Januari Militaire Bedrijfswetenschappen Faculteit Militaire Wetenschappen Nederlandse Defensie Academie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Januari 2009. Militaire Bedrijfswetenschappen Faculteit Militaire Wetenschappen Nederlandse Defensie Academie"

Transcriptie

1 Januari 2009 Militaire Bedrijfswetenschappen Faculteit Militaire Wetenschappen Nederlandse Defensie Academie

2 Uitgave: Quality Assurance Netherlands Universities (QANU) Catharijnesingel 56 Postbus RA Utrecht Telefoon: Fax: Internet: QANU Tekst en cijfermateriaal uit deze uitgave mogen, na toestemming van QANU en voorzien van bronvermelding, door middel van druk, fotokopie, of op welke andere wijze dan ook, worden overgenomen. 2 QANU / Onderwijsvisitatie Militaire Bedrijfswetenschappen, FMW/NLDA

3 Inhoudsopgave Voorwoord 5 Voorwoord voorzitter visitatiecommissie 7 1. Algemeen deel: samenstelling en werkwijze van de commissie 9 2. Opleidingsdeel: rapport over de bacheloropleiding Militaire Bedrijfswetenschappen van de Faculteit Militaire Wetenschappen 15 Bijlagen 39 Bijlage A: Curricula vitae van de commissieleden 41 Bijlage B: Domeinspecifiek referentiekader 43 Bijlage C: Eindtermen van de opleiding 47 Bijlage D: Bezoekprogramma 51 Bijlage E: Programma Militaire Wetenschappen 53 Bijlage F: Organisatorische inbedding van de opleiding 55 Bijlage G: Lijst met afkortingen 59 QANU / Onderwijsvisitatie Militaire Bedrijfswetenschappen, FMW/NLDA 3

4 4 QANU / Onderwijsvisitatie Militaire Bedrijfswetenschappen, FMW/NLDA

5 VOORWOORD Dit rapport is onderdeel van de kwaliteitsbeoordeling van universitaire bachelor- en masteropleidingen in Nederland. Het doel van het rapport is om een betrouwbaar beeld te geven van de resultaten van de voor beoordeling voorgelegde opleiding, alsmede een terugkoppeling te geven naar de interne kwaliteitszorg van de betrokken organisaties en als basis te dienen voor de accreditatie van de betrokken opleidingen door de Nederlands-Vlaamse Accreditatie Organisatie (NVAO). De stichting Quality Assurance Netherlands Universities (QANU) beoogt onafhankelijke, objectieve en kritische beoordelingen te laten plaatsvinden en opbouwende kritiek te leveren, zo veel mogelijk uitgaande van een gestandaardiseerde set van kwaliteitscriteria met een oog voor specifieke omstandigheden. De visitatiecommissie Militaire Bedrijfswetenschappen van QANU heeft haar beoordeling van de bacheloropleiding met grote toewijding uitgevoerd. De opleiding is beoordeeld op een grondige en zorgvuldige manier en binnen een duidelijk beoordelingskader. Wij verwachten dat de oordelen en de aanbevelingen in zorgvuldige overweging zullen worden genomen door de betrokken opleiding. Wij zeggen dank aan de voorzitter en de leden van de visitatiecommissie voor hun bereidheid deel te nemen aan deze beoordeling en voor de toewijding waarmee ze hun taak hebben uitgevoerd. Ook gaat onze dank uit naar de staf van de betrokken afdelingen aan de universiteiten voor hun zorgvuldig voorbereide documentatie en hun medewerking aan deze beoordeling. Quality Assurance Netherlands Universities mr. C.J. Peels directeur drs. J.G.F. Veldhuis voorzitter bestuur QANU / Onderwijsvisitatie Militaire Bedrijfswetenschappen, FMW/NLDA 5

6 6 QANU / Onderwijsvisitatie Militaire Bedrijfswetenschappen, FMW/NLDA

7 VOORWOORD VOORZITTER VISITATIECOMMISSIE De Faculteit Militaire Wetenschappen streeft ernaar aangewezen te worden als instelling voor hoger onderwijs. Om het bewijs te leveren van voldoende kwaliteit van het onderwijs moet een modelopleiding beoordeeld worden. Gekozen is voor de wo-bacheloropleiding Militaire Bedrijfswetenschappen. Deze opleiding is door de visitatiecommissie beoordeeld. De commissie dankt de faculteit voor de zeer goede medewerking bij de beoordeling: een uitvoerige documentatie, goede presentaties, goed geïnformeerde gesprekspartners (die ook allen aanwezig waren!) en een goede verzorging. Bij het voortreffelijke diner op de eerste avond ten huize van de Commandant van de Nederlandse Defensie Academie werd gediscussieerd over de essentiële grondslagen van de opleiding, onder andere over de wetenschappelijke onafhankelijkheid en de verhouding tussen het wetenschappelijk onderwijs en onderzoek en de militaire opleiding van de studenten. Door deze brede steun heeft de commissie haar werk met genoegen kunnen uitvoeren. Als voorzitter dank ik de leden van de commissie. Zij waren benoemd op basis van hun deskundigheid. Tijdens de gesprekken met leden van de faculteit kwam de breedte van de commissie goed naar voren. In de onderlinge discussie formuleerde de commissie in grote openheid het eindoordeel. De commissie adviseert de NVAO dat de opleiding voldoet aan de eisen die gesteld worden aan een wetenschappelijke bacheloropleiding, de meeste facetten voldoen aan de eisen die daaraan gesteld worden, enkele facetten heeft de commissie als goed beoordeeld. De grote ervaring en de aimabele dwang van de secretaris leidden tot een snelle afwikkeling van de rapportage. Een aanbeveling van de commissie wil ik extra naar voren halen, namelijk: De commissie merkt op dat in het zelfevaluatierapport de nadruk wordt gelegd op een academische bedrijfskundige opleiding met een breed profiel. Naar het oordeel van de commissie zou in die beschrijving de eigenheid van de MBWopleiding sterker naar voren mogen komen. Op die wijze versterkt de opleiding haar positie in een eigen niche waarin de militaire toepassing van de bedrijfswetenschappen centraal staat. Graag wil ik afsluiten met het herhalen van een persoonlijke aanbeveling. Het zou goed zijn wanneer binnen Defensie de functie van de militair docent opnieuw wordt beoordeeld. Binnen een wetenschappelijke opleiding zijn gepromoveerde docenten essentieel, een militaire opleiding vereist militaire docenten. Voor een wetenschappelijke militaire opleiding, die het wetenschappelijke en militaire combineert, zijn gepromoveerde militaire docenten belangrijk, ook als rolmodel voor de studenten. De faculteit hanteert beleid om promoties van militaire docenten te bevorderen. Aantrekkelijkheid van de promotie en vasthouden van gepromoveerde militairen worden echter bemoeilijkt door de eisen die gesteld worden aan de militaire loopbaan. Ik suggereer daarom deze functie in de militaire carrièrelijn te heroverwegen. Tilburg, 19 december 2008 Prof. dr. Piet Verheyen QANU / Onderwijsvisitatie Militaire Bedrijfswetenschappen, FMW/NLDA 7

8 8 QANU / Onderwijsvisitatie Militaire Bedrijfswetenschappen, FMW/NLDA

9 1. Algemeen deel: samenstelling en werkwijze van de commissie Inleiding De Faculteit Militaire Wetenschappen (FMW) is voornemens om een aanvraag te doen om als instelling voor hoger onderwijs aangewezen te worden door de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). Het ministerie van OCW heeft hiertoe de Beleidsregel aanwijzing instellingen voor hoger onderwijs vastgesteld. De NVAO adviseert de minister over de kwaliteit van het onderwijs en heeft daarvoor het Protocol aanwijzingsprocedure, toelichting op de werkwijze van de NVAO (Den Haag, 13 september 2004) ontwikkeld, onder meer met criteria waaraan een opleiding moet voldoen om voor aanwijzing in aanmerking te komen. De basis voor het oordeel van de NVAO vormt een rapport van een Visiterende en Beoordelende Instantie (VBI). De NLDA/FMW heeft QANU verzocht om de beoordeling uit te voeren en het betreffende rapport op te leveren. De beoordeling is uitgevoerd in overeenstemming met het Protocol aanwijzingsprocedure. In overeenstemming met deze procedure is een modelopleiding geselecteerd aan de hand waarvan de kwaliteit van het onderwijs wordt vastgesteld. Na overleg tussen de NVAO, FMW en QANU is gekozen voor de wo-bacheloropleiding Militaire Bedrijfswetenschappen. Het betreft hier initieel onderwijs van de instelling. De opleiding is in als pilot gestart in Breda en is voortgekomen uit de opleiding Militaire Bedrijfskunde. Ten tijde van de beoordeling waren belangrijke delen van de cohorten uit de drie opkomstjaren 2002, 2003 en 2004 afgestudeerd (een kleine tachtig afstudeerders). De opleiding heeft daarmee voldoende jaren onderwijs verzorgd om model te staan in de aanwijzingsprocedure. Het toepasselijk beoordelingskader is het NVAO-accreditatiekader voor bestaande opleidingen. De beoordeling wordt conform het QANU-kader uitgevoerd en is daarmee in overeenstemming met het protocol voor VBI s. Deze procedure resulteert in een reguliere beoordeling van de wo-bacheloropleiding Militaire Bedrijfswetenschappen aan de hand van het NVAO-accreditatiekader voor bestaande opleidingen. Deze rapportage volgt dan ook de gebruikelijke procedure en indeling van de QANU-rapporten. Samenstelling van de commissie De samenstelling van de commissie is verlopen volgens de procedure zoals beschreven in het QANUkader. Na consultatie van de betrokken opleiding en de NVAO heeft het QANU-bureau een groslijst met potentiële commissieleden en een profiel van de commissie opgesteld. Van de kandidaten is een curriculum vitae opgesteld. Eventuele problemen met de onafhankelijkheid van de voorgestelde leden zijn daarbij gesignaleerd. Aan de hand hiervan is een voorstel voorgelegd aan het QANU-bestuur. Vervolgens is de potentiële voorzitter benaderd en vond in samenspraak met de voorzitter, rekeninghoudend met de prioritering van het QANU-bestuur, de samenstelling van de commissie plaats. Wanneer potentiële leden niet beschikbaar bleken, is in samenspraak met de opleidingen, de voorzitter en het QANU-bestuur naar alternatieve leden gezocht. Het QANU-bestuur heeft de samenstelling van de commissie vastgesteld. Deze procedure heeft geresulteerd in de volgende commissie: Prof. dr. P. Verheyen (voorzitter) Viceadmiraal b.d. drs. W.J.E. van Rijn (werkveld) Prof. dr. R. Vandenberghe (onderwijsdeskundige) Prof. dr. A.P. de Man (inhoudsdeskundige) Mw. L. Aalten (studentlid) Als secretaris van de commissie fungeerde drs. F.J.M. Wamelink, medewerker van het bureau van QANU. Voor de curricula vitae van de leden wordt verwezen naar bijlage A. De samenstelling van de commissie is voor geen bezwaar voorgelegd aan de instelling. Bestudeerde informatie Ten behoeve van de beoordeling heeft de opleiding een zelfevaluatierapport (ZER) opgesteld. Dit zelfevaluatierapport bevat een zelfkritische analyse van de kwaliteit van de opleiding aan de hand van het QANU-kader. De kwaliteit wordt aan de hand van feiten en analyses onderbouwd. Daarnaast bevat het rapport een reflectie op de sterke en zwakke kanten van de opleiding en worden waar nodig QANU / Onderwijsvisitatie Militaire Bedrijfswetenschappen, FMW/NLDA 9

10 maatregelen tot verbetering geformuleerd. De opleiding heeft naast het zelfevaluatierapport een omvangrijk dossier ter beschikking gesteld van de commissie ter verificatie van het zelfevaluatierapport, het dossier bestond uit: Zelfevaluatierapport van de opleiding Militaire Bedrijfswetenschappen, NLDA/FMW, Breda, september 2008; Bijlagen zelfevaluatierapport van de opleiding Militaire Bedrijfswetenschappen, NLDA/FMW, Breda, september 2008; Faculteitsreglement van de Faculteit Militaire Wetenschappen, versie augustus 2008; Annual Research Plan, 2008, NLDA/FMS, Research Office, Breda, March 2008; Annual Research Report, 2007, NLDA/FMW, May 2008; Leerstoelenplan van de Faculteit Militaire Wetenschappen (FMW), versie 16 oktober 2007; FMW Onderwijsvisie en -beleid, Faculteit Militaire Wetenschappen, NLDA, september 2008; FMW, Notitie Personeelsbeleid voor Wetenschappelijk Personeel (WP), november 2005; Studiegids Gemeenschappelijke Officiersopleiding, Opkomst 2008, Opleidingsteam GOO, NLDA, september 2008; Kwaliteitshandboek Bacheloropleiding Militaire Bedrijfswetenschappen (MBW), NLDA/FMW, Breda, april 2008; FMW, Onderwijs- en examenregeling Militaire Bedrijfswetenschappen (MBW), , september 2008; Programma- en studiegids van de opleiding Militaire Bedrijfswetenschappen, , NLDA/ FMW, Breda/Den Helder, 2008; Afstudeerformulieren MBW (alle ingevulde afstudeerformulieren); Scriptiehandleiding voor de opleiding Militaire Bedrijfswetenschappen (MBW), NLDA, FMW, Breda, augustus 2008; Bestuurs- en beheersreglement van de Faculteit Militaire Wetenschappen (conceptversie); Cd-rom met de elektronische versie van de documentatie (behalve de documentatie die beschikbaar is op papier, is ook het QANU-rapport van de proefvisitatie opgenomen); Nieuwsbrieven en presentaties van het Groundhog-team. Startvergadering Op 10 november 2008 heeft de startvergadering plaatsgevonden, in Breda. De commissie werd formeel geïnstalleerd namens het QANU-bestuur door de voorzitter van het QANU-bestuur, drs. J. Veldhuis. Daaraan voorafgaande zijn van de zijde van QANU met nadruk de bepalingen in de onafhankelijkheidsverklaring van QANU (zie bijlage 2 van het QANU-kader) onder de aandacht gebracht van de leden. Tijdens de startvergadering is de onafhankelijkheid van de commissieleden individueel besproken en waar nodig is ter vergadering een toelichting gegeven op de specifieke positie van commissieleden ten opzichte van de te visiteren opleiding. Er zijn geen belemmeringen voor een onafhankelijke oordeelsvorming geconstateerd. Alle leden hebben de onafhankelijkheidsverklaring zonder voorbehoud ondertekend. Daarmee was de visitatie Militaire Bedrijfswetenschappen naar het oordeel van QANU omgeven met voldoende onafhankelijkheidswaarborgen. Vervolgens werden afspraken gemaakt op de volgende punten: de te volgen werkwijze; de globale dagindeling van de visitatiebezoeken; het vicevoorzitterschap van de commissie; de verdeling in globale zin van aandachtsgebieden tussen de commissieleden; de vaststelling van het beoordelingskader. Het beoordelingskader De opleiding MBW spiegelt zich expliciet aan het domeinspecifieke referentiekader van de visitatiecommissie Bedrijfswetenschappen (2004). Hierdoor worden het programma en de doelstellingen 10 QANU / Onderwijsvisitatie Militaire Bedrijfswetenschappen, FMW/NLDA

11 van de opleiding MBW getoetst aan de domeinspecifieke eisen die bij de beoordeling van de opleidingen bedrijfswetenschappen aan de reguliere universiteiten zijn gehanteerd (zie: Bedrijfswetenschappen, QANU november 2004 en Bedrijfswetenschappen UT, QANU april 2007). Dit domeinspecifiek referentiekader is daarmee een gevalideerd ijkpunt voor de universitaire bedrijfswetenschappen opleidingen. De commissie neemt derhalve dit domeinspecifieke referentiekader over. Aan de hand hiervan stelt de commissie vast dat de eindkwalificaties van de opleiding aansluiten bij de eisen die door buitenlandse vakgenoten en de beroepspraktijk worden gesteld aan een opleiding in het betreffende domein (vakgebied en/of beroepspraktijk) (zie facet 1 Domeinspecifieke eisen). Die domeinspecifieke eisen komen tevens terug bij de inrichting van het programma en de vaststelling van de gerealiseerde eindkwalificaties. Het domeinspecifieke referentiekader is opgenomen in bijlage B. Het is belangrijk om daaraan toe te voegen dat het hier gaat om een bacheloropleiding, het referentiekader is opgesteld voor een doctoraalopleiding. Om de eindkwalificaties die in het referentiekader op doctoraalniveau worden gedefinieerd te vertalen naar het bachelorniveau van de hier beoordeelde opleiding wordt gebruik gemaakt van de Dublin-descriptoren. Voorbereidingen op het bezoek De visitatiecommissie heeft het zelfevaluatierapport voor het bezoek bestudeerd. Ter voorbereiding op het bezoek zijn vragen opgesteld, mede op basis van een door het bureau van QANU opgestelde verkennende analyse. Tijdens haar installatievergadering heeft de commissie de zelfevaluatierapporten in oriënterende zin besproken en werden specifieke aandachtspunten geïnventariseerd. De opleiding is door het QANU-bureau voorgelicht over de gang van zaken tijdens het bezoek van de visitatiecommissie. Daarbij werden concrete afspraken gemaakt over de invulling van het bezoek op basis van het globale dagprogramma dat in samenspraak met de voorzitter van de commissie was opgesteld. Bij de voorbereiding van het visitatiebezoek is verzocht om tijdens het bezoek inzage te krijgen in het volgende informatiemateriaal: een selectie van de gebruikte onderwijsliteratuur, gebruikte dictaten, syllabi en readers; een selectie van de tentamenopgaven en papers; evaluatieverslagen van het onderwijs; gebruikte handboeken kwaliteitszorg; notulen van de opleidingscommissie(s) en examencommissie; beleidsstukken (zoals ontwikkelingsplannen, strategienota s en kwaliteitsplannen); het recentste beschikbare materiaal op het gebied van alumnionderzoeken en onderzoeken onder vertegenwoordigers van de beroepspraktijk. Het overgrote deel van dit materiaal was al onderdeel van het informatiepakket dat de commissie voor het bezoek heeft ontvangen. Ten slotte werd de visitatiecoördinator gevraagd om de mogelijkheid te creëren voor de leden van de visitatiecommissie om in te loggen op de plaatselijke lokale elektronische leeromgeving, als waren zij een student van de opleiding. De commissieleden hebben enkele dagen voor het bezoek adres en inloggegevens toegestuurd gekregen. Onderdeel van het programma is een spreekuur. Dat spreekuur is van tevoren breed aangekondigd onder de belanghebbenden, waarbij de mogelijkheid is geboden om zich vertrouwelijk bij de secretaris van de commissie aan te melden. Ten behoeve van de beoordeling van het gerealiseerde eindniveau van de opleiding werd voorafgaand aan het bezoek een steekproef van tien eindwerken opgevraagd, verdeeld over hoge en lage waarderingen en over de afstudeerspecialisaties. Deze eindwerken zijn verdeeld over de commissieleden met het verzoek om zich een oordeel te vormen over het gerealiseerde eindniveau aan de hand van de bij QANU gangbare QANU / Onderwijsvisitatie Militaire Bedrijfswetenschappen, FMW/NLDA 11

12 lijst van criteria voor de beoordeling van eindwerken. De commissie kon daarbij beschikken over de afstudeerformulieren van de opleiding, zodat de eigen beoordeling kon worden gespiegeld aan de criteria die door de opleiding worden gehanteerd. Tijdens het bezoek zijn de overige vijftien afstudeerwerken 3door de commissieleden beoordeeld. Het bezoekprogramma Het visitatiebezoek nam een middag, een volle dag en de daaropvolgende ochtend in beslag. De commissie arriveerde op de eerste dag om uur. Als eerste is de commissie geïnstalleerd en geïnstrueerd, vervolgens heeft een (nadere) bespreking van het aanvraagdossier in commissieverband plaatsgevonden. Aan het einde van de middag van de eerste dag vond een gesprek plaats met het faculteitsbestuur en de leiding van de opleiding. De eerste dag werd afgesloten met een kennismakingsdiner met de commissie. Op de tweede dag vonden de gesprekken met de delegaties plaats. Na de lunch volgde een rondleiding en werd gelegenheid geboden voor een spreekuur. In de middag zijn vervolgens nog een aantal gesprekken gevoerd. De rest van de middag heeft de commissie een begin gemaakt met het invullen van de checklist en het opstellen van de voorlopige mondelinge rapportage. De volgende ochtend heeft de commissie de eerste bevindingen besproken met het faculteitsbestuur en is de mondelinge rapportage opgesteld, die vervolgens door de voorzitter is uitgesproken. De indeling van het bezoekprogramma is opgenomen in bijlage D. Het bezoek was uitstekend georganiseerd door de faculteit. De gesprekken met de delegaties waren plezierig en open. De commissie heeft haar onderzoek goed kunnen uitvoeren, zij heeft kunnen beschikken over alle noodzakelijke informatie en heeft zich volledig op de hoogte kunnen stellen van de stand van zaken bij de opleiding. De rondleiding heeft zich beperkt tot de faciliteiten in Breda. Beoordelingsschaal De commissie is bij het toekennen van scores per facet uitgegaan van de door de NVAO voorgeschreven vierpuntsschaal. QANU gebruikt de scores voldoet aan eisen en voldoet niet aan eisen om aan te geven of de opleiding aan de eisen voor basiskwaliteit voldoet. De score goed wordt gebruikt om aan te geven dat de kwaliteit van de opleiding uitstijgt boven wat als basiskwaliteit wordt aangemerkt. De opleiding heeft bijzondere aandacht besteed aan dit facet, daarnaast zijn gunstige resultaten aantoonbaar. Verder bestaat de mogelijkheid voor de commissie om het predicaat excellent toe te kennen. Toekenning van deze score moet voldoen aan de eisen die de NVAO stelt aan de toekenning van een bijzonder kwaliteitskenmerk. Er is sprake van de score excellent wanneer een opleiding op het betreffende facet een voorbeeldfunctie vervult voor andere relevante opleidingen (zo mogelijk in internationaal perspectief). Toelichting: de VBI stelt vast of de opleiding voor alle criteria binnen het betreffende facet overtuigend heeft aangetoond, bijvoorbeeld via een (internationale) vergelijking met een set relevante opleidingen, dat de kwaliteit van dit kenmerk ver uitstijgt boven de gangbare praktijk bij relevante andere opleidingen. Onder relevante opleidingen worden opleidingen verstaan die inhoudelijk of procesmatig relevant zijn voor het betreffende facet. (NVAO-definitie bijzondere kwaliteit) excellent: goed: voldoet aan eisen: voldoet niet aan eisen: (inter)nationale best practice is overtuigend aangetoond kwaliteit stijgt aantoonbaar uit boven de basiskwaliteit, concrete gunstige resultaten voldoet aan de basiseisen van het facet; datgene wat van een universitaire wetenschappelijke opleiding verwacht mag worden voldoet niet aan de basiseisen van het facet De commissie heeft daarbij de instructie gekregen dat wanneer de beoordeling deels ex ante tot stand komt, dus voor een deel onderbouwd wordt met plannen waarvan de resultaten nog niet geheel zichtbaar zijn, de score niet hoger kan zijn dan een voldoet aan eisen. Overigens kunnen plannen alleen worden meegewogen wanneer eerste resultaten zichtbaar zijn en aanleiding geven voor het vertrouwen dat basiskwaliteit wordt gerealiseerd. 12 QANU / Onderwijsvisitatie Militaire Bedrijfswetenschappen, FMW/NLDA

13 De op grond van deze definities ingevulde scorelijst is de basis geweest voor de formulering van de opleidingsrapporten en voor de inhoud van de mondelinge rapportage met het voorlopige oordeel van de commissie aan het eind van de laatste visitatiedag. Vaststellen van de rapportage De concepttekst van het beoordelingsrapport van de opleiding is per voorgelegd aan de commissieleden. Na verwerking van het commentaar van alle commissieleden is de tekst per vastgesteld. De vastgestelde conceptteksten zijn vervolgens voor commentaar op feitelijke onjuistheden aangeboden aan de faculteit. De daarop ontvangen reacties zijn besproken in commissieverband en wanneer daartoe in de ogen van de commissie aanleiding bestond, verwerkt in de formulering van de definitieve tekst. QANU / Onderwijsvisitatie Militaire Bedrijfswetenschappen, FMW/NLDA 13

14 14 QANU / Onderwijsvisitatie Militaire Bedrijfswetenschappen, FMW/NLDA

15 2. Opleidingsdeel: rapport over de bacheloropleiding Militaire Bedrijfswetenschappen van de Faculteit Militaire Wetenschappen Administratieve gegevens Bacheloropleiding Militaire Bedrijfswetenschappen: Naam opleiding: Militaire Bedrijfswetenschappen CROHO-nummer: n.v.t. Niveau: bachelor Oriëntatie: wo Studielast: 180 EC Graad: bachelor of science Variant(en): voltijd Locatie(s): Breda en Den Helder Einddatum accreditatie: n.v.t. Het bezoek van de commissie aan de Faculteit Militaire Bedrijfswetenschappen vond plaats op 10, 11 en 12 november Organisatorisch inbedding van de opleiding In bijlage F is een beschrijving van de organisatorische inbedding van de opleiding overgenomen uit het zelfevaluatierapport. Het beoordelingskader 1. Doelstellingen van de opleiding F1: Domeinspecifieke eisen De eindkwalificaties van de opleiding sluiten aan bij de eisen die door (buitenlandse) vakgenoten en de beroepspraktijk gesteld worden aan een opleiding in het betreffende domein (vakgebied/discipline en/of beroepspraktijk). De opleiding Militaire Bedrijfswetenschappen (MBW) is een zelfstandig onderdeel van de militair wetenschappelijke opleiding (MWO) tot officier in verschillende startfuncties. Binnen de MWO-opleiding wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen a) de wetenschappelijke bacheloropleiding (die hier onderwerp van beoordeling is) en b) de vakopleiding en militaire of maritieme scholing en de persoonsvorming (die geen onderwerp van beoordeling vormen). De commissie heeft geconstateerd dat een duidelijke demarcatie tot stand is gebracht tussen de militaire vorming en de vaktechnische opleiding enerzijds en de wetenschappelijke opleiding anderzijds. De FMW is primair verantwoordelijk voor de wetenschappelijke vorming van de cadet of adelborst; de KMA en het KIM nemen de persoonsvorming, vaktechnische deskundigheid gerelateerd aan het wapenonderdeel en respectievelijk de militaire en maritieme vorming voor hun rekening. Door deze gescheiden verantwoordelijkheden kunnen met name de academische doelstellingen van de wetenschappelijke opleiding goed worden bewaakt door de faculteit. Er kunnen spanningen ontstaan tussen de wetenschappelijke en militaire opleiding, bijvoorbeeld in de planning van de opleiding. De commissie heeft kunnen constateren dat deze eventuele spanningen tussen de componenten van de opleiding kunnen worden geaccommodeerd. QANU / Onderwijsvisitatie Militaire Bedrijfswetenschappen, FMW/NLDA 15

16 De duidelijke scheiding draagt ook bij aan de complementariteit van die componenten. Naast de primaire aandacht voor de wetenschappelijke vorming is de faculteit ook betrokken bij de doelstellingen op het gebied van persoonsvorming en militaire-maritieme vorming, bijvoorbeeld door tijdens oefeningen feedback te geven. Er is op deze wijze een goede vorm gevonden door de heldere scheiding van verantwoordelijkheden en onafhankelijkheid van de faculteit enerzijds en anderzijds de afstemming en wederzijdse betrokkenheid. De eindtermen van de opleiding komen voort uit 1) het officiersprofiel, en 2) de wetenschappelijke eindeisen die gesteld mogen worden aan een officier die op een academisch niveau invulling geeft aan zijn functie. Het officiersprofiel (profielschets subalterne officier) is in drie rollen en dertien competenties beschreven: De rollen zijn: commandant, adviseur en coach; de dertien competenties zijn: besluitvaardigheid; communicatie; initiatief; integriteit; interpersoonlijke sensitiviteit; omgevingsbewustzijn; oordeelsvorming; samenwerken; stressbestendigheid; verantwoordelijkheidsbesef; analyseren; plannen en organiseren; resultaatgerichtheid. De MBW-opleiding leidt op tot de typische bedrijfskundige functiegebieden in de verschillende krijgsmachtonderdelen: Tabel 1 Overzicht van bedrijfskundige officiersfuncties Krijgsmachtdeel Functies Koninklijke Landmacht Officier Logistiek: Militaire Administratie Officier Logistiek: Geneeskundige Dienst Officier Logistiek: Bevoorrading & Transport Officier Logistiek: Technische Dienst Koninklijke Luchtmacht Officier Logistiek Officier Personeel Officier Bedrijfseconomische Zaken Koninklijke Marine Officier van Administratie Opmerkingen bij tabel 1: 1. De Koninklijke Marechaussee heeft voor de officiersopleiding aansluiting gezocht bij de Politieacademie om de opleiding aan te laten sluiten op de politieopleiding. 2. Noemenswaardig is dat naast de in tabel 2 genoemde officieren ook een aantal officieren van andere wapens, dienstvakken, functiegroepen of korpsen mogen kiezen voor de opleiding MBW. Zo kan ook een percentage van de aspirant-officieren van het Korps Mariniers, de Zeedienst, de Cavalerie, de Infanterie en de Artillerie deelnemen aan de MBW-opleiding. De wetenschappelijke eindtermen sluiten aan bij de eisen die door vakgenoten en het beroepenveld aan afgestudeerde academici in verwante civiele functies worden gesteld. De opleiding presenteert in het zelfevaluatierapport de resultaten van de (inter)nationale benchmark die is uitgevoerd om vast te stellen of de eindtermen van de opleiding aansluiten bij de (internationale) academische maatstaven. De opleiding komt hieruit naar voren als een interdisciplinaire brede bedrijfskundige opleiding op bachelorniveau. De MBW-opleiding is gebenchmarkt tegen het Algemeen Disciplineprotocol Brede Bedrijfskunde als referentiekader. De opleiding merkt hierover op dat de MBW-opleiding grotendeels overeenkomt met de 16 QANU / Onderwijsvisitatie Militaire Bedrijfswetenschappen, FMW/NLDA

17 beschrijving in dit disciplineprotocol van de visitatiecommissie Bedrijfswetenschappen. Er zijn echter wel nuanceverschillen. Zo wordt aan de technologische kennispijler in de MBW-opleiding relatief minder expliciet aandacht besteed en wordt er relatief meer aandacht besteed aan vakgebieden als leidinggeven, ethiek en organisatiekunde. Daarnaast is de opleiding vergeleken met bedrijfswetenschappelijke opleidingen aan de Nederlandse universiteiten. Samengevat volgt hieruit de conclusie dat het zwaartepunt van de totale MBW-opleiding bewust is gelegd bij de deeldisciplines: bedrijfswetenschappen, economische wetenschappen, gedrags- en sociale wetenschappen en academische vaardigheden. Deze accenten komen voort uit de functies waarvoor wordt opgeleid. Naast de benchmark aan de academische maatstaven is eveneens de aansluiting bij (internationale) professionele maatstaven onderzocht. Daartoe is de opleiding vergeleken met een aantal zusteracademies. De Australian Defence Force Academy (ADFA) en het Royal Military College of Canada (RMCC) hebben opleidingen die vergelijkbaar zijn met de MBW-opleidingen. Deze benchmark is systematisch uitgevoerd en leidt tot de conclusie dat de opleiding aansluit bij vergelijkbare opleidingen in het buitenland. Daarbij heeft de opleiding een eigen profiel door een accent op de economische vakken, meer verdieping in de bedrijfskundige disciplines en een relatief zware methodologische component in het curriculum. De keuzeruimte in de opleiding is relatief beperkt. Beide benchmarks hebben eveneens geleid tot de vaststelling dat twee aspecten (operations research en projectmanagement) nog niet voldoende uit de verf komen. Het opleidingsbestuur heeft op deze punten actie ondernomen. De militaire en wetenschappelijke aspecten van de opleiding komen samen in de doelstelling van de MWO om een thinking soldier op te leiden. Met dit paradigma van de thinking soldier worden twee aspecten van wetenschappelijk opgeleide officieren voor het voetlicht gebracht: 1) het verenigen van managementvaardigheden met leiderschapskwaliteiten, en 2) het opleiden van denkende doeners. De commissie vond de beschrijving van de wetenschappelijke ambitie van de opleiding, aan de hand van de definities die de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW) hanteert voor wetenschappelijke opleidingen, verhelderend. Het gaat bij deze bacheloropleiding om onderwijs gericht op de beroepsmatige toepassing van wetenschappelijke kennis en onderwijs dat het inzicht in de samenhang der wetenschappen bevordert. Dit resulteert in de volgende hoofddoelstelling van de opleiding Militaire Bedrijfswetenschappen: Als voorbereiding op de complexe wereld waarbinnen de Nederlandse officier werkzaam zal zijn, beoogt de MBW-opleiding haar studenten een brede wetenschappelijke bedrijfskundige basis mee te geven, op basis waarvan organisatorische vraagstukken en problemen in het algemeen, en uit het militaire domein in het bijzonder, kunnen worden begrepen en aangepakt. Deze doelstelling is vertaald in zes generieke eindtermen, die zijn opgenomen in bijlage C. De commissie constateert dat de opleiding de aansluiting van de eindtermen van de opleiding Militaire Bedrijfswetenschappen bij de academische en professionele eisen op zorgvuldige wijze aannemelijk maakt. De eindtermen zijn afgeleid uit het officiersprofiel en het domeinspecifiek referentiekader Bedrijfswetenschappen dat eerder gebruikt is bij de beoordeling van de overige opleidingen Bedrijfswetenschappen aan de Nederlandse universiteiten. Daarnaast is een (inter)nationale vergelijking uitgevoerd met opleidingen in binnen- en buitenland. De commissie stelt eveneens vanuit de eigen deskundigheid vast dat de eindtermen aansluiten bij de academische en professionele eisen. Het oordeel van de commissie luidt: voldoet. Aanbeveling De commissie merkt op dat in het zelfevaluatierapport de nadruk wordt gelegd op een academische bedrijfskundige opleiding met een breed profiel. Naar het oordeel van de commissie zou in die QANU / Onderwijsvisitatie Militaire Bedrijfswetenschappen, FMW/NLDA 17

18 beschrijving de eigenheid van de MBW-opleiding sterker naar voren mogen komen. Op die wijze versterkt de opleiding haar positie in een eigen niche waarin de militaire toepassing van de bedrijfswetenschappen centraal staat. F2: Niveau: Bachelor en Master De eindkwalificaties van de opleiding sluiten aan bij algemene, internationaal geaccepteerde beschrijvingen van de kwalificaties van een Bachelor of een Master. De eindtermen van de opleiding zijn in het zelfevaluatierapport gerelateerd aan de Dublin-descriptoren (zie bijlage C). Bij elke descriptor wordt een aantal doelstellingen gegeven die deze descriptor concretiseren. Hiermee wordt in voldoende mate aangetoond dat de opleiding een bachelorniveau beoogt. Daarnaast hanteert de opleiding het Leids systeem voor de bepaling van het niveau van de cursussen. Hiermee wordt nagestreefd dat de opleiding een oplopende moeilijkheidsgraad kent die reikt tot aan het bachelorniveau (zie ook facet 6 Samenhang van het programma). Het oordeel van de commissie luidt: voldoet. F3: Oriëntatie WO: De eindkwalificaties van de opleiding sluiten aan bij de volgende beschrijvingen van een Bachelor en een Master: De eindkwalificaties zijn ontleend aan eisen vanuit de wetenschappelijke discipline, de internationale wetenschapsbeoefening en voor daarvoor in aanmerking komende opleidingen de relevante praktijk in het toekomstige beroepenveld. Een WO-bachelor heeft de kwalificaties voor toegang tot tenminste één verdere WO-studie op masterniveau en eventueel voor het betreden van de arbeidsmarkt. In de eindtermen wordt duidelijk aandacht besteed aan de generieke academische competenties, de academische houding en onderzoeksvaardigheden. Er wordt expliciet aandacht besteed aan een kritisch reflecterende houding en analytisch denken. Daarnaast komen in de eindtermen de communicatieve vaardigheden terug. De algemene wetenschappelijke kwalificaties komen aan de orde en worden toegepast op de beroepsfunctie door de synthese in het concept van de thinking soldier. De opleiding heeft daarnaast, aan de hand van het domeinspecifiek referentiekader Bedrijfswetenschappen en een benchmark met de opleidingen Bedrijfswetenschappen, aangetoond dat zij aansluit bij de verwachtingen vanuit dit interdisciplinaire domein. De opleiding heeft met een reeks masteropleidingen aan reguliere universiteiten formele overeenkomsten gesloten over doorstroom van afgestudeerde studenten naar masteropleidingen zonder aanvullende eisen. De faculteit voldoet op deze wijze aan de eis dat een afgestudeerde de kwalificaties heeft voor toegang tot ten minste één verdere wo-studie. Dat de opleiding aan deze eis voldoet, wordt nog ondersteund doordat blijkt dat studenten nu al, zonder bijzondere aansluitingsproblemen, cursussen volgen aan een aantal gevestigde universiteiten. Daarnaast is er inmiddels een aantal afgestudeerden die de studie hebben vervolgd bij een wo-masteropleiding. Het gaat nog om een kleine groep, de opleiding komt aan de hand van reacties van deze oud-studenten, de betreffende leidinggevenden bij Defensie en de docenten tot de indruk dat de aansluiting goed verloopt. Dat werd bevestigd door een afgestudeerde oud-studente met wie de commissie heeft gesproken. Hierboven is de benchmark die is uitgevoerd met MBW-opleidingen bij zusteracademies al besproken, die aantoont dat de opleiding aansluit bij internationale eisen in het beroepenveld. De opleiding leidt op voor een overzichtelijk aantal, duidelijk gedefinieerde functies in de defensieorganisatie. De eindtermen sluiten aan bij de functieprofielen van deze functies en de algemene eisen die aan een thinking soldier worden gesteld. Zoals blijkt uit de gesprekken met vertegenwoordigers uit het werkveld vindt een constante terugkoppeling plaats naar de aansluiting van de opleiding op de functies. Omdat de studenten eveneens in het werkveld acteren als onderdeel van de militaire en maritieme vorming en de opleiding eveneens betrokken is bij enkele onderdelen, bijvoorbeeld het geven 18 QANU / Onderwijsvisitatie Militaire Bedrijfswetenschappen, FMW/NLDA

19 van terugkoppelingen bij oefeningen, vindt een zeer directe terugkoppeling plaats. Daarnaast organiseren de secties overleg met het werkveld en zijn er formele adviesraden op verschillende niveaus binnen de FMW en NLDA. De verbinding met het beroepenveld is daarmee nauwgezet uitgewerkt. De commissie constateert dat de opleiding kiest voor de toepassing van wetenschap op bedrijfstheoretische vragen uit de defensieorganisatie. Dit is naar het oordeel van de commissie een legitieme keuze en is door de opleiding goed uitgewerkt in de eindtermen en het programma. Het oordeel van de commissie luidt: voldoet. Oordeel over het onderwerp Doelstellingen opleiding Op basis van de beoordelingen per facet komt de commissie tot een samenvattend oordeel over het onderwerp Doelstellingen opleiding. Voor de bacheloropleiding Militaire Bedrijfswetenschappen luidt het oordeel: voldoet. 2. Programma Beschrijving van het programma De wo-bacheloropleiding Militaire Bedrijfswetenschappen is een eigenstandig onderdeel van de Militair Wetenschappelijke Officiersopleiding (MWO), die een doorlooptijd van vier tot vijf jaar kent. De MWO bestaat grofweg uit twee verschillende onderdelen: een militaire vakopleiding en een bacheloropleiding. De maritieme-militaire vakopleidingen worden verzorgd door KIM en KMA, de bacheloropleiding wordt verzorgd door de faculteit. De faculteit heeft een geheel onafhankelijke verantwoordelijkheid voor de bacheloropleiding. De bacheloropleiding is hier object van beoordeling, de beschrijving van het programma beperkt zich tot de bacheloropleiding. Opleidingsmodel De opleiding is ingedeeld in een aantal duidelijk herkenbare fasen: de gemeenschappelijke officiersopleiding (GOO), 30 EC; de basisfase, 88 EC; de profileringsfase, 39 EC; de synthesefase, 23 EC. De gemeenschappelijke officiersopleiding (GOO) is de oriëntatiefase van de opleiding. Deze fase heeft tot doel alle studenten aan de FMW, afkomstig uit de vijf verschillende studierichtingen (Krijgswetenschappen, Militaire Systemen en Technologie, Communicatie-, Informatie- en Commandovoeringsystemen, Civiele Techniek en Militaire Bedrijfswetenschappen), een gemeenschappelijke kennisbasis mee te geven over de rol en het functioneren van westerse krijgsmachten binnen hun unieke omgevingscontext. Vanuit een organisatiekundig, technologisch, institutioneel en militair-operationeel oogpunt wordt in het bijzonder het opereren van de Nederlandse krijgsmacht tijdens crisisbeheersingsoperaties onder de loep genomen. Daarnaast wordt de basis gelegd voor academische leerlijnen. In de hierop volgende basisfase wordt de MBW-studenten een breed bedrijfskundig referentiekader aangereikt, waaruit ze kunnen putten in hun toekomstige rol als manager en militair commandant. De student bestudeert in de basisfase vraagstukken die ontleend zijn aan de inrichting van primaire en secundaire processen van organisaties die moeten kunnen optreden onder bijzondere omstandigheden, waaronder steeds wisselende crisisomstandigheden. De basisfase is multi- en interdisciplinair van aard. Deze fase kenmerkt zich enerzijds door het bestuderen van vraagstukken over militaire organisaties aan de hand van basisdisciplines en functionele gebieden van Bedrijfswetenschappen (differentiatie). Anderzijds worden kennis, inzichten, theorieën en modellen uit de verschillende basisdisciplines en functionele gebieden geïntegreerd en gecombineerd in een integratie(onderzoek)project ter afsluiting van deze fase QANU / Onderwijsvisitatie Militaire Bedrijfswetenschappen, FMW/NLDA 19

20 (integratie). Het integratieproject is gericht op het diagnosticeren van een concreet probleem in het militaire veld en integreert wetenschappelijke inzichten en de praktijk van militaire organisaties. De profileringsfase kenmerkt zich door wetenschappelijke verdieping en voorsorteringen binnen het domein van de militaire bedrijfswetenschappen. Deze profileringen hebben een tweeledig doel. In de eerste plaats komen de meeste profileringen voort uit de behoeftestelling van het militaire beroepenveld. De specialisaties vormen een essentiële aanvulling op het basisprogramma, omdat de MBW-student toekomstige noodzakelijke kennis krijgt aangereikt voor het functioneren binnen zijn of haar specifieke functiegebied. De keuze voor een bepaalde profilering is in sterke mate bepaald door de functietoewijzing die met de student is overeengekomen tijdens aanname voor het volgen van de MWO aan de NLDA. De specifieke profileringen zijn: Defensie Accounting, Control en Economie (DACE), Ketenlogistiek (KLOG), Systeemlogistiek (SLOG), Militaire Personeelswetenschappen (MPW), Management van Militaire Gezondheidszorg (MMGZ) en Human Factors en Veiligheid (HF&V). Het tweede doel dat met deze verdiepingsslagen wordt bereikt, is dat vanuit dezelfde bedrijfskundige basis goede, specialistische aansluitingsmogelijkheden zijn gecreëerd bij een aantal relevante externe mastertrajecten. De synthesefase bestaat uit het keuzevak en de bachelorscriptie. Met deze fase ronden de MBWstudenten het wetenschappelijke deel van de initiële officiersopleiding af. In deze fase voeren zij een onderzoek uit binnen hun gekozen profiel of mogelijk ook daarbuiten. En in deze fase verdiepen zij zich inhoudelijk in het gekozen thema en combineren zij deze kennis met de opgedane academische vaardigheden. In het kader van de voorbereiding op het bachelorafstudeeronderzoek (de scriptie) volgen de studenten een gemeenschappelijke cursus Academische Vaardigheden gericht op het schrijven van een Individueel Onderzoeksvoorstel (MTO5). Tijdens deze cursus worden studenten in kleine groepjes begeleid bij het schrijven van hun onderzoeksvoorstel. In het programma zijn een aantal leerlijnen opgenomen: de leerlijn Methoden en Technieken van Onderzoek en Wiskunde en Statistiek (MTO); de leerlijn Militaire Ethiek (ME); de leerlijn Academische Vaardigheden (AcVa) (Communicatieve Vaardigheden Nederlands en Engels en Wetenschapsfilosofie); de leerlijn Militair Management & Organisatie (MMO). In bijlage E is een overzicht opgenomen van de vakken die worden verzorgd en de leerlijnen in het programma. F4: Eisen WO Het programma sluit aan bij de volgende criteria voor het programma van een WO-opleiding: Kennisontwikkeling door studenten vindt plaats in interactie tussen het onderwijs en het wetenschappelijk onderzoek binnen relevante disciplines. Het programma sluit aan bij ontwikkelingen in de relevante wetenschappelijke discipline(s) door aantoonbare verbanden met actuele wetenschappelijke theorieën. Het programma waarborgt de ontwikkeling van vaardigheden op het gebied van wetenschappelijk onderzoek. Bij daarvoor in aanmerking komende opleidingen heeft het programma aantoonbare verbanden met de actuele praktijk van de relevante beroepen. Het onderwijs wordt in voldoende mate ontwikkeld en uitgevoerd door docent-onderzoekers die actief betrokken zijn bij het onderzoek in deelgebieden van de militaire wetenschappen. Bij facet 12 geeft de commissie een beschrijving van de onderzoeksomgeving. De kennissecties die een bijdrage leveren aan MBW omvatten bijna 18 fte onderzoek. Studenten en docenten hebben in de gesprekken met de commissie verschillende aantrekkelijke voorbeelden gegeven van de wijze waarop het onderzoek van de docenten aan de orde wordt gesteld in het onderwijs. Docenten putten uit het eigen onderzoek bij de bespreking van casuïstiek maar betrekken studenten eveneens bij het uitvoeren van deelonderzoek en stellen relevant datamateriaal (vaak verzameld tijdens of na uitzendingen ) ter beschikking ten behoeve van het uitvoeren van opdrachten. 20 QANU / Onderwijsvisitatie Militaire Bedrijfswetenschappen, FMW/NLDA

Handreiking aanvraag Toets Nieuwe Opleiding Nederland

Handreiking aanvraag Toets Nieuwe Opleiding Nederland Handreiking aanvraag Toets Nieuwe Opleiding Nederland 17 december 2015 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Wanneer een Toets Nieuwe Opleiding? 4 3 Werkwijze Toets Nieuwe Opleiding 5 4 Aanvraagdossier ten behoeve van

Nadere informatie

Toelichting beoordelingskader bij beoordeling postinitiële wo-master opleidingen in Nederland

Toelichting beoordelingskader bij beoordeling postinitiële wo-master opleidingen in Nederland Toelichting beoordelingskader bij beoordeling postinitiële wo-master opleidingen in Nederland Het is aan het beoordelingspanel om te bepalen of deze toelichting relevant is bij de beoordeling van de onderhavige

Nadere informatie

September 2009. Militaire Systemen & Technologie Faculteit Militaire Wetenschappen Nederlandse Defensie Academie

September 2009. Militaire Systemen & Technologie Faculteit Militaire Wetenschappen Nederlandse Defensie Academie September 2009 Militaire Systemen & Technologie Faculteit Militaire Wetenschappen Nederlandse Defensie Academie Uitgave: Quality Assurance Netherlands Universities (QANU) Catharijnesingel 56 Postbus 8035

Nadere informatie

Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase

Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase 11 februari 2008 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Accreditatiekader, toegespitst

Nadere informatie

Postacademische Opleiding Militair Juridische Dienst Krijgsmacht

Postacademische Opleiding Militair Juridische Dienst Krijgsmacht Postacademische Opleiding Militair Juridische Dienst Krijgsmacht Nederlandse Defensie Academie Inleiding Sinds 2007 verzorgt de Nederlandse Defensie Academie (NLDA) de Postacademische Opleiding Militair

Nadere informatie

Politicologie Faculteit der Sociale Wetenschappen. Universiteit Leiden

Politicologie Faculteit der Sociale Wetenschappen. Universiteit Leiden Politicologie Faculteit der Sociale Wetenschappen Universiteit Leiden April 2010 Uitgave: Quality Assurance Netherlands Universities (QANU) Catharijnesingel 56 Postbus 8035 3503 RA Utrecht Telefoon: 030

Nadere informatie

Richtlijn voor het schrijven van een zelfevaluatierapport voor een beperkte opleidingsbeoordeling

Richtlijn voor het schrijven van een zelfevaluatierapport voor een beperkte opleidingsbeoordeling Richtlijn voor het schrijven van een zelfevaluatierapport voor een beperkte opleidingsbeoordeling Versie 1.0.3, 1 mei 2012 QANU (Quality Assurance Netherlands Universities) Catharijnesingel 56 Postbus

Nadere informatie

Nieuw accreditatiestelsel: de opleidingsbeoordeling

Nieuw accreditatiestelsel: de opleidingsbeoordeling Wie zijn wij? Patrick van den Bosch Expert Kwaliteitszorg Patrick.vandenbosch@vluhr.be Nieuw accreditatiestelsel: de opleidingsbeoordeling Wouter Teerlinck Expert Kwaliteitszorg Wouter.teerlinck@vluhr.be

Nadere informatie

Bachelorproject (15 EC), BSK. Docent: MSc, Drs. C. Nagtegaal

Bachelorproject (15 EC), BSK. Docent: MSc, Drs. C. Nagtegaal Vakbeschrijvingen derde jaar EBM: In het derde jaar volg je enkele verdiepende vakken, schrijf je de bachelorscriptie en heb je een vrije keuzeruimte. Je kunt deze ruimte invullen met keuzevakken (o.a.

Nadere informatie

Format samenvatting aanvraag. Opmerking vooraf

Format samenvatting aanvraag. Opmerking vooraf Format samenvatting aanvraag Opmerking vooraf Mocht u de voorkeur geven aan openbaarmaking van de gehele aanvraag in plaats van uitsluitend onderstaande samenvatting dan kunt u dat kenbaar maken bij het

Nadere informatie

Politicologie Faculteit der Maatschappijen Gedragswetenschappen. Universiteit van Amsterdam

Politicologie Faculteit der Maatschappijen Gedragswetenschappen. Universiteit van Amsterdam Politicologie Faculteit der Maatschappijen Gedragswetenschappen Universiteit van Amsterdam Februari 2010 Uitgave: Quality Assurance Netherlands Universities (QANU) Catharijnesingel 56 Postbus 8035 3503

Nadere informatie

Politieonderwijs & externe kwaliteitszorg op weg naar accreditatie

Politieonderwijs & externe kwaliteitszorg op weg naar accreditatie Politieonderwijs & externe kwaliteitszorg op weg naar accreditatie dr. Steven Van Luchene [VLIR Cel Kwaliteitszorg] op weg naar accreditatie 1. routebeschijving: tno visita e accredita e 2. de meet: generieke

Nadere informatie

Informatievergadering. Hervisitatie Specifieke lerarenopleiding

Informatievergadering. Hervisitatie Specifieke lerarenopleiding Informatievergadering Hervisitatie Specifieke lerarenopleiding Wie zijn we? Besluit Vlaamse Regering Visitatieprotocol Planning ZER en beoordelingskader Visitatieproces Visitatiecommissie 23/04/2014 2

Nadere informatie

Additionele beoordeling Faculteit der Rechtsgeleerdheid Universiteit Maastricht

Additionele beoordeling Faculteit der Rechtsgeleerdheid Universiteit Maastricht Additionele beoordeling Faculteit der Rechtsgeleerdheid Universiteit Maastricht Dit rapport hoort bij het rapport Rechtsgeleerdheid (VSNU, juli 2004) van de ongedeelde opleiding Nederlands Recht, Fiscaal

Nadere informatie

QANU september 2010. Onderwijsvisitatie Medische Informatiekunde Universiteit van Amsterdam

QANU september 2010. Onderwijsvisitatie Medische Informatiekunde Universiteit van Amsterdam QANU september 2010 Onderwijsvisitatie Medische Informatiekunde Universiteit van Amsterdam Uitgave: Quality Assurance Netherlands Universities (QANU) Catharijnesingel 56 Postbus 8035 3503 RA Utrecht Telefoon:

Nadere informatie

Besluit. College van bestuur. Hanzehogeschool Groningen. Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN

Besluit. College van bestuur. Hanzehogeschool Groningen. Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN College van bestuur Hanzehogeschool Groningen Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Facility

Nadere informatie

De NVAO beoordeelt het onderwerp doelstellingen opleiding derhalve voldoende.

De NVAO beoordeelt het onderwerp doelstellingen opleiding derhalve voldoende. College van Bestuur van de Christelijke Hogeschool Windesheim Postbus 10090 8000 GB ZWOLLE Besluit datum 10 februari 2005 onderwerp Definitief besluit accreditatie hbo-bachelor Bouwkunde van de Christelijke

Nadere informatie

Informatiekunde. Faculteit der Economie en Bedrijfswetenschappen. Universiteit van Tilburg

Informatiekunde. Faculteit der Economie en Bedrijfswetenschappen. Universiteit van Tilburg Informatiekunde Faculteit der Economie en Bedrijfswetenschappen Universiteit van Tilburg April 2010 Uitgave: Quality Assurance Netherlands Universities (QANU) Catharijnesingel 56 Postbus 8035 3503 RA Utrecht

Nadere informatie

FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA. ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009

FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA. ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009 UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009 DE MASTEROPLEIDING BIOMEDICAL

Nadere informatie

Programma- en Studiegids van de opleiding Militaire Bedrijfswetenschappen 2015-2016

Programma- en Studiegids van de opleiding Militaire Bedrijfswetenschappen 2015-2016 Programma- en Studiegids van de opleiding Militaire Bedrijfswetenschappen 2015-2016 Faculteit Militaire Wetenschappen Nederlandse Defensie Academie Ministerie van Defensie Breda, Den Helder, september

Nadere informatie

Toetsing en beoordeling en de beperkte opleidingsbeoordeling

Toetsing en beoordeling en de beperkte opleidingsbeoordeling Toetsing en beoordeling en de beperkte opleidingsbeoordeling Conferentie Onderwijsinspectie, Amersfoort, 20 mei 2015 Sietze Looijenga, QANU In deze workshop: Hoe wordt in visitaties aandacht besteed aan

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2003 2004 29 200 X Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2004 Nr. 66 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE

Nadere informatie

11 juli 2012 Beleidsreactie advies NVAO m.b.t. kwaliteit en niveau van BE, VTM, CE en MEM bij Hogeschool Inholland

11 juli 2012 Beleidsreactie advies NVAO m.b.t. kwaliteit en niveau van BE, VTM, CE en MEM bij Hogeschool Inholland a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Handreiking voor het schrijven van een kritische reflectie voor een beperkte opleidingsbeoordeling

Handreiking voor het schrijven van een kritische reflectie voor een beperkte opleidingsbeoordeling Handreiking voor het schrijven van een kritische reflectie voor een beperkte opleidingsbeoordeling September 2015 QANU (Quality Assurance Netherlands Universities) Catharijnesingel 56 Postbus 8035 3503

Nadere informatie

Onderwijsvisitatie Economie Erasmus Universiteit Rotterdam

Onderwijsvisitatie Economie Erasmus Universiteit Rotterdam Onderwijsvisitatie Economie Erasmus Universiteit Rotterdam QANU, december 2009 Uitgave: Quality Assurance Netherlands Universities (QANU) Catharijnesingel 56 Postbus 8035 3503 RA Utrecht Telefoon: 030

Nadere informatie

Besluit. College van Bestuur van de Hanzehogeschool Groningen Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN

Besluit. College van Bestuur van de Hanzehogeschool Groningen Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN College van Bestuur van de Hanzehogeschool Groningen Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN Besluit datum 19 januari 2005 onderwerp Definitief besluit accreditatie hbo-bachelor Bouwkunde ons kenmerk NVAO/20050113/CT

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal Vergaderjaar 0 0 3 88 Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en Wetenschapsbeleid Nr. 304 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

STUDIEGIDS MASTER THEOLOGIE ALGEMEEN

STUDIEGIDS MASTER THEOLOGIE ALGEMEEN STUDIEGIDS MASTER THEOLOGIE ALGEMEEN Inhoud Eindkwalificaties... 2 Afstudeerrichtingen... 3 Structuur van de opleiding... 3 Beroepsperspectief... 3 Excellentietraject... 4 Toelating en inschrijving...

Nadere informatie

Wijsbegeerte. Faculteit der Wijsbegeerte Vrije Universiteit Amsterdam

Wijsbegeerte. Faculteit der Wijsbegeerte Vrije Universiteit Amsterdam Wijsbegeerte Faculteit der Wijsbegeerte Vrije Universiteit Amsterdam Januari 2010 Uitgave: Quality Assurance Netherlands Universities (QANU) Catharijnesingel 56 Postbus 8035 3503 RA Utrecht Telefoon: 030

Nadere informatie

Wijsbegeerte van een bepaald wetenschapsgebied Faculteit der Wijsbegeerte Vrije Universiteit Amsterdam

Wijsbegeerte van een bepaald wetenschapsgebied Faculteit der Wijsbegeerte Vrije Universiteit Amsterdam Wijsbegeerte van een bepaald wetenschapsgebied Faculteit der Wijsbegeerte Vrije Universiteit Amsterdam Mei 2007 Uitgave: Quality Assurance Netherlands Universities (QANU) Catharijnesingel 56 Postbus 8035

Nadere informatie

Kwaliteitscode - Vlaanderen 2015-2017

Kwaliteitscode - Vlaanderen 2015-2017 Kwaliteitscode - Vlaanderen 2015-2017 Situering van de Kwaliteitscode Afstemming op Europese referentiekaders De regie-pilots De uitgebreide instellingsreview In de periode 2015-2017 krijgen de universiteiten

Nadere informatie

TRAINING AUDIT. Doelen van deze training is: Leden van de auditteams trainen in het uitvoeren van een audit. Voorbereiden van de audit.

TRAINING AUDIT. Doelen van deze training is: Leden van de auditteams trainen in het uitvoeren van een audit. Voorbereiden van de audit. TRAINING Doelen van deze training is: Leden van de auditteams trainen in het uitvoeren van een audit. Voorbereiden van de audit. DAGAGENDA 09.00 09.15 uur: Inloop en koffie 09.15 09.30 uur: Kennismaking

Nadere informatie

Bijlage V. Bij het advies van de Commissie NLQF EQF. Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en Dublin descriptoren.

Bijlage V. Bij het advies van de Commissie NLQF EQF. Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en Dublin descriptoren. Bijlage V Bij het advies van de Commissie NLQF EQF Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en. Tabel ter vergelijking NLQF niveaus 5 t/m 8 en Dublindescriptoren NLQF Niveau 5 Context Een onbekende, wisselende

Nadere informatie

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek.

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. In de BEROEPSCOMPETENTIES CIVIELE TECHNIEK 1 2, zijn de specifieke beroepscompetenties geformuleerd overeenkomstig de indeling van het beroepenveld.

Nadere informatie

Richtlijn beoordeling onderzoeksmasters vanaf 1 september 2015. 23 april 2015

Richtlijn beoordeling onderzoeksmasters vanaf 1 september 2015. 23 april 2015 Richtlijn beoordeling onderzoeksmasters vanaf 1 september 2015 23 april 2015 Parkstraat 28 Postbus 85498 2508 CD Den Haag P.O. Box 85498 2508 CD The Hague The Netherlands T +31 (0)70 312 2300 info@nvao.net

Nadere informatie

Beknopte instructies voor het schrijven van een zelfevaluatierapport basiskwaliteit

Beknopte instructies voor het schrijven van een zelfevaluatierapport basiskwaliteit Beknopte instructies voor het schrijven van een zelfevaluatierapport basiskwaliteit QANU (Quality Assurance Netherlands Universities) Leidseveer 35 Postbus 8035 3503 RA UTRECHT T 030-2363800 F 030-2363805

Nadere informatie

and lt van de Open Universiteit Open Universiteit Nederland wo-master Business Process Management and lt (60 ECTS) 20 december 2012

and lt van de Open Universiteit Open Universiteit Nederland wo-master Business Process Management and lt (60 ECTS) 20 december 2012 s e accr e d tat eo rga nisat e Besluit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding wo-master Business Process Management and lt van de Open Universiteit Nederland datum I 2 november

Nadere informatie

Beoordelingskader Pilot Bijzonder Kenmerk Ondernemen

Beoordelingskader Pilot Bijzonder Kenmerk Ondernemen Beoordelingskader Pilot Bijzonder Kenmerk Ondernemen 22 november 2011 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Beoordeling van het bijzonder kenmerk ondernemen 5 2.1 Uitgangspunten voor de beoordeling van het bijzonder

Nadere informatie

Mei 2007. Liberal arts & sciences Faculteit Geesteswetenschappen Universiteit Utrecht

Mei 2007. Liberal arts & sciences Faculteit Geesteswetenschappen Universiteit Utrecht Mei 2007 Liberal arts & sciences Faculteit Geesteswetenschappen Universiteit Utrecht Uitgave: Quality Assurance Netherlands Universities (QANU) Catharijnesingel 56 Postbus 8035 3503 RA Utrecht Telefoon:

Nadere informatie

es luit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Toegepaste Wiskunde van de Hogeschool van Amsterdam

es luit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Toegepaste Wiskunde van de Hogeschool van Amsterdam m a o r nederlands - v/aamse accreditatieorganisatie es luit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Toegepaste Wiskunde van de Hogeschool van Amsterdam datum

Nadere informatie

Beoordelingskader Bijzonder (Kwaliteits)Kenmerk Ondernemen

Beoordelingskader Bijzonder (Kwaliteits)Kenmerk Ondernemen Beoordelingskader Bijzonder (Kwaliteits)Kenmerk Ondernemen september 2013 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Beoordeling van het bijzonder kenmerk ondernemen 5 3 Beoordeling standaarden 10 pagina 2 1 Inleiding Vanuit

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling 2010/2011 Master Gezondheidszorgpsychologie

Onderwijs- en examenregeling 2010/2011 Master Gezondheidszorgpsychologie Onderwijs- en examenregeling 2010/2011 Master Gezondheidszorgpsychologie Voor de Onderwijs- en examenregeling van de Master Gezondheidszorgpsychologie wordt verwezen naar de Onderwijs- en examenregeling

Nadere informatie

Het organiseren van een proefvisitatie

Het organiseren van een proefvisitatie Het organiseren van een proefvisitatie Bij de voorbereidingen op de visitatie is een proefvisitatie aan te bevelen. Binnen de 3TU s zijn daar inmiddels goede ervaringen mee. Door een proefvisitatie kan

Nadere informatie

Politicologie Faculteit der Managementwetenschappen. Radboud Universiteit Nijmegen

Politicologie Faculteit der Managementwetenschappen. Radboud Universiteit Nijmegen Politicologie Faculteit der Managementwetenschappen Radboud Universiteit Nijmegen Februari 2010 Uitgave: Quality Assurance Netherlands Universities (QANU) Catharijnesingel 56 Postbus 8035 3503 RA Utrecht

Nadere informatie

Beoordeling. Standaard 1: Beoogde eindkwalificaties

Beoordeling. Standaard 1: Beoogde eindkwalificaties Advies van de beoordelingscommissie onderzoeksmasteropleidingen Maatschappijwetenschappen van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen ten behoeve van de Nederlands-laamse Accreditatieorganisatie

Nadere informatie

Opleidingsstatuut Bacheloropleiding Automotive Studiejaar 2015 2016. Regeling Externe toezichthouders bij examens

Opleidingsstatuut Bacheloropleiding Automotive Studiejaar 2015 2016. Regeling Externe toezichthouders bij examens Opleidingsstatuut Bacheloropleiding Automotive Studiejaar 2015 2016 Regeling Externe toezichthouders bij examens Inhoudsopgave 1. Positie en benoeming externe toezichthouders... 3 2. Taak externe toezichthouder

Nadere informatie

De bacheloropleiding Militaire Bedrijfswetenschappen

De bacheloropleiding Militaire Bedrijfswetenschappen SOETERS ET AL De bacheloropleiding Militaire Bedrijfswetenschappen De Faculteit Militaire Wetenschappen van de Nederlandse Defensie Academie verzorgt vijf bacheloropleidingen. Eén ervan, civiele techniek,

Nadere informatie

Kader Toets Nieuwe Opleiding. - Vlaanderen 2015-2021

Kader Toets Nieuwe Opleiding. - Vlaanderen 2015-2021 Kader Toets Nieuwe Opleiding - Vlaanderen 2015-2021 28 mei 2015 Pagina 2 van 13 Inhoud 1 Opzet 5 2 Beoordelingskader 6 3 Beoordelingsschaal en beslisregel 7 4 Samenstelling van de visitatiecommissie 8

Nadere informatie

DEEL B van de onderwijs- en examenregeling voor de bacheloropleiding Algemene cultuurwetenschappen, 2014-2015

DEEL B van de onderwijs- en examenregeling voor de bacheloropleiding Algemene cultuurwetenschappen, 2014-2015 DEEL B van de onderwijs- en examenregeling voor de bacheloropleiding Algemene cultuurwetenschappen, 2014-2015 1 Algemene bepalingen Artikel 1.1 Toepasselijkheid van de regeling Deze regeling bestaat uit

Nadere informatie

Concept. Algemene toelichting bij de Accreditatiekaders NOVA

Concept. Algemene toelichting bij de Accreditatiekaders NOVA Versie juli 2013 Concept Algemene toelichting bij de Accreditatiekaders NOVA Algemene toelichting bij de Accreditatiekaders April 2012 0 Inhoud Gebruikte begrippen en afkortingen... 2 Inleiding... 5 Opbouw

Nadere informatie

Additionele beoordeling Faculteit der Rechtsgeleerdheid Universiteit Utrecht

Additionele beoordeling Faculteit der Rechtsgeleerdheid Universiteit Utrecht Additionele beoordeling Faculteit der Rechtsgeleerdheid Universiteit Utrecht Dit rapport hoort bij het rapport Rechtsgeleerdheid (VSNU, juli 2004) van de ongedeelde opleiding Nederlands Recht, Notarieel

Nadere informatie

DEEL B van de onderwijs- en examenregeling voor de bacheloropleiding Duitse taal en cultuur, 2014-2015

DEEL B van de onderwijs- en examenregeling voor de bacheloropleiding Duitse taal en cultuur, 2014-2015 DEEL B van de onderwijs- en examenregeling voor de bacheloropleiding e taal en cultuur, 2014-2015 1 - Algemene bepalingen Artikel 1.1 Toepasselijkheid van de regeling Deze regeling bestaat uit deel A en

Nadere informatie

ERKENNING NIEUWE OPLEIDING VLAANDEREN SJABLOON AANVRAAGDOSSIER AMBTSHALVE GEREGISTREERDE INSTELLINGEN MACRODOELMATIGHEIDSTOETS TOETS NIEUWE OPLEIDING

ERKENNING NIEUWE OPLEIDING VLAANDEREN SJABLOON AANVRAAGDOSSIER AMBTSHALVE GEREGISTREERDE INSTELLINGEN MACRODOELMATIGHEIDSTOETS TOETS NIEUWE OPLEIDING ERKENNING NIEUWE OPLEIDING VLAANDEREN SJABLOON AANVRAAGDOSSIER AMBTSHALVE GEREGISTREERDE INSTELLINGEN MACRODOELMATIGHEIDSTOETS TOETS NIEUWE OPLEIDING Opzet en structuur De sjabloon van het aanvraagdossier

Nadere informatie

Aanvraagformulier Nieuwe opleiding macrodoelmatigheidstoets beleidsregel 2014

Aanvraagformulier Nieuwe opleiding macrodoelmatigheidstoets beleidsregel 2014 S AMENVATTI NG Ok t ober2015 Aanvraagformulier Nieuwe opleiding macrodoelmatigheidstoets beleidsregel 2014 Basisgegevens Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): X Nieuwe opleiding Nieuw Ad programma

Nadere informatie

QANU juli 2010. Onderwijsvisitatie Gezondheidswetenschappen Erasmus Universiteit Rotterdam

QANU juli 2010. Onderwijsvisitatie Gezondheidswetenschappen Erasmus Universiteit Rotterdam QANU juli 2010 Onderwijsvisitatie Gezondheidswetenschappen Erasmus Universiteit Rotterdam Uitgave: Quality Assurance Netherlands Universities (QANU) Catharijnesingel 56 Postbus 8035 3503 RA Utrecht Telefoon:

Nadere informatie

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken.

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. ONDERWIJSVISIE OP HO OFDLIJNEN Geachte collega s, 1 Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. We

Nadere informatie

Risicomanagement. Faculteit Management en Bestuur

Risicomanagement. Faculteit Management en Bestuur Risicomanagement Faculteit Management en Bestuur Universiteit Twente QANU / Risicomanagement, Universiteit Twente 1 Uitgave: Quality Assurance Netherlands Universities (QANU) Catharijnesingel 56 Postbus

Nadere informatie

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bewegingstechnologie van De Haagse Hogeschool

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bewegingstechnologie van De Haagse Hogeschool NAO nederlands- vlaamse accreditatieorganisatie Besluit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bewegingstechnologie van De Haagse Hogeschool Datum: 1 oktober

Nadere informatie

18 september 2014. voltijd Groningen 28 november 2014. 15 februari 2015. Beoordelingskaders bijzonder kenmerk ondernemen d.d.

18 september 2014. voltijd Groningen 28 november 2014. 15 februari 2015. Beoordelingskaders bijzonder kenmerk ondernemen d.d. se a ccr editat eor ga ní sat e Besluit Besluit strekkende tot het toekennen van het bijzonder kenmerk Ondernemen aan de minor Sport Business lnnovatie van de hbo-bacheloropleiding Sport, Gezondheid en

Nadere informatie

Sociologie. Faculteit der Sociale Wetenschappen, Erasmus Universiteit Rotterdam

Sociologie. Faculteit der Sociale Wetenschappen, Erasmus Universiteit Rotterdam Sociologie Faculteit der Sociale Wetenschappen, Erasmus Universiteit Rotterdam Uitgave: Quality Assurance Netherlands Universities (QANU) Catharijnesingel 56 Postbus 8035 3503 RA Utrecht Telefoon: 030

Nadere informatie

Januari 2010. Wijsbegeerte. Faculteit der Geesteswetenschappen Universiteit Leiden

Januari 2010. Wijsbegeerte. Faculteit der Geesteswetenschappen Universiteit Leiden Januari 2010 Wijsbegeerte Faculteit der Geesteswetenschappen Universiteit Leiden Uitgave: Quality Assurance Netherlands Universities (QANU) Catharijnesingel 56 Postbus 8035 3503 RA Utrecht Telefoon: 030

Nadere informatie

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING. Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen. Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING. Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen. Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING 2015-2016 Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte Deze onderwijs- en examenregeling (OER-FFTR) treedt

Nadere informatie

Tandheelkunde. Faculteit der Medische Wetenschappen Radboud Universiteit. Additionele beoordeling

Tandheelkunde. Faculteit der Medische Wetenschappen Radboud Universiteit. Additionele beoordeling Tandheelkunde Faculteit der Medische Wetenschappen Radboud Universiteit Additionele beoordeling Verslag aanvullende beoordeling masteropleiding Tandheelkunde, Radboud Universiteit Nijmegen pagina 2 van

Nadere informatie

Mei 2007. Liberal arts & sciences Bacheloropleiding Bèta-gamma Instituut voor Interdisciplinaire Studies Universiteit van Amsterdam

Mei 2007. Liberal arts & sciences Bacheloropleiding Bèta-gamma Instituut voor Interdisciplinaire Studies Universiteit van Amsterdam Mei 2007 Liberal arts & sciences Bacheloropleiding Bèta-gamma Instituut voor Interdisciplinaire Studies Universiteit van Amsterdam Uitgave: Quality Assurance Netherlands Universities (QANU) Catharijnesingel

Nadere informatie

BEOORDELINGSFORMULIER STAGES BACHELOR NIVEAU 3

BEOORDELINGSFORMULIER STAGES BACHELOR NIVEAU 3 Faculteit Geesteswetenschappen BEOORDELINGSFORMULIER STAGES BACHELOR NIVEAU 3 Onderstaand formulier betreft de beoordeling van het stageverslag en het onderzoeksverslag. Deze wordt door de begeleidende

Nadere informatie

Additionele beoordeling Faculteit der Rechtsgeleerdheid Vrije Universiteit

Additionele beoordeling Faculteit der Rechtsgeleerdheid Vrije Universiteit Additionele beoordeling Faculteit der Rechtsgeleerdheid Vrije Universiteit Dit rapport hoort bij het rapport Rechtsgeleerdheid (VSNU, juli 2004) van de ongedeelde opleiding Nederlands Recht en Notarieel

Nadere informatie

DEEL B van de onderwijs- en examenregeling voor de bacheloropleiding Spaanse taal en cultuur, 2014-2015

DEEL B van de onderwijs- en examenregeling voor de bacheloropleiding Spaanse taal en cultuur, 2014-2015 DEEL B van de onderwijs- en examenregeling voor de bacheloropleiding Spaanse taal en cultuur, 2014-2015 1 Algemene bepalingen Artikel 1.1 Toepasselijkheid van de regeling Deze regeling bestaat uit deel

Nadere informatie

Universiteit van Amsterdam FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA

Universiteit van Amsterdam FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA Universiteit van Amsterdam FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Voor de Bacheloropleidingen Bio-exact Natuurkunde en Sterrenkunde, Scheikunde, Wiskunde

Nadere informatie

QANU, April 2010. Onderwijsvisitatie Economie Universiteit van Tilburg

QANU, April 2010. Onderwijsvisitatie Economie Universiteit van Tilburg QANU, April 2010 Onderwijsvisitatie Economie Universiteit van Tilburg Uitgave: Quality Assurance Netherlands Universities (QANU) Catharijnesingel 56 Postbus 8035 3503 RA Utrecht Telefoon: 030 230 3100

Nadere informatie

Deel B van de onderwijs- en examenregeling voor de duale masteropleiding Communicatie- en informatiewetenschappen, 90 EC, 2014-2015

Deel B van de onderwijs- en examenregeling voor de duale masteropleiding Communicatie- en informatiewetenschappen, 90 EC, 2014-2015 Deel B van de onderwijs- en examenregeling voor de duale masteropleiding Communicatie- en informatiewetenschappen, 90 EC, 2014-2015 1 Algemene bepalingen Artikel 1.1 Toepasselijkheid van de regeling Deze

Nadere informatie

Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING FFTR 2014-2015

Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING FFTR 2014-2015 Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING FFTR 2014-2015 Deel 2 Opleidingsspecifiek deel: Master Theologie Deze onderwijs- en examenregeling (OER-FFTR) treedt

Nadere informatie

Onderwijskunde. Faculteit Sociale Wetenschappen Universiteit Utrecht

Onderwijskunde. Faculteit Sociale Wetenschappen Universiteit Utrecht Onderwijskunde Faculteit Sociale Wetenschappen Universiteit Utrecht QANU, augustus 2012 Uitgave: Quality Assurance Netherlands Universities (QANU) Catharijnesingel 56 Postbus 8035 3503 RA Utrecht Telefoon:

Nadere informatie

Toelating en vrijstelling 2011-2012 Toelating tot een van de masteropleidingen

Toelating en vrijstelling 2011-2012 Toelating tot een van de masteropleidingen Commissie voor de examens Toelating en vrijstelling 2011-2012 Toelating tot een van de masteropleidingen Met een afgeronde volledige (CROHO 1 -geregistreerde) hbo- of wo-opleiding 2 bent u toelaatbaar

Nadere informatie

Besluit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding wo-bachelor

Besluit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding wo-bachelor se a ccreditati eorganísati e Besluit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding wo-bachelor Psychologie van de Rijksuniversiteit Groningen datum 23 januari 201 3 onderwerp Defìnitief

Nadere informatie

Besluit Besluit strekkende tot het verlenen van accred tatie aan de opleiding wo-master Computer Science van de Open Universiteit

Besluit Besluit strekkende tot het verlenen van accred tatie aan de opleiding wo-master Computer Science van de Open Universiteit n ede rl an ds - u I a a mse a ccre ditati eor ga ni sati e Besluit Besluit strekkende tot het verlenen van accred tatie aan de opleiding wo-master Computer Science van de Open Universiteit datum 31 iuli

Nadere informatie

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Doel Zorgdragen voor de vorming van beleid voor de eigen functionele discipline, alsmede zorgdragen voor de organisatorische en personele aansturing van een of

Nadere informatie

Toetsingskader nieuwe opleidingen hoger onderwijs Vlaanderen 2 de ronde

Toetsingskader nieuwe opleidingen hoger onderwijs Vlaanderen 2 de ronde Toetsingskader nieuwe opleidingen hoger onderwijs Vlaanderen 2 de ronde 25 januari 2013 Inhoud 1 Opzet 4 2 Generieke kwaliteitswaarborgen 4 2.1 Generieke kwaliteitswaarborg 1: beoogd eindniveau 4 2.2

Nadere informatie

Advies Universiteit van Tilburg

Advies Universiteit van Tilburg Advies Universiteit van Tilburg De Reviewcommissie (hierna commissie) heeft kennisgenomen van het voorstel van de Universiteit van Tilburg (hierna UvT) dat het College van Bestuur met zijn brieven van

Nadere informatie

Formuleren van de onderwijsdoelen van de bacheloropleidingen aan de UA

Formuleren van de onderwijsdoelen van de bacheloropleidingen aan de UA Formuleren van de onderwijsdoelen van de bacheloropleidingen aan de UA Inleiding Tijdens de eerste studiedag van de BAMA-werkgroep op 10 oktober l.l. werd aan de BAMAcoördinatoren de opdracht gegeven om

Nadere informatie

Economie en Bedrijfskunde Faculteit Economie en Bedrijfskunde, opleidingen bedrijfskunde Universiteit van Amsterdam

Economie en Bedrijfskunde Faculteit Economie en Bedrijfskunde, opleidingen bedrijfskunde Universiteit van Amsterdam Economie en Bedrijfskunde Faculteit Economie en Bedrijfskunde, opleidingen bedrijfskunde Universiteit van Amsterdam Februari 2007 Uitgave: Quality Assurance Netherlands Universities (QANU) Catharijnesingel

Nadere informatie

Public Administration Arbeidsmarkt

Public Administration Arbeidsmarkt Public Administration Maar liefst 33 masters staan voor je klaar als je je bachelor politicologie, bestuurskunde of internationale betrekkingen hebt gehaald. Maak daar maar eens een keuze uit. Ga je voor

Nadere informatie

OPSTELLEN EINDKWALIFICATIES OPLEIDING

OPSTELLEN EINDKWALIFICATIES OPLEIDING OPSTELLEN EINDKWALIFICATIES OPLEIDING MARIANNE KOK/HERBERT WOLDBERG/HVA Toelichting bij opt opstelellen van eindkwalificaties van een opleiding bij de HvA 1 Het opleidingsprofiel: De beroepspraktijk draagt

Nadere informatie

Studiegids Krijgswetenschappen

Studiegids Krijgswetenschappen VERSIE 1.00 Augustus 2015 Studiegids Krijgswetenschappen Bachelor Krijgswetenschappen Voor de adelborsten en cadetten KW Nederlandse Defensie Academie Faculteit Militaire Wetenschappen Breda, augustus

Nadere informatie

A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven

A. Hieronder is voor zover van toepassing nadere facultaire invulling per artikel gegeven 10 SPECIFIEKE FACULTAIRE BEPALINGEN Faculteit Economie en Management vastgesteld door de faculteitsdirectie op instemming van de facultaire medezeggenschapsraad op A. Hieronder is voor zover van toepassing

Nadere informatie

Eindkwalificaties van de bacheloropleiding Geschiedenis

Eindkwalificaties van de bacheloropleiding Geschiedenis Eindkwalificaties van de bacheloropleiding Geschiedenis Afgestudeerden van de opleiding hebben de onderstaande eindkwalificaties bereikt: I. Kennis Basiskennis en inzicht: 1. kennis van en inzicht in het

Nadere informatie

December 2009. Islamitische geestelijke verzorging Islamitische Universiteit Rotterdam

December 2009. Islamitische geestelijke verzorging Islamitische Universiteit Rotterdam December 2009 Islamitische geestelijke verzorging Islamitische Universiteit Rotterdam Uitgave: Quality Assurance Netherlands Universities (QANU) Catharijnesingel 56 Postbus 8035 3503 RA Utrecht Telefoon:

Nadere informatie

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Toegepaste Wiskunde van de Fontys Hogescholen

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Toegepaste Wiskunde van de Fontys Hogescholen ,nvao w nederlands - u/aamse accreditatieorganisatie Besluit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Toegepaste Wiskunde van de Fontys Hogescholen datum 30 juni

Nadere informatie

Enquête over beleid en praktijk van instructies in Informatievaardigheden in Nederlandse universiteiten

Enquête over beleid en praktijk van instructies in Informatievaardigheden in Nederlandse universiteiten Enquête over beleid en praktijk van instructies in Informatievaardigheden in Nederlandse universiteiten Subgroep Informatievaardigheden van de UKB werkgroep Learning Spaces Anneke Dirkx (UL) Marjolein

Nadere informatie

Het Sectorwerkstuk. Naam leerling

Het Sectorwerkstuk. Naam leerling Het Sectorwerkstuk Nakijkboekje: Naam leerling Naam docent Titel werkstuk Het werkstuk wordt nagekeken met behulp Van de formulieren in dit boekje door de begeleider en eventueel (afspreken!) een andere

Nadere informatie

Scriptiereglement Faculteit Rechtsgeleerdheid

Scriptiereglement Faculteit Rechtsgeleerdheid Scriptiereglement Faculteit Rechtsgeleerdheid Artikel 1 Toepassingsbereik Dit reglement is van toepassing op scripties in: a. de masteropleidingen Nederlands Recht, Fiscaal Recht, Internationaal en Europees

Nadere informatie

Onderwijskunde. Faculteit der Maatschappijen Gedragswetenschappen Universiteit van Amsterdam

Onderwijskunde. Faculteit der Maatschappijen Gedragswetenschappen Universiteit van Amsterdam Onderwijskunde Faculteit der Maatschappijen Gedragswetenschappen Universiteit van Amsterdam QANU, juni 2012 Uitgave: Quality Assurance Netherlands Universities (QANU) Catharijnesingel 56 Postbus 8035 3503

Nadere informatie

Toetsplan Bachelor CIW 2014-2015

Toetsplan Bachelor CIW 2014-2015 Toetsplan Bachelor CIW 2014-2015 BA 1 CIW Blok 1 Blok 2 Blok 3 Blok 4 7 collegewekeweken blok 1 weken blok 2 weken blok 3 3 toetsweken 7 college- hertoetsweek 2 toetsweken 7 college- hertoetsweek 2 toetsweken

Nadere informatie

Master of Psychological Research

Master of Psychological Research Master of Psychological Research Inleiding De master of psychological research is een speciale eenjarige master die voortbouwt op uw onderzoeksvaardigheden die u tijdens uw master of psychology scriptie

Nadere informatie

10 Masteropleiding Filosofie & Maatschappij

10 Masteropleiding Filosofie & Maatschappij 10 Masteropleiding Filosofie & Maatschappij 10.1 Inleiding Dit hoofdstuk bevat gedetailleerde informatie over de doelstellingen, eindkwalificaties en opbouw van de Masteropleiding Filosofie & Maatschappij.

Nadere informatie

Introductie tot de cursus

Introductie tot de cursus Inhoud introductietalen en ontleders Introductie tot de cursus 1 Plaats en functie van de cursus 7 2 Inhoud van de cursus 7 2.1 Voorkennis 7 2.2 Leerdoelen 8 2.3 Opbouw van de cursus 8 3 Leermiddelen en

Nadere informatie

Oktober 2008. Rapport over de onderwijsvisitatie bachelor- en masteropleiding Geneeskunde aan het Erasmus MC Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR)

Oktober 2008. Rapport over de onderwijsvisitatie bachelor- en masteropleiding Geneeskunde aan het Erasmus MC Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) Oktober 2008 Rapport over de onderwijsvisitatie bachelor- en masteropleiding Geneeskunde aan het Erasmus MC Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) Uitgave: Quality Assurance Netherlands Universities (QANU)

Nadere informatie

Artikel Tekst 2.1 Toelatingseisen opleiding Voor toelating tot de opleiding Mediastudies komt in aanmerking de bezitter van

Artikel Tekst 2.1 Toelatingseisen opleiding Voor toelating tot de opleiding Mediastudies komt in aanmerking de bezitter van Opleidingsspecifieke deel OER, 2016-2017 Opleiding / programma: Mediastudies/ Film- en televisiewetenschap; New Media and Digital Culture (voorheen Nieuwe media en digitale cultuur, see English EER) Artikel

Nadere informatie

Kader Opleidingsaccreditatie. - Vlaanderen 2015-2021

Kader Opleidingsaccreditatie. - Vlaanderen 2015-2021 Kader Opleidingsaccreditatie - Vlaanderen 2015-2021 20 maart 2015 Pagina 2 van 17 Inhoud 1 Opzet 5 2 Beoordelingskader 6 3 Beoordelingsschaal en beslisregel 7 4 Samenstelling van de visitatiecommissie

Nadere informatie

: 180 ECTS en 60 ECTS : 12 december 2011 '. 25 en 26 januari 2012 : 21 juni 2012 : 7 mei 2013

: 180 ECTS en 60 ECTS : 12 december 2011 '. 25 en 26 januari 2012 : 21 juni 2012 : 7 mei 2013 nederlands - vlaamse accredttatieorganisatie Oordeel Positief onvoorwaardelijk oordeel over de aanvragen toets nieuwe opleid ng van de: wo-bachelor Business & Economics; wo-bachelor Accountancy and Gontrolling

Nadere informatie