpmiddelen (GMH)

Gedragscode Medische Hulpmiddelen (GMH) Gedragscode Medische Hulpmiddelen (GMH) Inleiding en verantwoording De gezamenlijke medische hulpmiddelenindustrie SOMT, Stichting Ondernemingen Medische Technologie, heeft op uitdrukkelijk verzoek van

Nadere informatie

Patiëntenrechten en kinderen

Patiëntenrechten en kinderen Patiëntenrechten en kinderen 2 Wanneer uw kind in het CWZ wordt behandeld, vertrouwt u de zorg voor uw kind toe aan een arts of een andere deskundige. Kinderen worden in het CWZ zoveel mogelijk betrokken

Nadere informatie

Wie kan klagen? Een persoon of organisatie die gebruik maakt of heeft gemaakt van de diensten van een regionale ondersteuningsstructuur (ROS).

Wie kan klagen? Een persoon of organisatie die gebruik maakt of heeft gemaakt van de diensten van een regionale ondersteuningsstructuur (ROS). KLACHTENREGELING ROS-COLLECTIEF Inleiding Indien personen of organisaties een klacht willen indienen die betrekking heeft op (medewerkers van) een regionale ondersteuningsstructuur (ROS), dan dient men

Nadere informatie

Protocol. de Inspectie voor de Gezondheidszorg. de Nederlandse Zorgautoriteit

Protocol. de Inspectie voor de Gezondheidszorg. de Nederlandse Zorgautoriteit Protocol tussen de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de Nederlandse Zorgautoriteit inzake samenwerking en coördinatie op het gebied van beleid, regelgeving, toezicht & informatieverstrekking en andere

Nadere informatie

Medische aansprakelijkheid: over grote problemen, haalbare verbeteringen en overschatte revoluties

Medische aansprakelijkheid: over grote problemen, haalbare verbeteringen en overschatte revoluties Medische aansprakelijkheid: over grote problemen, haalbare verbeteringen en overschatte revoluties Prof. mr. dr. J.L. Smeehuijzen Prof. mr. dr. A.J. Akkermans Inleiding, achtergrond Jaarlijks naar schatting

Nadere informatie

Convenant tussen de afdelingscommissies Algemene Aansprakelijkheid, Motorrijtuigen en Rechtsbijstand van het Verbond van Verzekeraars inzake

Convenant tussen de afdelingscommissies Algemene Aansprakelijkheid, Motorrijtuigen en Rechtsbijstand van het Verbond van Verzekeraars inzake Convenant tussen de afdelingscommissies Algemene Aansprakelijkheid, Motorrijtuigen en Rechtsbijstand van het Verbond van Verzekeraars inzake REGELING BUITENGERECHTELIJKE KOSTEN MATERIEEL Overwegende dat:

Nadere informatie

Convenant tussen de afdelingscommissies Algemene Aansprakelijkheid, Motorrijtuigen en Rechtsbijstand van het Verbond van Verzekeraars inzake

Convenant tussen de afdelingscommissies Algemene Aansprakelijkheid, Motorrijtuigen en Rechtsbijstand van het Verbond van Verzekeraars inzake Convenant tussen de afdelingscommissies Algemene Aansprakelijkheid, Motorrijtuigen en Rechtsbijstand van het Verbond van Verzekeraars inzake REGELING (BUITENGERECHTELIJKE) KOSTEN MATERIEEL - 2010-2011

Nadere informatie

Raad van Toezicht Nederlandse Vereniging van Gecertificeerde Incasso-ondernemingen Postbus 279 1400 AG BUSSUM T: 035-6994210 F: 035-6945045

Raad van Toezicht Nederlandse Vereniging van Gecertificeerde Incasso-ondernemingen Postbus 279 1400 AG BUSSUM T: 035-6994210 F: 035-6945045 Raad van Toezicht Nederlandse Vereniging van Gecertificeerde Incasso-ondernemingen Postbus 279 1400 AG BUSSUM T: 035-6994210 F: 035-6945045 Uitspraak van de Raad van Toezicht van de Nederlandse Vereniging

Nadere informatie

BELANGENCONFLICTENBELEID Euromex NV

BELANGENCONFLICTENBELEID Euromex NV BELANGENCONFLICTENBELEID Euromex NV Verzekeringsbemiddelingsdiensten moeten altijd het belang van verzekerden respecteren. Euromex NV heeft een jarenlange ervaring als onafhankelijke rechtsbijstandsverzekeraar

Nadere informatie

t twaalfuurtje van deze week 9 april 2014

t twaalfuurtje van deze week 9 april 2014 t twaalfuurtje van deze week 9 april 2014 Makelaar adviseert te hoge vraagprijs; wel beroepsfout, geen schadeplichtigheid Op 26 maart 2014 heeft de rechtbank Den Haag een interessant vonnis gewezen met

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2009 230 Besluit van 18 mei 2009, houdende wijziging van het Besluit afbreking zwangerschap (vaststelling duur zwangerschap) Wij Beatrix, bij de gratie

Nadere informatie

2008/088 C E N T R A A L T U C H T C O L L E G E voor de Gezondheidszorg Beslissing in de zaak onder nummer 2008/088 van: A., wonende te B.

2008/088 C E N T R A A L T U C H T C O L L E G E voor de Gezondheidszorg Beslissing in de zaak onder nummer 2008/088 van: A., wonende te B. C E N T R A A L T U C H T C O L L E G E voor de Gezondheidszorg Beslissing in de zaak onder nummer van: A., wonende te B., appellant, klager in eerste aanleg, tegen C., arts, werkzaam te D., verweerder

Nadere informatie

Rapport. Datum: 24 april 2001 Rapportnummer: 2001/110

Rapport. Datum: 24 april 2001 Rapportnummer: 2001/110 Rapport Datum: 24 april 2001 Rapportnummer: 2001/110 2 Klacht Verzoeker, een Afghaanse asielzoeker, klaagt over de lange duur van de behandeling door de Immigratie- en Naturalisatiedienst van het Ministerie

Nadere informatie

Arbeidsongeschikt. En dan?

Arbeidsongeschikt. En dan? Arbeidsongeschikt. En dan? Inhoud Voor wie is deze folder bedoeld? 5 Ik heb een aanvraag tot uitkering ingediend. Wat gebeurt er nu? 5 Beroepsarbeidsongeschiktheid 5 Passende arbeid 5 Gangbare arbeid

Nadere informatie

REGLEMENT GESCHILLENCOMMISSIE ENERGIELABEL per 7 juli 2015

REGLEMENT GESCHILLENCOMMISSIE ENERGIELABEL per 7 juli 2015 REGLEMENT GESCHILLENCOMMISSIE ENERGIELABEL per 7 juli 2015 Begripsomschrijving Artikel 1. In dit reglement wordt verstaan onder: stichting : de Stichting Geschillencommissies voor Consumentenzaken; commissie

Nadere informatie

Nationale-Nederlanden Schadeverzekering Maatschappij N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene.

Nationale-Nederlanden Schadeverzekering Maatschappij N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2013-113 d.d. 15 april 2013 (mr. A.W.H. Vink, voorzitter, mr. E.M. Dil-Stork en mr. B.F. Keulen, leden en mevrouw mr. F.E. Uijleman, secretaris)

Nadere informatie

Toelichting. slachtoffer van een ongeval

Toelichting. slachtoffer van een ongeval Toelichting slachtoffer van een ongeval Slachtoffer van een ongeval, wat nu? U heeft letsel bij een ongeval opgelopen. Er komt heel wat op u af. Naast de eerste zorg en het herstel, krijgt u ook te maken

Nadere informatie

Burgerinitiatief schriftelijke informatieplicht medische. behandelingsovereenkomst

Burgerinitiatief schriftelijke informatieplicht medische. behandelingsovereenkomst chirurg. Patiënten weten vaak niet of nauwelijks aan welke risico s ze bij een ingrepen]. ingreep worden blootgesteld. behandelingsovereenkomst Burgerinitiatief schriftelijke informatieplicht medische

Nadere informatie

Klachtenreglement Stichting Slachtofferhulp Nederland

Klachtenreglement Stichting Slachtofferhulp Nederland Klachtenreglement Stichting Slachtofferhulp Nederland Slachtofferhulp Nederland is een zelfstandige toonaangevende, deskundige en professioneel opererende organisatie. Zij werkt met vrijwilligers en betaalde

Nadere informatie

Nederlandse Vereniging Psychomotorische kindertherapie. KLACHTENREGLEMENT Herziene versie januari 2007

Nederlandse Vereniging Psychomotorische kindertherapie. KLACHTENREGLEMENT Herziene versie januari 2007 Nederlandse Vereniging Psychomotorische kindertherapie KLACHTENREGLEMENT Herziene versie januari 2007 Algemeen Het klachtenreglement van de N.V.P.M.K.T. beschrijft de opvang, bemiddeling en behandeling

Nadere informatie

Uw patiëntendossier. bescherming van uw persoonsgegevens

Uw patiëntendossier. bescherming van uw persoonsgegevens Uw patiëntendossier bescherming van uw persoonsgegevens Uw patiëntendossier Als u naar het ziekenhuis komt voor onderzoek of behandeling maken wij een patiëntendossier over u. In de wet is vastgelegd wat

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. Uit de stukken is, voor zover voor de beoordeling van de klacht van belang, het navolgende gebleken.

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. Uit de stukken is, voor zover voor de beoordeling van de klacht van belang, het navolgende gebleken. RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 2006.2274 (047.06) ingediend door: hierna te noemen 'klaagster', tegen: hierna te noemen 'verzekeraar'. De Raad van Toezicht

Nadere informatie

OORDEEL. Het klachtenformulier is gedateerd 13 november 2008 en bij het secretariaat ingeboekt op 17 november 2008 onder nummer 80-2008.

OORDEEL. Het klachtenformulier is gedateerd 13 november 2008 en bij het secretariaat ingeboekt op 17 november 2008 onder nummer 80-2008. Dossiernummer 80-2008 OORDEEL Verzoeker De heer en mevrouw B. te Almelo Datum verzoek Het klachtenformulier is gedateerd 13 november 2008 en bij het secretariaat ingeboekt op 17 november 2008 onder nummer

Nadere informatie

WGBO boek 7, afdeling 5 Burgerlijk wetboek (BW) Citeren als: artikel 7:446, lid 1 BW etc. Afdeling 5. De overeenkomst inzake geneeskundige behandeling

WGBO boek 7, afdeling 5 Burgerlijk wetboek (BW) Citeren als: artikel 7:446, lid 1 BW etc. Afdeling 5. De overeenkomst inzake geneeskundige behandeling WGBO boek 7, afdeling 5 Burgerlijk wetboek (BW) Citeren als: artikel 7:446, lid 1 BW etc. Afdeling 5. De overeenkomst inzake geneeskundige behandeling Artikel 446 1. De overeenkomst inzake geneeskundige

Nadere informatie

De Commissie heeft vastgesteld dat tussenkomst van de Ombudsman Financiële Dienstverlening niet tot oplossing van het geschil heeft geleid.

De Commissie heeft vastgesteld dat tussenkomst van de Ombudsman Financiële Dienstverlening niet tot oplossing van het geschil heeft geleid. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 21 d.d. 2 april 2009 (mr. M.M. Mendel, voorzitter, mr. E.M. Dil - Stork en mr. B. Sluijters) 1. Procedure De Commissie beslist met inachtneming

Nadere informatie

U heeft letsel opgelopen, wat nu?

U heeft letsel opgelopen, wat nu? U heeft letsel opgelopen, wat nu? Belangrijk U heeft als gevolg van een ongeval letsel opgelopen. Hierbij was een verzekerde van De Goudse betrokken en daarom ontvangt u van ons dit document. Hierin leest

Nadere informatie

De regeling zal periodiek worden geëvalueerd om deze op effectiviteit te toetsen en voor mogelijke verbetering zorg te dragen.

De regeling zal periodiek worden geëvalueerd om deze op effectiviteit te toetsen en voor mogelijke verbetering zorg te dragen. Preambule Deze regeling is vastgesteld door het bestuur van Deloitte Holding B.V. (hierna: het Bestuur ) en geldt voor Deloitte Holding B.V. en al haar (directe of indirecte) volledige dochtermaatschappijen

Nadere informatie

Persoonlijk en inzichtelijk. Samen letselschade afhandelen.

Persoonlijk en inzichtelijk. Samen letselschade afhandelen. Persoonlijk en inzichtelijk. Samen letselschade afhandelen. Letselschade Letselschade, wat nu? U bent gewond geraakt bij een ongeval, waarbij één van onze verzekerden betrokken was. Ten eerste wensen wij

Nadere informatie

Rapport. Datum: 13 oktober 2004 Rapportnummer: 2004/401

Rapport. Datum: 13 oktober 2004 Rapportnummer: 2004/401 Rapport Datum: 13 oktober 2004 Rapportnummer: 2004/401 2 Klacht Het niet opnemen van een rechtsmiddelenclausule conform artikel 3:45 van de Algemene wet bestuursrecht in de beslissing van 17 december 2003

Nadere informatie

Achmea Personenschade: aangenaam!

Achmea Personenschade: aangenaam! Achmea Personenschade: aangenaam! INHOUD Achmea Personenschade: aangenaam! 3 Wat doen wij voor u? 4 Hoe doen wij dat? 5 Met wie krijgt u te maken? 7 Wat doet u? 9 Wat betalen wij? 10 Zoekt u extra hulp?

Nadere informatie

Trage afhandeling aansprakelijkstelling Gemeente Amsterdam VGA Verzekeringen

Trage afhandeling aansprakelijkstelling Gemeente Amsterdam VGA Verzekeringen Rapport Gemeentelijke Ombudsman Trage afhandeling aansprakelijkstelling Gemeente Amsterdam VGA Verzekeringen Samenvatting 2 december 2013 RA132061 De voordeur van de woning van een man wordt, naar later

Nadere informatie

De Commissie heeft partijen opgeroepen voor een mondelinge behandeling op 16 april 2012.

De Commissie heeft partijen opgeroepen voor een mondelinge behandeling op 16 april 2012. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2012-174 d.d. 12 juni 2012 (mr. P.A. Offers, voorzitter, mr. B.F. Keulen en mr. A.W.H. Vink, leden, en mr. F.E. Uijleman, secretaris) Samenvatting

Nadere informatie

De rechten en plichten van de patiënt

De rechten en plichten van de patiënt 1/6 Algemeen De rechten en plichten van de patiënt Inleiding Als patiënt hebt u een aantal rechten en plichten die zijn vastgelegd in de Wet Bescherming Persoonsgegevens, de Wet op de Geneeskundige Behandelingsovereenkomst

Nadere informatie

Kennis en ervaringen met e-health van mensen met een chronische longziekte

Kennis en ervaringen met e-health van mensen met een chronische longziekte Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Kennis en ervaringen met e-health van mensen met een chronische longziekte, J. Hofstede & M. Heijmans, NIVEL, november

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den

Nadere informatie

Arbeidsongeschikt. En dan? Klantbrochure

Arbeidsongeschikt. En dan? Klantbrochure Arbeidsongeschikt. En dan? Klantbrochure Voor wie is deze folder bedoeld? Deze folder is voor u van belang als u een aanvraag tot uitkering wilt indienen op uw arbeidsongeschiktheidsverzekering. Als u

Nadere informatie

2. Wanneer start de termijn van 6 weken als genoemd in art.17 lid 1 Wkkgz?

2. Wanneer start de termijn van 6 weken als genoemd in art.17 lid 1 Wkkgz? Wkkgz: vragen en antwoorden Nieuwe vragen worden wekelijks aan dit overzicht toegevoegd. Wij raden u daarom aan om voor actuele informatie over de Wkkgz, onze website goed in de gaten te houden. 1. Wat

Nadere informatie

Allianz Nederland Schadeverzekering schade

Allianz Nederland Schadeverzekering schade Allianz Nederland Schadeverzekering Letselschade Letsel? U bent verzekerd van een goede schaderegeling. Rechtsbijstandverzekering Motorrijtuigen Veiligheid in het verkeer, óók juridisch Inhoud 1 2 3 4

Nadere informatie

Kinderen, hun ouders en patiëntenrechten

Kinderen, hun ouders en patiëntenrechten Kinderen, hun ouders en patiëntenrechten Albert Schweitzer ziekenhuis november 2013 pavo 0282 Inleiding Kinderen worden steeds serieuzer genomen. Zij worden zoveel mogelijk betrokken bij de zaken die hen

Nadere informatie

Preambule Verschillen tussen medisch adviseurs en behandelende artsen Lidmaatschap beroepsvereniging, consequenties Artikel 1 Begrippen

Preambule Verschillen tussen medisch adviseurs en behandelende artsen Lidmaatschap beroepsvereniging, consequenties Artikel 1 Begrippen TOELICHTING BIJ DE BEROEPSCODE VOOR MEDISCH ADVISEURS WERKZAAM IN PARTICULIERE VERZEKERINGSZAKEN EN/OF PERSONENSCHADEZAKEN 4 september 2013 Preambule In de beroepscode wordt zowel de individuele verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Kwaliteitscode Rechtsbijstand

Kwaliteitscode Rechtsbijstand Kwaliteitscode Rechtsbijstand De Algemene Ledenvergadering van het Verbond van Verzekeraars heeft op 15 december 2010 de volgende Kwaliteitscode voor Rechtsbijstandverzekeraars en juridisch zelfstandige

Nadere informatie

Datum 18 september 2015 Betreft Kamervragen over het informeren van familie bij erfelijke aanleg voor kanker

Datum 18 september 2015 Betreft Kamervragen over het informeren van familie bij erfelijke aanleg voor kanker > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Landelijk Register van Gerechtelijke Deskundigen, LRGD. Raad voor de Tuchtrechtspraak U I T S P R A A K

Landelijk Register van Gerechtelijke Deskundigen, LRGD. Raad voor de Tuchtrechtspraak U I T S P R A A K Landelijk Register van Gerechtelijke Deskundigen, LRGD Raad voor de Tuchtrechtspraak U I T S P R A A K Inzake de klacht van [Klaagster BV], gevestigd te [gemeente] aan de [adres], hierna te noemen klaagster,

Nadere informatie

De Letselschade Richtlijn Licht Letsel (schadeafwikkeling en smartengeld)

De Letselschade Richtlijn Licht Letsel (schadeafwikkeling en smartengeld) De Letselschade Richtlijn Licht Letsel (schadeafwikkeling en smartengeld) De Letselschade Raad heeft in 1999 een richtlijn ontwikkeld voor een efficiënte en slachtoffervriendelijke wijze van afwikkeling

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 191.99 ingediend door: wonende te hierna te noemen 'klaagster', vertegenwoordigd door te tegen: gevestigd te hierna te noemen

Nadere informatie

Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2013-132 d.d. 6 mei 2013 (mr. A.W.H. Vink, voorzitter en mr. S.N.W. Karreman, secretaris)

Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2013-132 d.d. 6 mei 2013 (mr. A.W.H. Vink, voorzitter en mr. S.N.W. Karreman, secretaris) Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2013-132 d.d. 6 mei 2013 (mr. A.W.H. Vink, voorzitter en mr. S.N.W. Karreman, secretaris) Samenvatting Rechtsbijstandverzekering. In een geval

Nadere informatie

: Gerard Spong : 4 juni 2014. Wijziging verzekeringswet

: Gerard Spong : 4 juni 2014. Wijziging verzekeringswet van datum woorden : Gerard Spong : 4 juni 2014 : 1345 Wijziging verzekeringswet 1. De minister van Volksgezondheid heeft het voornemen geuit art. 13 Zorgverzekeringswet te wijzigen. De wijziging komt er

Nadere informatie

Procedure Klachtmeldingen

Procedure Klachtmeldingen Afdeling Inspectie Gezondheidszorg Procedure Klachtmeldingen Klachtmeldingen over de gezondheidszorg door burgers Versie 1 september 2012 NO. VERVOLGBLAD: 2 Voorwoord De Inspectie voor de Volksgezondheid

Nadere informatie

Samenvatting werkwijze bij calamiteiten in de patiëntenzorg. Instituut Ondersteuning Patiëntenzorg April versie 3

Samenvatting werkwijze bij calamiteiten in de patiëntenzorg. Instituut Ondersteuning Patiëntenzorg April versie 3 Samenvatting werkwijze bij calamiteiten in de patiëntenzorg Instituut Ondersteuning Patiëntenzorg April versie 3 Inleiding en definities Enkele woorden vooraf Calamiteiten in de patiëntenzorg hebben veelal

Nadere informatie

Klachtenreglement Klachtenportaal Zorg

Klachtenreglement Klachtenportaal Zorg Klachtenreglement Klachtenportaal Zorg De onafhankelijke Klachtenregeling voor ZZP-ers in de zorg Op grond van de Wet Klachtrecht Cliënten Zorgsector is iedere zorgaanbieder sinds 1november 1995 verplicht

Nadere informatie

Algemene voorwaarden 2015. Algemeen

Algemene voorwaarden 2015. Algemeen Algemene voorwaarden 2015 Algemeen Deze voorwaarden zijn onder uitdrukkelijke terzijdestelling van daarmee in strijd zijnde voorwaarden van de opdrachtgever of de cliënt van toepassing in de verhouding

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

N.V. Univé Schade, gevestigd te Assen, hierna te noemen Aangeslotene.

N.V. Univé Schade, gevestigd te Assen, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2014-233 d.d. 6 juni 2014 (mr. A.W.H. Vink, voorzitter en mevrouw mr. I.M.L. Venker, secretaris) Samenvatting Consument en Aangeslotene hebben

Nadere informatie

Selectief contracteren? Prima, maar beperk mijn keuzevrijheid niet! Verzekerden en verzekeraars over selectief contracteerbeleid

Selectief contracteren? Prima, maar beperk mijn keuzevrijheid niet! Verzekerden en verzekeraars over selectief contracteerbeleid Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Romy Bes, Anne Brabers, Margreet Reitsma-van Rooijen en Judith de Jong. Selectief contracteren? Prima, maar beperk mijn

Nadere informatie