De toekomst van de Nederlandse ingenieur

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De toekomst van de Nederlandse ingenieur"

Transcriptie

1 De toekomst van de Nederlandse ingenieur Het Koninklijk Instituut Van Ingenieurs KIVI NIRIA en branchevereniging NLingenieurs hebben in oktober 2011 een drieledig onderzoek uitgevoerd naar de toekomst van de Nederlandse ingenieur. Dit onderzoek heeft gediend als input voor de paneldiscussie die tijdens de Dag van de Ingenieur op 3 november 2011 is gevoerd. Respondenten Om een goed inzicht te krijgen in de toekomst, is onderscheid gemaakt tussen drie doelgroepen. Per doelgroep is een vragenlijst samengesteld. Het eerste onderzoek is uitgezet onder laatstejaars studenten in het technisch HBO en WO (studenten). Het tweede onderzoek betreft de doelgroep ingenieurs. Dit onderzoek is in samenwerking met Technisch Weekblad en adviesbureau Berenschot opgezet (ingenieurs). Het laatste onderzoek is gehouden onder de leden van NLingenieurs, Nederlandse advies- en ingenieursbureaus (branche). Deze onderzoeken tezamen leveren een beeld op waar technisch Nederland nu staat en werpt een blik op haar/de toekomst. Het onderzoek wordt aangevuld met een korte introductiefilm waarin mensen op straat wordt gevraagd waar zij aan denken bij het woord ingenieur. Onderzoeksopzet Het onderzoek is uitgesplitst in drie deelonderzoeken. Per deelonderzoek zijn verschillende en overeenkomstige vragen gesteld. Met de overeenkomstige vragen is een vergelijk mogelijk gemaakt over de drie verschillende doelgroepen. De vragen, die bij alle drie de onderzoeken aan bod zijn gekomen, zijn: Aansluiting van studie op eerste baan Werken in de techniek Aantrekkingskracht van het beroep ingenieur Toekomstig aantal afgestudeerden Belangrijk in een baan De overige vragen verschilden per doelgroep en geven inzicht in de beeldvorming van de toekomstige ingenieur. Resultaten Elk deelonderzoek levert interessante resultaten op voor discussie. In de bijlage zijn de resultaten per onderzoek terug te vinden. Het aantal respondenten is als volgt verdeeld per onderzoek: Respondenten HBO WO Overig Studenten ,2% 24,8% 0% Ingenieurs ,9% 44,9% 7,2% Branche 58 27,6% 70,7% 1,7%

2 In het onderzoek onder ingenieurs is ook een verdeling gemaakt naar geslacht. 189 vrouwen (5,4%) van de respondenten hebben medewerking verleend aan het onderzoek. Daarnaast is 22,5% op zoek naar een andere werkgever en 27,3% ambieert een andere functie. De belangrijkste resultaten uit de overlappende vragen zijn: Aansluiting studie op eerste baan Ongeveer 67% van de respondenten (ingenieurs en branche) bevestigen dat de technische studie goed aansloot op de eerste baan. Aan deze twee groepen is ook de vraag gesteld of de huidige technische student gemakkelijk aan kan sluiten bij de dagelijkse werkzaamheden binnen zijn/haar organisatie. Bijna 40% beantwoordt deze vraag positief. In de beleving van de ingenieurs en branche is de aansluiting van studie op baan verslechterd in de loop der jaren. 53% van de studenten heeft de indruk dat de huidige studie goed zal aansluiten bij zijn/haar toekomstige baan. Met de positieve respons van 40% vanuit de ingenieurs en branche, komen de resultaten redelijk overeen bij de aansluiting tussen studie en werk. Werken in de techniek Tussen de 60% en 70% van de respondenten (ingenieurs en branche) geeft aan in de techniek te willen blijven werken. Bij de studenten geeft 85% aan dat zij na het afstuderen een baan ambiëren in de techniek. Aantrekkingskracht van het beroep ingenieur De toekomstige aantrekkingskracht van het beroep wordt tussen 36% en 46% positief beoordeeld. De studenten zijn het meest negatief met 36,6% terwijl de ingenieurs het meest positief zijn gestemd (45,7%). De branche zit met 39,1% er tussenin. 24% van de branche respondenten geeft aan dat de ingenieur minder aantrekkelijk wordt als beroep terwijl de studenten en ingenieurs een score van ongeveer 10% laat zien. Toekomstig aantal afgestudeerden Ook voor de toekomst is de technische sector redelijk behoudend over het aantal afstudeerders. 20% van de studenten denkt dat het aantal afgestudeerde ingenieurs in de toekomst zal toenemen. De ingenieurs (19%) en branche (15%) ontlopen de mening van de studenten nauwelijks. Belangrijk in een baan Bij de studenten en ingenieurs is gevraagd een top vijf samen te stellen wat zij belangrijk vinden in een baan. Dit levert per doelgroep de volgende resultaten: Studenten Sfeer Inhoud Salaris / Carrière Ontwikkeling Ingenieurs Sfeer Uitdaging Ontwikkeling Inhoud Salaris

3 Deze vraag is niet gesteld in het onderzoek onder de branche. Conclusies Het onderzoek geeft een beeld van waar de ingenieur vandaag staat en geeft tegelijkertijd een indruk van de toekomst. Uit deze beelden kunnen de volgende conclusies worden getrokken met bijbehorende vragen die in een vervolgonderzoek kunnen worden beantwoord: Veel ingenieurs oriënteren zich op een nieuwe stap in hun carrière. Het binden van ingenieurs blijft moeilijk. Is de tijd van een langdurig dienstverband definitief voorbij? Uit het aantal vrouwelijke respondenten blijkt dat techniek nog steeds wordt gedomineerd door mannen. Hoe kan de diversiteit in de technische sector worden gestimuleerd? Het lijkt erop dat het onderwijs de aansluiting met de praktijk gedeeltelijk ontbeerd. Is het onderwijs in de loop der jaren verder af komen te staan van de praktijk? De ingenieur verruimt zijn/haar blikveld tijdens de carrière, waarbij ook buiten de techniek wordt gekeken. Is een baan als econoom ook voor een ingenieur weggelegd? En kan een econoom het werk van een ingenieur uitvoeren? Als technieksector zelf heeft men weinig vertrouwen dat de aantrekkelijkheid van het beroep ingenieur zal toenemen. Hoe kan de aantrekkelijkheid van de ingenieur worden vergroot? De uitstroom van ingenieurs op HBO s en Universiteiten geeft, naar aanleiding van dit onderzoek, reden om verder onderzoek te plegen. Op welke manier kan de kwalitatieve uitstroom van Nederlandse ingenieurs blijven behouden? Het aantrekken van nieuwe werknemers/ingenieurs is het primair inzetten op sfeer, uitdaging en inhoud. Hoe kan de technische sector als geheel deze facetten benutten? Paneldiscussie Tijdens de Dag van de Ingenieur werd in een paneldiscussie gereageerd op de resultaten van het onderzoek. Omdat het onderzoek een beeld geeft van het toekomstperspectief van de ingenieur, is een panel samengesteld met vertegenwoordigers uit het onderwijs, bedrijfsleven en politiek. Panelleden waren: Gert-Jan Kramer Kramer is voormalig CEO van Fugro. Fugro is momenteel het grootste ingenieursbureau van Nederland. Daarnaast is Kramer actief bij diverse technische bedrijven.

4 Marije te Kulve Te Kulve studeert bouwkunde aan de TU/e. Daarnaast maakt zij onderdeel uit van het Eindhovens KIVI NIRIA Studentbestuur. Samen met haar bestuursleden organiseert zij de CEO series waar onder andere Martin van Pernis, Gerard Kleisterlee en Eric Meurice hebben gesproken. Karel Luyben Luyben is als Rector Magnificus full time verbonden aan de TU Delft. Hij ontvangt regelmatig studenten in een interactieve en informele setting: Meeting the Rector. Ed Nijpels Nijpels is voorzitter van branchevereniging NLingenieurs en o.a. voormalig fractievoorzitter van de VVD. Van 1986 tot 1989 was hij nog minister van VROM. Martin van Pernis Van Pernis is voormalig CEO van Siemens Nederland en treedt nu op als president van het Koninklijk Instituut Van Ingenieurs KIVI NIRIA. Daarnaast is van Pernis actief bij diverse technische bedrijven. Stellingen Naar aanleiding van het onderzoek zijn het panel de volgende stellingen voorgelegd: 1. Nederland biedt geen uitdagingen voor ingenieurs 2. HBO's en Universiteiten leveren incapabele ingenieurs aan de economie en hierdoor loopt de BV Nederland miljoenen omzet mis 3. Meer vrouwen in de techniek is een illusie 4. Een technische studie is een uitstekende achtergrond voor niet-technische functies 5. De ingenieur is een rolmodel voor de maatschappij en kent daardoor een zeer positief imago Als laatste heeft elk panellid antwoord gegeven op de vraag: Waarom zijn ingenieurs belangrijk? KIVI NIRIA en NLingenieurs 3 november 2011 Samengesteld door: ing. A. Hermans of

5 Onderzoeksresultaten Onderzoeksnaam Studenten Onderzoek Dag van de Ingenieur Selectie alle vragen Selectiedatum 29/09/11-20/10/11 1. Welk opleidingsniveau volg je momenteel? Aantal respondenten bij deze vraag: 125 HBO WO Welke opleiding(srichting) volg je momenteel? Aantal respondenten bij deze vraag: 125 (Technische) Aardwetenschappen Autotechniek Technische Bedrijfskunde Technische Bestuurskunde Besturingstechniek Bewegingstechnologie Biotechnologie Bouwkunde Chemische Technologie / Technische Scheikunde Civiele Techniek Commerciële Techniek Elektrotechniek Human Technology Hydrografie / Hydrologie / Waterbeheer Industrieel Ontwerpen Technische Informatica / ICT Installatietechniek Laboratoriumtechniek Landbouwtechniek Levensmiddelentechnologie Life Sciences Lucht- en Ruimtevaarttechniek Maritieme Techniek / scheepsbouwkunde Materiaalkunde Mechatronica (Bio)Medische Technologie Milieutechnologie Moleculaire -/ Nanotechnologie Technische Natuurkunde Omgevingswetenschappen Procestechnologie Ruimtelijke Ordening/ Planologie Verkeerskunde Techniek en Maatschappij Weg- en Waterbouw Werktuigbouw Technische Wiskunde Overig Beta / Techniek Niet-technische Opleiding Studenten Onderzoek Dag van de Ingenieur Pagina 1 van 4

6 3. Ben je van plan om na je technische studie in de technische sector te gaan werken? Aantal respondenten bij deze vraag: 123 Ja Nee Weet niet Heb je interesse om, na het afronden van je studie, bij een ingenieursbureau te gaan werken? Aantal respondenten bij deze vraag: 123 Ja Nee Weet niet Bij wat voor ingenieursbureau zou je dan het liefste willen werken? Aantal respondenten bij deze vraag: 51 Een eigen ingenieursbureau beginnen Klein bedrijf (<50 medewerkers) Midden bedrijf ( medewerkers) Groot bedrijf (>250 medewerkers) Multinational Welk bruto startsalaris verwacht je te ontvangen als je straks gaat werken (voor full-time dienstverband)? Aantal respondenten bij deze vraag: 123 Minder dan 2.000,- per maand Tussen 2.000,- en 3.000,- per maand Tussen 3.000,-en 4.000,- per maand Meer dan 4.000,- per maand Wat vind je het belangrijkste in een toekomstige baan? Maak een rangorde, met bovenaan het belangrijkste en onderaan het minst belangrijke. Alle elementen moeten worden gebruikt. Aantal respondenten bij deze vraag: 123 Auto / laptop/ telefoon van de zaak Flexibel werken / thuiswerken Opleidingsmogelijkheden Projecten / inhoud Salaris Werkomgeving / Sfeer Interne doorgroeimogelijkheden Heb je de indruk dat jouw huidige studie goed zal aansluiten bij jouw toekomstige baan? Aantal respondenten bij deze vraag: 123 Ja Nee Gedeeltelijk Weet niet Wat verwacht je van de aantrekkingskracht van het beroep 'ingenieur' in de toekomst? Aantal respondenten bij deze vraag: 123 Zal minder aantrekkelijk worden Zal hetzelfde blijven Zal meer aantrekkelijk worden Geen mening Studenten Onderzoek Dag van de Ingenieur Pagina 2 van 4

7 10. Wat is je verwachting ten aanzien van het jaarlijkse aantal afgestudeerde ingenieurs in Nederland in de toekomst? Aantal respondenten bij deze vraag: 123 Zal afnemen Zal gelijk blijven Zal toenemen Geen mening Indien je interesse hebt om voortaan de nieuwsbrief van KIVI NIRIA te ontvangen, kun je hieronder je adres invullen. Als je geen interesse hebt, kun je dit veld leeg laten. Aantal respondenten bij deze vraag: 20 Niet invullen [ Open antwoorden ] (zie bijlage) Studenten Onderzoek Dag van de Ingenieur Pagina 3 van 4

8 Antwoorden 'open velden' vraag: 11. Indien je interesse hebt om voortaan de nieuwsbrief van KIVI NIRIA te ontvangen, kun je hieronder je adres invullen. Antwoord: Niet invullen m Studenten Onderzoek Dag van de Ingenieur Pagina 4 van 4

9 Rapportage onderzoek onder ingenieurs 3 november 2011, Dag van de Ingenieur Leeftijd Aantal < ,4% ,4% ,8% ,0% ,3% > ,1% leeg 11 Eindtotaal 3463 Geslacht Aantal man ,6% vrouw 189 5,4% leeg 1 Eindtotaal 3473 Opleiding Aantal MBO 228 6,6% HBO AD 101 2,9% HBO B ,2% HBO M ,8% WO B 45 1,3% WO M ,2% WO PHD 185 5,3% overig 21 0,6% leeg 1 Eindtotaal 3473 Bent u nu op zoek naar een andere functie? Aantal nee ,7% ja ,3% leeg 2 Eindtotaal 3472 Zoekt u naar een andere werkgever? Aantal nee ,5% ja ,5% leeg 3 Eindtotaal 3471 Wilt u in de techniek blijven werken? Aantal nee 43 1,2% ja ,7% voorlopig wel ,5% weet ik nog niet 224 6,4% nvt 177 5,1% leeg 1 Eindtotaal ,0% Bij wat voor organisatie bent u werkzaam? Aantal Ingenieurs- / technisch adviesbureau ,7% Overheid / Nutsbedrijf ,1% Onderzoek / Onderwijs 229 6,6% Industrie ,4%

10 Non-profit organisatie (niet onderwijs / onderzoek) 94 2,7% Niet meer werkzaam (pensioen e.d.) 26 0,7% Overig ,7% leeg 2 Eindtotaal ,0% Wat is uw (rechts)positie binnen de organisatie waar u nu werkzaam bent? Aantal Werknemer ,3% Directeur/Eigenaar 202 5,8% ZZP 76 2,2% Gedetacheerd/uitzendkracht 93 2,7% leeg 1 0,0% Eindtotaal ,0% In welke richting bent u afgestudeerd? Afstudeerrichting Aantal % (Technische) Aardwetenschappen 28 0,81% Autotechniek 32 0,92% (Technische) Bedrijfskunde 184 5,30% (Technische) Bestuurskunde 13 0,37% Besturingstechniek 23 0,66% Bewegingstechnologie 0 0,00% Biotechnologie 9 0,26% Bouwkunde 190 5,47% Chemische Technologie/(Technische) Scheikunde 251 7,23% Civiele techniek ,46% Economie/econometrie 22 0,63% Elektrotechniek ,34% Human Technology 10 0,29% Hydrografie/hydrologie 4 0,12% Industrieel ontwerpen 58 1,67% (Technische) Informatica / ICT 152 4,38% Installatietechniek 26 0,75% Labaratoriumtechniek 26 0,75% Landbouwtechniek 18 0,52% Levensmiddelentechnologie 15 0,43% Life Sciences 15 0,43% Logistiek 12 0,35% Lucht- en ruimtevaarttechniek 85 2,45% Maritieme techniek/scheepsbouwkunde 57 1,64% Maritiem officier 27 0,78% Materiaalkunde 16 0,46% Mechatronica 16 0,46% (Bio)Medische Technologie 19 0,55% Milieutechnologie 21 0,60% Militaire opleiding 0 0,00% Moleculaire-/nanotechnologie 2 0,06% Natuurbeheer 3 0,09% (Technische)Natuurkunde 155 4,46% Omgevingswetenschappen 1 0,03% Overige Beta/Techniek 31 0,89% Overig 73 2,10% Procestechnologie 14 0,40% Ruimtelijke ordening/planologie 12 0,35% Verkeerskunde 12 0,35% Techniek en Maatschappij 10 0,29% Waterbeheer/hydrologie 16 0,46% Weg- en waterbouw 59 1,70% Werktuigbouw ,03% (Technische) Wiskunde 25 0,72% leeg 1 0,03% ,00% Sloot uw studie direct goed aan op uw eerste baan?

11 Aansluiting van studie op eerste baan Aantal % Ja ,79% Nee ,91% Gedeeltelijk ,27% leeg 1 0,03% ,00% Heeft u de indruk dat huidige afgestudeerden moeiteloos aansluiting vinden bij uw organisatie? Aantal % Ja ,58% Nee ,39% Wij nemen geen technisch afgestudeerden aan 171 4,92% Niet van toepassing ,07% leeg 1 0,03% 3474 Wat verwacht u van de aantrekkelijkheid van het beroep ingenieur in de toekomst? Aantal % Minder aantrekkelijk ,19% Ongewijzigd ,40% Meer aantrekkelijk ,65% Geen mening 199 5,73% leeg 1 0,03% 3474 Wat verwacht u van het aantal afgestudeerde ingenieurs in Nederland in de komende 5 jaar? Aantal % Neemt af ,34% Blijft gelijk ,22% Neemt toe ,94% Geen mening 294 8,46% leeg 1 0,03% 3474 Wat vindt u belangrijk in een baan? Geld - Salaris Aantal % helemaal niet belangrijk 45 1,30% niet belangrijk 123 3,54% neutraal ,13% belangrijk ,03% zeer belangrijk ,77% leeg 8 0,23% Sfeer helemaal niet belangrijk 57 1,6% niet belangrijk 54 1,6% neutraal 159 4,6% belangrijk ,4% zeer belangrijk ,6% leeg 9 0,3% Ontwikkelingsmogelijkheden helemaal niet belangrijk 54 1,55% niet belangrijk 76 2,19% neutraal ,40% belangrijk ,11% zeer belangrijk ,35% leeg 14 0,40% Mobiliteit (dicht bij huis) helemaal niet belangrijk 91 2,62% niet belangrijk ,56% neutraal ,25% belangrijk ,30% zeer belangrijk ,98%

12 leeg 10 0,29% Secundaire arbeidsvoorwaarden helemaal niet belangrijk 40 1,15% niet belangrijk 257 7,40% neutraal ,30% belangrijk ,29% zeer belangrijk 288 8,29% leeg 20 0,58% Promotiekansen helemaal niet belangrijk 78 2,25% niet belangrijk 268 7,71% neutraal ,30% belangrijk ,98% zeer belangrijk ,87% leeg 31 0,89% Auto / laptop / smartphone van de zaak helemaal niet belangrijk ,28% niet belangrijk ,04% neutraal ,10% belangrijk ,79% zeer belangrijk 178 5,12% leeg 23 0,66% Flexibele werktijden / Thuiswerken helemaal niet belangrijk 89 2,56% niet belangrijk 290 8,35% neutraal ,13% belangrijk ,10% zeer belangrijk ,55% leeg 11 0,32% Spraakmakende opdrachten/projecten helemaal niet belangrijk 69 1,99% niet belangrijk 184 5,30% neutraal ,39% belangrijk ,05% zeer belangrijk ,96% leeg 11 0,32% Uitdaging helemaal niet belangrijk 63 1,81% niet belangrijk 56 1,61% neutraal 221 6,36% belangrijk ,53% zeer belangrijk ,45% leeg 8 0,23% Opleidingsmogelijkheden helemaal niet belangrijk 50 1,44% niet belangrijk 169 4,86% neutraal ,04% belangrijk ,60% zeer belangrijk ,45% leeg 21 0,60% Arbeidsvoorwaarden Mijn salaris is het afgelopen jaar gestegen met Gemiddelde stijging 3,44% Ik reken het komende jaar op een salarisverhoging van Gemiddelde stijging 3,62%

13 Onderzoeksresultaten Onderzoeksnaam Branche Onderzoek Dag van de Ingenieur Selectie alle vragen Selectiedatum 20/09/11-20/10/11 1. Welk opleidingsniveau heeft u afgerond? Aantal respondenten bij deze vraag: 58 HBO WO Geen opleiding afgerond >> Welke opleidingsrichting heeft u afgerond? Aantal respondenten bij deze vraag: 57 Technische opleiding Niet-technische opleiding Branche Onderzoek Dag van de Ingenieur Pagina 1 van 4

14 3. Welke opleiding heeft u afgerond? Indien u meerdere opleidingen heeft afgerond, diegene selecteren die de meeste relevantie heeft voor uw huidige functie. (Technische) Aardwetenschappen Autotechniek Technische Bedrijfskunde Technische Bestuurskunde Besturingstechniek Bewegingstechnologie Biotechnologie Bouwkunde Chemische Technologie / Technische Scheikunde Civiele Techniek Commerciële Techniek Elektrotechniek Human Technology Hydrografie / Hydrologie / Waterbeheer Industrieel Ontwerpen Technische Informatica / ICT Installatietechniek Laboratoriumtechniek Landbouwtechniek Levensmiddelentechnologie Life Sciences Lucht- en Ruimtevaarttechniek Maritieme Techniek / scheepsbouwkunde Materiaalkunde Mechatronica (Bio)Medische Technologie Milieutechnologie Moleculaire -/ Nanotechnologie Technische Natuurkunde Omgevingswetenschappen Procestechnologie Ruimtelijke Ordening/ Planologie Verkeerskunde Techniek en Maatschappij Weg- en Waterbouw Werktuigbouw Technische Wiskunde Overig Beta / Techniek Sloot uw technische studie goed aan op uw eerste baan? Ja Nee, want ik/het bedrijf moest veel investeren om de aansluiting te realiseren Nee, want mijn eerste baan was niet in de technische sector Gedeeltelijk Branche Onderzoek Dag van de Ingenieur Pagina 2 van 4

15 5. Wilt u altijd in de ingenieursbranche blijven werken? Ja Nee De komende 5 jaar, daarna stap ik graag over Weet nog niet Welk type functie bekleed u momenteel? Directie Management Adviseur Overig Wat is uw brutosalaris (voor full-time dienstverband)? Minder dan 2.000,- per maand Tussen 2.000,- en 3.000,- per maand Tussen 3.000,- en 4.000,- per maand Tussen 4.000,- en 5.000,- per maand Meer dan 5.000,- per maand Hoe groot is het bedrijf waar u momenteel werkzaam bent? Geef een schatting van de bedrijfsomvang in fte (full-time employment) Tot 25 fte Tussen 25 en 50 fte Tussen 50 en 250 fte Meer dan 250 fte Geef aan hoe uw huidige werkgever omgaat met de volgende aspecten: Meerdere antwoorden mogelijk Subvraag: Flexibel werken / thuiswerken Uitstekend Goed Niet goed, niet slecht Matig Slecht Geef aan hoe uw huidige werkgever omgaat met de volgende aspecten: Meerdere antwoorden mogelijk Subvraag: Opleidingsmogelijkheden Uitstekend Goed Niet goed, niet slecht Matig Slecht Branche Onderzoek Dag van de Ingenieur Pagina 3 van 4

16 10. Geef aan hoe uw huidige werkgever omgaat met de volgende aspecten: Meerdere antwoorden mogelijk Subvraag: Interne doorgroeimogelijkheden Uitstekend Goed Niet goed, niet slecht Matig Slecht Geef aan hoe uw huidige werkgever omgaat met de volgende aspecten: Meerdere antwoorden mogelijk Subvraag: Geldelijke beloning Uitstekend Goed Niet goed, niet slecht Matig Slecht Geef aan hoe uw huidige werkgever omgaat met de volgende aspecten: Meerdere antwoorden mogelijk Subvraag: Mogelijkheden tot eigen inbreng/initiatief Uitstekend Goed Niet goed, niet slecht Matig Slecht Heeft u de indruk dat de huidige technische student gemakkelijk kan aansluiten bij de dagelijkse werkzaamheden binnen uw organisatie? We nemen geen werknemers met een technische opleiding aan Ja, ze kunnen gemakkelijk worden ingewerkt Nee, ze moeten redelijk worden ingewerkt Nee, er moet fors worden geïnvesteerd om ze in te werken Weet niet Wat verwacht u van de aantrekkingskracht van het beroep 'ingenieur' in de toekomst? Zal minder aantrekkelijk worden Zal hetzelfde blijven Zal meer aantrekkelijk worden Geen mening Wat is uw verwachting ten aanzien van het jaarlijkse aantal afgestudeerde ingenieurs in Nederland in de toekomst? Aantal respondenten bij deze vraag: 47 Zal afnemen Zal gelijk blijven Zal toenemen Geen mening Branche Onderzoek Dag van de Ingenieur Pagina 4 van 4

TW Salarisonderzoek 2012. 9 november 2012 Sijmen Philips, directeur Beta Publishers

TW Salarisonderzoek 2012. 9 november 2012 Sijmen Philips, directeur Beta Publishers 9 november 2012 Sijmen Philips, directeur Beta Publishers Wat is het en reden: Uniek onderzoek onder ingenieurs: Beloning & Beleving Tevredenheid Samenwerking tussen Berenschot, KIVI NIRIA en Technisch

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 33, lid 1c, van de Wet op het voortgezet onderwijs;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 33, lid 1c, van de Wet op het voortgezet onderwijs; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 32957 30 september 2015 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 21 september 2015, nr. HO&S/805204,

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 33, lid 1c, van de Wet op het voortgezet onderwijs;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 33, lid 1c, van de Wet op het voortgezet onderwijs; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 21337 29 juli 2014 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 09-07-2014, nr. DL/641019, houdende

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 5.6, vijfde lid, van de Wet studiefinanciering 2000;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 5.6, vijfde lid, van de Wet studiefinanciering 2000; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 36310 27 december 2013 Regeling van de Staatsecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 15 december 2013, nr.

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. ARTIKEL I. WIJZIGING REGELING STUDIEFINANCIERING 2000

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. ARTIKEL I. WIJZIGING REGELING STUDIEFINANCIERING 2000 STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 20456 20 juli 2015 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 8 juli 2015, nr. HO&S/755131, houdende

Nadere informatie

1 Beoordeling instellingsconversietabellen CDHO 1 2 Opheffing Hogeschool Positief advies CDHO: Engineering Engineering AOT Techniek(deeltijd) Einde instroom: 31-12-2011 Einde opleiding: 31-12-2016 Engineering

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 20456-n1 26 januari 2016 Rectificatie: Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 8 juli 2015,

Nadere informatie

2 De keuze van de hogeschool per individuele conversie geldt voor alle opleidingsvormen, inclusief de te beëindigen varianten. 1 Beoordeling instellingsconversietabellen CDHO 1 2 Opheffing Hogeschool Positief

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 5.6, vijfde lid, van Wet studiefinanciering 2000;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 5.6, vijfde lid, van Wet studiefinanciering 2000; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 24893 4 december 2012 Regeling van de Staatsecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 1 november 2012, nr. DL/446544,

Nadere informatie

Alumnionderzoek Bètatechniek, 1- meting

Alumnionderzoek Bètatechniek, 1- meting Alumnionderzoek Bètatechniek, 1- meting (afstudeercohort 2010-11), afgenomen voorjaar 2014 Door onderzoeker Alex Ritsema (bureau Kwaliteitszorg van Saxion) Datum rapport: 06 juni 2014 1 Achtergrond Eén

Nadere informatie

TWSalarisonderzoek 2013

TWSalarisonderzoek 2013 TW Salarisonderzoek TW 3 Inhoudsopgave 1. Inleiding 4 2. De respondenten 5 2.1 Demografie 5 2.2 Werkgevers 7 2.3 Leiding geven 8 3. Resultaten 9 3.1 Beloning 9 3.2 Beloning starters 10 3.3 Overwerk 12

Nadere informatie

Manager. Vader. Fervent belegger. Koken Fotograferen. Schaatsen & Hardlopen Heeft eigen mening maar verkondigd deze niet snel. Dit is Jeroen.

Manager. Vader. Fervent belegger. Koken Fotograferen. Schaatsen & Hardlopen Heeft eigen mening maar verkondigd deze niet snel. Dit is Jeroen. Dit is Jeroen. Hij leest De Ingenieur voor zijn plezier. Manager Fervent belegger Vader Ingenieur Koken Fotograferen Schaatsen & Hardlopen Heeft eigen mening maar verkondigd deze niet snel Onderzoekend

Nadere informatie

Vooropleidingseisen HBO per 1 oktober 2008

Vooropleidingseisen HBO per 1 oktober 2008 Vooropleidingseisen HBO per 1 oktober 2008 Instroommogelijkheden met VWO-DIPLOMA van het GVC Economie 1. Accountancy 2. Bedrijfseconomie Ja Ec Ja Ec 3. Bedrijfskundige informatica Ja Ja Ja Ja 4. Bestuurskunde/

Nadere informatie

De Ingenieur. Passie voor techniek. Hét tweewekelijkse lijfblad van de Nederlandse ingenieurs. Oplage ruim 30.480 (HOI derde kwartaal 2008)

De Ingenieur. Passie voor techniek. Hét tweewekelijkse lijfblad van de Nederlandse ingenieurs. Oplage ruim 30.480 (HOI derde kwartaal 2008) De Ingenieur Passie voor techniek Hét tweewekelijkse lijfblad van de Nederlandse ingenieurs Oplage ruim 30.480 (HOI derde kwartaal 2008) 1x per jaar Werkgevers voor Ingenieurs, oplage 60.000 Onmisbaar

Nadere informatie

De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Gelet op artikel 33, lid Ib, van de Wet op het voortgezet onderwijs;

De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Gelet op artikel 33, lid Ib, van de Wet op het voortgezet onderwijs; Regeling van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 2011, nr. DL/299780 houdende wijziging van de Regeling verwantschapstabel educatieve minor De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur

Nadere informatie

Voorwoord. Uitkomsten enquête 19-06-2011

Voorwoord. Uitkomsten enquête 19-06-2011 Voorwoord In mijn scriptie De oorlog om ICT-talent heb ik onderzoek gedaan of Het Nieuwe Werken als (gedeeltelijke) oplossing kon dienen voor de aankomende vergrijzing. Hiervoor werd de volgende onderzoeksvraag

Nadere informatie

Een vakaanduiding betekent dat er toegangsrecht is indien aan de vakaanduiding is voldaan.

Een vakaanduiding betekent dat er toegangsrecht is indien aan de vakaanduiding is voldaan. Vooropleidingseisen HBO Betekenis van gebruikte tekens en afkortingen: + : toegangsrecht # : geen toegangsrecht Een vakaanduiding betekent dat er toegangsrecht is indien aan de vakaanduiding is voldaan.

Nadere informatie

Lange Voorhout 20 Postbus 556 2501 CN Den Haag T (070) 311 97 11 F (070) 311 97 10 info@platformbetatechniek.nl www.platformbetatechniek.

Lange Voorhout 20 Postbus 556 2501 CN Den Haag T (070) 311 97 11 F (070) 311 97 10 info@platformbetatechniek.nl www.platformbetatechniek. Lange Voorhout 20 Postbus 556 2501 CN Den Haag T (070) 311 97 11 F (070) 311 97 10 info@platformbetatechniek.nl www.platformbetatechniek.nl De diverse loopbanen van bèta s Samenvatting Bèta-loopbaanmonitor

Nadere informatie

Vooropleidingseisen HBO per 1 oktober 2008

Vooropleidingseisen HBO per 1 oktober 2008 Vooropleidingseisen HBO per 1 oktober 2008 Instroommogelijkheden met HAVO-DIPLOMA van het GVC Economie 1. Accountancy Nee Nee Ja Ec + Wi A 2. Bedrijfseconomie Ja Nee Ja Ec + Wi A 3. Bedrijfskundige informatica

Nadere informatie

Onderzoek Alumni Bètatechniek

Onderzoek Alumni Bètatechniek Onderzoek Alumni Bètatechniek 0 meting - Achtergrond Eén van de knelpunten op de Nederlandse arbeidsmarkt is een tekort aan technisch geschoolden. De Twentse situatie is hierin niet afwijkend. In de analyse

Nadere informatie

WO-BACHELOR - studentaantallen Economie en Recht

WO-BACHELOR - studentaantallen Economie en Recht Economie en Recht Bedrijfskunde Bedrijfs- en Consumentenwetenschappen Wageningen University 238 Bedrijfskunde Bedrijfskunde Erasmus Universiteit Rotterdam 2.204 Bedrijfskunde Bedrijfskunde Maastricht University**

Nadere informatie

ADVANCED TECHNOLOGY 50002 50002 UNIVERSITEIT TWENTE TECHNISCHE WETENSCHAPPEN 50 58-8 -14 % 100 % 100 % Voorbeeld

ADVANCED TECHNOLOGY 50002 50002 UNIVERSITEIT TWENTE TECHNISCHE WETENSCHAPPEN 50 58-8 -14 % 100 % 100 % Voorbeeld Bachelor vooraanmeldingen UT opleidingen (Bron IBG) 17-07-2006 ADVANCED TECHNOLOGY 50002 naam studie 50002 UNIVERSITEIT TWENTE TECHNISCHE WETENSCHAPPEN 50 58-8 -14 % 100 % 100 % ADVANCED TECHNOLOGY UNIVERSITEIT

Nadere informatie

Eisen voor opleidingen van het wetenschappelijk onderwijs, bij de VO-profielen zoals die vanaf 1 augustus 2007 worden aangeboden

Eisen voor opleidingen van het wetenschappelijk onderwijs, bij de VO-profielen zoals die vanaf 1 augustus 2007 worden aangeboden BIJLAGE C BEHORENDE BIJ ARTIKEL 2, TWEEDE LID Eisen voor opleidingen van het wetenschappelijk onderwijs, bij de VO-profielen zoals die vanaf 1 augustus 2007 worden aangeboden 1. In deze bijlage wordt verstaan

Nadere informatie

Vooropleidingseisen WO

Vooropleidingseisen WO Vooropleidingseisen WO Instroommogelijkheden met ATHENEUM-DIPLOMA van het GVC Economie 1. Actuariële wetenschappen Ja Wis B Nee Nee 2. Bedrijfseconomie Ja Ja Ja Wis A 3. Bedrijfskunde Ja Ja Ja Wis A 4.

Nadere informatie

Vooropleidingseisen WO per 1 oktober 2008

Vooropleidingseisen WO per 1 oktober 2008 Vooropleidingseisen WO per 1 oktober 2008 Instroommogelijkheden met VWO-DIPLOMA van het GVC Economie 1. Accountancy en Controlling 2. Actuariële wetenschappen Ja Wi B Nee Nee 3. Algemene economie 4. Bedrijfseconomie

Nadere informatie

Op welke school zitten onze oud-werkers vmbo nu?

Op welke school zitten onze oud-werkers vmbo nu? In deze bijdrage geven de decanen van de drie afdelingen een indruk van de vervolgkeuzes van onze werkers. Die keuzes vertonen jaar in jaar uit natuurlijk fluctuaties, anderzijds geeft het beeld van één

Nadere informatie

1. Instroom met HAVO diploma

1. Instroom met HAVO diploma Vastgestelde OCW regeling per oktober 2008 HAVO (nieuwe) doorstroomlijsten naar HBO Eisen voor opleidingen van het hoger onderwijs, bij de profielen in het voortgezet onderwijs zoals die vanaf 1 augustus

Nadere informatie

Nadere vooropleidingseisen in het wetenschappelijk onderwijs, bij de profielen in het voortgezet onderwijs geldig tot 1 augustus 2007.

Nadere vooropleidingseisen in het wetenschappelijk onderwijs, bij de profielen in het voortgezet onderwijs geldig tot 1 augustus 2007. Bijlage A behorende bij artikel 2, eerste lid, van de Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 8 mei 2007, nr. HO/BL/2007/3152, houdende nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs

Nadere informatie

code AOU-TOE-ING 1/15 Academisch onderwijs aan de universiteiten INGENIEURSWETENSCHAPPEN

code AOU-TOE-ING 1/15 Academisch onderwijs aan de universiteiten INGENIEURSWETENSCHAPPEN code AOU-TOE-ING 1/15 Klemtonen De bachelorjaren zijn gericht op een brede algemene basisvorming en een beginnende specialisatie binnen de gekozen afstudeerrichting. De nadruk wordt gelegd op de vakken

Nadere informatie

Revisie Keuzegids Universiteiten 2015

Revisie Keuzegids Universiteiten 2015 Revisie Keuzegids Universiteiten 2015 Voor u ligt een nieuwe analyse Keuzegids 2015 d.d. 5-11-2014. Deze vernieuwde analyse is tot stand gekomen wegens een grote rectificatie op de Keuzegids 2015 d.d.

Nadere informatie

REGELING NADERE VOOROPLEIDINGSEISEN HOGER ONDERWIJS April 2012

REGELING NADERE VOOROPLEIDINGSEISEN HOGER ONDERWIJS April 2012 REGELING NADERE VOOROPLEIDINGSEISEN HOGER ONDERWIJS April 2012 Eisen voor opleidingen van het wetenschappelijk onderwijs In deze bijlage wordt verstaan onder: NT: profiel natuur en techniek NG: profiel

Nadere informatie

Vooropleidingseisen WO

Vooropleidingseisen WO Vooropleidingseisen WO Betekenis van gebruikte tekens en afkortingen: * : toegangsrecht # : geen toegangsrecht ( ) : keuze uit de tussen haakjes vermelde vakken. Eén van de vakken is voldoende. Een vakaanduiding

Nadere informatie

BIJLAGE C BEHORENDE BIJ ARTIKEL 2, TWEEDE LID, VAN DE REGELING NADERE VOOROPLEIDINGSEISEN HOGER ONDERWIJS 2007

BIJLAGE C BEHORENDE BIJ ARTIKEL 2, TWEEDE LID, VAN DE REGELING NADERE VOOROPLEIDINGSEISEN HOGER ONDERWIJS 2007 BIJLAGE C BEHORENDE BIJ ARTIKEL 2, TWEEDE LID, VAN DE REGELING NADERE VOOROPLEIDINGSEISEN HOGER ONDERWIJS 2007 Eisen voor opleidingen van het wetenschappelijk onderwijs, bij de VO-profielen zoals die vanaf

Nadere informatie

nr Opleiding NT NG EM CM 1. B Accountancy ec1 ec1 * wia12 of wib1 2. B Bedrijfseconomie ec1 ec1 * wia12 of wib1

nr Opleiding NT NG EM CM 1. B Accountancy ec1 ec1 * wia12 of wib1 2. B Bedrijfseconomie ec1 ec1 * wia12 of wib1 Bijlage bij de Regeling van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 6 december 2006, nr. HO/BL/2006/46873, tot wijziging van de Regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs

Nadere informatie

Vooropleidingseisen HBO

Vooropleidingseisen HBO Vooropleidingseisen HBO Instroommogelijkheden met een HAVO-DIPLOMA van het GVC Economie 1. Accountancy Nee Nee Ja Ec + Wi A 2. Advanced Business Creation Nee Nee Ja Ec + Wi A 3. Bedrijfseconomie Ja Nee

Nadere informatie

Rapportage Toplijsten

Rapportage Toplijsten Rapportage Toplijsten www.qompas.nl December 2014 - januari 2015 - februari 2015 Qompas StudieKeuze favoriete studies Surrounded by Talent Inleiding In deze nieuwsbrief laten we verschillende top-10 lijstjes

Nadere informatie

Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen maandag 5 oktober 2015

Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen maandag 5 oktober 2015 Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen maandag 5 oktober 2015 Voor leerlingen van: Almende college, Ludger College, Ulenhof College, Rietveld Lyceum, Christelijk College Schaersvoorde, Liemers College

Nadere informatie

BIJLAGE C BEHORENDE BIJ ARTIKEL 2, TWEEDE LID, VAN DE REGELING NADERE VOOROPLEIDINGSEISEN HOGER ONDERWIJS 2007

BIJLAGE C BEHORENDE BIJ ARTIKEL 2, TWEEDE LID, VAN DE REGELING NADERE VOOROPLEIDINGSEISEN HOGER ONDERWIJS 2007 BIJLAGE C BEHORENDE BIJ ARTIKEL 2, TWEEDE LID, VAN DE REGELING NADERE VOOROPLEIDINGSEISEN HOGER ONDERWIJS 2007 Eisen voor opleidingen van het wetenschappelijk onderwijs, bij de VO-profielen zoals die vanaf

Nadere informatie

Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen maandag 5 oktober 2015

Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen maandag 5 oktober 2015 Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen maandag 5 oktober 2015 Voor leerlingen van: Almende college, Ludger College, Ulenhof College, Rietveld Lyceum, Christelijk College Schaersvoorde, Liemers College

Nadere informatie

Bijlage B, Nadere vooropleidingseisen in het hoger beroepsonderwijs, nr. HO/BL/2007/3152

Bijlage B, Nadere vooropleidingseisen in het hoger beroepsonderwijs, nr. HO/BL/2007/3152 Bijlage B behorende bij artikel 2, derde lid, van de Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 8 mei 2007, nr. HO/BL/2007/3152, houdende nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs

Nadere informatie

Bijlage C behorende bij artikel 2, tweede lid, van de Regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs 2007

Bijlage C behorende bij artikel 2, tweede lid, van de Regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs 2007 Bijlage C (Bijlage behorende bij de regeling Wijziging van de regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs 2007 in verband met vervanging van de bijlagen van 1 oktober 2008, kenmerk HOenS-2008/59402)

Nadere informatie

Nadere vooropleidingseisen in het hoger beroepsonderwijs, bij de profielen in het voortgezet onderwijs geldig vanaf 1 augustus 2007.

Nadere vooropleidingseisen in het hoger beroepsonderwijs, bij de profielen in het voortgezet onderwijs geldig vanaf 1 augustus 2007. Bijlage D behorende bij artikel 2, vierde lid, van de Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 8 mei 2007, nr. HO/BL/2007/3152, houdende nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs

Nadere informatie

Nadere vooropleidingseisen voor opleidingen van het wetenschappelijk onderwijs

Nadere vooropleidingseisen voor opleidingen van het wetenschappelijk onderwijs Bijlage A Nadere vooropleidingseisen voor opleidingen van het wetenschappelijk onderwijs Bijlage bij de Regeling van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 28 april 2006, nr. HO/BL/2006/8595,

Nadere informatie

VWO (nieuwe) doorstroomlijsten naar HBO

VWO (nieuwe) doorstroomlijsten naar HBO Vastgestelde OCW regeling per oktober 2008 VWO (nieuwe) doorstroomlijsten naar HBO Eisen voor opleidingen van het hoger onderwijs, bij de profielen in het voortgezet onderwijs zoals die vanaf 1 augustus

Nadere informatie

BIJLAGE BEHORENDE BIJ ARTIKEL 2, TWEEDE LID, VAN DE REGELING NADERE VOOROPLEIDINGSEISEN HOGER ONDERWIJS 2007

BIJLAGE BEHORENDE BIJ ARTIKEL 2, TWEEDE LID, VAN DE REGELING NADERE VOOROPLEIDINGSEISEN HOGER ONDERWIJS 2007 BIJLAGE BEHORENDE BIJ ARTIKEL 2, TWEEDE LID, VAN DE REGELING NADERE VOOROPLEIDINGSEISEN HOGER ONDERWIJS 2007 Eisen voor opleidingen van het wetenschappelijk onderwijs, bij de VO-profielen zoals die vanaf

Nadere informatie

BIJLAGE A NADERE VOOROPLEIDINGSEISEN VOOR OPLEIDINGEN VAN HET WETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS

BIJLAGE A NADERE VOOROPLEIDINGSEISEN VOOR OPLEIDINGEN VAN HET WETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS BIJLAGE A NADERE VOOROPLEIDINGSEISEN VOOR OPLEIDINGEN VAN HET WETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS 1. In deze bijlage wordt verstaan onder: NT: profiel natuur en techniek NG: profiel natuur en gezondheid EM: profiel

Nadere informatie

Bijlage A behorende bij artikel 2, eerste lid, van de Regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs 2007

Bijlage A behorende bij artikel 2, eerste lid, van de Regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs 2007 Bijlage A (Bijlage behorende bij de regeling Wijziging van de regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs 2007 in verband met vervanging van de bijlagen van 1 oktober 2008, kenmerk HOenS-2008/59402)

Nadere informatie

CULTUUR EN MAATSCHAPPIJ. Zonder meer: Kunst en Techniek

CULTUUR EN MAATSCHAPPIJ. Zonder meer: Kunst en Techniek CULTUUR EN MAATSCHAPPIJ. Zonder meer: Kunst en Techniek Academie voor LO Kunstzinnige Therapie Accountancy Lerarenopleiding VO (afh. Van vakrichting) Accountancy & Agribusiness Logopedie Archeologie Maatschappelijk

Nadere informatie

Laboratorium Salarisonderzoek 2014

Laboratorium Salarisonderzoek 2014 Laboratorium Salarisonderzoek 2014 Laboratorium Salarisonderzoek 2014 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. De respondenten 3 2.1 Demografie 3 2.2 Werkgevers 6 2.3 Leidinggeven 7 3. Resultaten 8 3.1 Beloning

Nadere informatie

mvt: moderne vreemde taal na: natuurkunde nl&t: natuur, leven en technologie

mvt: moderne vreemde taal na: natuurkunde nl&t: natuur, leven en technologie Bijlage D Bijlage bij de voorlichtingspublicatie Nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs bij nieuwe vo-profielen 2007 van 13 september 2006, kenmerk HO/BL-2006/33802 Nadere vooropleidingseisen voor

Nadere informatie

* * * wia of wib Bedrijfskunde 8. B Business Studies * * * wia of wib 9. B Econometrics * wib wib wib 10. B Econometrics and Operations

* * * wia of wib Bedrijfskunde 8. B Business Studies * * * wia of wib 9. B Econometrics * wib wib wib 10. B Econometrics and Operations Bijlage C Lijst van dere vooropleidingseisen in het wetenschappelijk onderwijs. Deze eisen gelden voor 4 vwo, dus voor leerlingen die instromen in het wo vaf 2010 en vallen onder de nieuwe tweede fase.

Nadere informatie

BIJLAGE 1 BIJ 3TU.ONDERWIJS ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING

BIJLAGE 1 BIJ 3TU.ONDERWIJS ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING BIJLAGE 1 BIJ 3TU.ONDERWIJS ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING 3TU.Onderwijs (Masteropleiding) UITVOERINGSREGELING 2014-2015 Master of Science in Science Education and Communication (croho 68404) TECHNISCHE

Nadere informatie

Italiaanse taal en cultuur Talen en Cult. ZO Az+Oceanie (Indonesië) Landschapsarch. en ruimtel. planning

Italiaanse taal en cultuur Talen en Cult. ZO Az+Oceanie (Indonesië) Landschapsarch. en ruimtel. planning CULTUUR EN MAATSCHAPPIJ VWO-WO BIJLAGE 3(a) Zonder meer. Literatuurwetenschap Toegepaste Commuinicatiewetenschappen Media en Cultuur Uniformberoepen: leger, politie, e.d. Algemene Cultuurwetenschappen

Nadere informatie

VSNU - overzichtlijst bacheloropleidingen concept

VSNU - overzichtlijst bacheloropleidingen concept Aardwetenschappen Accountancy en Controlling Acheologie Actuariele wetenschappen Agrotechnologie Algemene cultuurwetenschappen KUN OUNL Algemene Economie Algemene Gezondheidswetenschappen Algemene Natuurwetenschappen

Nadere informatie

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 De Nationale Studenten Enquête (NSE) is een grootschalig landelijk onderzoek waarin jaarlijks alle Bachelor en Master studenten in het hoger onderwijs gevraagd

Nadere informatie

Regeling tot wijziging van de Regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs

Regeling tot wijziging van de Regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs OCenW-Regelingen de Regeling nadere vooropleidingseisen Bestemd voor: universiteiten en hogescholen; scholen voor voortgezet onderwijs; regionale opleidingencentra (ROC s). Gelet op: artikel 7.25, eerste

Nadere informatie

Behorende bij artikel 2, derde lid, van de Regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs 2007

Behorende bij artikel 2, derde lid, van de Regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs 2007 Bijlage B (Bijlage behorende bij de regeling Wijziging van de regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs 2007 in verband met vervanging van de bijlagen van 1 oktober 2008, kenmerk HOenS-2008/59402)

Nadere informatie

Bijlage D behorende bij artikel 2, vierde lid, van de Regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs 2007

Bijlage D behorende bij artikel 2, vierde lid, van de Regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs 2007 Bijlage D (Bijlage behorende bij de regeling Wijziging van de regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs 2007 in verband met vervanging van de bijlagen van 1 oktober 2008, kenmerk HOenS-2008/59402)

Nadere informatie

Amsterdam, juni 2015 In opdracht van Elsevier. Studie & Werk 2015

Amsterdam, juni 2015 In opdracht van Elsevier. Studie & Werk 2015 Amsterdam, juni 2015 In opdracht van Elsevier Studie & Werk 2015 Hbo ers en academici van studiejaar 2012/2013 op de arbeidsmarkt Statistische bijlage: tabellen academici Ernest Berkhout Siemen van der

Nadere informatie

BIJLAGE C BEHORENDE BIJ ARTIKEL 2, TWEEDE LID, VAN DE REGELING NADERE VOOROPLEIDINGSEISEN HOGER ONDERWIJS 2007

BIJLAGE C BEHORENDE BIJ ARTIKEL 2, TWEEDE LID, VAN DE REGELING NADERE VOOROPLEIDINGSEISEN HOGER ONDERWIJS 2007 BIJLAGE C BEHORENDE BIJ ARTIKEL 2, TWEEDE LID, VAN DE REGELING NADERE VOOROPLEIDINGSEISEN HOGER ONDERWIJS 2007 Eisen voor opleidingen van het wetenschappelijk onderwijs, bij de VO-profielen zoals die vanaf

Nadere informatie

Eisen voor opleidingen van het wetenschappelijk onderwijs, bij de VO-profielen zoals die vanaf 1 augustus 2007 worden aangeboden

Eisen voor opleidingen van het wetenschappelijk onderwijs, bij de VO-profielen zoals die vanaf 1 augustus 2007 worden aangeboden Bijlage C (Behorende bij artikel 2, tweede lid, van de Regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs 2007; laatstelijk gewijzigd bij regeling Wijziging van de regeling nadere vooropleidingseisen

Nadere informatie

Werken met een chronische aandoening

Werken met een chronische aandoening Werken met een chronische aandoening Een kwantitatief onderzoek naar de arbeidsparticipatie van werknemers met een chronische aandoening in opdracht van Fit for Work Jacoline van Leeuwen & Peter Mulder

Nadere informatie

StudentenBureau Stagemonitor

StudentenBureau Stagemonitor StudentenBureau Stagemonitor Rapportage Mei 2011 1 SAMENVATTING... 3 ERVARINGEN... 3 INLEIDING... 4 ONDERZOEKSMETHODE... 5 RESPONDENTEN... 5 PROCEDURE... 5 METING... 5 DEEL I ANALYSE... 6 1. STAGE EN ZOEKGEDRAG...

Nadere informatie

Van VWO naar WETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS

Van VWO naar WETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS vwo verplichte profielvakken Vooropleidingseisen hoger onderwijs: van vwo naar wo Van VWO naar WETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS Disclaimer: De lijst is gebaseerd op de officiële doorstroomeisen van het ministerie

Nadere informatie

VWO (nieuwe) doorstroomlijsten naar WO

VWO (nieuwe) doorstroomlijsten naar WO Vastgestelde OCW regeling per oktober 2008 VWO (nieuwe) doorstroomlijsten naar WO Eisen voor opleidingen van het wetenschappelijk onderwijs, bij de VOprofielen zoals die vanaf 1 augustus 2007 worden aangeboden.

Nadere informatie

Resultaten en interpretatie enquête Verkeer en Mobiliteit

Resultaten en interpretatie enquête Verkeer en Mobiliteit Resultaten en interpretatie enquête Verkeer en Mobiliteit Marcus Popkema, Mike Bérénos, Peter van der Waerden September 2014 Hieronder leest u de uitkomsten van de enquête over het vakgebied Verkeer en

Nadere informatie

BIJLAGE 1 BIJ 3TU.ONDERWIJS ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING

BIJLAGE 1 BIJ 3TU.ONDERWIJS ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING BIJLAGE 1 BIJ 3TU.ONDERWIJS ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING 3TU.Onderwijs (Masteropleiding) UITVOERINGSREGELING 2014-2015 Master of Science in Science Education and Communication (croho 68404) TECHNISCHE

Nadere informatie

Indeling van studierichtingen in het hoger onderwijs naar ISCED gebieden

Indeling van studierichtingen in het hoger onderwijs naar ISCED gebieden 1 Onderwijs 14 Lerarenopleidingen, pedagogische studies en onderwijskunde; totaal 140 Lerarenopleidingen, pedagogische studies en onderwijskunde; algemeen 14003 Pedagogisch-didactische studies 14006 Leraar

Nadere informatie

arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo het beeld van het hbo als werkgever onder hoogopgeleide professionals Samenvatting imago-onderzoek

arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo het beeld van het hbo als werkgever onder hoogopgeleide professionals Samenvatting imago-onderzoek arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo het beeld van het hbo als werkgever onder hoogopgeleide professionals Samenvatting imago-onderzoek Zestor is opgericht door sociale partners in het hbo: onderzoeksvraag

Nadere informatie

Samenvatting resultaten Quick Scan Aansluiting HBO-TU/e

Samenvatting resultaten Quick Scan Aansluiting HBO-TU/e Quick Scan: Aansluiting HBO-TU/e juni 2005 Samenvatting resultaten Quick Scan Aansluiting HBO-TU/e Een Quick Scan is een peiling onder studenten over een actueel onderwerp. Het Studenten Service Centrum

Nadere informatie

Bijlage C. ak: aardrijkskunde bi: biologie gr: Grieks. la: Latijn na: natuurkunde nl&t: natuur, leven en technologie

Bijlage C. ak: aardrijkskunde bi: biologie gr: Grieks. la: Latijn na: natuurkunde nl&t: natuur, leven en technologie Bijlage C Bijlage bij de voorlichtingspublicatie Nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs bij nieuwe voprofielen 2007 van 13 september 2006, kenmerk HO/BL-2006/33802 Nadere vooropleidingseisen voor opleidingen

Nadere informatie

Toelatingseisen en aanbevolen vakken NHL Hogeschool, Stenden Hogeschool en Hogeschool Van Hall Larenstein

Toelatingseisen en aanbevolen vakken NHL Hogeschool, Stenden Hogeschool en Hogeschool Van Hall Larenstein Toelatingseisen en aanbevolen vakken NHL Hogeschool, Stenden Hogeschool en Hogeschool Van Hall Larenstein In dit document is de landelijke lijst met toelatingseisen van alle opleidingen van de NHL Hogeschool,

Nadere informatie

Van HAVO naar HOGER BEROEPSONDERWIJS

Van HAVO naar HOGER BEROEPSONDERWIJS havo verplichte profielvakken Vooropleidingseisen hoger onderwijs: van havo naar hbo Van HAVO naar HOGER BEROEPSONDERWIJS Disclaimer: De lijst is gebaseerd op de officiële doorstroomeisen van het ministerie

Nadere informatie

Gezocht: duidelijkheid, structuur en ontwikkeling

Gezocht: duidelijkheid, structuur en ontwikkeling Aantrekkelijk werk voor jongeren in de technische sector. Gezocht: duidelijkheid, structuur en ontwikkeling Kom verder. Saxion. Hoofdvraag: Welke type banen en organisaties zijn voor jonge baanzoekers

Nadere informatie

BIJLAGE 1 BIJ 3TU.ONDERWIJS ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING

BIJLAGE 1 BIJ 3TU.ONDERWIJS ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING BIJLAGE 1 BIJ 3TU.ONDERWIJS ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING 3TU.Onderwijs (Masteropleiding) UITVOERINGSREGELING 2015-2016 Master of Science in Science Education and Communication (croho 68404) VERSIE UNIVERSITEIT

Nadere informatie

Van VWO naar WETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS

Van VWO naar WETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS vwo verplichte profielvakken Vooropleidingseisen hoger onderwijs: van vwo naar wo Van VWO naar WETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS Disclaimer: De lijst is gebaseerd op de officiële doorstroomeisen van het ministerie

Nadere informatie

Eisen voor opleidingen van het hoger beroepsonderwijs, bij de VO-profielen zoals die vanaf 1 augustus 2007 worden aangeboden

Eisen voor opleidingen van het hoger beroepsonderwijs, bij de VO-profielen zoals die vanaf 1 augustus 2007 worden aangeboden Bijlage D (Behorende bij artikel 2, vierde lid, van de Regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs 2007; laatstelijk gewijzigd bij regeling Wijziging van de regeling nadere vooropleidingseisen

Nadere informatie

Arbeidsvoorwaardenonderzoek

Arbeidsvoorwaardenonderzoek Arbeidsvoorwaardenonderzoek voor bid- en tendermanagers Het is toegestaan deze kennis te delen, mits onder duidelijke vermelding van Appeldoorn Tendermanagement als bron. Inhoud Inleiding 4 Conclusie 5

Nadere informatie

Loopbanen in het onderwijs? Analyse van de loopbaanontwikkeling van onderwijspersoneel

Loopbanen in het onderwijs? Analyse van de loopbaanontwikkeling van onderwijspersoneel Loopbanen in het onderwijs? Analyse van de loopbaanontwikkeling van onderwijs 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Resultaten Karin Jettinghoff en Jo Scheeren, SBO Januari 2010 2 1. Inleiding Tot voor kort

Nadere informatie

Hoe gaat Nederland met pensioen?

Hoe gaat Nederland met pensioen? Hoe gaat Nederland met pensioen? Een onderzoek over het pensioensbewustzijn van Nederland op verschillende thema s, waaronder duurzame inzetbaarheid In opdracht van GfK Intomart 2014 Hoe gaat Nederland

Nadere informatie

Toelatingsvoorwaarden nieuwe profielen

Toelatingsvoorwaarden nieuwe profielen ECONOMIE (ECONOMICS) Accountancy ec of (ec of ) + Accountancy (Associate degree) ec of (ec of ) + Bedrijfs ec of (ec of ) + Bedrijfskunde MER ec of ec of ec of maw of Commerciële Economie (CE) ec of ec

Nadere informatie

samenvatting verkort: 600 999 non-fictie informatief/professioneel samenvatting rubrieken:

samenvatting verkort: 600 999 non-fictie informatief/professioneel samenvatting rubrieken: samenvatting verkort: 600 999 non-fictie informatief/professioneel samenvatting rubrieken: NON-FICTIE INFORMATIEF/PROFESSIONEEL ALFA 600 non-fictie informatief/professioneel algemeen 610 taal en cultuur

Nadere informatie

Van VWO naar WETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS

Van VWO naar WETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS Van VWO naar WETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS Disclaimer: De lijst is gebaseerd op de officiële doorstroomeisen van het ministerie van onderwijs. Bij het overnemen van deze gegevens kunnen er tikfouten zijn

Nadere informatie

Van VWO naar WETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS

Van VWO naar WETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS Van VWO naar WETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS Disclaimer: De lijst is gebaseerd op de officiële doorstroomeisen van het ministerie van onderwijs. Bij het overnemen van deze gegevens kunnen er tikfouten zijn

Nadere informatie

Indeling van opleidingsclusters in het hoger onderwijs naar ISCED-gebieden. Omschrijvingen

Indeling van opleidingsclusters in het hoger onderwijs naar ISCED-gebieden. Omschrijvingen 1 - Onderwijs 14 - Lerarenopleidingen, pedagogische studies en onderwijskunde 142 - Pedagogische studies en onderwijskunde 14203 - Pedagogiek 14206 - Onderwijskunde 14209 - Overige pedagogische studies

Nadere informatie

Informatieavond profielkeuze Porta Mosana College

Informatieavond profielkeuze Porta Mosana College Havo-3, wat dan.? Informatieavond profielkeuze Porta Mosana College WO WO HBO HBO VWO 6 MBO Havo 5 VWO 5 *niet zonder meer mogelijk! TL 4 Havo 4 TL 3 Havo 3 Toekomstplan opstellen Wie ben ik? Wat kan ik?

Nadere informatie

Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen woensdag 7 oktober 2015

Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen woensdag 7 oktober 2015 Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen woensdag 7 oktober 2015 Voor leerlingen van: Almende college, Ludger College, Ulenhof College, Rietveld Lyceum, Christelijk College Schaersvoorde, Liemers College,

Nadere informatie

Startersenquête 2011

Startersenquête 2011 Startersenquête 2011 Sara Blanken September 2011 December 2011 Samenvatting Elk jaar probeert de KNCV de arbeidsmarkt voor startende chemici in kaart te brengen door middel van de startersenquête. De respondenten

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 33, lid 1b, van de Wet op het voortgezet onderwijs;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 33, lid 1b, van de Wet op het voortgezet onderwijs; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 13500 1 september 2010 Regeling van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 13 augustus 2010, nr.

Nadere informatie

Profielkeuze informatieavond havo/vwo 3. Donderdag 25 september 2014

Profielkeuze informatieavond havo/vwo 3. Donderdag 25 september 2014 Profielkeuze informatieavond havo/vwo 3 Donderdag 25 september 2014 Voorstellen Ingrid Peters MO leerjaar 2 en 3 en mentor 3 mavo Lotte van den Anker Mentor 3D en 3E Ingrid van Trigt Mentor 3C Bram van

Nadere informatie

HBO-Bachelor - studentenaantal Economie en Recht

HBO-Bachelor - studentenaantal Economie en Recht Economie en Recht Accountancy en fiscaal Accountancy Avans Hogeschool 556 Accountancy en fiscaal Accountancy Christelijke Hogeschool Windesheim 289 Accountancy en fiscaal Accountancy De Haagse Hogeschool

Nadere informatie

Van HAVO naar HOGER BEROEPSONDERWIJS

Van HAVO naar HOGER BEROEPSONDERWIJS Van HAVO naar HOGER BEROEPSONDERWIJS Disclaimer: De lijst is gebaseerd op de officiële doorstroomeisen van het ministerie van onderwijs. Bij het overnemen van deze gegevens kunnen er tikfouten zijn gemaakt.

Nadere informatie

(Hoe) houden organisaties zich bezig met duurzame inzetbaarheid? Uitkomsten onderzoek. Uitkomsten enquête duurzame inzetbaarheid

(Hoe) houden organisaties zich bezig met duurzame inzetbaarheid? Uitkomsten onderzoek. Uitkomsten enquête duurzame inzetbaarheid (Hoe) houden organisaties zich bezig met duurzame inzetbaarheid? Uitkomsten onderzoek Datum: november 2012 Samensteller: Nicole Plugge, onderzoeker Business development, marketing en communicatie E-mail:

Nadere informatie

Enschede in Cijfers 2011 11. ONDERWIJS

Enschede in Cijfers 2011 11. ONDERWIJS Onderwijs 11. ONDERWIJS 20 Onderwijs Tabel 11.1: Aantal scholen en aantal leerlingen in het basisonderwijs per cursusjaar sinds 2006/'07. 1) denominatie 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10 sch. leerl. sch.

Nadere informatie

Amsterdam, juni 2013 In opdracht van Elsevier Thema. Studie & Werk 2013. Hbo ers en academici van studiejaar 2010/2011 op de arbeidsmarkt

Amsterdam, juni 2013 In opdracht van Elsevier Thema. Studie & Werk 2013. Hbo ers en academici van studiejaar 2010/2011 op de arbeidsmarkt Amsterdam, juni 2013 In opdracht van Elsevier Thema Studie & Werk 2013 Hbo ers en academici van studiejaar 2010/2011 op de arbeidsmarkt Statistische bijlage: tabellen academici E. Berkhout S. van der Werff

Nadere informatie

A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven:

A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven: 10 SPECIFIEKE FACULTAIRE BEPALINGEN Faculteit: Faculteit A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven: Artikel 32 Inschrijving voor cursussen 3A De student

Nadere informatie

Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt

Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt Saxion Open 24 januari Deventer Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt Life Science, Design & Technology ROOD Economie, Management & Organisatie BLAUW - Archeologie - Biologie en Medisch Laboratoriumonderzoek

Nadere informatie

OfficeTeam Salary Guide 2011. Nederland

OfficeTeam Salary Guide 2011. Nederland OfficeTeam Salary Guide 2011 Nederland Inleiding Als de economie aantrekt, is het voor bedrijven nog belangrijker om hun jaarlijkse beloningen en secundaire arbeidsvoorwaarden te vergelijken met die van

Nadere informatie