Studiekeuzevoorlichting: Vier keer vergeleken

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Studiekeuzevoorlichting: Vier keer vergeleken"

Transcriptie

1 Studiekeuzevoorlichting: Vier keer vergeleken

2 T. van den Brink Beleidsmedewerker onderwijs Landelijke Studenten Vakbond (LSVb) Met dank aan Josephine Verstappen, beleidsmedewerker onderzoeksbureau. Drieharingstraat BJ Utrecht Oktober 2013, Utrecht Website:

3 Inhoudsopgave STUDIEKEUZEVOORLICHTING: VIER KEER VERGELEKEN LSVb 2013 Samenvatting... 3 Inleiding... 5 Onderzoeksopzet... 6 Studielast en verwachtte inzet, kennis en competenties van studenten... 8 Contacturen... 9 Zelfstudie Noodzakelijke karaktereigenschappen en competenties Noodzakelijke inhoudelijke kennis Extra studiekosten Arbeidsmarkt Beroepsperspectief Baangarantie Kans op een baan Startsalaris Omvang studie en rendement Grootte van de studie Aantal eerstejaars Student-docent ratio Werkgroepsgrootte Uitval in het eerste jaar Bachelorrendement Onderwijs en onderwijsomgeving Inhoud studie en studieprogramma Studiebegeleiding Fantastische faciliteiten Nauw contact met docenten Topdocenten Taal van het onderwijs Deeltijd Didactische methode Invulling keuzeruimte Excellentietraject Best beoordeeld / hoog op ranglijst P a g e 1 216

4 Struikelvak Stage Medezeggenschap Instroom en Doorstroom Bindend studie advies Numerus fixus Selectie Aansluiting master Intakegesprek Verwante opleidingen Toegangseisen Internationalisering Buitenland Internationale sfeer Stad Huisvesting Stad Hoogst en laagst scorende instellingen Top 15 brochures Vergelijkende grafieken Studie in cijfers Conclusie Bijlage I Onderzochte bachelor studies Bijlage II Correlaties P a g e 2 216

5 Samenvatting STUDIEKEUZEVOORLICHTING: VIER KEER VERGELEKEN LSVb 2013 Door de blijvende aandacht voor studiesucces en de juiste student op de juiste plaats is het belangrijk dat aankomende studenten beschikking hebben over objectieve en vergelijkbare voorlichtingsbrochures. Aankomend studenten moeten ondersteund worden in hun behoefte aan informatie. Er zijn twee structurele problemen in de studievoorlichting via brochures. Ten eerste ontbreekt er in folders over opleidingen veel noodzakelijke informatie die studiekiezers nodig hebben om hun studiekeuze te maken. Zo wordt er in 60% van de onderzochte brochures geen inzicht verschaft in de te verwachten contacturen en in 54% van de gevallen wordt geen inzicht gegeven in de extra studiekosten. Daarnaast ontbreekt er in 91% van het materiaal een indicatie van het te verwachten startsalaris en wordt er in 75% geen beeld geschetst van de werkgroepsgrootte. Ook geeft maar 14% van de hogescholen die een BSA hanteren hier informatie over. Verder mist in 97% van het materiaal inzicht in de student-docentratio. Ten slotte wordt er alleen in brochures die Studie in cijfers bevatten, melding gemaakt van de uitval of het rendement van de betreffende opleiding. Dit betekent dat er in 90% van de folders geen cijfers over uitval en rendement worden gegeven. Uit een vergelijking met de pilot Studie in cijfers blijkt dat veel informatie die hier in gegeven moet worden momenteel niet opgenomen is in het voorlichtingsmateriaal. Deelname aan dit project zou dus een verbetering zijn van het niveau van voorlichting. Al deze en meer ontbrekende gegevens zorgen voor een zeer onvolledig beeld van de te kiezen opleiding, terwijl de toekomstige student deze gegevens hard nodig heeft bij het maken van een keuze. Door het gebrek aan toereikende en vergelijkbare informatie wordt het voor studiekiezers moeilijk een passende en succesvolle studiekeuze te maken. Daarnaast blijkt dat er in veel brochures nog steeds misleidende informatie staat. In dit onderzoek zijn de claims van instellingen vergeleken met accreditatierapporten van de NVAO en gegevens uit de NSE. In de meeste gevallen pakt deze vergelijking negatief uit zoals bij fantastische faciliteiten en studiebegeleiding. Ten slotte toont dit onderzoek aan dat er een groot verschil is tussen de hogescholen en universiteiten, maar ook tussen de verschillende opleidingen. Gelukkig zijn er ook instellingen die wel uitgebreid voorlichten zoals de Universiteit Leiden en de Hanzehogeschool Groningen. Om tot betere voorlichting te komen, beveelt de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb) het volgende aan: Wanneer instellingen bepaalde claims doen in hun voorlichtingsmateriaal, moeten deze onderbouwd worden met objectieve cijfers. Het gebruik van subjectieve informatie moet zoveel mogelijk beperkt worden. Bij gebruik van cijfers om bepaalde claims te onderbouwen, is het belangrijk dat er onderlinge afspraken gemaakt worden welke cijfers er gebruikt worden. Een voorbeeld hiervan is de pilot Studie in Cijfers. Wanneer alle instellingen dezelfde cijfers gebruiken zijn de claims ook vergelijkbaar voor studiekiezers. Daarnaast moet de informatie in Studie in P a g e 3 216

6 cijfers aangevuld worden met de door ons aangegeven kenmerken, zoals die in het hoofdstuk studiebijsluiter staan weergegeven. Voor zover dit nog niet gebeurd, laat de voorlichting via brochures en via de website meer aansluiten bij overige studievoorlichtingsactiviteiten. Door alle voorlichtingsactiviteiten meer met elkaar te integreren, ontstaat een beter beeld van de opleiding. Het is belangrijk dat het voorlichtingsmateriaal gedeeld wordt met middelbare scholen. Schooldecanen moeten goed op de hoogte zijn van alle verschillende opleidingsmogelijkheden en de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van studiekeuzebegeleiding. Het vervroegen van de aanmelddatum moet ook binnen het voortgezet onderwijs serieus opgepakt worden. Dit kan bijvoorbeeld door de invoering van Loopbaan Oriëntatie Begeleiding (LOB) trajecten in het curriculum van de middelbare school. P a g e 4 216

7 Inleiding Na drie afzonderlijke onderzoeken naar voorlichting voor aankomende studenten op universiteiten of hogescholen, combineren wij in dit onderzoek het voorlichtingsmateriaal van zowel universiteiten als hogescholen. Zodoende hopen wij in één onderzoek een compleet overzicht te bieden van de voorlichtingsbrochures door en binnen het Nederlandse hoger onderwijs. De vorige onderzoeken hebben er mede voor gezorgd dat er een brede discussie op gang is gekomen over de noodzaak van goede voorlichting. De boodschap die uit deze discussie voortvloeide, is dat voorlichting eerlijker, vollediger en makkelijker te vergelijken moet zijn. Een van de resultaten hiervan is de start van Studie in Cijfers in 2012 met als doel de studiekeuze-informatie objectiever te maken. Na de aanvankelijke start van de pilot met 4 hogescholen sluiten steeds meer hogescholen zich aan en heeft ook de eerste universiteit zich aangemeld. Per 1 mei 2014 moet van minister Bussemaker de voorlichting adequaat zijn 1. Dit onderzoek hoopt inzicht te geven in de stappen die instellingen nog moeten maken om hieraan te voldoen. Naast de vorige onderzoeken, blijkt ook dat voorlichting nog steeds een probleem is uit de startmonitor; Ruim de helft van de studenten die in het eerste jaar uitvallen, geeft hiervoor als reden dat zij de verkeerde studie hebben gekozen. Ook geven uitvallers vaak aan dat hun verwachtingen over de opleiding niet zijn uitgekomen en dat zij niet voldoende gemotiveerd zijn voor hun opleiding. Dat gebrek aan motivatie blijkt in drie kwart van die gevallen weer te komen doordat zij een verkeerd beeld van de opleiding hadden toen zij eraan begonnen. 2 De ambitie om een kenniseconomie te zijn die meedraait in de top van de wereld 3 blijft een doelstelling van de overheid. In dit kader is het van groot belang om de juiste student op de juiste plek te krijgen. De beperkte middelen en de studenten moeten zo goed mogelijk ingezet worden om het meeste uit zowel de studenten als de instellingen te halen. Dit kan alleen worden bereikt met een traject van matching tussen de student en de opleiding of instelling. Goed en objectief voorlichtingsmateriaal vormt een belangrijk onderdeel van dit traject. Pas wanneer de studiekiezer daar toegang tot heeft, ontstaat er een correct beeld van wat er van een student verwacht wordt en wat de student zelf kan verwachten. Hoe kan immers van een student een weloverwogen en gemotiveerde studiekeuze worden verlangd wanneer deze onvolledig en/of onjuist wordt voorgelicht? Wij zullen, waar nodig, aanbevelingen doen om de kwaliteit van het voorlichtingsmateriaal te verbeteren zodat studiekiezers een eerlijke kans krijgen en zonder achterstand aan hun studiecarrière kunnen beginnen. Hiervoor gaan wij ook graag in gesprek met de betreffende, of andere, hogescholen en universiteiten om te bekijken hoe de voorlichtingsfolders verbeterd kunnen worden. 1 Kamerstukken nr pg. 6 2 Adviezen voor studiekiezers op basis van de Startmonitor, ResearchNed Kwaliteit in verscheidenheid Strategische Agenda Hoger Onderwijs, Onderzoek en Wetenschap, OCW 2011, pg. 4 P a g e 5 216

8 Onderzoeksopzet STUDIEKEUZEVOORLICHTING: VIER KEER VERGELEKEN LSVb 2013 Vanwege de vergelijkbaarheid met de drie vorige onderzoeken is er ook dit keer voor gekozen om naar de brochures van opleidingen te kijken. Instellingen promoten hun brochures via websites als een manier om over opleidingen meer informatie te verkrijgen. Hierdoor mag verwacht worden dat die brochures in ieder geval een compleet overzicht geven van de beschikbare informatie, zo niet een completer beeld dan de websites bieden. De volgende voorbeelden onderschrijven dit beeld: Ben je geïnteresseerd in een hbo-opleiding van Hogeschool Inholland? Wil je meer weten over onze hboopleidingen? Vraag één of meer brochures aan! 4, Voor meer informatie over de verschillende opleidingen kun je brochures bestellen of zelf online je eigen magazine samenstellen. 5 Brochures geven daarnaast een beter vergelijkbaar beeld van de beschikbare informatie voor studiekiezers; websites veranderen immers en informatie wordt op verschillende manieren aangeboden. Daarnaast verschilt de mate waarin informatie vindbaar is door de opzet van een website. Bovendien wijst recent onderzoek van het Landelijk Aktiecomité Scholieren (LAKS) uit dat studiekiezers nog steeds behoefte hebben aan folders. 6 Het onderzoek omvat zeven verschillende universitaire bacheloropleidingen van elf universiteiten en zes verschillende hbo bacheloropleidingen van 26 hogescholen. In totaal zijn er 141 voorlichtingsbrochures onderzocht. De onderzochte hbo opleidingen zijn: lerarenopleiding basisonderwijs (Pabo), culturele en maatschappelijke vorming (CMV), commerciële economie, informatica, medische hulpverlening en toegepaste psychologie. In het wo zijn de volgende opleidingen onderzocht: biomedische wetenschappen, communicatie wetenschappen, geschiedenis, informatica, psychologie, rechtsgeleerdheid en wiskunde. Niet op alle instellingen worden deze studies aangeboden. Daarom is waar mogelijk een variant onderzocht die nauw aansluit bij de zojuist genoemde studies. Zie voor het totale overzicht van alle onderzochte opleidingen bijlage I. In het hbo zijn dezelfde studies als vorig jaar meegenomen, medische hulpverlening is daar nog aan toegevoegd vanwege de problemen met stageplaatsen bij die opleiding. In het wo is er in vergelijking met het vorige onderzoek enigszins gekort op het aantal opleidingen om de omvang van het onderzoek te beperken. Er zijn zowel kleine als grote studies vertegenwoordigd, alsookalfa, bèta en gamma studies en er is overlap in de sectoren van de hbo en wo opleidingen. Met behulp van gesprekken met studenten, aankomend studenten en onderzoek 7 heeft de LSVb een top 10 samengesteld met indicatoren die van belang worden geacht om een goed beeld van een opleiding te krijgen en wat er van studenten verwacht wordt bij de desbetreffende opleiding. De lijst met te onderzoeken kenmerken is daarna aangevuld met informatie die uit de brochures naar voren kwam. Dit heeft geresulteerd in verschillende indicatoren die in dit onderzoek uitgebreid aan bod komen. 4 Hogeschool INHOLLAND 5 Rijksuniversiteit Groningen 6 Onderzoek naar gebruik, waardering, impact en behoefte aan LOB onder scholieren en studenten, LAKS Startmonitor 2012, ResearchNED P a g e 6 216

9 De onderzochte kenmerken zijn per thema gegroepeerd om ook naar de onderlinge samenhang te kunnen kijken. Dit heeft geresulteerd in de volgende thema s: Studielast en verwachte inzet en kennis van studenten, Arbeidsmarkt, Omvang studie en rendement, Onderwijs en onderwijsomgeving, Instroom en Doorstroom, Internationalisering en Stad. De dataset is, daar waar gegevens beschikbaar waren, aangevuld met de accreditatierapporten van de NVAO 8, uitkomsten van de Nationale Studenten Enquête (NSE) 9, bachelorrendementscijfers 10 en arbeidsmarktgegevens 11. Hierdoor is het mogelijk om bepaalde claims van de instellingen met objectieve gegevens te vergelijken. De resultaten van dit onderzoek zijn vergeleken met de onderzoeken naar voorlichting in het hbo 12 en wo 13 van vorig jaar. Daarbij moet in acht genomen worden dat de opleidingen CMV en Pabo geen vergelijkbare variant hebben op het wo. Bij elk kenmerk wordt tussen haakjes de score van het vorige onderzoek weergegeven. Bij de resultaten van de private aanbieders is meegenomen dat sommige informatie minder of niet belangrijk is voor hun studenten. De meeste studenten werken al waardoor de arbeidsmarkt gegevens minder relevant zijn, en ook de informatie over de huisvestingsmogelijkheden is van minder belang. 8 NVAO Accreditatierapporten 9 NSE HBO-raad Bachelorrendement 11 HBO-monitor 12 Voorlichting of verkooptruc?, LSVb Verleiden of voorlichten?, LSVb, 2012 P a g e 7 216

10 Studielast en verwachtte inzet, kennis en competenties van studenten Het eerste thema dat behandeld wordt, is verwachte inzet, kennis en competenties. Hierbij gaat het om onderwerpen die te maken hebben met wat er door instellingen van aankomende studenten verwacht wordt. Dit thema bestaat uit de volgende kenmerken: Contacturen Zelfstudie Noodzakelijke karaktereigenschappen en competenties Noodzakelijke inhoudelijke kennis Extra studiekosten Om de juiste student op de juiste plaats te krijgen, is het belangrijk dat wederzijdse verwachtingen duidelijk door instelling en student op elkaar afgestemd worden. Pas wanneer dit op een correcte wijze gebeurd is, kan er sprake zijn van matching. Daarom is het belangrijk dat de instellingen hun verwachtingen op een heldere en ondubbelzinnige manier communiceren. Hoe dat op dit moment gebeurt, zal aan de hand van bovenstaande kenmerken in dit hoofdstuk onderzocht worden. P a g e 8 216

11 Contacturen Bij contacturen is er gekeken of er in de brochures vermeld staat hoeveel contacturen een aankomende student gemiddeld per week kan verwachten. Voorbeelden hiervan zijn: In het eerste jaar heb je gemiddeld 13 contacturen per week 14, ca. 15 contacturen en 25 uur zelfstudie (40 uur in totaal) 15 Het vermelden van het aantal contacturen is belangrijk omdat studiekiezers gewend zijn om op de middelbare school veel klassikaal les te krijgen. Bij de meeste studies in het hoger onderwijs is dit niet het geval. Daarom is het goed dat aankomende studenten op de hoogte worden gebracht van dit verschil. Daarnaast geeft het aantal contacturen samen met de verwachtte zelfstudietijd aan hoeveel tijdsinvestering er van een student verwacht wordt. In slechts 38% van de wo folders wordt het aantal contacturen vermeld, op het hbo is dit nog lager (30%) (28%) 16, in het wo staat het in de helft (49%) 17 van de brochures. Medische hulpverlening is de best scorende hbo opleiding (50%), toegepaste psychologie scoort met 20% het laagst. Op het wo scoort psychologie het hoogst (67%), biomedische wetenschappen, communicatiewetenschap en geschiedenis scoren met 40% het laagst. Er zijn 4 hogescholen die 100% scoren en 16 hogescholen vermelden niets over de contacturen. Drie universiteiten scoren 100% en 3 universiteiten scoren niet. 14 Biomedische wetenschappen Universiteit Leiden Psychologie Maastricht University Tussen haakjes de score uit het hbo voorlichtingsonderzoek Voorlichting of verkooptruc?, LSVb Tussen haakjes de score uit wo voorlichtingsonderzoek Verleiden of voorlichten?, LSVb 2012 P a g e 9 216

12 P a g e

13 P a g e

14 P a g e

15 Zelfstudie Bij het kenmerk zelfstudie is er gekeken of er in de brochures vermeld staat hoeveel uren aan zelfstudie een aankomende student gemiddeld per week moet verrichten. Goede voorbeelden hiervan zijn: Daarnaast moet je veel zelfstandig studeren. Gemiddeld koste de studie veertig uur per week 18, De andere uren studeer je zelfstandig: je zoekt en bestudeert materiaal in de bibliotheek of in een archief, je bereidt je voor op colleges of tentamens of je schrijft een werkstuk. 19 De vermelding hiervan is belangrijk voor aankomende studenten omdat ze meestal van een onderwijsvorm komen waar de hoeveelheid (t)huiswerk veel minder zal zijn dan in het hoger onderwijs. Door duidelijk te maken wat hoger onderwijs inhoudt, wordt voorkomen dat er verkeerde vooronderstellingen bij de aankomende studenten zijn en dat ze hun tijd niet goed indelen. Ook is het belangrijk dat aankomende studenten zich beseffen dat er een grote mate van zelfstandigheid en verantwoordelijkheid van hen zal worden gevraagd binnen het hoger onderwijs. In slechts 23% van de brochures staat de zelfstudietijd vermeld. Er is een significant verschil tussen de score van hogescholen en universiteiten, hogescholen scoren 8% (27%) en universiteiten 48% (52%). De score van hogescholen is extra verontrustend omdat hij nog lager is dan de 27% score van vorig jaar. CMV is de hoogst scorende opleiding op het hbo (17%), psychologie scoort van de universitaire studies het hoogst met 67%. De Hogeschool van Amsterdam (HvA) scoort met 60% het hoogst onder de hogescholen, er zijn 3 universiteiten met een 100% score en 3 universiteiten met een 0% score. 18 Psychologie Universiteit Leiden Geschiedenis Universiteit van Amsterdam 2013 P a g e

16 P a g e

17 P a g e

18 P a g e

19 Noodzakelijke karaktereigenschappen en competenties Brochures scoren op het kenmerk noodzakelijke karaktereigenschappen wanneer er een profiel geschetst wordt van de aankomende student. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan de volgende kenmerken; student is nauwkeurig, student heeft een brede interesse, et cetera. Voorbeelden uit brochures hiervan zijn: Verder moet je zelfstandig kunnen werken; je studeert vaak zelfstandig thuis of in de bibliotheek, gaat op zoek naar literatuur, schrijft een wetenschappelijk paper of bereidt een presentatie voor. Het komt daarbij van pas als je initiatief toont en nieuwsgierig bent. 20, Je hebt een onderzoekende en kritische geest en belangstelling voor wetenschap en psychologisch onderzoek 21 In 64% van de brochures wordt inzicht gegeven in de noodzakelijke karaktereigenschappen die volgens de opleiding wenselijk zijn voor het goed doorlopen van de studie. Op het hbo is de score 61% (66%)op het wo 69% (71%). Medische hulpverlening scoort met 50% het hoogst op het hbo, CMV het laagst met 0%. Op het wo scoort informatica het hoogst met 88% en psychologie het laagst met 56%. Negen hogescholen en vijf universiteiten scoren 100%, zes hogescholen en 2 universiteiten scoren niet op dit kenmerk. 20 Communicatiewetenschap Universiteit van Amsterdam Psychologie Universiteit Leiden 2013 P a g e

20 P a g e

21 P a g e

22 P a g e

23 Noodzakelijke inhoudelijke kennis Brochures scoren op het kenmerk noodzakelijke inhoudelijke kennis wanneer er - naast de verplichte profielen - aanvullende informatie wordt gegeven over vakken die belangrijk zijn. Voorbeelden hiervan zijn: Je hebt een brede belangstelling. Biologie, geschiedenis, aardrijkskunde vind je leuke vakken en je houdt ook van wetenschap en techniek, kunst en cultuur, sport en bewegen. Je bent een alleskunner 22, Daarnaast beheers je de Nederlandse taal goed en heb je affiniteit met statistiek 23, Een goede kennis van het Engels is onontbeerlijk; de vakken economie, geschiedenis en maatschappijleer kunnen goed van pas komen. 24 In 26% van de brochures wordt noodzakelijke inhoudelijke kennis vermeld, de brochures van het hbo scoren in 18% (30%) van de gevallen, op het wo is dit 40% (72%). Opvallend is dus, dat op dit punt de folders er duidelijk op achteruit zijn gegaan ten opzichte van vorig jaar. Op het hbo scoort medische hulpverlening (50%) het hoogst, CMV scoort niet. Van de universitaire studies scoort psychologie met 56% het hoogst, communicatiewetenschappen en geschiedenis scoren met 20% het laagst. Drie hogescholen scoren 100%, 15 hogescholen scoren niet, 1 universiteit scoort 100% en 2 scoren niet. 22 Lerarenopleiding basisonderwijs Hanzehogeschool Groningen Toegepaste psychologie Saxion Hogeschool Communicatiewetenschap Universiteit van Amsterdam 2013 P a g e

24 P a g e

25 P a g e

26 P a g e

27 Extra studiekosten STUDIEKEUZEVOORLICHTING: VIER KEER VERGELEKEN LSVb 2013 Bij het kenmerk extra studiekosten gaat het erom dat in de brochure vermeld staat hoeveel kosten de student moet maken naast het betalen van het wettelijke collegegeld. Het gaat hierbij vooral om geld voor het aanschaffen van boeken, maar ook excursies, labjassen, en dergelijke. Een voorbeeld uit een brochure is: De kosten van boeken, syllabi en andere studiematerialen bedragen voor het eerste jaar van de opleiding ongeveer 400 euro. 25, Daarnaast dien je rekening te houden met een eenmalige Fontysbijdrage ( 48) en de kosten voor studieboeken, leermiddelen en activiteiten. 26, Maar aan je studie zijn meer kosten verbonden. Boeken zijn de belangrijkste kostenpost. Reken op 250,- tot 750,- per jaar. 27 In totaal wordt in 46% van de brochures op dit kenmerk gescoord. Hogescholen scoren significant hoger 58% (62%) dan universiteiten 25% (21%). Toegepaste psychologie scoort van de hbo opleidingen het hoogst (70%), CMV en MHV scoren met 50% het laagst. Van de universitaire brochures scoort informatica met 38% het hoogst, rechtsgeleerdheid scoort met 13% het laagst. Tien hogescholen scoren 100%, 11 hogescholen scoren niet. Twee universiteiten scoren 100%, 6 universiteiten scoren niet. Naast het feit dat er in meer dan de helft van de brochures niks gezegd wordt over de extra studiekosten werd er ook misleidend geïnformeerd. Een voorbeeld hiervan is de bovengenoemde Fontysbijdrage, Fontys heeft deze nadat wij contact met ze opgenomen hebben, verwijderd uit al hun voorlichtingsmateriaal. 25 Informatica Hogeschool Leiden Informatica Fontys Hogescholen Algemene brochure TU Delft 2013 P a g e

28 P a g e

29 P a g e

30 P a g e

31 P a g e

32 Arbeidsmarkt STUDIEKEUZEVOORLICHTING: VIER KEER VERGELEKEN LSVb 2013 Het tweede thema dat behandeld wordt, is arbeidsmarkt. Het gaat bij dit thema om onderwerpen die te maken hebben met de arbeidsmarkt van een specifieke opleiding. Dit thema is opgebouwd uit de volgende kenmerken: Beroepsperspectief Baangarantie Kans op een baan Startsalaris Er zijn al lang zorgen over het aantal aankomende studenten dat kiest voor een opleiding in de techniek 28. Eerlijke en heldere voorlichting over de perspectieven die een bètaopleiding kan bieden, zou kunnen helpen om meer scholieren voor een carrière in deze richting te interesseren. Voor hogescholen is dit thema belangrijker dan voor universiteiten, het hbo-bachelordiploma is een veel meer een algemeen aanvaarde startkwalificatie dan een universitaire bachelor. Het merendeel van de afgestudeerde zal dan ook meteen de arbeidsmarkt op stromen, waar universitaire studenten bijna altijd nog een aansluitende masteropleiding gaan volgen. Tegelijkertijd is het belangrijk om te bedenken dat toekomstige ontwikkelingen op de arbeidsmarkt moeilijk te voorspellen zijn. Zodoende is er enige terughoudendheid geboden wanneer het aankomt op het toekomstperspectief van een bepaalde sector binnen de arbeidsmarkt. In dit hoofdstuk zal er aan de hand van de bovenstaande kenmerken gekeken worden naar de manier waarop hogescholen momenteel voorlichten over de arbeidsmarkt van door hen aangeboden opleidingen. 28 Kabinetsreactie op het Masterplan Bèta en Technologie: Naar 4 op de 10; meer technologietalent voor Nederland P a g e

33 Beroepsperspectief STUDIEKEUZEVOORLICHTING: VIER KEER VERGELEKEN LSVb 2013 Het kenmerk beroepsperspectief wordt gescoord wanneer een brochure aankomende studenten een beeld geeft van de beroepsmogelijkheden die een opleiding biedt. Een voorbeeld hiervan is: Al wordt vaak gedacht dat je als geschiedenisstudent gedoemd bent voor het onderwijs, dat is niet de realiteit. 29, Na de masteropleiding kun je gaan werken in het bedrijfsleven, bij de overheid, bij nonprofit organisaties, bij de media of bij kennisinstituten, zoals het Voedingscentrum, Schuttelaar & Partners of Milieu Centraal. 30, Als jongerenwerker, sociaal makelaar, of beleidsmedewerker. 31 In alle brochures staat het beroepsperspectief van de opleiding vermeld. In 100% (93%) van de brochures van de hogescholen en in 100% (100%) van de universitaire brochures wordt op dit kenmerk gescoord. 29 Geschiedenis Rijksuniversiteit Groningen Toegepaste communicatiewetenschap Wageningen University CMV Avans Hogeschool 2013 P a g e

34 P a g e

35 P a g e

36 P a g e

37 Baangarantie Brochures scoren op het kenmerk baangarantie wanneer er overduidelijk de indruk wordt gewekt dat het bijna onmogelijk moet zijn om na het succesvol afronden van de studie geen baan op niveau te vinden. Voorbeelden hiervan zijn: Als afgestudeerde kun je uit talloze banen kiezen. 32, Later vind je vrijwel zeker een baan op hbo-niveau. 33, De garantie hebben dat ze tijdens of direct na de opleiding een prachtige loopbaan gaan ontwikkelen! 34 In 5% van de brochures wordt een baangarantie gegeven. Drie procent (7%) van de hbo folders en 8% (8%) van de wo folders scoren op dit kenmerk. Commerciële economie en informatica zijn op het hbo de enige folders waarin dit soms vermeld wordt. Wiskunde is de hoogst scorende folder op dit kenmerk in het wo. Drie hogescholen en vier universiteiten scoren op dit kenmerk. 32 Technische informatica Technische Universiteit Delft CE Avans AD Small business & retail management Fontys 2013 P a g e

38 P a g e

39 P a g e

40 P a g e

41 Kans op een baan STUDIEKEUZEVOORLICHTING: VIER KEER VERGELEKEN LSVb 2013 Brochures scoren op het kenmerk kans op een baan wanneer er inzicht gegeven wordt in het arbeidsmarktperspectief van de desbetreffende opleiding. Voorbeelden hiervan zijn: Onze afgestudeerden zijn zeer gewild bij professionele organisaties 35, De arbeidsmarkt vertoont een constante vraag naar goede juristen" 36, Na je afstuderen hoef je niet lang stil te zitten: 80% van onze afgestudeerden heeft binnen drie maanden een baan. 37, Afgestudeerden met de juiste bagage en juiste instelling hebben goede mogelijkheden op de arbeidsmarkt 38 Het arbeidsmarktperspectief wordt slechts in 40% van de brochures vermeld. Het is apart dat de hbo brochures 36% (38%) slechter scoren dan de wo brochures 46% (48%). Op het hbo scoort MHV het hoogst met 100% en toegepaste psychologie met 20% het laagst. Op het wo scoort wiskunde het hoogst met 89% en biomedische wetenschappen het laagst (20%). Drie hogescholen scoren 100% en 13 scoren 0%, 2 universiteiten scoren 100% en 1 scoort niet. 35 Social work Fontys hogescholen Rechtsgeleerdheid Universiteit Leiden Moleculaire Levenswetenschappen Wageningen University Lerarenopleiding basisonderwijs Fontys Hogeschool 2013 P a g e

42 P a g e

43 P a g e

44 P a g e

45 Startsalaris Brochures scoren op het kenmerk startsalaris wanneer er een indicatie gegeven wordt van de hoogte van het salaris na het afstuderen. Voorbeelden hiervan zijn: 2050 gemiddelde aanvangssalaris afgestudeerd psycholoog 39, Je eerste salaris als assistent-controller is ongeveer 1550 tot 1750 bruto per maand. 40 In slechts 9% van de folders staat het startsalaris na afstuderen vermeld, in de hbo brochures is dit 10% (8%) en in de wo brochures 6% (3%). In het hbo scoort MHV het hoogst met 50%, toegepaste psychologie (0%) en pabo (4%) scoren het laagst. In het wo scoren alleen informatica (13%), psychologie (11%) en rechtsgeleerdheid (13%). HZ university of applied science scoort met 100% het hoogst van de hogescholen en de universiteit Utrecht (50%) is de enige universiteit die op dit kenmerk scoort. 39 Psychologie Universiteit Leiden Bedrijfseconomie Hogeschool Zuyd 2013 P a g e

46 P a g e

47 P a g e

48 P a g e

49 P a g e

50 Omvang studie en rendement Het derde thema dat behandeld wordt, is omvang van de studie en rendement. De omvang van de studie wordt samen met het rendement behandeld omdat er vooral zorgen zijn over de rendementen van grote opleidingen. Bovendien wordt er in het hoofdlijnenakkoord tussen de HBOraad en OCW speciale aandacht gevraagd voor onderwijsintensivering van grote studies. Dit thema bestaat uit de volgende onderdelen: - Grootte van de studie - Aantal eerstejaars - Student-docent ratio - Werkgroepgrootte - Uitval in het eerste jaar - Bachelorrendement De omvang van een studie is vooral belangrijk om studiekiezers erop te wijzen dat er soms grote verschillen in de groepsgrootte bestaan tussen het onderwijs op de middelbare school en het onderwijs op de hogeschool. Duidelijke communicatie op dit gebied kan de eerste schok over de massaliteit van hoger onderwijs verminderen. De LSVb vindt het zorgelijk dat er door de overheid steeds meer op rendement wordt gefocust. Door de grotere waarde die er aan rendement wordt toegekend, is het belangrijk dat instellingen hier ook duidelijk over communiceren. P a g e

51 Grootte van de studie STUDIEKEUZEVOORLICHTING: VIER KEER VERGELEKEN LSVb 2013 Brochures scoren op het kenmerk grootte van de studie wanneer ze op enige manier aankomende studenten duidelijk maken wat de omvang van de studie is. Dit kan een objectieve of subjectieve omschrijving betreffen. Voorbeelden hiervan zijn: We zijn groot in totale omvang, maar al onze vestigingen zijn klein en overzichtelijk 41, Hoewel geschiedenis een populaire opleiding is, is ons onderwijs zeker niet massaal. 42, Kleinschalig en daarmee persoonlijk 43 In 43% van de brochures wordt een indicatie van de omvang van de studie gegeven, in het hbo is dat 34% (26%) en in het wo is dat 60% (50%). Er is een duidelijke toename op dit kenmerk ten opzichte van vorig jaar, in het hbo is die voornamelijk te wijten aan de opname van dit kenmerk in de studiebijsluiter. Maar nog steeds wordt er in meer dan de helft van de brochures geen melding gemaakt van de omvang van de studie. MHV scoort het hoogste van de hbo studies met 50%, commerciële economie het laagst met 22%. Psychologie scoort van de wo studies het hoogst met 78%, biomedische wetenschappen en communicatiewetenschappen scoren met 40% het laagst. 9 hogescholen scoren 100% en 12 hogescholen scoren niet, 4 universiteiten scoren 100% en 2 universiteiten scoren niet. 41 Informatica Inholland Geschiedenis Radboud Universiteit Nijmegen Lerarenopleiding basisonderwijs Fontys Hogescholen 2013 P a g e

52 P a g e

53 P a g e

54 P a g e

55 Aantal eerstejaars STUDIEKEUZEVOORLICHTING: VIER KEER VERGELEKEN LSVb 2013 Brochures scoren op het kenmerk aantal eerstejaars wanneer er uit de brochures blijkt hoeveel eerstejaars studenten een studie telt. Hierbij zijn ook de numerus fixus studies meegenomen waarbij het aantal beschikbare plekken vermeld is. Het weergeven van het aantal eerstejaars is een goede indicator voor studiekiezers om de omvang van de opleiding te kunnen bepalen. Wanneer dit goed vergelijkbaar gebeurt, kunnen studiekiezers een opleiding kiezen die qua omvang het beste bij hun wensen aansluit. In slecht 27% van de brochures wordt het aantal eerstejaars vermeld, gezien de lagere score dan de 43% op omvang van de studie is dit een indicatie dat de studies die de omvang van de studie vermelden dat lang niet allemaal objectief met cijfers onderbouwen. In de hbo brochures is de score 17% (1%), in het wo 44% (37%). MHV scoort het hoogst van de hbo studies met 50%, toegepaste psychologie met 10% het laagst. Van de universitaire brochures scoort psychologie met 78% het hoogst en communicatiewetenschappen en geschiedenis met 20% het laagst. De Hogeschool Arnhem en Nijmegen en Iselinge Hogeschool scoren met 100% het hoogst, 21 hogescholen scoren niet. Drie universiteiten scoren 100% en 2 universiteiten scoren 0%. P a g e

56 P a g e

57 P a g e

58 P a g e

59 Student-docent ratio STUDIEKEUZEVOORLICHTING: VIER KEER VERGELEKEN LSVb 2013 De brochures scoren op het kenmerk student-docent ratio wanneer deze ratio in de brochure vermeld wordt. Een voorbeeld hiervan is: docent: student is 1:15 44 Naast het aantal eerstejaars geeft dit kenmerk een goed idee van de omvang waarin het onderwijs wordt aangeboden. Hoe hoger de student-docent ratio, hoe onwaarschijnlijker het is dat er op een kleinschalige en intensieve wijze onderwijs wordt gegeven op de opleiding. In het kader van de beoogde kwaliteitsslag in het hoger onderwijs wordt veel nadruk gelegd op de intensivering van het onderwijs. Een deel van de hogescholen zijn voorstander van verruiming van de ruimte voor de toepassing van selectie aan de poort. Het mogelijk maken van kleinschalig en intensief onderwijs is een voornaam argument in deze discussie. Uit informatie over de student-docent ratio kan blijken of hogescholen hun beloften op dit gebied ook waar (kunnen) maken. Slechts in 3% van de brochures staat de student-docent ratio vermeld. In de hbo brochures is dit 1% (0%) en in de wo brochures 7% (3%). Toegepaste psychologie aan de HAN is de enige hogeschool brochure die hierop scoort. Er zijn drie wo studies die hierop scoren, Wageningen university (100%) en de Radboud universiteit (14%) zijn de enige 2 universiteiten die dit kenmerk vermelden. 44 Moleculaire levenswetenschappen Wageningen University 2013 P a g e

60 P a g e

61 P a g e

62 P a g e

63 Werkgroepsgrootte STUDIEKEUZEVOORLICHTING: VIER KEER VERGELEKEN LSVb 2013 Opleidingen scoren op het kenmerk werkgroepsgrootte wanneer de omvang van de werkgroepen wordt gekwantificeerd. Voorbeelden hiervan zijn: werkgroepen bestaan uit 12 tot 24 studenten 45, Een gemiddelde werkgroep bestaat uit 20 studenten. 46, De lessen volg je in kleine groepen van maximaal 25 studenten. 47 In 25% van de brochures wordt de werkgroepsgrootte vermeld. In de hbo brochures is dit 22% (11%), in de wo brochures 29% (23%). MHV scoort van de hbo brochures het hoogste met 50%, informatica scoort met 18% het laagst. Van de universitaire brochures scoort geschiedenis met 60% het hoogst en wiskunde met 0% het laagst. Drie hogescholen scoren 100% en 18 hogescholen scoren 0%. De Erasumus Universiteit Rotterdam scoort als enige 100%, 6 universiteiten scoren 0%. 45 Psychologie Universiteit Leiden Informatica Universiteit Utrecht CE NTI 2013 P a g e

64 P a g e

65 P a g e

66 P a g e

67 Uitval in het eerste jaar STUDIEKEUZEVOORLICHTING: VIER KEER VERGELEKEN LSVb 2013 Een brochure scoort op het kenmerk uitval in het eerste jaar wanneer aankomende studenten inzicht krijgen in het rendement van het eerste studiejaar. Het percentage studenten dat uitvalt in het eerste jaar zegt op zichzelf niets over de kwaliteit van een opleiding. Er kunnen immers verschillende redenen zijn waarom uitval bij een opleiding hoger is dan ergens anders. Wel kan hoge uitval een indicator zijn dat er iets mis is. Niet zonder reden is de indicator uitval in het eerste jaar opgenomen in de prestatieafspraken tussen OCW en de HBO-raad. 48 In 10% van de folders staat de uitval in het eerste jaar vermeld. Op het hbo is dit 16% (0%), deze score komt bijna geheel voort uit de opname van de uitval in de studiebijsluiter. In het wo wordt hier helemaal niet meer op gescoord 0% (5%). Medische hulpverlening is met 50% de best scorende studie, toegepaste psychologie is met 10% de laagst scorende hbo studie. De hogeschool van Arnhem en Nijmegen en Iselinge hogeschool scoren 100% op dit kenmerk, 22 hogescholen scoren niet op dit kenmerk. 48 Hoofdlijnenakkoord HBO-raad-OCW P a g e

68 P a g e

69 P a g e

70 P a g e

71 Bachelorrendement STUDIEKEUZEVOORLICHTING: VIER KEER VERGELEKEN LSVb 2013 Brochures scoren op het kenmerk bachelorrendement wanneer studenten inzicht verschaft wordt over het rendement van de bachelor studie. Voor het bachelorrendement geldt hetzelfde als voor de uitval in het eerste jaar: het percentage studenten dat binnen een bepaalde tijd zijn diploma haalt, zegt op zichzelf niet voldoende over de kwaliteit van een opleiding. Er kunnen immers verschillende redenen zijn waarom het rendement bij een opleiding hoger is dan elders. Wel kan een laag rendement een indicator zijn dat er iets veranderd moet worden. Niet voor niets is het bachelorrendement als indicator voor kwaliteit opgenomen in het hoofdlijnenakkoord tussen OCW en de HBO-raad. Een ander probleem is dat niet alle opleidingen het bachelorrendement kwantificeren, waardoor het voor studenten onmogelijk blijft om een goede vergelijking te maken. In slechts 9% van de brochures wordt het rendement van de bacheloropleiding vermeld. In het hbo is dit 13% (0%), deze cijfers komen alleen voor in brochures met een studiebijsluiter. In het wo is de score gedaald naar 0% (6%). Drie opleidingen scoren 17% op dit kenmerk toegepaste psychologie en MHV scoren niet op dit kenmerk omdat de studies nog niet lang genoeg bestaan om het rendement te bepalen. Iselinge hogeschool scoort het hoogst met 100%, 22 hogescholen scoren niet. P a g e

72 P a g e

73 P a g e

74 P a g e

75 P a g e

76 Onderwijs en onderwijsomgeving Het derde thema dat behandeld wordt, is onderwijs en onderwijsomgeving. Bij dit thema gaat het om onderwerpen die het onderwijs en de omgeving van het onderwijs aangaan. Deze onderwerpen moeten aankomende studenten een beeld geven van het opzet en inhoud van het onderwijs. Het gaat dus om een inhoudelijk inzicht in het onderwijs zodat voor een aankomende student duidelijk is hoe zijn onderwijs wordt vorm gegeven. De volgende kenmerken zullen in dit hoofdstuk worden onderzocht: Inhoud studie en studieprogramma Studiebegeleiding Fantastische faciliteiten Nauw contact met docenten Topdocenten Taal van het onderwijs Deeltijd Didactische methode Invulling keuzeruimte Excellentietraject Best beoordeeld / hoog op ranglijst Struikelvak Stage Medezeggenschap De in dit thema besproken kenmerken dragen het meeste bij aan het inhoudelijke beeld dat een aankomende student van de opleiding krijgt. De roep om meer differentiatie 49 kan bij uitstek in dit thema uitgewerkt worden. 49 Differentiëren in drievoud: omwille van kwaliteit en verscheidenheid in het Hoger Onderwijs, Advies van de Commissie Toekomstbestendig Hoger Onderwijs Stelsel 2010 pg. 30 P a g e

77 Inhoud studie en studieprogramma Om te scoren op het kenmerk inhoud studie en studieprogramma moet er in de brochure minimaal verteld worden welke vakken er in het eerste jaar aangeboden worden en hoe het verdere verloop van de studie eruit ziet. Daarnaast moet er ook enig inzicht verschaft worden over de opbouw van de gehele studie en het aangeboden lesprogramma. Dit kenmerk is vooral belangrijk omdat aankomende studenten in staat worden gesteld een vergelijking tussen een bepaalde opleiding op verschillende instellingen te maken. Zo kan gezien worden welke verschillende zwaartepunten er in het curriculum zijn aangebracht. Dit is immers differentiatie op inhoud: een belangrijk punt dat zowel in het rapport van de commissie Veerman 50 en de Strategische agenda 51 wordt gemaakt. In totaal scoren 64% van de brochures op dit kenmerk. In het hbo is een grote daling te zien naar 55% (73%). In het wo is de score nagenoeg gelijk gebleven op 79% (78%). Toegepaste psychologie is de best scorende hbo studie met 60%, CMV scoort het laagst met 50%. In het wo is geschiedenis met 100% de best scorende opleiding, psychologie scoort met 67% het laagst. Zeven hogescholen scoren 100%, 8 hogescholen scoren niet. Vijf universiteiten scoren 100%, 2 universiteiten scoren niet. Opleidingen die een duidelijk overzicht van de inhoud van de studie en het studieprogramma geven scoren significant hoger op het NSE oordeel aansluiting van je opleiding bij je vooropleiding. 52 Dit kan betekenen dat studenten in staat zijn om een beter afgewogen keuze te maken als ze vooraf bekend zijn met de inhoud van de opleiding. 50 Differentiëren in drievoud: omwille van kwaliteit en verscheidenheid in het Hoger Onderwijs, Advies van de Commissie Toekomstbestendig Hoger Onderwijs Stelsel 2010 pg Kwaliteit in verscheidenheid Strategische Agenda Hoger Onderwijs, Onderzoek en Wetenschap, OCW 2011 pg Zie Bijlage II P a g e

78 P a g e

79 P a g e

80 P a g e

81 Studiebegeleiding STUDIEKEUZEVOORLICHTING: VIER KEER VERGELEKEN LSVb 2013 Brochures scoren op het kenmerk studiebegeleiding wanneer in de brochure vermeld wordt dat eerstejaars studenten extra begeleiding krijgen van een mentor, lector of tutor. Dit betreft niet de reguliere mogelijkheid om in gesprek te gaan met een studieadviseur. Voorbeelden hiervan zijn: Elke student krijg gedurende zijn studie een SLB'er toegewezen. 53, Bij goed onderwijs hoort ook een goede begeleiding. Hiervoor zorgt de tutor: een vast aanspreekpunt waar je gedurende de hele bachelorfase met allerlei vragen terecht kunt. 54 In 77% van de brochures wordt vermeld dat er studiebegeleiding is in het eerste jaar. In het hbo is dit 80% (73%), in het wo is het 71% (68%). In het hbo scoort toegepaste psychologie met 100% het hoogst, MHV met 50% het laagst. Van de universitaire brochures scoort geschiedenis het hoogst met 100% en communicatie wetenschap het laagst met 40%. Achttien hogescholen scoren 100%, de hogeschool Utrecht scoort met 0% het laagst. Vier universiteiten scoren 100%, 2 universiteiten scoren niet. Brochures die wel vermelden dat ze studiebegeleiding aanbieden in het eerste jaar worden niet significant hoger beoordeeld door de NVAO op studiebegeleiding dan opleidingen die dit niet vermelden. Ook als er gekeken wordt naar de studentenoordelen is er geen significant verschil tussen de opleidingen die dit wel en die dit niet vermelden Informatica Hogeschool Inholland Psychologie Universiteit Utrecht Zie Bijlage II P a g e

82 P a g e

83 P a g e

84 P a g e

85 Fantastische faciliteiten STUDIEKEUZEVOORLICHTING: VIER KEER VERGELEKEN LSVb 2013 Brochures scoren op het kenmerk fantastische faciliteiten wanneer de faciliteiten omschreven worden met waardeoordelen die zeer bovengemiddeld zijn. Voorbeelden hiervan zijn: We richten niet alleen hightech studielandschappen in, maar stimuleren ook het gebruik van nieuwe media en onze moderne elektronische leeromgeving. 56, Naast moderne collegezalen en laboratoria vind je hier uiteraard ook computer- en studieruimtes waar je zelfstandig kunt werken. Op het Science Park Amsterdam studeer je in een inspirerende wetenschappelijke omgeving 57 In 29% van de brochures wordt vermeld dat de opleiding fantastische faciliteiten heeft. In het hbo is dat 23% (46%), in het wo 40% (35%). In het hbo scoren pabo en informatica met 29% het hoogst, MHV scoort met 0% het laagst. In het wo scoort informatica met 63% het hoogst, communicatiewetenschappen scoort met 20% het laagst. Vier hogescholen scoren 100% op dit kenmerk, 18 hogescholen scoren niet. Drie universiteiten scoren 100% en 3 universiteiten scoren 0%. Wanneer echter de opleidingen die aangeven dat ze fantastische faciliteiten hebben vergeleken worden met de opleidingen die dat niet vermelden, blijkt dat de NVAO de instellingen die aangeven dat ze fantastische faciliteiten hebben niet significant hoger beoordelen op studiefaciliteiten. Ook een vergelijking met de studentenoordelen over voorzieningen leidt niet tot een significant hoger oordeel bij opleidingen die aangeven dat ze fantastische faciliteiten hebben. 58 Het is dus de vraag wat de claim van fantastische faciliteiten waard is en waar die dan op gebaseerd wordt. 56 Algemene brochure Stenden Hogeschool Biomedische wetenschappen Universiteit van Amsterdam Zie Bijlage II P a g e

86 P a g e

87 P a g e

88 P a g e

89 Nauw contact met docenten STUDIEKEUZEVOORLICHTING: VIER KEER VERGELEKEN LSVb 2013 Brochures scoren op het kenmerk nauw contact met docenten wanneer dit letterlijk zo vermeld wordt of wanneer dit uit de omschrijving van het contact tussen docent en student is af te leiden. Voorbeelden hiervan zijn: Als student heb je veel informeel contact met docenten; ze kennen je bij naam. 59, omdat de onderwijsgroepen lekker klein zijn maak je snel contact met studenten en docenten. 60 In 19% van de brochures wordt vermeld dat er nauw contact tussen studenten en docenten is. Op het hbo is dat 11% (40%), op het wo 33% (49%). De vermelding hiervan is flink afgenomen sinds vorig jaar. In het hbo scoort MHV hierop het hoogst met 50%, CMV en commerciële economie scoren het laagst met 6%. In het wo scoort geschiedenis het hoogst met 60%, biomedische wetenschappen scoort het laagst met 20%. Vier hogescholen scoren 100%, 18 hogescholen scoren niet. De Radboud universiteit scoort met 100% het hoogst, 6 universiteiten scoren niet. Wanneer er gekeken wordt naar de opleidingen die aangeven dat er nauw contact is met docenten, blijkt er geen significant verschil te zijn met opleidingen die dat niet aangeven. De opleidingen die scoren op dit kenmerk worden door de NVAO niet hoger gewaardeerd dan opleidingen die niet scoren. Studenten beoordelen de betrokkenheid van de docenten echter wel hoger bij opleidingen die scoren op dit kenmerk dan opleidingen die dit niet doen Informatica Stenden Hogeschool Rechtsgeleerdheid Erasmus Universiteit Rotterdam Zie Bijlage II P a g e

90 P a g e

91 P a g e

92 P a g e

93 Topdocenten Brochures scoren op het kenmerk topdocenten wanneer de kwaliteit van de docenten omschreven wordt met waardeoordelen die hoger dan goed zijn. Voorbeelden hiervan zijn: Lectures by top researchers in the field of Computer Science and an international environment. Outstanding teaching with plentiful opportunities in a dynamic field, both internationally and within the Netherlands." 62, Docenten met excellente kennis en ervaring, waarvan enkele auteur zijn van handboeken en/of artikelen. 63 De kwaliteit van docenten is een belangrijke indicator voor de kwaliteit van een opleiding. Dit blijkt mede uit het feit dat docentkwaliteit als indicator is vastgesteld voor de prestatieafspraken. 64 Voor die prestatieafspraken wordt het percentage docenten met een mastergraad als indicator gebruikt. Maar zeggen dat je docenten top zijn, maakt ze nog niet top. Het zou voor aankomende studenten dan ook beter zijn wanneer dit kenmerk op enige wijze gekwantificeerd zou worden. Naast het percentage docenten met een mastergraad wat wellicht te abstract voor aankomende studenten is, zou gedacht kunnen worden aan de NVAO oordelen over de kwaliteit van het onderwijzend personeel of de studentenoordelen uit de NSE. In totaal vermelden 21% van de brochures dat de opleidingen topdocenten hebben. Op het hbo is dit 12% (19%), op het wo 35% (13%). Van de hbo brochures scoort toegepaste psychologie met 30% het hoogst, MHV scoort met 0% het laagst. In het wo scoort wiskunde met 43% het hoogst en rechtsgeleerdheid met 25% het laagst. Drie hogescholen scoren 100%, 24 hogescholen scoren niet. De Radboud universiteit scoort met 100% het hoogst, 5 universiteiten scoren 0%. Bij vergelijking van opleidingen die vermelden dat ze topdocenten hebben met opleidingen die dat niet vermelden, blijkt dat er volgens de NSE een significant verschil is. Bij de opleidingen die vermelden dat ze topdocenten hebben, worden de docenten significant hoger beoordeeld door de studenten. Echter als er vergeleken wordt met de NVAO gegevens, blijkt dat de NVAO de kwaliteit van het onderwijzend personeel niet significant hoger beoordeeld Computer science Vrije Universiteit Toegepaste psychologie Saxion Hogeschool Hoofdlijnenakkoord OCW-HBO-raad Zie Bijlage II P a g e

94 P a g e

95 P a g e

96 P a g e

97 Taal van het onderwijs Brochures scoren op het kenmerk taal van het onderwijs wanneer uit de brochure blijkt in welke taal het onderwijs gegeven wordt. Het gaat hierbij niet om de taal van de literatuur. Voorbeelden hiervan zijn: de studie Psychologie start in het studiejaar 2013 met een Engelstalige variant 66, Daarnaast kies je in het tweede studiejaar een tweede vreemde taal en breng je je Engels op een hoger niveau. 67 Het is voor studenten belangrijk dat duidelijk wordt wat de taal van het onderwijs is. Er is in dit onderzoek niet gekeken wat de werkelijke taal van het onderwijs is; studies die dat niet vermelden in hun voorlichtingsbrochures zouden gewoon in het Nederlands gegeven kunnen worden maar ook in het Engels. In totaal 25% van de brochures wordt de taal van het onderwijs expliciet benoemd. In het hbo is dit 14% (23%), in het wo 44% (39%). Commerciële economie scoort van de hbo brochures het hoogst met 33%, MHV scoort met 0% het laagst. Van de wo brochures scoort rechtsgeleerdheid met 75% het hoogst, geschiedenis scoort met 20% het laagst. Hogeschool de Kempel scoort het hoogst met 100%, 19 hogescholen scoren niet. Maastricht University en de technische universiteit Eindhoven scoren 100%, 2 universiteiten scoren niet. 66 Psychologie Universiteit Leiden CE HVA 2013 P a g e

98 P a g e

99 P a g e

100 P a g e

101 Deeltijd Brochures scoren op het kenmerk deeltijd wanneer specifiek vermeld wordt of een opleiding wel of niet in deeltijd wordt aangeboden. Een opleiding scoort dus ook op dit kenmerk wanneer expliciet vermeldt wordt dat het onderwijs niet in deeltijd gevolgd kan worden. Voorbeelden hiervan zijn: In 38% van de brochures staat vermeld of de opleiding wel of niet in deeltijd wordt aangeboden. In het hbo is dit 54% (39%), in het wo 12% (13%). In het hbo scoren de opleidingen pabo en CMV beide het hoogst met 67%, MHV scoort met 0% het laagst. In het wo scoort geschiedenis met 67% het hoogst, 4 opleidingen scoren 0% op dit kenmerk. Dertien hogescholen scoren 100% op dit kenmerk, 7 hogescholen scoren 0%. De universiteit Leiden scoort met 50% het hoogst, 8 universiteiten scoren niet. P a g e

102 P a g e

103 P a g e

104 P a g e

105 Didactische methode Brochures scoren op het kenmerk didactische methode wanneer er in de brochure expliciet vermeld wordt welke onderwijs methode er gehanteerd wordt. Voorbeelden hiervan zijn: " Bij het Probleem Gestuurd Onderwijs (PGO) analyseer je bovendien met 12 medestudenten praktijkvraagstukken 68, Ze werken allemaal met Probleemgestuurd Onderwijs (PGO): dit vernieuwende onderwijsmodel activeert het leren, ontwikkelt je onderzoeksvaardigheden en bereidt je goed voor op je toekomstige carrière. 69 In het rapport van de commissie Veerman en de Strategische Agenda worden instellingen opgeroepen om meer te gaan differentiereen. Differentiatie op onderwijsmethode is één van de manieren die wordt aanbevolen. Maar deze vorm van differentiatie kan pas werken wanneer de aankomende student er ook van op de hoogte is. Alleen dan kan hij voor die vorm van onderwijs kiezen die het beste aansluit bij zijn eigen competenties en wensen. Goede voorlichting hierover is dus belangrijk. In 38% van de brochures wordt inzicht verschaft over de gehanteerde didactische methode. In het hbo is dit 32% (41%), in het wo 50% (19%). In het hbo scoort informatica met 41% het hoogst, MHV scoort met 0% het laagst. In het wo scoort psychologie met 67% het hoogst en geschiedenis met 20% het laagst. Zes hogescholen scoren 100% en 13 hogescholen scoren niet op dit kenmerk. Drie universiteiten scoren het hoogst met 100% en 3 universiteiten scoren het laagst met 0%. 68 Algemene brochure Stenden Hogeschool 69 Bachelorbrochure Maastricht University 2013 P a g e

106 P a g e

107 P a g e

108 P a g e

109 Invulling keuzeruimte STUDIEKEUZEVOORLICHTING: VIER KEER VERGELEKEN LSVb 2013 Brochures scoren op het kenmerk invulling keuzeruimte wanneer studenten inzicht wordt verschaft in de omvang en/of de mogelijke invulling van de keuzeruimte in het curriculum. Voorbeelden hiervan zijn: Een andere optie is vakken volgen op het gebied van ondernemerschap. 70, Na afronding van het basisprogramma ben je in staat om je eigen keuzes te maken. Zo ga je je specialiseren in het jonge of het oudere kind. We bieden je tevens de mogelijkheid om naast je pabodiploma extra diploma s te behalen. 71 De beschikbare keuzeruimte en de manier waarop studenten die kunnen invullen, kan van belang zijn voor aankomende studenten bij het bepalen van hun studiekeuze. Studenten die liever een breed programma volgen, zouden een voorkeur kunnen hebben voor een studieprogramma wat meer keuzeruimte omvat. Inzage in de te kiezen vakken kan studenten die zich willen verdiepen een beeld geven hoe ze dat bij de betreffende studie kunnen vorm geven. In 82% van de brochures wordt de mogelijke invulling van de keuzeruimte besproken. In het hbo is dit 87% (61%), in het wo 75% (84%). Commerciële economie scoort van de hbo opleidingen het hoogst met 94%, MHV scoort met 50% het laagst. In het wo scoort wiskunde met 100% het hoogst en scoort rechtsgeleerdheid met 50% het laagst. Negentien hogescholen scoren 100% op dit kenmerk, 2 hogescholen scoren niet. Zes universiteiten scoren 100% en Maastricht university scoort het laagst met 0%. Wanneer opleidingen studenten inzicht verschaffen in de omvang en of mogelijke invulling van de keuzeruimte betekent dit niet dat studenten in de NSE die opleiding significant hoger beoordelen op de mogelijkheid om zelf de inhoud van de opleiding te bepalen Biomedische Technologie TU Eindhoven Pabo Katholieke Pabo Zwolle Zie Bijlage II P a g e

110 P a g e

111 P a g e

112 P a g e

113 Excellentietraject STUDIEKEUZEVOORLICHTING: VIER KEER VERGELEKEN LSVb 2013 Brochures scoren op het kenmerk excellentietraject wanneer in de brochure wordt vermeld dat er excellentieprogramma s binnen de opleiding of instelling als student van de opleiding zijn te volgen. Een voorbeeld hiervan is: Voor uitblinkers zijn er speciale voorzieningen zoals excellentieprogramma s en honourstrajecten. 73, Voor studenten die meer uitdaging en ruimte voor eigen initiatief zoeken, biedt de HU de mogelijkheid een excellentieprogramma te volgen. 74 In 51% van de brochures staat iets over excellentietrajecten vermeld. In het hbo is dit 35% (31%), in het wo 79% (77%). MHV is de best scorende hbo opleiding met 100%, CMV scoort met 22% het laagst. Geschiedenis en rechtsgeleerdheid scoren met 100% het beste van de wo opleidingen, biomedische wetenschappen en communicatiewetenschappen scoren met 60% het laagst. Zes hogescholen scoren 100%, 14 hogescholen scoren het laagst met 0%. Zes universiteiten scoren 100%, de technische universiteit Eindhoven en Wageningen university scoren met 0% het laagst. 73 Rechtsgeleerdheid Vrije Universiteit Informatica Hogeschool Utrecht 2013 P a g e

114 P a g e

115 P a g e

116 P a g e

117 Best beoordeeld / hoog op ranglijst Brochures scoren op het kenmerk best beoordeeld / hoog op ranglijst wanneer er op enige wijze verwezen wordt naar hoge beoordelingen door studenten, ranglijsten et cetera. Voorbeelden hiervan zijn: De opleiding is door experts, uit de hbo-wereld, als goed beoordeeld. 75, Psychologie in Rotterdam biedt: een studie die meermalen verkozen is tot beste van Nederland. 76, Hogeschool NTI is er zeer trots op dat in de NSE 2012 de opleidingen gemiddeld op inhoud een 7.8* scoren! En wel 3 van de opleidingen van Hogeschool NTI zijn inhoudelijk als beste beoordeeld in hun categorie. 77, In de Keuzegids Hoger Onderwijs staat Iselinge Hogeschool, net als de andere kleine pabo s, in de top Zoals uit de bovenstaande voorbeelden al blijkt, worden opleidingen op verschillende manieren aangeprezen. Maar doordat het niet op een eenduidige manier gebeurt, is het niet goed vergelijkbaar. Daar komt nog bij dat veel dezelfde studies zich allemaal op de een of andere manier als beste zien. Dit kunnen ze natuurlijk onmogelijk allemaal zijn. Daarom zou het beter zijn als alle hogescholen samen tot een indicator voor vergelijking van beoordelingen zouden komen. Hierbij kan gedacht worden aan de accreditatieoordelen van de NVAO of de NSE. In 28% van de brochures wordt vermeld dat de opleiding op een of andere manier als beste is beoordeeld of hoog op een ranglijst staat. In het hbo is dit 22% (23%), in het wo 38% (40%). De pabo is de hoogst scorende opleiding in het hbo met 29%, MHV scoort met 0% als laagste. In het wo scoort geschiedenis met 60% het hoogst en communicatiewetenschappen met 20% het laagst. Zeven hogescholen scoren het hoogst met 100%, 16 hogescholen scoren niet. Drie universiteiten scoren 100% en 4 universiteiten scoren niet. Opleidingen die aangeven op een of andere manier goed te zijn beoordeeld scoren ook significant hoger op het algemene oordeel van de NSE dan opleidingen die dat niet vermelden. 79 Voor de vergelijkbaarheid zou het wel aan te raden zijn dat ze allemaal naar dezelfde beoordelingen verwijzen zodat het ook voor studiekiezers begrijpelijk is. 75 Lerarenopleiding basisonderwijs Fontys Hogescholen Psychologie Erasmus Universiteit Rotterdam CMV NTI Pabo Iselinge Hogeschool Zie Bijlage II P a g e

118 P a g e

119 P a g e

120 P a g e

121 Struikelvak Brochures scoren op het kenmerk struikelvak wanneer uit een brochure blijkt dat er één of meerdere vakken binnen de opleiding zijn waar studenten problemen mee kunnen hebben. Een voorbeeld hiervan is: Als je weinig affiniteit met wiskunde hebt, is het moeilijk om de opleiding succesvol af te ronden 80. Wanneer er binnen het curriculum van een opleiding vakken zijn waar studenten bovengemiddelde problemen mee hebben is het belangrijk dit te vermelden. Dit kan aankomende studenten helpen om te bepalen of een bepaalde opleiding bij hen past. Daarnaast geeft het de mogelijkheid aan studenten om eventuele deficiënties op dit gebied al vroeg aan te pakken zodat latere problemen voorkomen kunnen worden. Slechts 6% van de brochures maakt melding van een struikelvak binnen de opleiding. In het hbo is dit 7% (8%), in het wo 6% (8%). In de pabo brochures wordt dit met 13% het vaakst vermeld binnen het hbo, 3 opleidingen scoren helemaal niet. In het wo scoort psychologie met 22% het hoogst, 5 opleidingen scoren niet. Hogeschool Edith Stein scoort met 100% het hoogst, 20 hogescholen scoren niet. De Erasmus universiteit Rotterdam scoort met 33% het hoogst, 8 universiteiten scoren niet. 80 Toegepaste psychologie Hogeschool Leiden 2013 P a g e

122 P a g e

123 P a g e

124 P a g e

125 Stage Brochures scoren op het kenmerk stage wanneer uit de brochure blijkt dat er de mogelijkheid is om stage te lopen of dat de stage een verplicht onderdeel van de studie vormt. Een voorbeeld hiervan is: In het derde jaar ga je op stage en pas je jouw kennis en praktische vaardigheden toe bij een bedrijf. De opleiding heeft goede contacten met stagebedrijven, maar je mag natuurlijk ook zelf met een voorstel voor een stageplaats komen. Je kunt ook in het buitenland stagelopen. 81, In het vierde jaar heb ik drie maanden meegelopen op een schooltje in Mzuzu, in het Noorden van Malawi, een klein Afrikaans land dat grenst aan Mozambique. 82 Stages vormen een wezenlijk onder deel van een beroepsopleiding, informatie hierover mag dan ook niet ontbreken. Maar het moet tegelijkertijd wel eerlijke en realistische informatie zijn. Het merendeel van de studenten zal namelijk niet in Malawi stage. In 78% van de brochure staat er iets over stages vermeld. Er is een duidelijk verschil tussen het hbo 96% (87%) en het wo 48% (52%). Drie hbo opleidingen scoren met 100% het hoogst, informatica scoort met 88% het laagst. In het wo scoort geschiedenis met 80% het hoogst en scoort informatica met 13% het laagst. Tweeëntwintig hogescholen scoren 100% op dit kenmerk, hogeschool Edith Stein scoort niet op dit kenmerk. De Erasmus universiteit Rotterdam scoort met 100% het hoogst, 3 universiteiten scoren niet op dit kenmerk. 81 Informatica NHL Hogeschool Pabo Stenden Hogeschool 2013 P a g e

126 P a g e

127 P a g e

128 P a g e

129 Medezeggenschap STUDIEKEUZEVOORLICHTING: VIER KEER VERGELEKEN LSVb 2013 Brochures scoren op het kenmerk medezeggenschap wanneer er enige informatie over de medezeggenschap op een instelling gegeven wordt. Een voorbeeld hiervan is: Jaarlijks worden twee studenten in de opleidingscommissie gekozen. Ook jij kunt je dus verkiesbaar stellen en je stem laten horen. 83 Door de toegenomen focus op het nominaal studeren, wordt het steeds moeilijker om voldoende geschikte kandidaten voor de studentenmedezeggenschap te vinden. De medezeggenschap is een belangrijke schakel in het kwaliteitscontrolemechanisme van een instelling. Daarom is het belangrijk dat de studentenmedezeggenschap ook in de toekomst goed blijft functioneren en idealiter zelfs verbeterd. Door in de voorlichting studenten al op de medezeggenschap te wijzen, wordt de kans vergroot dat studenten betrokken raken bij de medezeggenschap. In 6% van de brochures wordt iets gezegd over de medezeggenschap binnen de instelling. In het hbo is dit 6% (3%) en in het wo ook 6% (9%). Hogeschool de Kempel en hogeschool Edith Stein scoren met 100% het hoogst, 22 hogescholen scoren niet. De Universiteit van Amsterdam scoort met 29% het hoogst op dit kenmerk, 9 universiteiten scoren niet. 83 Psychologie Universiteit van Amsterdam 2013 P a g e

130 P a g e

131 P a g e

132 P a g e

133 P a g e

134 Instroom en Doorstroom STUDIEKEUZEVOORLICHTING: VIER KEER VERGELEKEN LSVb 2013 Het vierde thema dat behandeld wordt is instroom en doorstroom. In dit thema wordt gekeken naar verschillende kenmerken die te maken hebben met de manier waarop studenten kunnen instromen in een opleiding en hoe de doorstroom binnen de bachelor en uit de bachelor naar de master is geregeld. De volgende kenmerken worden onderzocht: (Bindend) studie Advies Numerus fixus Selectie Aansluiting master Intakegesprek Verwante opleidingen Toegangseisen Rondom dit thema zijn verschillende politieke ontwikkelingen van belang. In het wetstraject Strategische Agenda 84 zal een vervroeging van de aanmelddatum naar 1 mei staan. Tevens zal de studiekeuzecheck verplicht plaatsvinden. Daarnaast wordt de loting voor numerus fixus studies afgeschaft en zullen de mogelijkheden voor selectie worden uitgebreid. Met het wetstraject Ruim baan voor talent 85 zijn deze mogelijkheden al per 1 september 2011 op grote schaal ingevoerd, maar deze maatregelen zijn nog niet geëvalueerd. Verder wordt het doorstroomrecht naar het WO met een hbo propedeuse afgeschaft en worden de pre-master trajecten steeds duurder. Er zijn dus al veel veranderingen doorgevoerd - en nog meer staan er op stapel - die invloed zullen hebben op de in dit thema besproken kenmerken. Dit alles maakt het van wezenlijk belang dat aankomende studenten vroegtijdig op de hoogte worden gesteld van alle maatregelen die van toepassing zijn op de opleiding die ze kiezen of aan de instelling waar ze aan gaan studeren. 84 Kwaliteit in verscheidenheid Strategische Agenda Hoger Onderwijs, Onderzoek en Wetenschap, OCW https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb html P a g e

135 Bindend studie advies STUDIEKEUZEVOORLICHTING: VIER KEER VERGELEKEN LSVb 2013 Brochures scoren op het kenmerk Bindend studie advies wanneer er in de brochure vermeld wordt of er een bindend studie advies (bsa) gegeven wordt aan het einde van het jaar. Voorbeelden hiervan zijn: Iedere student ontvangt aan het einde van het eerste jaar van inschrijving een advies over de voortzetting van zijn studie. 86, De Radboud Universiteit Nijmegen hanteert het bindend studieadvies. Dit betekent dat je in het eerste jaar minstens twee derde van het maximale aantal studiepunten moet halen. 87 Nu er steeds meer nadruk komt te liggen op studierendement en er van studenten een steeds grotere inspanning - ook in het eerste jaar van hun studie - verwacht wordt, is het belangrijk dat aankomende studenten al vroeg weten wat er van ze verwacht wordt. Zo kunnen studenten zich daarop instellen en wanneer ze niet bereid zijn om meteen aan de slag te gaan, een andere keuze maken. In 40% van de brochures wordt vermeld of een opleiding een bsa hanteert. In het hbo is dit 17% (12%), in het wo 81%(81%). MHV scoort het hoogste van de hbo opleidingen met 50%, toegepaste psychologie met 10% het laagst. In het wo scoort rechtsgeleerdheid met 100% het hoogst, biomedische wetenschappen en communicatiewetenschappen scoren met 60% het laagst. Hogeschool de Kempel en de hogeschool Utrecht scoren met 100% het hoogst, 19 hogescholen scoren niet. Zes universiteiten scoren 100%, de technische universiteit Eindhoven en Wageningen university scoren niet. Echter, van alle opleidingen die daadwerkelijk een bsa hanteren vermeld maar 42% dat. Hier is een groot verschil tussen hogescholen en universiteiten. Slechts 14% van de hogescholen die een bsa hanteren vermelden dat ook in hun brochure. Van de universiteiten die een bsa hanteren vermeldt 82% dat ook in haar brochures. Wij bevelen instellingen ten zeerste aan dit wel op te nemen in de folders. 86 Pabo Hogeschool de Kempel Psychologie Radboud Universiteit 2013 P a g e

136 P a g e

137 P a g e

138 P a g e

139 Numerus fixus Brochures scoren op het kenmerk numerus fixus wanneer er in de brochure vermeld staat dat de studie een numerus fixus hanteert. Een voorbeeld hiervan is: Biomedische wetenschappen is een numerus-fixusopleiding. Dit betekent dat er een beperkt aantal plaatsen (175 per jaar) beschikbaar is en dat niet iedereen toegelaten kan worden. 88 In 24% van de opleidingen geeft aan dat de opleiding een numerus fixus heeft. In het hbo is dit 12% (3%), in het wo 44% (24%). Van de hbo studies scoort MHV het hoogst met 100%, informatica en PABO scoren het laagst met 0%. Van de wo studies scoort rechtsgeleerdheid met 88% het hoogst, informatica scoort met 13% het laagst. Hogeschool Leiden scoort met 50% het hoogst onder de hogescholen, de Radboud universiteit scoort met 100% het hoogst van de universiteiten. 88 Biomedische wetenschappen Universiteit Utrecht 2013 P a g e

140 P a g e

141 P a g e

142 P a g e

143 Selectie Brochures scoren op het kenmerk selectie wanneer de brochure vermeldt dat er op enige wijze decentrale selectie van studenten plaats vindt. Voorbeelden hiervan zijn: Het grootste deel van de geplaatste studenten (80 %) zal decentraal worden geselecteerd, dat wil zeggen door de faculteit zelf. Deze studenten krijgen gegarandeerd een plaats. De decentrale selectie wordt twee keer aangeboden (eenmaal eind januari / begin februari en eenmaal in juni) en zal bestaan uit een onderwijsdag en een toetsdag. 89, Voor deze opleiding geldt een decentrale selectie. Dat wil zeggen dat de HU zelf studenten selecteert aan de hand van selectiecriteria die de opleiding bepaalt. 90 In 6% van de brochures wordt gescoord op decentrale selectie. In het hbo is dit 1% (7%), in het wo 13% (11%). MHV scoort het hoogst van de hbo studies met 50% en psychologie scoort met 44% het hoogst van de wo studies. 89 Rechtsgeleerdheid Universiteit van Amsterdam MHV Hogeschool Utrecht 2013 P a g e

144 P a g e

145 P a g e

146 P a g e

147 Aansluiting master STUDIEKEUZEVOORLICHTING: VIER KEER VERGELEKEN LSVb 2013 Brochures scoren op het kenmerk aansluiting master wanneer in de brochure vermeld wordt welke mogelijke masters er na de desbetreffende bachelor opleiding gevolgd kunnen worden. Voorbeelden hiervan zijn: Het diploma geeft je toegang tot een breed aanbod aan (master)opleidingen aan hogescholen of universiteiten in binnen- en buitenland. Denk aan opleidingen als Marketing, Communicatie en Bedrijfskunde. 91, De Pabo in Ede sluit optimaal aan op bijvoorbeeld een hbomaster of wo-master Onderwijskunde. 92 In 65% van de brochures worden aansluitende masteropleidingen vermeld. In het hbo is dit 45% (43%), in het wo 100% (98%). MHV scoort het hoogst van de hbo brochures, toegepaste psychologie het laagst met 20%. Acht hogescholen scoren 100% en 8 scoren er niet. 91 Commerciele economie Hogeschool Inholland Pabo Christelijke Hogeschool Ede 2013 P a g e

148 P a g e

149 P a g e

150 P a g e

151 Intakegesprek Brochures scoren op het kenmerk intakegesprek wanneer er in de brochure vermeld staat dat er intakegesprekken afgenomen worden met aankomende studenten of dat er de mogelijkheid is voor studiekeuzeadviesgesprekken. Het betreffen hier alleen adviserende gesprekken en geen gesprekken waarin een bindend advies wordt gegeven. Voorbeelden hiervan zijn: Intakegesprekken en studiekeuzeadviesgesprekken zijn een goede manier om ervoor te zorgen dat de juiste student op de juiste plaats belandt. 93 De effectiviteit van dit instrument komt pas echt tot zijn recht wanneer studiekiezers van het bestaan afweten. Voorlichting over de mogelijkheden is dan ook noodzakelijk om van intakegesprekken en studiekeuzeadviesgesprekken een succes te maken. Wat hier overigens essentieel bij is, is dat de intakegesprekken worden gebruikt als voorlichting, en niet als verkapte vorm van selectie door studenten bijvoorbeeld te ontmoedigen een studie te doen. In 35% van de brochures wordt op intakegesprekken gescoord. In het hbo is dit met 43% (28%) significant hoger dan in het wo 21% (6%). Drie hbo studies scoren het hoogst met 50%, toegepaste psychologie scoort met 30% het laagst. Geschiedenis is de hoogst scorende wo studie met 40%, informatica scoort met 11% het laagst. Zeven hogescholen scoren 100%, 14 hogescholen scoren niet. De Radboud universiteit scoort met 100% het hoogst, 8 universiteiten scoren niet. 93 STUDIEKEUZEGESPREKKEN: OP ZOEK NAAR MAATWERK Kohnstamm Instituut 2011 P a g e

152 P a g e

153 P a g e

154 P a g e

155 Verwante opleidingen STUDIEKEUZEVOORLICHTING: VIER KEER VERGELEKEN LSVb 2013 Een brochure scoort op het kenmerk verwante opleidingen wanneer er in de brochure expliciet verwezen wordt naar soortgelijke opleidingen met een iets andere insteek. Een voorbeeld hiervan is: Een verwante opleiding is Small Business en Retail Management. 94 Het verschaffen van informatie over andere verwante opleidingen kan aankomende studenten helpen om een net iets beter beredeneerde studiekeuze te maken. Wanneer studiekiezers weten welke alternatieven er voor een bepaalde studie zijn kan de studiekiezer voor die studie gaan die het beste aansluit bij zijn of haar wensen. In 35% van de brochures wordt aangegeven welke andere opleidingen verwant zijn aan de desbetreffende opleiding. In het hbo is dit 43% (45%) en in het wo 21% (3%). Van de hbo brochures scoort CMV met 56% het hoogst en toegepaste psychologie scoort met 10% het laagst. In het wo scoort informatica met 38% het hoogst en scoort geschiedenis met 0% het laagst. Zeven hogescholen scoren 100% op dit kenmerk en 10 hogescholen scoren niet. Wageningen university is de enige universiteit die een 100% score behaalt, 6 universiteiten scoren helemaal niet op dit kenmerk. 94 Commerciele economie Hogeschool Inholland 2013 P a g e

156 P a g e

157 P a g e

158 P a g e

159 Toegangseisen Op dit kenmerk wordt gescoord als er in de brochure iets vermeld staat over de toelatingseisen van de opleiding. Voorbeelden hiervan zijn: Met een havo- of vwo-diploma met het profiel E&M ben je zonder meer toelaatbaar. Heb je een van de andere drie profielen gekozen, dan is het vak economie 1 of m&0 een vereiste 95., vooropleiding: havo, vwo, mbo 96, Iedereen met een vwo-diploma kan worden toegelaten tot de opleiding psychologie. Alle vier profielen geven toegang. 97 In 84% van de brochures staan de toegangseisen voor de opleiding vermeld. In het hbo is dit 80% en in het wo 92%. Toegepaste psychologie scoort met 90% het hoogst in het hbo, MHV het laagst met 50%. Vier universitaire studies scoren 100% en rechtsgeleerdheid scoort het laagst met 75%. Eenentwintig hogescholen scoren 100% op dit kenmerk en 4 scoren er niet. Negen universiteiten scoren 100% op dit kenmerk en alleen Maastricht university scoort niet. 95 Commerciële economie Hanzehogeschool Groningen Pabo Gereformeerde Hogeschool Zwolle 97 Psychologie Rijksuniversiteit Groningen 2013 P a g e

160 P a g e

161 P a g e

162 P a g e

163 P a g e

164 Internationalisering STUDIEKEUZEVOORLICHTING: VIER KEER VERGELEKEN LSVb 2013 Het vijfde thema dat behandeld wordt, is internationalisering. Hierin worden kenmerken onderzocht die te maken hebben met internationalisering. Dit betreft zowel de mogelijkheden voor Nederlandse studenten om een deel van hun studie in het buitenland te volgen als het internationale karakter van de onderzochte opleidingen. De volgende kenmerken worden in dit hoofdstuk onderzocht: Buitenland Internationale sfeer Er is in Nederland nog steeds een ambitie om tot de top van de kenniseconomieën in de wereld te behoren. Dit is onmogelijk zonder een internationale component in het Nederlandse onderwijs, kennisdeling en culturele uitwisseling zijn hier een belangrijk onderdeel van. Studentmobiliteit is een belangrijk onderdeel om dit mogelijk te maken, maar hierbij is het wel van belang om een realistisch beeld van de mogelijkheden op dit gebied te schetsen. Uit de laatste mobiliteitscijfers 98 blijkt dat Nederland nog steeds laag scoort op uitgaande studentmobiliteit. 98 Mobiliteit in Beeld Nuffic 2011 P a g e

165 Buitenland Brochures scoren op het kenmerk buitenland wanneer er op enige wijze verteld wordt dat er een mogelijkheid is om tijdens de studie in het buitenland te studeren of stage te lopen. Voorbeelden hiervan zijn: Een mooi voorbeeld van onze internationale mogelijkheden is de Stenden Grand Tour, de moderne versie van de Grand Tour, die vanaf einde Middeleeuwen geïntroduceerd werd. 99, De Pabo heeft contacten met Zweden, Noorwegen, Denemarken, België, Oostenrijk, Curaçao en Ierland. 100, Wie wil kan tijdens de studie bij Saxion de hele wereld verkennen! Van Australië tot IJsland; 101 ", Onze studenten zijn onder andere naar universiteiten geweest in Edinburgh, Parijs, Melbourne, Dunedin (Nieuw-Zeeland) en Boston. 102 Zoals uit de bovenstaande voorbeelden blijkt, schetsen de instellingen in hun voorlichting een wereldwijd scala aan mogelijkheden. Gezien het lage percentage 103 Nederlandse studenten dat er voor kiest om naar het buitenland te gaan bestaat er de mogelijkheid dat de werkelijkheid en het in de brochures geschetste beeld niet overeenkomen. Als hogescholen echt werk van internationalisering willen maken, zouden ze de voorlichting tijdens de opleiding over de buitenlandmogelijkheden meer aandacht moeten geven. In 67% van de brochures wordt vermeld dat er een mogelijkheid is tijdens de studie in het buitenland te studeren of stage te lopen. In het hbo is dit 66% (63%) en in het wo 67% (82%). Van de hbo brochures scoort MHV het hoogst met 100% en toegepaste psychologie het laagst met 50%. In het wo scoren communicatiewetenschappen en geschiedenis het hoogst met 100% en scoort informatica het laagst met 38%. Dertien hogescholen scoren 100% op dit kenmerk en 6 hogescholen scoren niet. Vier universiteiten scoren 100% en Maastricht university en de technische universiteit Eindhoven scoren niet. 99 Algemene brochure Stenden Hogeschool Lerarenopleiding basisonderwijs NHL Algemene brochure Saxion hogeschool Biomedische wetenschappen Universiteit van Amsterdam Mobiliteit in Beeld Nuffic 2011 P a g e

166 P a g e

167 P a g e

168 P a g e

169 Internationale sfeer STUDIEKEUZEVOORLICHTING: VIER KEER VERGELEKEN LSVb 2013 Brochures scoren op het kenmerk internationale sfeer wanneer dit met soortgelijke bewoordingen in de brochure vermeld staat. Voorbeelden hiervan zijn: 112 nationaliteiten 104, Bij het LIACS, het informatica-insituut, bevind je je in een internationale omgeving 105 Geen van de onderzochte opleidingen heeft het Bijzonder (kwaliteits)kenmerk internationalisering van de NVAO behaald. Daarnaast scoren ook verschillende opleidingen die geheel in het Nederlands gegeven worden op dit kenmerk. Hierdoor rijst de vraag in hoeverre de opleidingen een waarheidsgetrouw beeld van de internationale sfeer schetsen. In 33% wordt melding gemaakt van een internationale sfeer op de opleiding. In het hbo is dit 15% (42%) en in het wo is dit significant hoger met 63% (68%). Commerciële economie scoort in het hbo het hoogst met 100%, toegepaste psychologie en MHV scoren met 0% het laagst. Geschiedenis scoort in het wo het hoogst met 100% en biomedische wetenschappen scoort met 40% het laagst. HZ university of applied science en Stenden hogeschool scoren het hoogst met 100% en 19 hogescholen scoren niet op dit kenmerk. In het wo scoren 5 universiteiten 100% en scoren de technische universiteit Delft en de universiteit Utrecht niet. 104 Moleculaire Levenswetenschappen Wageningen University Informatica Universiteit Inholland 2013 P a g e

170 P a g e

171 P a g e

172 P a g e

173 P a g e

174 Stad Het laatste thema dat behandeld wordt, is de stad waar de hogeschool of universiteit gevestigd is. Bij dit thema wordt gekeken naar de beweringen die instellingen doen over de stad waarin zij huizen. De volgende kenmerken worden in dit hoofdstuk besproken: Huisvesting Stad De stad waar de instelling gevestigd is speelt een belangrijke rol bij de studiekeuze door een aankomende student. De LSVb is van mening dat de kwaliteit van het geboden onderwijs en de compatibiliteit tussen student en opleiding belangrijker zijn dan de stad van de instelling. Voor instellingen geldt hopelijk hetzelfde: die zouden hier in hun voorlichting wellicht op in kunnen spelen door minder aandacht te schenken aan de geweldige sfeer en het uitgaansleven. P a g e

175 Huisvesting Brochures scoren op het kenmerk huisvesting als er enige informatie over huisvesting in de stad van de instelling gegeven wordt. Voorbeelden hiervan zijn: Kamer gemiddeld 300 euro per maand, 95% woont op kamers 106, Op zoek naar een kamer? In Nijmegen kun je je voor woonruimte inschrijven bij de Stichting Studentenhuisvesting. Deze stichting heeft een groot aantal studentenhuizen en studentenflats. 107 De beschikbaarheid van kamers zou geen rol moeten spelen bij de overwegingen van een aankomende student bij zijn of haar studiekeuze. Daarom is het belangrijk dat instellingen en steden dit probleem aanpakken. Zolang er nog wel problemen rondom studentenhuisvesting zijn, is het belangrijk dat studenten hier voldoende over geïnformeerd worden zodat ze zich op tijd kunnen inschrijven voor een studentenwoning. In 33% van de brochures wordt iets vermeld over de huisvestingsmogelijkheden in de stad waar de instelling gevestigd is. In het hbo is dit 29% (34%) en in het WO 38% (62%). In de hbo brochures wordt bij MHV het vaakst gescoord met 100%, informatica scoort met 18% het laagst. In het wo scoort rechtsgeleerdheid het hoogst met 50% en informatica het laagst met 25%. Zes hogescholen scoren 100% op dit kenmerk en 18 hogescholen scoren niet. Vier universiteiten scoren 100% en 5 universiteiten scoren niet. 106 Moleculaire Levenswetenschappen Wageningen University CMV Hogeschool van Arnhem en Nijmegen 2013 P a g e

176 P a g e

177 P a g e

178 P a g e

179 Stad Brochures scoren op het kenmerk stad wanneer er in de brochure enige informatie gegeven wordt over de stad waarin de instelling gevestigd is. Voorbeelden hiervan zijn: SAX and the City. Wie bij Apeldoorn alleen aan Paleis Het Loo en de Apenheul denk komt bedrogen uit, want de stad heeft veel meer te bieden dan dat. 108, "Het uitgaansleven, de culturele, sportieve en recreatieve mogelijkheden zijn uitstekend, zoals je snel zelf zult kunnen ervaren." 109 Veel studenten laten de stad waar de instelling gevestigd is nog steeds zwaar wegen in hun studiekeuze. 110 Instellingen zouden dit moeten ontmoedigen en overdreven praatjes over de stad achterwege laten. Alleen in gevallen wanneer de aanwezige faciliteiten in een stad direct verband houden met de studie zou dit van toegevoegde waarde kunnen zijn. In 50% van de brochures wordt iets vermeld over de stad waar de instelling gevestigd is. In het hbo is dit 38% (50%) en in het wo 71% (74%). Bij de opleiding MHV wordt dit met een 100% score, van de hbo opleidingen het vaakst genoemd. Commerciële economie scoort met 38% het laagst op dit kenmerk. In het wo scoort geschiedenis het hoogst met 100%, de opleidingen informatica en rechtsgeleerdheid scoren met 63% het laagst. Acht hogescholen scoren 100% op dit kenmerk en 14 hogescholen scoren niet. Zeven universiteiten scoren 100% op dit kenmerk, de technische universiteit Eindhoven en de universiteit Utrecht scoren niet. 108 Algemene brochure Saxion hogeschool Communicatie en informatie wetenschappen Rijksuniversiteit Groningen Een goede start in bètatechniek ResearchNed 2010 P a g e

180 P a g e

181 P a g e

Studiekeuzevoorlichting: Vier keer vergeleken

Studiekeuzevoorlichting: Vier keer vergeleken Studiekeuzevoorlichting: Vier keer vergeleken T. van den Brink Beleidsmedewerker onderwijs tim@lsvb.nl Landelijke Studenten Vakbond (LSVb) Met dank aan Josephine Verstappen, beleidsmedewerker onderzoeksbureau.

Nadere informatie

Studiekeuzevoorlichting: verleiding of voorlichting?

Studiekeuzevoorlichting: verleiding of voorlichting? Studiekeuzevoorlichting: verleiding of voorlichting? T. van den Brink Beleidsmedewerker Onderwijs tim@lsvb.nl LSVb Met dank aan Eduard Schmidt en Karlijn Ligtenberg Drieharingstraat 6 3511 BJ Utrecht lsvb@lsvb.nl

Nadere informatie

Studiefolders: voorlichting of verkooptruc?

Studiefolders: voorlichting of verkooptruc? T. van den Brink Beleidsmedewerker Onderwijs tim@lsvb.nl LSVb Met dank aan Eduard Schmidt Drieharingstraat 6 3511 BJ Utrecht lsvb@lsvb.nl 030-2316464 Oktober 2012, Utrecht Twitter: @studentenbond Website:

Nadere informatie

STUDIEKEUZEVOORLICHTING ONDER DE LOEP

STUDIEKEUZEVOORLICHTING ONDER DE LOEP VLAAMSE VERENIGING VAN STUDENTEN STUDIEKEUZEVOORLICHTING ONDER DE LOEP Een vergelijkend onderzoek naar de studiebrochures in de Vlaamse hoger onderwijscontext VVS Inhoudsopgave Samenvatting... 4 Inleiding...

Nadere informatie

Enquêteresultaten QSK & studiekeuzetevredenheid

Enquêteresultaten QSK & studiekeuzetevredenheid Enquêteresultaten QSK & studiekeuzetevredenheid www.qompas.nl Januari 2015 Enquêteresultaten QSK & studiekeuzetevredenheid 1 Oordeel studenten/scholieren over Qompas en tevredenheid met betrekking tot

Nadere informatie

Onderzoek Studievoorlichting: Voorliegen of voorlichting?

Onderzoek Studievoorlichting: Voorliegen of voorlichting? Onderzoek Studievoorlichting: Voorliegen of voorlichting? februari 2011 Pagina 1 Inhoud Onderzoek Studievoorlichting: Voorliegen of voorlichting?... 1 1 Samenvatting... 4 2 Inleiding... 5 2.1 Opzet van

Nadere informatie

Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour

Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour In deze bijlage zijn feiten en cijfers opgenomen over het hoger onderwijs die illustratief kunnen zijn voor de discussies in de

Nadere informatie

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 De Nationale Studenten Enquête (NSE) is een grootschalig landelijk onderzoek waarin jaarlijks alle Bachelor en Master studenten in het hoger onderwijs gevraagd

Nadere informatie

Adviezen voor studiekiezers op basis van de Startmonitor

Adviezen voor studiekiezers op basis van de Startmonitor Adviezen voor studiekiezers op basis van de Startmonitor Conclusies en aanbevelingen op basis van jaarlijks onderzoek naar studiekeuze en studiesucces Jules Warps ResearchNed mei 2012 2012 ResearchNed

Nadere informatie

Algemene informatie. Beste aanstaande student,

Algemene informatie. Beste aanstaande student, Algemene informatie Beste aanstaande student, Ter voorbereiding op het gesprek vragen we je een korte enquête in te vullen. Met het invullen bevestig je tegelijk je komst naar het kennismakingsgesprek,

Nadere informatie

Kies voor jezelf! Welke studie past bij jou? Hulp nodig bij het kiezen? Check ons filmpje!

Kies voor jezelf! Welke studie past bij jou? Hulp nodig bij het kiezen? Check ons filmpje! Kies voor jezelf! Welke studie past bij jou? Hulp nodig bij het kiezen? Check ons filmpje! Aan de slag! Het maken van een goede studiekeuze is belangrijk en kan best lastig zijn. Er zijn immers ruim 1750

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 31 288 Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en Wetenschapsbeleid Nr. 360 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

Onderzoek studie uitval HBO studenten Het belang van een goede studiekeuze. oktober 2011

Onderzoek studie uitval HBO studenten Het belang van een goede studiekeuze. oktober 2011 Onderzoek studie uitval HBO studenten Het belang van een goede studiekeuze oktober 2011 Hoog percentage studie uitvallers Uit cijfers van de HBO-raad blijkt dat gemiddeld 15,8% van de HBO studenten afvalt

Nadere informatie

Revisie Keuzegids Universiteiten 2015

Revisie Keuzegids Universiteiten 2015 Revisie Keuzegids Universiteiten 2015 Voor u ligt een nieuwe analyse Keuzegids 2015 d.d. 5-11-2014. Deze vernieuwde analyse is tot stand gekomen wegens een grote rectificatie op de Keuzegids 2015 d.d.

Nadere informatie

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2013: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juni 2014

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2013: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juni 2014 Feiten en cijfers HBO-Monitor 2013: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo juni 2014 Honderden Feiten en cijfers 2 Inleiding In deze factsheet staan de arbeidsmarktresultaten van hbo-afgestudeerden

Nadere informatie

Mekelweg 4, kamer LB02.800 2628 CD Delft 015-2781430 j.vandeluitgaarden-ninaber@tudelft.nl

Mekelweg 4, kamer LB02.800 2628 CD Delft 015-2781430 j.vandeluitgaarden-ninaber@tudelft.nl Pagina 1/5 Mekelweg 4, kamer LB02.800 2628 CD Delft 015-2781430 j.vandeluitgaarden-ninaber@tudelft.nl Aan: TU Delft, College van Bestuur Van: Betreft: Prestatieafspraken TU Delft Datum: 2 januari 2011

Nadere informatie

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2010: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juli 2011

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2010: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juli 2011 Feiten en cijfers HBO-Monitor 2010: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo juli 2011 2 Feiten en cijfers HBO-Monitor 2010: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo Afgestudeerden

Nadere informatie

Naam opleiding: Technische Bestuurskunde. Toelating

Naam opleiding: Technische Bestuurskunde. Toelating Naam opleiding: Technische Bestuurskunde Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen

Nadere informatie

Public Administration Arbeidsmarkt

Public Administration Arbeidsmarkt Public Administration Maar liefst 33 masters staan voor je klaar als je je bachelor politicologie, bestuurskunde of internationale betrekkingen hebt gehaald. Maak daar maar eens een keuze uit. Ga je voor

Nadere informatie

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit?

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit? Naam opleiding: Industrieel Ontwerpen Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen

Nadere informatie

Naam opleiding: Life Science & Technology. Toelating

Naam opleiding: Life Science & Technology. Toelating Naam opleiding: Life Science & Technology Toelating Is de studie moeilijk? De studie is pittig; zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie direct vol voor gaat. Gas terugnemen kan altijd

Nadere informatie

A. Persoonlijke gegevens

A. Persoonlijke gegevens Windesheim, Gesprek op afstand Zelfevalutie/feedbackformulier Beste (aankomende) student, Hartelijk dank voor het invullen en versturen van het Intakeformulier Afstandsleren School of Education. Per e-mail

Nadere informatie

Wet Kwaliteit in verscheidenheid

Wet Kwaliteit in verscheidenheid Wet Kwaliteit in verscheidenheid Betekenis voor de doorstroom vo-hbo en mbo-hbo Presentatie VvSL-congres 7 november 2013 Pierre Poell voorzitter LICA Onderwerpen Achtergrond Wet Kwaliteit in verscheidenheid

Nadere informatie

INFORMATIEAVOND PROFIEL- EN PAKKETKEUZE LEERJAAR III WELKOM!!

INFORMATIEAVOND PROFIEL- EN PAKKETKEUZE LEERJAAR III WELKOM!! INFORMATIEAVOND PROFIEL- EN PAKKETKEUZE LEERJAAR III WELKOM!! PROGRAMMA Informatie over de 2e Fase De opbouw van de bovenbouw De profielen Nieuwe vakken Extra vak(ken) Slaag- / Zakregeling Dyslexie en

Nadere informatie

STUDIE-EN BEROEPSKEUZE 5 (T)VWO 2014 24-3-2014 COLLEGE DEN HULSTER 1

STUDIE-EN BEROEPSKEUZE 5 (T)VWO 2014 24-3-2014 COLLEGE DEN HULSTER 1 STUDIE-EN BEROEPSKEUZE 5 (T)VWO 2014 24-3-2014 COLLEGE DEN HULSTER 1 DOEL VAN DEZE LESSEN VEEL LEERLINGEN KIEZEN TE LAAT GEVOLGEN: IN MAART/ APRIL VAN HET EXAMENJAAR NOG OPEN DAGEN/MEELOOPDAGEN BEZOEKEN

Nadere informatie

Economie en Bedrijfseconomie. Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde

Economie en Bedrijfseconomie. Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde Economie en Bedrijfseconomie Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde ( FEWEB) Opbouw van studie door prof. dr. Henri de Groot (programmadirecteur)

Nadere informatie

q WO q UNIVERSITEIT q HOGESCHOOL INFORMATIEFORMULIER VERDIEPINGSFASE (HBO/WO) Ik heb me in de volgende opleiding verdiept: HBO Naam opleiding: Plaats:

q WO q UNIVERSITEIT q HOGESCHOOL INFORMATIEFORMULIER VERDIEPINGSFASE (HBO/WO) Ik heb me in de volgende opleiding verdiept: HBO Naam opleiding: Plaats: BLAD 1 Ik heb me in de volgende opleiding verdiept: HBO q WO Naam opleiding: Plaats: Naam: q UNIVERSITEIT q HOGESCHOOL Website van de opleiding: Datum: AANMELDING EN PLAATSING Ben je toelaatbaar met je

Nadere informatie

Academische opleiding leraar basisonderwijs

Academische opleiding leraar basisonderwijs 2015 2016 Academische opleiding leraar basisonderwijs ACADEMISCHE OPLEIDING LERAAR BASISONDERWIJS Vind jij het inspirerend om aan kinderen les te geven? Ben je geïnteresseerd in onderzoek naar verschillen

Nadere informatie

Voorlichting Econometrie & Operationele Research. Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde

Voorlichting Econometrie & Operationele Research. Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde Voorlichting Econometrie & Operationele Research Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde Vier bacheloropleidingen Bedrijfskunde Econometrie & Operationele Research Economie en Bedrijfseconomie

Nadere informatie

Studiekeuze van Amsterdamse VWO-leerlingen

Studiekeuze van Amsterdamse VWO-leerlingen Studiekeuze van Amsterdamse VWO-leerlingen Foto: FNWI (Interieur), fotograaf Harry van Veenendaal (2012) Projectnummer: 13156 Lotje Cohen MSc Merel van der Wouden MSc drs. Carine van Oosteren drs. Jeroen

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 33, lid 1c, van de Wet op het voortgezet onderwijs;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 33, lid 1c, van de Wet op het voortgezet onderwijs; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 32957 30 september 2015 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 21 september 2015, nr. HO&S/805204,

Nadere informatie

Arbeidsmarkt. Bedrijfskunde. Technische bedrijfskunde

Arbeidsmarkt. Bedrijfskunde. Technische bedrijfskunde wo bedrijfskunde Goede managers komen altijd aan de bak, ook in tijden van crisis. Maar nu het herstel tegen lijkt te vallen moet je wel voorbereid zijn op verrassingen. Veel bedrijfskunde-opleidingen

Nadere informatie

Subsector pedagogische opleidingen

Subsector pedagogische opleidingen Samenvatting... 2 Gemiddeld in aantal en inschrijvingen... 2 Meeste instroom in hbo-... 3 Weinig uitval... 3 Relatief minder switchers... 3 Hoog rendement in hbo-bachelor en wo-master... 3 Accreditatie-uitkomsten:

Nadere informatie

Ouderbetrokkenheid. Ouders: Studiekiezers: Mijn kind moet zelf kiezen. mijn ouders zijn belangrijk 55% wo, 70% hbo studenten

Ouderbetrokkenheid. Ouders: Studiekiezers: Mijn kind moet zelf kiezen. mijn ouders zijn belangrijk 55% wo, 70% hbo studenten Ouderbetrokkenheid Ouders: Mijn kind moet zelf kiezen Studiekiezers: mijn ouders zijn belangrijk 55% wo, 70% hbo studenten Volwassenen rondom studiekiezer Tweederde 1e jaars zegt: De meeste info over studeren

Nadere informatie

De Studiekeuzecheck: voor wie werkt het?

De Studiekeuzecheck: voor wie werkt het? De Studiekeuzecheck: voor wie werkt het? Onderzoek naar SKC bij de Randstad hogescholen Dr. F. Rutger Kappe 17 maart, Utrecht rutger.kappe@inholland.nl Opzet Landelijk overzicht SKC in het hbo Resultaten

Nadere informatie

De studiebelasting voor Werktuigbouwkunde bedraagt gemiddeld 42 uur per week. Wiskunde is wel een

De studiebelasting voor Werktuigbouwkunde bedraagt gemiddeld 42 uur per week. Wiskunde is wel een Naam opleiding: Werktuigbouwkunde Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen kan

Nadere informatie

Studeren in het hoger onderwijs APRIL 2014

Studeren in het hoger onderwijs APRIL 2014 Studeren in het hoger onderwijs APRIL 2014 Studeren in het hoger onderwijs Presentatie door studentendecaan Zie ook: www.tilburguniversity.edu/ouders www.tilburguniversity.edu/eerstejaars 2 Studeren in

Nadere informatie

Basisgegevens opleidingsbeoordelingen Indicatoren en definities. 19 februari 2015

Basisgegevens opleidingsbeoordelingen Indicatoren en definities. 19 februari 2015 Basisgegevens opleidingsbeoordelingen Indicatoren en definities 19 februari 2015 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Basisgegevens hbo-bacheloropleidingen 4 2.1 Voltijd hbo-ba 4 2.2 Deeltijd en duaal hbo-ba 5 3 Basisgegevens

Nadere informatie

Subsector politicologie en bestuurskundige opleidingen

Subsector politicologie en bestuurskundige opleidingen Subsector politicologie en bestuurskundige Samenvatting... 2 Weinig deeltijd... 2 Wo-instroom... 3 Weinig uitval iets toegenomen... 3 Veel switch... 3 Vier in herstel... 3 Veel studenten raden opleiding

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 33 356 Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs en de Wet voortgezet onderwijs BES in verband met het treffen van een overgangsmaatregel

Nadere informatie

Blok 5. Ouderbetrokkenheid, 1 uur

Blok 5. Ouderbetrokkenheid, 1 uur Blok 5. Ouderbetrokkenheid, 1 uur Ouders: Mijn kind moet zelf kiezen Studiekiezers: mijn ouders zijn belangrijk 55% wo, 70% hbo studenten Volwassenen rondom studiekiezer Tweederde 1e jaars zegt: De meeste

Nadere informatie

Overzicht opleidingen

Overzicht opleidingen Overzicht opleidingen Stand van zaken oktober 2013 Opleiding Onderwijsinstelling Deeltijd Voltijd Duur Kosten Overig Leegstand Post-MA NRP Academie (transformatie) NRP, ism TU Delft, Nyenrode en Hogeschool

Nadere informatie

BSc Klinische Technology

BSc Klinische Technology BSc Klinische Technology Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen kan altijd

Nadere informatie

Veelgestelde vragen over Matching

Veelgestelde vragen over Matching Veelgestelde vragen over Matching Voor de meest actuele versie zie www.uu.nl/matching 1. Waarom voert de Universiteit Utrecht matching in? Om jou als aankomend student te laten beginnen aan een opleiding

Nadere informatie

Alumnionderzoek opleiding Bedrijfseconomie Hogeschool Arnhem en Nijmegen 2009

Alumnionderzoek opleiding Bedrijfseconomie Hogeschool Arnhem en Nijmegen 2009 Alumnionderzoek opleiding Bedrijfseconomie Hogeschool Arnhem en Nijmegen 2009 Van de deelnemers aan het onderzoek heeft 80% ( 121 studenten) de voltijd gedaan en 20% (30 studenten) de deeltijdopleiding.

Nadere informatie

Benchmark Hogescholen In opdracht van Platform Bètatechniek Ten behoeve van bestuurlijk overleg met hogescholen

Benchmark Hogescholen In opdracht van Platform Bètatechniek Ten behoeve van bestuurlijk overleg met hogescholen Benchmark Hogescholen In opdracht van Platform Bètatechniek Ten behoeve van bestuurlijk overleg met hogescholen Auteur: ir.ing. R.M.F. Brennenraedts Datum: mei 2007 Projectnummer: 2007.039 Achtergrond

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs. juni 2011

Feiten en cijfers. Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs. juni 2011 Feiten en cijfers Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs juni 2011 2 Feiten en cijfers Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs Meer dan zeven op de tien studenten

Nadere informatie

Hbo-minor bedrijfswetenschappen

Hbo-minor bedrijfswetenschappen Hbo-minor bedrijfswetenschappen tijdens het hbo kwalificeren voor de universitaire master bedrijfswetenschappen! 2007-2008 Te bespreken onderwerpen: welke doelen dient de hbo-minor BW? voor wie is de hbo-minor

Nadere informatie

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2009: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juli 2010

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2009: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juli 2010 Feiten en cijfers HBO-Monitor 2009: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo juli 2010 1 Feiten en cijfers HBO-Monitor 2009: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo Inleiding

Nadere informatie

Instroom en studiekeuze

Instroom en studiekeuze Studeren met een functiebeperking Instroom en studiekeuze December 2012 Expertisecentrum handicap + studie Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 1. Inleiding... 2 2. Cijfers... 3 2.1. Uitval... 3 2.2. Aanvraag

Nadere informatie

Rapportage Toplijsten 2012-2013

Rapportage Toplijsten 2012-2013 Rapportage Toplijsten 2012-2013 www.qompas.nl Qompas StudieKeuze best bekeken open dagen en opleidingen Surrounded by Talent Top-50 Open Dagen Qompas StudieKeuze 2012-2013 1 - Open dag Avans Hogeschool

Nadere informatie

Terugblik. - stedenreizen / EEPD / stadswandeling. - lustrum

Terugblik. - stedenreizen / EEPD / stadswandeling. - lustrum 100 %?! Terugblik - stedenreizen / EEPD / stadswandeling - lustrum Site: - vakinhoud PTA - examenreglement BOOR Toetsweken Periode 1:- 10 t/m 18 oktober SE's - profielwerkstuk, literatuurlijst - 18 t/m

Nadere informatie

Bijlagenummer GV 507

Bijlagenummer GV 507 GEZAMENLIJKE VERGADERING UGV/OR/SR Bijlagenummer GV 507 Onderwerp: Ophoging norm bindend studieadvies Status Voorbereidende commissie OOM-1 Behandeld in Voorbereidende GV 28 september 2015 Overlegvergadering

Nadere informatie

Overzicht Lotingstudies HBO Laatste wijziging: 14-9-15

Overzicht Lotingstudies HBO Laatste wijziging: 14-9-15 Overzicht Lotingstudies HBO Laatste wijziging: 14-9-15 Accountancy Hogeschool Utrecht Accountancy Hogeschool van Amsterdam Ad Sport, Gezondheid en Management Hanzehogeschool Groningen Advanced Business

Nadere informatie

Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants

Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants Registeraccountant worden Accountant is een beschermde titel. In Nederland mogen alleen registeraccountants (RA s) en Accountant-Administratieconsulenten

Nadere informatie

Studeren in Nederland

Studeren in Nederland Studeren in Nederland Annekee de Jager Kaj Temme Nederlandse Ambassade Brussel Leuven, 27 oktober 2015 Inhoud 1. Nederland 2. Waarom studeren in Nederland? 3. Onderwijs in Nederland 4. Nederlandse studentensteden

Nadere informatie

Programma Studiemiddag Studie in Cijfers

Programma Studiemiddag Studie in Cijfers Programma Studiemiddag Studie in Cijfers 14.00-14.10 Welkom en opening door dagvoorzitter IJmert van Muilwijk, voorzitter CNVjongeren 14.10-14.30 Resultaat van pilot Studie in Cijfers & visie vanuit de

Nadere informatie

Informatieavond vervolgkeuze Havo/Vwo. Maandag 29 september 2014

Informatieavond vervolgkeuze Havo/Vwo. Maandag 29 september 2014 Informatieavond vervolgkeuze Havo/Vwo Maandag 29 september 2014 Voorstellen Caecile Hilke Martin Bram manager onderwijs mentor science mentor science decaan/mentor Inhoud 1. Rol en invulling van het decanaat

Nadere informatie

Veelgestelde vragen opleiding Tandheelkunde

Veelgestelde vragen opleiding Tandheelkunde Veelgestelde vragen opleiding Tandheelkunde Wat zijn de toelatingseisen voor Tandheelkunde? De volgende voortrajecten voldoen aan de toelatingseisen voor Tandheelkunde: VWO diploma met profiel (vanaf 2010)

Nadere informatie

Waarom ga je dat doen volgend jaar?

Waarom ga je dat doen volgend jaar? Waarom ga je dat doen volgend jaar? Susanne de Haar, Marlien Douma, Jan-Willem Kalhorn, Michiel Tolboom, Lotte Bonsel Begeleider: Marja ter Wal Inleiding Aan het einde van de middelbare school komt voor

Nadere informatie

Studiekeuze123. Thora Arnadottir en Daphne Selhorst. Studiekeuze123: Een overzicht van alle opleidingen van hogescholen en universiteiten

Studiekeuze123. Thora Arnadottir en Daphne Selhorst. Studiekeuze123: Een overzicht van alle opleidingen van hogescholen en universiteiten Studiekeuze123 Thora Arnadottir en Daphne Selhorst Wat is Studiekeuze123? Zelfstandige Stichting: samenwerkingsverband koepels hoger onderwijs (ISO, LSVb, HBO-raad, NRTO en VSNU) Financiering door ministerie

Nadere informatie

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2016-2017

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2016-2017 Accountancy Hogeschool Utrecht 120 voltijd 100 3x 15 maart 2016 Accountancy Hogeschool van Amsterdam 150 voltijd 100 2x 15 maart 2016 Advanced Business Creation Avans Hogeschool 160 voltijd 100 3x 1 mei

Nadere informatie

Advies van het gebruikersplatform Studiekeuze Informatie (SKI)

Advies van het gebruikersplatform Studiekeuze Informatie (SKI) Advies van het gebruikersplatform Studiekeuze Informatie (SKI) Inleiding Voor u ligt het advies van het gebruikersplatform studiekeuze informatie. Dit gebruikersplatform bestaat uit een aantal belanghebbende

Nadere informatie

Naam opleiding: Technische Natuurkunde. Toelating

Naam opleiding: Technische Natuurkunde. Toelating Naam opleiding: Technische Natuurkunde Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen

Nadere informatie

Studiekeuze, entree en studiesucces in het hoger onderwijs

Studiekeuze, entree en studiesucces in het hoger onderwijs Studiekeuze, entree en studiesucces in het hoger onderwijs Een selectie van resultaten uit de Startmonitor 15 oktober 2010 SURF Academy: Masterclass studiekeuzegesprekken Jules Warps, ResearchNed De Startmonitor:

Nadere informatie

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2015-2016

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2015-2016 Accountancy Hogeschool Utrecht 120 voltijd 94 Accountancy Hogeschool van Amsterdam 150 voltijd 100 2x 15 maart 2015 187 Ad Eventmanager Hogeschool Utrecht 130 voltijd 100 3x 15 maart 2015 1 Ad Operationeel

Nadere informatie

Voorbereidingscursussen

Voorbereidingscursussen Voorbereidingscursussen Biologie Natuurkunde Scheikunde Wiskunde Studeren aan de Open Universiteit voorbereidings cursussen Het systeem van eindexamenprofielen in het voortgezet onderwijs brengt met zich

Nadere informatie

Centraal Bureau Aanmelding en Plaatsing. Jaarverslag Numerus Fixi

Centraal Bureau Aanmelding en Plaatsing. Jaarverslag Numerus Fixi Centraal Bureau Aanmelding en Plaatsing Jaarverslag Numerus Fixi Studiejaar 2011 2012 INHOUDSOPGAVE TOELICHTING VERSLAGEN...4 Wetenschappelijk onderwijs...7 Opleidingsfixus...7 B Communication and Media

Nadere informatie

Kwaliteit betekent nog geen kwantiteit

Kwaliteit betekent nog geen kwantiteit Kwaliteit betekent nog geen kwantiteit Onderzoek naar de relatie tussen kwaliteitsoordeel en instroom bij universitaire bacheloropleidingen Eva de Haan, BSc Drs. José van Zwieten Maart 2013 Bijcollege

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2004 2005 29 819 Tijdelijke regels betreffende experimenten in het hoger onderwijs op het gebied van vooropleidingseisen aan en selectie van aanstaande studenten

Nadere informatie

Op welke school zitten onze oud-werkers vmbo nu?

Op welke school zitten onze oud-werkers vmbo nu? In deze bijdrage geven de decanen van de drie afdelingen een indruk van de vervolgkeuzes van onze werkers. Die keuzes vertonen jaar in jaar uit natuurlijk fluctuaties, anderzijds geeft het beeld van één

Nadere informatie

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2016-2017

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2016-2017 Accountancy Hogeschool Utrecht 120 voltijd 100 3x 15 maart 2016 Accountancy Hogeschool van Amsterdam 150 voltijd 100 2x 15 maart 2016 Advanced Business Creation Avans Hogeschool 160 voltijd 100 3x 1 mei

Nadere informatie

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2015-2016

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2015-2016 Accountancy Hogeschool Utrecht 120 voltijd Accountancy Hogeschool van Amsterdam 150 voltijd 100 2x 16 maart 2015 Ad Eventmanager Hogeschool Utrecht 130 voltijd 100 3x 15 maart 2015 Ad Operationeel Sportmanagement

Nadere informatie

Overzicht Lotingstudies WO Laatste wijziging: 14-9-15

Overzicht Lotingstudies WO Laatste wijziging: 14-9-15 Overzicht Lotingstudies WO Laatste wijziging: 14-9-15 Bedrijfskunde Radboud Universiteit Nijmegen Bedrijfskunde Rijksuniversiteit Groningen Bedrijfskunde Vrije Universiteit Amsterdam Biomedische wetenschappen

Nadere informatie

Studeren aan het hbo. W i n d e s h e i m z e t k e n n i s i n w e r k i n g

Studeren aan het hbo. W i n d e s h e i m z e t k e n n i s i n w e r k i n g Studeren aan het hbo Inhoud van de presentatie Kenmerken van het hbo Verschil tussen havo en hbo Verschil hbo en universiteit Opbouw van een hbo-opleiding Studieresultaten en begeleiding Toelating en aanmelding

Nadere informatie

Monitor OCW Meerjarenafspraken studiesucces en kwaliteit 2011. Inleiding

Monitor OCW Meerjarenafspraken studiesucces en kwaliteit 2011. Inleiding Monitor OCW Meerjarenafspraken studiesucces en kwaliteit 2011 Inleiding In 2008 zijn meerjarenafspraken gemaakt met de HBO-raad en de VSNU ten behoeve van de ambities op het gebied van studiesucces en

Nadere informatie

Bijlage 4: Pabo-specifieke Kenmerken van studiesucces en studie-uitval in beeld

Bijlage 4: Pabo-specifieke Kenmerken van studiesucces en studie-uitval in beeld Bijlage 4: Pabo-specifieke Kenmerken van studiesucces en studie-uitval in beeld In deze bijlage worden theoretische aanknopingspunten voor de inzet en inrichting van studiekeuze gesprekken binnen dit project

Nadere informatie

Voorlichting psychologie 21 mei 2015. Welkom!

Voorlichting psychologie 21 mei 2015. Welkom! Voorlichting psychologie 21 mei 2015 Welkom! Voorlichting psychologie 21 mei 2015 Sprekers: Stefanie Kwikkel, MSc Francis Voorn studieadviseur student psychologie Psychologie studeren aan de Radboud Universiteit

Nadere informatie

Advies Universiteit van Tilburg

Advies Universiteit van Tilburg Advies Universiteit van Tilburg De Reviewcommissie (hierna commissie) heeft kennisgenomen van het voorstel van de Universiteit van Tilburg (hierna UvT) dat het College van Bestuur met zijn brieven van

Nadere informatie

Profileringsfondsen in het hoger onderwijs Een advies over de bereikbaarheid en kenbaarheid

Profileringsfondsen in het hoger onderwijs Een advies over de bereikbaarheid en kenbaarheid Profileringsfondsen in het hoger onderwijs Een advies over de bereikbaarheid en kenbaarheid Landelijke Studenten Vakbond (LSVb) Oktober 2012 Dit is een uitgave van de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb).

Nadere informatie

VOORBEREIDING OP HET HOGER ONDERWIJS

VOORBEREIDING OP HET HOGER ONDERWIJS VOORBEREIDING OP HET HOGER ONDERWIJS WELKE MOGELIJKHEDEN HEB IK? 10-9-2015 COLLEGE DEN HULSTER 2 WELKE MOGELIJKHEDEN 1 HBO (73%) MBO (5%) VWO (5%) VAVO (10%) JE KEUZE UITSTELLEN (5%) EEN BAAN ZOEKEN (2%)

Nadere informatie

STUDIEKEUZE BOEKJE. Een gratis e-book van Keuzecoaches. 2013, Keuzecoaches

STUDIEKEUZE BOEKJE. Een gratis e-book van Keuzecoaches. 2013, Keuzecoaches STUDIEKEUZE BOEKJE Een gratis e-book van Keuzecoaches Een gratis studiekeuze boekje van Keuzecoaches. Met handige tips voor ouders en jongeren. Een eerste stap op weg naar een goede keuze. C KEUZE COACHES

Nadere informatie

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN Sport & Business: Medewerker Marketing & Communicatie Medewerker Evenementenorganisatie Nijmegen 2016-17 JOHAN CRUYFF COLLEGE UNIVERSITY INSTITUTE Johan Cruijff

Nadere informatie

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG Hoger Onderwijs en Studiefinanciering Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375

Nadere informatie

Uitgebreide Pilot Nominaal = Normaal aan de Erasmus Universiteit Rotterdam

Uitgebreide Pilot Nominaal = Normaal aan de Erasmus Universiteit Rotterdam Uitgebreide Pilot Nominaal = Normaal aan de Erasmus Universiteit Rotterdam Tussenrapportage onderzoek (februari 2013) Dr. Gerard Baars Dr. Brian Godor Ing. Peter Hermus Drs. Rick Wolff In samenwerking

Nadere informatie

Adviseren aan de poort

Adviseren aan de poort Adviseren aan de poort Bachelor Medische Hulpverlening Jantine Huizing & Monique de Voigt jantine.huizing@hu.nl monique.devoigt@hu.nl 1 Inhoud van deze infoshop Onstaan van de Bachelor Medische Hulpverlening

Nadere informatie

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT)

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) 1. Opzet van het onderzoek 2. Resultaten en conclusies 3. Discussie Vraagstelling 1. Welke omvang heeft intersectorale

Nadere informatie

Voorlichtingsdag Bedrijfskunde. Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde

Voorlichtingsdag Bedrijfskunde. Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde Voorlichtingsdag Bedrijfskunde Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde PROGRAMMA Bedrijfskunde@VU: hoe, wat en waarom? Prof. dr. W.E.H. Dullaert, Opleidingsdirecteur bachelor bedrijfskunde

Nadere informatie

Subsector psychologie

Subsector psychologie Samenvatting... 2 Gemiddeld qua aantallen opleidingen... 2 Groot aantal studenten... 3 Grotendeels wo-subsector... 3 Weinig mbo-instroom in hbo-bachelor... 3 Weinig uitval... 3 Minste switch... 3 Diplomarendement

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs 2010 1 Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs 2010 Ten opzichte van 2009 is de instroom stabiel: -0,3 procent

Nadere informatie

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken.

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. ONDERWIJSVISIE OP HO OFDLIJNEN Geachte collega s, 1 Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. We

Nadere informatie

Benchmark Axisopleidingen

Benchmark Axisopleidingen Benchmark Axisopleidingen In opdracht van: Platform Bèta Techniek In samenwerking met Ministerie van OCW HBO-raad Project: 2008.104 Datum: Utrecht, 22 december 2008 Auteurs: Guido Ongena, MSc. drs. Rob

Nadere informatie

Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen woensdag 7 oktober 2015

Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen woensdag 7 oktober 2015 Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen woensdag 7 oktober 2015 Voor leerlingen van: Almende college, Ludger College, Ulenhof College, Rietveld Lyceum, Christelijk College Schaersvoorde, Liemers College,

Nadere informatie

Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen

Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen Aanmelding voor opleidingen tot vo docent steeds vroeger, pabo trekt steeds minder late aanmelders juni 2009 Inleiding Om de (toekomstige) leraartekorten

Nadere informatie

Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling

Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling Aantal week 19 Verschil 214 tov. 213 7-5-212 6-5-213 5-5-214 aantal % Radboud Universiteit Nijmegen

Nadere informatie

Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling

Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling Aantal week 16 Verschil 214 tov. 213 16-4-212 aantal % Radboud Universiteit Nijmegen 283 3319

Nadere informatie

Overzicht Lotingstudies HBO

Overzicht Lotingstudies HBO Overzicht Lotingstudies HBO Accountancy Hogeschool Utrecht Accountancy Hogeschool van Amsterdam Laatste wijziging: 16-aug-2016 Advanced Business Creation Avans Hogeschool Bedrijfseconomie Hogeschool Utrecht

Nadere informatie

Achtergrondinformatie

Achtergrondinformatie BIJLAGE 3 Achtergrondinformatie Diplomarendement Daling diplomarendement voltijd hbo-bacheloropleidingen De trend die de Inspectie van het Onderwijs de afgelopen jaren signaleerde in het hbo zet door:

Nadere informatie

Naam opleiding: Molecular Science & Technology. Toelating

Naam opleiding: Molecular Science & Technology. Toelating Naam opleiding: Molecular Science & Technology Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas

Nadere informatie