Respect voor elkaar uit welk land je ook komt. Leerlingen over hun schoolcultuur

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Respect voor elkaar uit welk land je ook komt. Leerlingen over hun schoolcultuur"

Transcriptie

1 Respect voor elkaar uit welk land je ook komt Leerlingen over hun schoolcultuur

2 Auteurs: Tarik Pehlivan Nadia van der Linde Asia Sarti In opdracht van: De Onderwijsraad Met dank aan: Alle betrokken leerlingen, docenten en schoolleiders 2006, Stichting Alexander Publicatiemummer: 152

3 Inhoudsopgave Inleiding 5 1. Opzet en uitvoering Probleemstelling en onderzoeksmethode Doelstelling Vraagstelling Onderzoeksmethode Uitvoering Werving van deelnemers Dataverzameling Analyse en rapportage Reflectie op resultaten en presentatievoorbereiding Presentatie en ontmoeting Jongerenadviseurs en Onderwijsraad Leerlingen over schoolcultuur Omschrijving schoolcultuur Definitie Normen en waarden Schoolpopulatie Organisatie Beleving schoolcultuur Relaties Regels en omgang met problemen Invloed en inspraak Activiteiten 40

4 2.3 Beleving school en omgeving De buurt Ouders Eindoordeel schoolcultuur Positief Negatief Rol beleidsmakers en -uitvoerders Schoolleiding Minister Andere mensen Conclusies en aanbevelingen 69 Algemene conclusies Jongerenadviseurs over de omgang en relaties 73 tussen leerlingen 3.2 Jongerenadviseurs over de omgang /relaties tussen 75 leerlingen en leerkrachten 3.3 Jongerenadviseurs over activiteiten op /met school Jongerenadviseurs over regels en de omgang met problemen Jongerenadviseurs over inspraak en invloed van leerlingen Jongerenadviseurs over contacten tussen school en buurt Jongerenadviseurs over de betrokkenheid van ouders 85 bij school Bijlage: Panelleidraad 87

5 Inleiding Wanneer je leerlingen vraagt wat een schoolcultuur de moeite waard maakt, is de kans groot dat ze eerst je aandacht zullen vragen voor de onderlinge relaties op een school. Denk eerst aan de relatie, dan komt de rest bijna vanzelf: Respect voor elkaar. Dat je goed met elkaar kunt omgaan. Uit welk land je ook komt. (Turkse jongen, 12, groep 8) Dit is één van de citaten uit een onderzoek onder leerlingen in het basisonderwijs, vmbo, mbo, havo en vwo over de waarde van en voorwaarden voor een opbouwende schoolcultuur. Hoe bouw je een aangename schoolcultuur en hoe houd je deze in stand als het aan leerlingen zelf ligt? Het spreekt voor zich dat deze vraag niet alleen voor leerlingen relevant is. Voor schoolleiders en leerkrachten ligt één van de vele uitdagingen in het aanbieden van kwalitatief onderwijs, net zozeer in het constructief omgaan met culturele diversiteit als in het tegelijkertijd onderhouden van een verbindende schoolcultuur. Sterker nog, in de praktijk lijkt het vanzelfsprekender om helder te krijgen wat nu de visie, ervaringen en inzichten van schoolleiders en leerkrachten zijn als het gaat om schoolcultuur. Diezelfde vanzelfsprekendheid geldt nog lang niet altijd waar het gaat om de visie, ervaringen en inzichten van leerlingen en de rol die zij zelf kunnen spelen bij het onderhouden van een opbouwende schoolcultuur. Dat leerlingen zich van hun eigen rol en mogelijke verantwoordelijkheden voor de eigen schoolcultuur zeer bewust zijn, blijkt echter uit de onderzoeksresultaten die in dit rapport worden gepresenteerd. Het onderzoek naar de visies, ervaringen en ideeën van jongeren over schoolcultuur is onderdeel van een uitgebreider onderzoek van de Onderwijsraad, het adviesorgaan voor de regering op het terrein van onderwijs, ter voorbereiding van een advies met als thema: Schoolcultuur: gezamenlijkheid en culturele diversiteit. 5

6 De hoofdvraag die de Onderwijsraad beantwoord wil zien is: Hoe komt op scholen een schoolcultuur tot stand met elementen die verschillende etnische groepen verbindt, waarin alle leerlingen zich herkennen en waaraan leerlingen met verschillende etnische achtergronden een constructieve bijdrage kunnen leveren? Naast een literatuurstudie, consultaties met deskundigen en een inventarisatie van een aantal good practices, heeft de Onderwijsraad over dit thema tevens van gedachten willen wisselen met leerlingen. In opdracht van de Onderwijsraad heeft Stichting Alexander een zestal groepsgesprekken met leerlingen in het basisonderwijs, vmbo, mbo, havo en vwo uitgevoerd en een ontmoeting begeleid tussen leerlingen uit die groepsgesprekken en leden van de Onderwijsraad. De resultaten van die groepsgesprekken en de uitwisseling tussen leerlingen en de Onderwijsraad staan in dit rapport beschreven. Stichting Alexander Stichting Alexander is een niet-commercieel landelijk bureau voor jongerenparticipatie en voert projecten uit voor eenieder die met jongerenparticipatie aan de slag is of wil gaan. Sinds 1993 verricht Stichting Alexander participatief jongerenonderzoek. Daarnaast verzorgen wij trainingen en coachingstrajecten voor jongeren, professionals, ambtenaren en bestuurders. Hierbij worden diverse participatieve methoden ingezet. In ons werk staan jongeren centraal. Ze werken aan alle onderdelen van onze projecten mee als medeonderzoeker, co-trainer, adviseur en presentator van de resultaten. Ze gaan zelf de dialoog aan over hun aanbevelingen en voeren in samenspraak met volwassenen verbetertrajecten uit. 6

7 Leeswijzer In dit rapport worden de opzet, uitvoering en resultaten beschreven van het onderzoek naar de perspectieven van leerlingen op schoolcultuur. In hoofdstuk 1 wordt beschreven hoe het onderzoek is opgezet en uitgevoerd. In hoofdstuk 2 staan de perspectieven van leerlingen uit de diverse scholenpanels beschreven, gevolgd door hoofdstuk 3 met de conclusies en aanbevelingen van het JongerenAdviesTeam (JAT) het JAT bestond uit leerlingen die aan de eerdere panels hebben meegedaan en is met de Onderwijsraad in gesprek gegaan over zijn perspectieven op schoolcultuur. 7

8 8

9 1. Opzet en uitvoering In dit hoofdstuk wordt de opzet en uitvoering beschreven van het onderzoek onder leerlingen naar hun perspectieven op schoolcultuur, alsook de voorbereiding en uitvoering van de uitwisseling tussen leerlingen en de Onderwijsraad over het onderzoeksthema. 1.1 Probleemstelling en onderzoeksmethode Doelstelling Het onderzoek naar de perspectieven van leerlingen op schoolcultuur wordt opgezet en uitgevoerd als onderdeel van een uitgebreider onderzoek van de Onderwijsraad ter voorbereiding van een advies met als thema: Schoolcultuur: gezamenlijkheid en culturele diversiteit. Naast de gesprekken met leerlingen over hun beoordeling van schoolcultuur, bestaat de voorbereiding van de Onderwijsraad uit literatuurstudie, consultaties met deskundigen en een inventarisatie van good practices. De opdracht aan Stichting Alexander is om in 6 groepsgesprekken in het basisonderwijs, vmbo (2), mbo, en havo/vwo (2) de perspectieven van leerlingen van verschillende etnische afkomst en van verschillende scholen in zowel grotere als kleinere gemeenten op het onderzoeksthema te verkrijgen. Voor de nadere invulling en specificatie van het onderzoeksthema ten behoeve van de groepsgesprekken met leerlingen doet de Onderwijsraad een aantal suggesties langs de volgende inhoudelijke lijnen de omschrijving van de schoolcultuur, de beleving van de schoolcultuur, de beleving van de context en het beleid/de minister Vraagstelling In overleg met de Onderwijsraad vertaalt Stichting Alexander het bredere onderzoeksthema in samenhang met de inhoudelijke lijnen voor de verdere invulling van het onderzoeksthema in de volgende vraagstelling: Hoe beleven leerlingen hun schoolcultuur en welke verbeteringen vinden ze hierin noodzakelijk en mogelijk? 9

10 Deze vraagstelling valt uiteen in de volgende onderzoeksvragen: 1. Hoe omschrijven leerlingen hun schoolcultuur en wat vinden ze hierin kenmerkend voor hun eigen school? 2. Hoe beleven leerlingen hun schoolcultuur? Welke factoren beïnvloeden deze beleving? 3. Hoe zien leerlingen de relatie tussen hun school en de omgeving? 4. Hoe beoordelen leerlingen hun schoolcultuur in zijn geheel? 5. Welke rol kunnen beleidsmakers en beleidsuitvoerders spelen bij het verbeteren van de schoolcultuur? Onderzoeksmethode Om het onderzoek te operationaliseren en een goed inzicht te verkrijgen in de perspectieven van leerlingen op (hun beleving van) de schoolcultuur en eventuele verbeteringen, zet Stichting Alexander de methode van het panelgesprek in. Het voeren van panelgesprekken is een dynamische manier om groepen jongeren te spreken. Tijdens een panelgesprek gaan deelnemers met elkaar in gesprek over door Stichting Alexander aangedragen onderwerpen. Ze benoemen wat voor hen belangrijk is, en reageren op elkaars mening. Het panelgesprek is bedoeld om jongeren interactief met de onderzoeker en onderling aan het woord te laten over zaken die voor jongeren belangrijk zijn en leidt ertoe dat informatie wordt verkregen over de leefwereld, wensen, ideeën, kritiek en tegenstrijdigheden daarin van jongeren; jongeren worden gestimuleerd om ervaringen uit te wisselen (op elkaars mening te reageren) en van elkaar te leren; jongeren door deelname aan het gesprek gemotiveerd raken om zich in te zetten voor veranderingen / verbeteringen. Aangezien het perspectief van leerlingen en scholieren in dit onderzoek centraal staat, worden de resultaten uit alle panels vervolgens voorgelegd aan een vertegenwoordiging van leerlingen uit de panels: het JongerenAdviesTeam (JAT). Deze Jongerenadviseurs uit elk panel twee, in totaal maximaal 12 leerlingen bekijken de conclusies en aanbevelingen die uit de panels zelf zijn gekomen en dragen aanvullingen, nuanceringen, 10

11 nieuwe of andere accenten aan in de interpretatie van de onderzoekers. Op basis van hun eigen conclusies en aanbevelingen wordt het JAT in dit traject verder uitgenodigd om de eigen conclusies en aanbevelingen te presenteren aan de Onderwijsraad specifiek de commissie van de Onderwijsraad die het advies over schoolcultuur voorbereidt en aansluitend met leden van de raad hierover in gesprek te gaan. 1.2 Uitvoering In de maanden mei tot en met juli 2006 heeft Stichting Alexander het onderzoek conform de hierboven beschreven doelstelling, vraagstelling en onderzoeksmethode, uitgevoerd Werving van deelnemers Met het oog op de snel naderende zomervakantie heeft Stichting Alexander half mei een snelle start gemaakt met de werving van deelnemers voor de panelgesprekken. Gedurende een aantal weken hebben onderzoekers een intensief wervingstraject uitgevoerd om nog voor de zomer de gewenste panels samen te stellen en de gesprekken uit te voeren. Om te voorkomen dat de onderzoekers van Stichting Alexander in dit traject een beroep zouden doen op dezelfde scholen die reeds betrokken werden in de overige voor het adviesthema van de Onderwijsraad relevante onderzoeksactiviteiten, legde Stichting Alexander eerst de namen van de te benaderen scholen voor aan de Onderwijsraad. Nadat de onderzoekers en de Onderwijsraad zich ervan hadden overtuigd dat geen hinderlijke dubbelingen voorzien werden, is de werving uitgevoerd. Hierbij werd overigens om een praktische reden in overleg nog een extra selectiecriterium afgesproken naast de overige reeds bepaalde selectiecriteria het aantal scholen in combinatie met onderwijstype en leerjaar, gemengde samenstelling, en een evenwichtige verdeling tussen grotere en kleinere gemeenten. Om de afstand tussen de locatie van de Onderwijsraad (Den Haag) en de woonplaatsen van eventuele Jongerenadviseurs leerlingen uit de panels die met de Onderwijsraad in gesprek zouden gaan over de uitkomsten van het onderzoek makkelijker te kunnen overbruggen, heeft Stichting Alexander zich beperkt tot scholen in Zuid-Holland (in de buurt van Den Haag). 11

12 Het resultaat van de werving is uiteindelijk geweest dat zes panelgesprekken hebben plaatsgevonden met leerlingen/scholieren, waarvan één in een instelling voor basisonderwijs, twee in 2 verschillende instellingen voor vmbo, één in een instelling voor mbo, en twee in 2 verschillende instellingen voor havo/vwo; in totaal 49 leerlingen/scholieren hebben deelgenomen aan de panelgesprekken, met zes tot tien deelnemers per panelgesprek, in leeftijd variërend tussen 11 (primair onderwijs) en 21 jaar (mbo); alle panelgesprekken een gemengde samenstelling in culturele achtergronden van de deelnemers kenden met over alle gesprekken bezien de volgende culturele achtergronden (in alfabetische volgorde): Afghanistan, Amerika (V.S.), België, Colombia, Iran, Italië, Japan, Kaap Verdië, Nederland, Marokko, Polen, Rusland, Rwanda, Suriname, Turkije; de panelgesprekken plaatsvonden op twee scholen in Den Haag, één in Sliedrecht, één in Leiden (met leerlingen uit Oegstgeest), één in Amsterdam en één in Apeldoorn. Zo werden drie scholen uit een grote gemeente, één school uit een middelgrote gemeente en twee scholen uit een kleine gemeente betrokken. Het eerder genoemde criterium gevestigd nabij Den Haag is losgelaten zodra bleek dat de werving via scholen in Sliedrecht, Amsterdam en Apeldoorn op korte termijn wel tot panels zou leiden. aan het panelgesprek met leerlingen uit het primair onderwijs geen autochtone leerlingen hebben deelgenomen. De geselecteerde basisschool is een zeer gemengde school, met zeer weinig autochtone leerlingen. We waren ons vooraf bewust van dit gegeven en van het feit dat in groepen 7 en 8 (waaruit deelnemers geworven werden) geen autochtone leerlingen zaten. De brede diversiteit aan culturen binnen deze school en de genoemde groepen maakte het wel een interessante school voor dit onderzoek. In overleg met de Onderwijsraad en onder voorwaarde dat aan de andere panels wel autochtone leerlingen zouden meedoen, is deze basisschool toch geselecteerd. 12

13 De samenstelling van de verschillende panels ziet er als volgt uit: Nr m/v Leeftijd Groep /Jaar Culturele 1 v 11 7 Afrika achtergrond 2 v 11 7 Suriname 3 v 11 7 Tunesië 4 m 12 7 Rwanda 5 m 11 7 Marokko 6 v 12 8 Turkije 7 v 12 8 Marokko 8 m 12 8 Turkije 9 m 12 8 Turkije 10 v 12 8 Afghanistan 11 m 13 1 Colombia 12 m 13 1 Nederland 13 m 13 1 Colombia 14 m 15 2 Afghanistan 15 v 14 2 Nederland 16 v 14 2 Nederland 17 v 12 1 Colombia 18 v 13 1 Turkije 19 v 14 2 België 20 v 14 2 Nederlands 21 v 16 3 Marokko 22 m 17 3 Amerika 23 v 15 2 Pools / NL 24 v 14 2 Marokko 25 m 14 2 Marokko 26 m 15 2 Turks 27 v 14 2 Suriname 28 v 21 Afghanistan 29 m 19 3 Kaap Verdië 30 v 19 3 Turkije 31 m 18 2 Nederland 32 v 18 2 Nederland 33 m 18 2 Nederland 34 m 19 2 Nederland Type School Plaats basis Vmbo Vmbo MBO 35 m 16 4 Nederland vwo 36 v 16 4 Suriname havo 37 v 15 3 Italië/ NL havo De Baanbreker De Grienden De Grienden Montessori College Oost ROC Aventus Haags Montessori Lyceum Den Haag Sliedrecht Sliedrecht A dam Apeldoorn Den Haag 13

14 38 v 15 3 Rusland vwo 39 v 17 5 Nederland havo 40 m 17 5 Nederland havo 41 v 15 4 Japan/ NL vwo 42 v 16 4 Iran 43 v 15 4 Suriname/ NL 44 v 15 4 Nederland 45 m 14 2 Nederland 46 m 14 2 Nederland 47 v 14 2 Nederland 48 v 14 2 Amerika/ NL 49 v 13 2 Nederland Da Vinci College Leiden Dataverzameling Om de panelgesprekken uit te kunnen voeren, heeft Stichting Alexander de centrale vraagstelling en de vijf hieruit volgende onderzoeksvragen uitgewerkt in een panelleidraad. In deze leidraad zijn de vijf onderzoeksgebieden omschrijving schoolcultuur, beleving schoolcultuur, relatie van de school met de omgeving, algemene beleving schoolcultuur en eindoordeel, en de rol van beleidsmakers en -uitvoerders verder opgesplitst in deelvragen. De opgenomen vragen zijn hoofdzakelijk open vragen, overeenkomstig het doel van het panelgesprek om deelnemers hun eigen mening te laten vormen over de besproken onderwerpen. Vervolgens is voor alle panels een basisleidraad met de Onderwijsraad besproken en vastgesteld (zie de bijlage voor de definitieve leidraad). Met de verschillen in begripsniveaus tussen de verschillende panels is voorafgaande aan de uitvoering van de gesprekken rekening gehouden en het gebruik van de basis panelleidraad is zoveel mogelijk op deze begripsniveaus afgestemd. Aan de hand van deze gespreksleidraad zijn de vijf panelgesprekken in een tijdsbestek van een week door twee onderzoekers op de scholen gehouden. Het zesde is om organisatorische redenen twee weken later door een derde onderzoeker gehouden. De panelgesprekken zijn opgenomen op digitale audio- diskettes en later in schriftelijke panelverslagen uitgewerkt. 14

15 1.2.3 Analyse en rapportage Na de schriftelijke uitwerking van de panelgesprekken, zijn de resultaten uit de panels geanalyseerd. Voor deze analyse heeft Stichting Alexander gebruik gemaakt van MAXqda2, een computerprogramma ter ondersteuning van kwalitatieve analyses. MAXqda2 is niet alleen geschikt voor het verzamelen van data binnen vooraf gedefinieerde thematische datagebieden (data over hetzelfde onderwerp), het programma biedt ook uitgebreide mogelijkheden om gedane uitspraken tot op zeer gedetailleerd informatieniveau te coderen bijvoorbeeld beleving van schoolcultuur + positief + leerlingen onderling + culturele achtergronden en precieze fragmenten binnen een specifiek thema aan elkaar te koppelen. Nadat de onderzoeksdata in de leerlingenpanels op deze wijze zijn gesorteerd, hebben de onderzoekers per onderzoeksvraag de belangrijkste uitspraken op hun inhoud en onderlinge verhouding (dat wil zeggen op de verhouding tussen de uitspraken van verschillende leerlingen) geanalyseerd. Zo is per onderzoeksvraag vastgesteld hoe met de uitkomsten van de panels de onderzoeksvragen beantwoord dienden te worden. De uitkomsten uit de panels per onderzoeksvraag/ deelonderwerp zijn beschreven in hoofdstuk Reflectie op resultaten en presentatievoorbereiding De panelgesprekken met leerlingen en scholieren leverden een schat aan informatie op. Stichting Alexander heeft de informatie verwerkt en vastgelegd in een conceptverslag, waarin de belangrijkste uitkomsten uit de panels per deelonderwerp zijn verzameld en in de vorm van conclusies en stellingen zijn geregistreerd. Waar geen eenduidige conclusie voor de gezamenlijke panels viel te trekken, zijn de conclusies van aanvullende vragen van de onderzoekers voorzien. Vervolgens zijn de conclusies en aanvullende vragen aan het JongerenAdviesTeam voorgelegd. De Jongerenadviseurs hebben de uitkomsten aangevuld en genuanceerd en waar nodig, vanuit hun eigen perspectief van andere accenten voorzien. De conclusies en aanbevelingen die zo tot stand zijn gekomen, staan beschreven in hoofdstuk 3. De feedback van de Jongerenadviseurs is verder gebruikt bij het inkaderen van de panelresultaten per deelonderwerp van het onderzoek in hoofdstuk 2. 15

16 Het JongerenAdviesTeam (JAT) was een speciaal voor dit onderzoek ingesteld team van leerlingen uit verschillende panels en had drie taken: verder reflecteren op de resultaten uit de panelgesprekken en op basis hiervan eindconclusies en aanbevelingen formuleren; een presentatie van hun conclusies en aanbevelingen voorbereiden; hun conclusies en aanbevelingen presenteren aan de Onderwijsraad en met de leden van de raad over de uitkomsten in dialoog gaan. De bespreking van de resultaten, de voorbereiding van de presentatie en de ontmoeting met Onderwijsraad hebben op één en dezelfde dag plaatsgevonden, in plaats van zoals oorspronkelijk bedacht - op minimaal twee aparte dagen. Er zijn een aantal concrete omstandigheden in de uitvoering van het traject die hebben geleid tot de keuze bij Stichting Alexander voor een voorbereiding en uitvoering van de presentatie op één dag 7 juli 2006 bij de Onderwijsraad in Den Haag: tussen het beschikbaar komen van de eerste analyse van de uitkomsten en de laatste mogelijkheid voor een ontmoeting tussen JAT en Onderwijsraad voorafgaande aan de zomervakantie was één week beschikbaar; de voorbereiding met het JAT diende eveneens in Den Haag plaats te vinden, ook wanneer dit op een andere dag dan de presentatie/ontmoeting met de Onderwijsraad zou plaatsvinden, vanwege het feit dat de leerlingen van de basisschool in Den Haag zaten; met de druk van de komende vakantieperiode ook vanwege activiteiten op de betrokken scholen zelf in de laatste periode voor de vakantie werd de kans van slagen om de leden van het JAT binnen één week tweemaal in Den Haag bijeen te laten komen, zeer klein geacht. Hoewel met deze oplossing de kans op een volledig JAT met 12 leerlingen het grootst was, hebben vakanties, andere (school)activiteiten, de afstand tussen woonplaats en Den Haag, het ontbreken van ouderlijke toestemming bij belangstellende leerlingen of het zonder opgaaf van redenen nog op 7 juli afhaken van leerlingen, ertoe geleid dat niet het beoogde aantal Jongerenadviseurs heeft deelgenomen. Uiteindelijk hebben zes leerlingen deelgenomen aan het JAT op 7 juli, van wie er vier tijdens hun reis naar de 16

17 Onderwijsraad en terug door onderzoekers van Stichting Alexander zijn begeleid. De samenstelling van het JongerenAdviesTeam zag er uiteindelijk als volgt uit: Nr m/v Leeftijd Groep /Jaar Culturele achtergrond Type Onderwijs School 1 m 17 5 Nederlands havo Montessori Lyceum 2 v 17 5 Nederlands havo Montessori Lyceum 3 m 12 7 Rwanda basis De 4 v 12 8 Marokko basis De Baanbreker Baanbreker 5 v 16 3 Marokko vmbo Montessori College Oost 6 v 14 2 Suriname vmbo Montessori College Oost Plaats Den Haag Den Haag Den Haag Den Haag A dam A dam Uit deze samenstelling van het JAT kan opgemaakt worden dat het perspectief van leerlingen uit kleinere gemeenten in de beoordeling van de paneluitkomsten geen rol heeft gespeeld. Een eventuele differentiatie naar de grootte van gemeenten in de uiteindelijke conclusies en aanbevelingen is daarom niet te verwachten. Een zekere differentiatie naar de mate van culturele diversiteit en de invloed die deze factor kan hebben op het perspectief op schoolcultuur daarentegen weer wel. Na bespreking van de belangrijkste uitkomsten uit de panels en de aanvullende vragen die de onderzoekers van Stichting Alexander naar aanleiding van de panelresultaten hadden, is gezamenlijk met het JAT de presentatie aan de Onderwijsraad voorbereid. De leden van het JAT, de Jongerenadviseurs, kozen ieder voor zichzelf minimaal één thema waar ze de Onderwijsraad iets over wilden vertellen en adviseren. Terwijl de Jongerenadviseurs bezig waren met het bedenken en uitwerken van hun slogans, werden ze kort door de begeleiders van Stichting Alexander bevraagd. Vervolgens bedachten de Jongerenadviseurs slogans bij hun thema, die kort werden uitgewisseld. 17

18 Met de informatie uit deze uitwisseling stelden de begeleidende onderzoekers van Stichting Alexander een aantal interviewvragen op, zodat de presentatie in de vorm van mini-interviews kon plaatsvinden. Er is voor deze vorm van presenteren (en voorbereiden) gekozen om ervoor te zorgen dat de Jongerenadviseurs vooral hun eigen ervaringsdeskundigheid en capaciteiten inclusief de kennis, ervaringen en inzichten die ze tijdens hun deelname aan dit traject opgedaan hebben zouden inzetten. Zij konden dan vooral zichzelf blijven, in plaats van een presentatie performance te moeten geven Presentatie en ontmoeting Jongerenadviseurs en Onderwijsraad Direct na de voorbereiding meldden de Jongerenadviseurs en de onderzoekers zich in de Raadszaal van de Onderwijsraad, waar eerst een informele en vervolgens een formele kennismaking plaatsvond met de Onderwijsraad. Namens de Onderwijsraad zelf waren vijf leden van de commissie aanwezig die het advies over het thema Schoolcultuur voorbereidden. Verder waren de secretaris/ directeur, een bij het thema betrokken stafmedewerker en de voorlichter van de Onderwijsraad aanwezig. Na een toelichting door Stichting Alexander, namen eerst de Jongerenadviseurs het woord. In de vorm van een mini-interview met de twee begeleiders presenteerden zij hun slogans, adviezen en meningen. Pas na afronding van alle mini-interviews werden de Jongerenadviseurs verder bevraagd door de leden van de commissie en ontstond een levendige dialoog. Opvallend in de dialoog was de belangstelling van de Onderwijsraad voor de persoonlijke opvattingen en ervaringen van de Jongerenadviseurs. De Jongerenadviseurs hebben duidelijk ervaren dat zij hierin door de leden van de Onderwijsraad serieus werden genomen, juist ook op punten waarin verschillen van mening tussen het JAT en de Onderwijsraad naar voren kwamen. Overigens kenmerkte de uitwisseling zich door een ontspannen sfeer, waarin alle deelnemers ook samen lachten en verbazing konden delen. Na afloop van de uitwisseling zijn de Jongerenadviseurs en de vertegenwoordigers van de Onderwijsraad gezamenlijk op de foto gegaan. De belangrijkste en opvallendste punten in de uitwisseling naar aanleiding van de slogans van het JAT zijn beschreven in hoofdstuk drie. 18

19 2. Leerlingen over schoolcultuur In dit hoofdstuk worden de resultaten uit de panelgesprekken met leerlingen beschreven. Het hoofdstuk is opgebouwd rondom de vijf hoofdthema s. Bij elk van deze thema s hebben leerlingen zich uitgesproken over hun perspectief op hun beleving en beoordeling van de cultuur binnen hun scholen, alsook hun ideeën en suggesties voor verbeteringen. Specifiek gaat het om de volgende thema s die hier in deze volgorde worden behandeld: 2.1 Omschrijving van schoolcultuur 2.2 Beleving van schoolcultuur 2.3 Beleving van school en omgeving 2.4 Eindoordeel over schoolcultuur 2.5 Rol beleidsmakers en uitvoerders volgens leerlingen Elk hoofdthema wordt ingeleid met een toelichting op het thema en een samenvatting van de uitkomsten van de leerlingenpanels. Deze rode lijn per thema wordt vervolgens uitgebreider geïllustreerd met de perspectieven van leerlingen op deelonderwerpen bij het thema, en met wat zij hier letterlijk over hebben gezegd. De laatste twee paragrafen van dit hoofdstuk 2.4 en 2.5 hebben al het karakter van conclusies over schoolcultuur en aanbevelingen voor verbeteringen. De definitieve conclusies en aanbevelingen zullen echter in het volgende hoofdstuk worden behandeld. 2.1 Omschrijving schoolcultuur Cultuur en schoolcultuur zijn begrippen die voor leerlingen verschillende betekenissen kunnen hebben, met een variatie aan accenten en nuances. Tijdens de panelgesprekken is daarom ingegaan op de vraag wat zij zelf verstaan onder schoolcultuur. Naast definities die leerlingen geven voor schoolcultuur hebben zij zich ook uitgesproken over zaken die een schoolcultuur in de praktijk (sterk) beïnvloeden, zoals normen en waarden, de samenstelling van de schoolpopulatie en organisatievormen binnen de school. 19

20 Voor leerlingen in de panels blijken drie factoren van belang wanneer zij hun schoolcultuur omschrijven en wat zij hieraan kenmerkend vinden. Dit zijn de omgangsvormen, de samenstelling van de schoolpopulatie en de wijze waarop de school en het onderwijs georganiseerd zijn. Hierbij staan de onderlinge omgangsvormen centraal, zowel die tussen leerlingen onderling als die tussen leerlingen en leerkrachten. Voor leerlingen is het helder dat de manier van met elkaar omgaan veel zegt over de geldende normen en waarden op school en dus ook over de schoolcultuur. Leerlingen op scholen met een grote culturele diversiteit benadrukken het belang van de culturele samenstelling binnen de school. Daar waar sprake is van culturele homogeniteit, speelt culturele diversiteit geen rol in de omschrijving van schoolcultuur. Dit hangt samen met de eerder genoemde omgangsvormen; niet alleen de aanwezigheid van verschillende groepen leerlingen is van belang, maar vooral ook de manier waarop deze met elkaar omgaan. 1 Naast de omgang van verschillende (groepen) mensen met elkaar, vinden leerlingen dat ook de organisatievorm van een school invloed heeft op de schoolcultuur. Dit uit zich bijvoorbeeld in de mate van ervaren vrijheid en het bestaan van bijzondere onderwijsvormen en methoden. De wijze waarop een school en het onderwijs georganiseerd zijn, blijkt gedeeltelijk weer samen te hangen met de onderlinge omgangsvormen. Zo blijkt een zekere vrije schoolcultuur de spontane omgang van leerlingen met leraren ten goede te komen. De organisatievorm is verder ook van belang omdat het bieden van vrijheid of bepaalde onderwijsvormen de individuele leerlingen ten goede komt. Bijvoorbeeld door de mogelijkheden die leerlingen al dan niet krijgen om op school bepaalde talenten te ontwikkelen of op school hun huiswerk te maken. 1 Er zijn scholen die gekenmerkt worden door groepsvorming en andere scholen waar juist meer omgang tussen groepen is. De vraag of en in hoeverre het opleidingsniveau, de type groepen, het schoolbeleid of de grootte van de school invloed hebben op dit onderscheid, is in de panels niet nader onderzocht. De zes panels in dit onderzoek laten zich door hun specifieke samenstellingen op deze mogelijke verbanden niet met elkaar vergelijken. 20

21 2.1.1 Definitie Alle leerlingen associëren schoolcultuur met de sfeer en vooral de omgang tussen mensen op een school. Het gaat daarbij om de omgang tussen leerlingen onderling én de omgang tussen leerkrachten en leerlingen. Hoe de sfeer op school is. (jongen, 14, vwo, Nederlands) Hoe je samenleeft op een school, hoe je je gedraagt tegenover anderen (meisje, 16, vmbo, Marokkaans) In de panels geven leerlingen aan dat het in de onderlinge omgang gaat om respect voor elkaar en de rekening die mensen met elkaar houden, ongeacht de verschillen in bijvoorbeeld kledingstijl of huidskleur. Vooral op scholen met een grote culturele diversiteit, halen leerlingen het belang aan van een goede omgang tussen mensen met verschillende culturele achtergronden. Hoe je je gedraagt voor andere culturen. Je gaat toch niet alleen lief doen tegen mensen van dezelfde cultuur. (jongen, 17, vmbo, Amerikaans) Hoeveel verschillende culturen er op deze school zijn, en hoe ze met elkaar omgaan (meisje, 14, vmbo, Marokkaans) Respect voor elkaar. Dat je goed met elkaar kunt omgaan. Uit welk land je ook komt. (jongen, 12, groep 8, Turks) Hoe mensen met elkaar omgaan. Dat de school rekening houdt met meerdere culturen. (jongen, 13, vmbo, Nederlands) Drie zaken hebben volgens leerlingen invloed op de schoolcultuur: de omgangsvormen (normen en waarden) van een school, de samenstelling van de mensen op school (schoolpopulatie) en de organisatie van de school. 21

Informatie over de deelnemers

Informatie over de deelnemers Tot eind mei 2015 hebben in totaal 45558 mensen deelgenomen aan de twee Impliciete Associatie Testen (IATs) op Onderhuids.nl. Een enorm aantal dat nog steeds groeit. Ook via deze weg willen we jullie nogmaals

Nadere informatie

Enkele gegevens evens over jezelf en de school:

Enkele gegevens evens over jezelf en de school: VEILIGHEID VRAGENLIJST LEERLINGEN Een belangrijke taak voor de school is te zorgen dat leerlingen zich prettig en veilig voelen. Dat lukt niet altijd. Bijvoorbeeld, omdat er soms wordt gediscrimineerd

Nadere informatie

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten Hoofdstuk 2: werken Werkwijze en opdrachten Boek en laptop nodig voor iedere

Nadere informatie

Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn

Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn De toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn bevat vier praktische instrumenten om samen met cliënten te werken aan verbetering of vernieuwing van diensten

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

Het Ludger College. Jouw talent is er thuis.

Het Ludger College. Jouw talent is er thuis. Het Ludger College Jouw talent is er thuis. Algemene informatie over het Ludger College Het Ludger College is een school voor mavo, havo en vwo (atheneum en gymnasium) in Doetinchem. Er is ook een programma

Nadere informatie

Protocol gedrag. Recht op veiligheid Iedere leerling heeft recht zich veilig te voelen in de klas en in de school.

Protocol gedrag. Recht op veiligheid Iedere leerling heeft recht zich veilig te voelen in de klas en in de school. Protocol gedrag Een goede school heeft geen pestprojecten nodig, of anders gezegd: doet dagelijks een pestproject, mits zij zich er steeds van bewust blijft welke processen in de groepsvorming een belangrijke

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen.

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. ADHD Wachtkamerspecial Onderbehandeling van ADHD bij allochtonen: kinderen en volwassenen N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. Inleiding

Nadere informatie

Leerlingtevredenheidsonderzoek

Leerlingtevredenheidsonderzoek Rapportage Leerlingtevredenheidsonderzoek De Meentschool - Afdeling SO In opdracht van Contactpersoon De Meentschool - Afdeling SO de heer A. Bosscher Utrecht, juni 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Vincent

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Informatie voor nieuwe brugklasleerlingen 2015

Informatie voor nieuwe brugklasleerlingen 2015 EVEN KENNIS MAKEN Informatie voor nieuwe brugklasleerlingen 2015 De eerste jaren werken we vooral nog in thema s en met het spreekwoord van onze school: Willen, worden en zijn. Maar in latere jaren werken

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

EVEN KENNIS MAKEN. Informatie voor nieuwe brugklasleerlingen 2016

EVEN KENNIS MAKEN. Informatie voor nieuwe brugklasleerlingen 2016 EVEN KENNIS MAKEN Informatie voor nieuwe brugklasleerlingen 2016 De eerste jaren werken we vooral nog in thema s en met het spreekwoord van onze school: Willen, worden en zijn. Maar in latere jaren werken

Nadere informatie

Diepteanalyse loopbaangesprekken Welk docentgedrag helpt?

Diepteanalyse loopbaangesprekken Welk docentgedrag helpt? Diepteanalyse loopbaangesprekken Welk docentgedrag helpt? Peter den Boer Esther Stukker Lectoraat keuzeprocessen ROC West-Brabant Opzet workshop 1. Introductie en voorstellen 2. U (kort) 3. Presentatie

Nadere informatie

Doel van deze presentatie is

Doel van deze presentatie is Doel van deze presentatie is Oplossingsgericht? Sjoemelen? Evaluatie van de praktische oefening. Verbetersuggesties qua oplossingsgerichtheid (niet met betrekking tot de inhoud van de gebruikte materialen)

Nadere informatie

LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT HOE-FILE: HOE MAAK IK HET UIT? VAN LIEF NAAR EX.

LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT HOE-FILE: HOE MAAK IK HET UIT? VAN LIEF NAAR EX. LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT HOE-FILE: HOE MAAK IK HET UIT? VAN LIEF NAAR EX. Omschrijving van de activiteit De leerlingen lezen tips over correct handelen als je het uitmaakt met je lief. Ze bespreken

Nadere informatie

Presentatie kwalitatief onderzoek beleving respondenten moestuinproject Asten - Someren

Presentatie kwalitatief onderzoek beleving respondenten moestuinproject Asten - Someren Presentatie kwalitatief onderzoek beleving respondenten moestuinproject Asten - Someren Dia 1: Hallo allemaal en welkom bij mijn presentatie. Ik heb onderzoek gedaan bij Moestuin d n Erpel in Someren.

Nadere informatie

Hoe ervaar je de les (sen) die krijgt van Dhr Talman? De lessen van meneer talman zijn leerzaam, duidelijk. Hij legt het allemaal rustig uit.

Hoe ervaar je de les (sen) die krijgt van Dhr Talman? De lessen van meneer talman zijn leerzaam, duidelijk. Hij legt het allemaal rustig uit. Hoe ervaar je de les (sen) die krijgt van Dhr Talman? De lessen van meneer talman zijn leerzaam, duidelijk. Hij legt het allemaal rustig uit. Goed, duidelijke manier van les geven Goed en zinvol. Goed

Nadere informatie

Pestprotocol ICBS de Tweemaster, Naarden

Pestprotocol ICBS de Tweemaster, Naarden Inleiding: Hoe gaan we om met pesten en agressief gedrag? Wij beseffen dat het klimaat van de school grote invloed heeft op de ontwikkeling van het kind. Wij stellen daarom een vriendelijk en veilig klimaat

Nadere informatie

Onderwijs met hoofd en hart

Onderwijs met hoofd en hart Als ik hier een diploma kon halen was ik het liefst hier gebleven Onderwijs met hoofd en hart www.altra.nl minigids_school2care.indd 1 18-06-15 14:22 Beste leerling, welkom bij School2Care! School2Care

Nadere informatie

Voorlichting voor scholen Over gelijke behandeling, discriminatie en vooroordelen

Voorlichting voor scholen Over gelijke behandeling, discriminatie en vooroordelen Voorlichting voor scholen Over gelijke behandeling, discriminatie en vooroordelen Anti Discriminatie Bureau Voor Nijmegen en omgeving 024 32 40 400 www.adbnijmegen.nl Anti Discriminatie Bureau Nijmegen

Nadere informatie

ONDERZOEK. Heterogene en homogene klassen 3 H/V

ONDERZOEK. Heterogene en homogene klassen 3 H/V ONDERZOEK Heterogene en homogene klassen 3 H/V In opdracht van: Montessori Lyceum Amsterdam Joram Levison Jeroen Röttgering Lisanne Steemers Wendelin van Overmeir Esther Lap Inhoudsopgave Inhoudsopgave

Nadere informatie

Een verbindende schoolcultuur op multiculturele scholen. Presentatie ORD 6 juni 2007 Peter Gramberg, Onderwijsraad

Een verbindende schoolcultuur op multiculturele scholen. Presentatie ORD 6 juni 2007 Peter Gramberg, Onderwijsraad Een verbindende schoolcultuur op multiculturele scholen Presentatie ORD 6 juni 2007 Peter Gramberg, Onderwijsraad Hoofdvraag advies: Hoe kan op multiculturele scholen een schoolcultuur tot stand komen

Nadere informatie

Als ik hier een diploma kon halen was ik het liefst hier gebleven ONDERWIJS MET HOOFD EN HART WWW.ALTRA.NL

Als ik hier een diploma kon halen was ik het liefst hier gebleven ONDERWIJS MET HOOFD EN HART WWW.ALTRA.NL Als ik hier een diploma kon halen was ik het liefst hier gebleven ONDERWIJS MET HOOFD EN HART WWW.ALTRA.NL Beste leerling, welkom bij School2Care! CoachJ Je coach is de komende tijd je steun en toeverlaat.

Nadere informatie

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis.

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis. Weer naar school Kim en Pieter lopen het schoolplein op. Het is de eerste schooldag na de zomervakantie. Ik ben benieuwd wie onze mentor * is, zegt Pieter. Kim knikt. Ik hoop een man, zegt ze. Pieter kijkt

Nadere informatie

RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen in het KLEUTERONDERWIJS

RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen in het KLEUTERONDERWIJS CONFERENTIE STEUNPUNT GOK: De lat hoog voor iedereen!, Leuven 18 september STROOM KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen

Nadere informatie

Vragenlijst: Wat vind jij van je

Vragenlijst: Wat vind jij van je Deze vragenlijst is bedacht door leerlingen. Met deze vragenlijst kunnen leerlingen er zelf achter kunnen komen wat andere leerlingen van hun school vinden. De volgende onderwerpen komen langs: Sfeer op

Nadere informatie

Communiceren is teamwork

Communiceren is teamwork Communiceren is teamwork Je werkt vaak zelfstandig, maar blijft altijd onderdeel van je team. Samen met je collega s zorg je zo goed mogelijk voor jullie cliënten. Samenwerken vereist veel communicatie.

Nadere informatie

Voor de paboopleider. Werkvorm 9: voor de opleider (1) Reageren op discriminatie

Voor de paboopleider. Werkvorm 9: voor de opleider (1) Reageren op discriminatie Werkvorm 9: voor de opleider (1) Hoe kun je reageren op discriminatie op school? Iedereen in het onderwijs krijgt er vroeg of laat mee te maken: vooroordelen en discriminatie. Het is zaak om hier goed

Nadere informatie

PESTPROTOCOL DE SCHELP

PESTPROTOCOL DE SCHELP PESTPROTOCOL DE SCHELP Pestprotocol De Schelp Dit pestprotocol heeft als doel voor de De Schelp: Alle kinderen moeten zich op school veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door

Nadere informatie

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015!

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Voorstellen voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Indienen van een voorstel kan tot en met 15 mei 2015 via e-mailadres:

Nadere informatie

Creatief en flexibel toepassen van Triplep. Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus

Creatief en flexibel toepassen van Triplep. Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus Creatief en flexibel toepassen van Triplep Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus Programma Overzicht Kennismaking Persoonlijke werving van ouders Een goede relatie opbouwen met de ouders

Nadere informatie

IK-DOELEN BIJ DE DALTONUITGANGSPUNTEN

IK-DOELEN BIJ DE DALTONUITGANGSPUNTEN IK-DOELEN BIJ DE DALTONUITGANGSPUNTEN 1 2 3 4 5 A Samen werken (spelen) Hierbij is het samenwerken nog vooral doel en nog geen middel. Er is nog geen sprake van taakdifferentiatie. De taak ligt vooraf

Nadere informatie

OPEN DAG 2015. www.staring.nl. 24 januari 10 tot 13 uur. 24 januari 10 tot 13 uur. 24 januari 10 tot 13 uur. Borculo Beukenlaan

OPEN DAG 2015. www.staring.nl. 24 januari 10 tot 13 uur. 24 januari 10 tot 13 uur. 24 januari 10 tot 13 uur. Borculo Beukenlaan OPEN DAG 2015 Borculo Beukenlaan 24 januari 10 tot 13 uur Borculo Herenlaan bovenbouw vmbo 24 januari 10 tot 13 uur Lochem Zutphenseweg 24 januari 10 tot 13 uur www.staring.nl Het Staring College daagt

Nadere informatie

Onderzoek Ouderbetrokkenheid in het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs en het mbo

Onderzoek Ouderbetrokkenheid in het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs en het mbo factsheet Onderzoek Ouderbetrokkenheid in het, het en het mbo Het Sociaal en Cultureel Planbureau heeft in 2012 een enquête over ouderbetrokkenheid gehouden onder ouders in het, het en het middelbaar beroepsonderwijs.

Nadere informatie

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 ASPECTEN VAN COMMUNICATIE IN GROEPEN In iedere relatie en in elk relatienetwerk waar mensen net elkaar communiceren zijn er vier aspecten te onderscheiden. De

Nadere informatie

SECTORWERKSTUK 2013-2014

SECTORWERKSTUK 2013-2014 SECTORWERKSTUK 2013-2014 1 HET SECTORWERKSTUK Het sectorwerkstuk is een verplicht onderdeel voor alle leerlingen uit het Mavo. Het maken van een sectorwerkstuk is een manier waarop je, als eindexamenkandidaat,

Nadere informatie

Calvijn Maarten Luther

Calvijn Maarten Luther Calvijn Maarten Luther Klantnaam Projectnaam Projectnummer Documentnaam Laatste correctie CALVIJN LOGO 15825 15825_Calvijn_logo_fc.eps 07-09-04 Gebruikte kleuren CYAAN PMS nummers C MAGENTA YELLOW BLACK

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

PeerEducatie Handboek voor Peers

PeerEducatie Handboek voor Peers PeerEducatie Handboek voor Peers Handboek voor Peers 1 Colofon PeerEducatie Handboek voor Peers december 2007 Work-Wise Dit is een uitgave van: Work-Wise info@work-wise.nl www.work-wise.nl Contactpersoon:

Nadere informatie

Ouders over kindcentra

Ouders over kindcentra Ouders over kindcentra Oberon, september 2015 Wat vinden ouders eigenlijk van kindcentra? Kennen zij de gedachte achter Kindcentra2020? We besloten om het maar eens aan ze te vragen. Onderzoeksbureau Oberon

Nadere informatie

Feedback Project Ergonomisch Ontwerpen

Feedback Project Ergonomisch Ontwerpen Feedback Project Ergonomisch Ontwerpen Competenties Sociaal en communicatief functioneren (P9) Initiatief (P10) Reflectie (P11) Afgelopen module heb je met een groepje gewerkt aan je project. In week 7

Nadere informatie

>>> Dag tegen het Pesten 19-04-12 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1

>>> Dag tegen het Pesten 19-04-12 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1 Inhoudsopgave Colofon 3 Dag tegen het pesten 4 Highlights 4 Pesten gebeurt in mijn klas het meest met 5 Welke uitspraak

Nadere informatie

Projectlijn D Een fietsbel in je oor Hellig Hart

Projectlijn D Een fietsbel in je oor Hellig Hart Les 4D Titel Thema Benodigdheden Doelstelling Game over Respect: Voorkomen of oplossen van pesten Computer, printer, werkblad 4D.1-4D.3, informatieblad 4D.1 en 4D.2, brochure Pesten op school, website

Nadere informatie

Spiegelgesprek Wie en wat? Hoe? Resultaat?

Spiegelgesprek Wie en wat? Hoe? Resultaat? Spiegelgesprek Wie en wat? Luisteren naar ervaringen van cliënten kan de kwaliteit van de zorg en het aanbod sterk verbeteren. Jongeren en ouders vertellen tijdens het spiegelgesprek aan de hand van een

Nadere informatie

De kwaliteit van educatieve activiteiten meten. Universiteitsmuseum Utrecht

De kwaliteit van educatieve activiteiten meten. Universiteitsmuseum Utrecht De kwaliteit van educatieve activiteiten meten Universiteitsmuseum Utrecht De kwaliteit van educatieve activiteiten meten Universiteitsmuseum Utrecht Claudia de Graauw Bo Broers Januari 2015 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Training. Vergaderen

Training. Vergaderen Training Vergaderen Halide Temel 1-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Opdracht Luciferspel 6 Theorie 7 Opdracht - Vergaderen 12

Nadere informatie

INLEIDING / VERANTWOORDING. 3 DE METHODE 9 HET PERSOONLIJKE IN HET DOCENTSCHAP EN DE ROL VAN BEGELEIDER...

INLEIDING / VERANTWOORDING. 3 DE METHODE 9 HET PERSOONLIJKE IN HET DOCENTSCHAP EN DE ROL VAN BEGELEIDER... DE KLAS ALS TEAM (DOCENTENBOEK) INHOUDSOPGAVE INLEIDING / VERANTWOORDING. 3 DE METHODE 9 HET PERSOONLIJKE IN HET DOCENTSCHAP EN DE ROL VAN BEGELEIDER... RICHTLIJNEN EN HULPMIDDELEN VOOR DE DOCENT ALS BEGELEIDER...

Nadere informatie

GEDRAGSPROTOCOL PCB MEESTER LALLEMAN

GEDRAGSPROTOCOL PCB MEESTER LALLEMAN GEDRAGSPROTOCOL PCB MEESTER LALLEMAN Hoe zien wij het graag ALGEMENE AFSPRAKEN 1.1 De school is een veilige school... We willen een school zijn waar kinderen, ouders/verzorgers en leerkrachten zich op

Nadere informatie

Pestprotocol Jansenius de Vriesschool Juni 2011

Pestprotocol Jansenius de Vriesschool Juni 2011 Pestprotocol Jansenius de Vriesschool Juni 2011 Doelstelling Alle leerlingen moeten zich in hun basisschoolperiode vrij en veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels

Nadere informatie

Daar zouden we het vaker over moeten hebben. Inleiding Simultaan

Daar zouden we het vaker over moeten hebben. Inleiding Simultaan Daar zouden we het vaker over moeten hebben. Onderzoek naar interculturele competenties van onderwijsmedewerkers (Judith de Beer. Erasmus Universiteit Rotterdam. april 2006) Inleiding De titel daar zouden

Nadere informatie

Theateractiviteiten voor, door en met mensen met een verstandelijke beperking.

Theateractiviteiten voor, door en met mensen met een verstandelijke beperking. Studio Sterk: Sterker door Participatief Drama Theateractiviteiten voor, door en met mensen met een verstandelijke beperking. Theater als middel om een stem te geven aan mensen die nauwelijks gehoord worden.

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Opbrengstgericht werken bij andere vakken Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Doel Leerkrachten kunnen een les tekenen of geschiedenis ontwerpen volgens de uitgangspunten van OGW die ze direct

Nadere informatie

Informatiebrochure. Profielwerkstuk HAVO Colegio Arubano

Informatiebrochure. Profielwerkstuk HAVO Colegio Arubano Informatiebrochure Profielwerkstuk HAVO Colegio Arubano 2011-2012 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Het profielwerkstuk 4 Beoordelingsmomenten 6 Het schriftelijk verslag 7 Eindbeoordeling profielwerkstuk 8 2

Nadere informatie

Resultaten oudertevredenheidspeiling maart 2014

Resultaten oudertevredenheidspeiling maart 2014 Resultaten oudertevredenheidspeiling maart 2014 Inleiding In dit rapport worden de resultaten beschreven van de Oudertevredenheidspeiling 2014. De tevredenheidspeiling wordt gehouden bij een groot aantal

Nadere informatie

Ouderbetrokkenheid in het voortgezet onderwijs

Ouderbetrokkenheid in het voortgezet onderwijs Ouderbetrokkenheid in het voortgezet onderwijs Een goede relatie tussen ouders en school komt het leerresultaat ten goede en dat is wat we allemaal willen! Convenant Impuls Kwaliteitsverbetering Onderwijs

Nadere informatie

CVO Zuid-West Fryslan

CVO Zuid-West Fryslan Algemene samenvatting 1 Inleiding Marktpositie en Profilering is één van de vijf deelprojecten van Meesterwerk 2020. Een eerste stap in dit project is het helder krijgen van de kernidentiteit van onze

Nadere informatie

Beleid Kanjertraining op De Meeander

Beleid Kanjertraining op De Meeander Beleid Kanjertraining op De Meeander Voor u ligt het beleidsstuk Kanjertraining. We hopen dat het zicht geeft op wat we doen op school en waar we voor staan. Kanjertraining is meer dan een lesmethode.

Nadere informatie

Leerlingtevredenheidsonderzoek

Leerlingtevredenheidsonderzoek Rapportage Leerlingtevredenheidsonderzoek Basisschool Sint Martinus In opdracht van Contactpersoon Basisschool Sint Martinus de heer F. Giesen Utrecht, juni 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Vincent van

Nadere informatie

Een school waar je gezien wordt

Een school waar je gezien wordt Visser t Hooft Lyceum Leiderdorp KANSRIJK EN UITDAGEND Een school waar je gezien wordt i 11gymnasium 11atheneum 11havo vhl.nl 11mavo (vmbo-t) Muzenlaan 155 q Van mijn groep 8 gingen ook drie andere jongens

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Dit proefschrift gaat over de invloed van inductieprogramma s op het welbevinden en de professionele ontwikkeling van beginnende docenten, en welke specifieke kenmerken van inductieprogramma s daarvoor

Nadere informatie

Verleg je grenzen! Visser t Hooft Lyceum Leiden. vhl.nl Kagerstraat 1 KANSRIJK EN UITDAGEND

Verleg je grenzen! Visser t Hooft Lyceum Leiden. vhl.nl Kagerstraat 1 KANSRIJK EN UITDAGEND Visser t Hooft Lyceum Leiden KANSRIJK EN UITDAGEND Verleg je grenzen! i tweetalig gymnasium (tweetalig) atheneum (tweetalig) havo 1 1 mavo (vmbo-t) vhl.nl Kagerstraat 1 q Ik vind het een mooie, gezellige

Nadere informatie

Vertrouwd Veilig Verrassend Veelzijdig!

Vertrouwd Veilig Verrassend Veelzijdig! Anti pest protocol Vertrouwd Veilig Verrassend Veelzijdig! Proostdijschool, Mijdrecht Anti pest protocol Visie: De visie ten aanzien van pedagogisch klimaat van de school is: Vertrouwd Veilig, Verrassend

Nadere informatie

De middelbare school. Succes met het kiezen van je school na groep blauw. Boub. De zes kinderen.

De middelbare school. Succes met het kiezen van je school na groep blauw. Boub. De zes kinderen. De zes kinderen. Het eerste knd houdt van sport. Daarom is hij niet kort. Het tweede kind houdt van muziek. Daarom wordt hij nooit ziek. Het derde kind houdt van slapen. En ligt altijd te gapen. Het vierde

Nadere informatie

Meningsvorming: jij en vluchtelingen

Meningsvorming: jij en vluchtelingen Meningsvorming: jij en vluchtelingen Korte omschrijving Het kan uw leerlingen bijna niet ontgaan zijn dat de Europese Unie te maken heeft met een grote stroom vluchtelingen. Sinds een paar maanden is dit

Nadere informatie

Open Huis op vrijdag 22 januari 2016 maandag 1 woensdag 3 donderdag 4 februari 2016 Afdelingsleider klas 1

Open Huis op vrijdag 22 januari 2016 maandag 1 woensdag 3 donderdag 4 februari 2016 Afdelingsleider klas 1 (Hoog)begaafd? Met onderwijs op maat, uitdagingen in je eigen interesses en jaren ervaring in onderwijs aan (hoog)begaafden ben je bij ons aan het goede adres! (Hoog)begaafd? Wat is (hoog)begaafdheid nou

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Leercentrum Nijmegen Oberon, november 2012 1 Inleiding Playing for Success heeft, naast het verhogen van de taal- en rekenprestaties van de

Nadere informatie

Handboek gedragscodes voor leerkrachten, directie en ouders van Openbaar Onderwijs Alblasserdam

Handboek gedragscodes voor leerkrachten, directie en ouders van Openbaar Onderwijs Alblasserdam 1 Handboek gedragscodes voor leerkrachten, directie en ouders van Openbaar Onderwijs Alblasserdam Doel We vinden het belangrijk om een gedragscode voor leerkrachten, ouders en directie op te stellen, waarin

Nadere informatie

Herinrichting Schoolplein mavo 3

Herinrichting Schoolplein mavo 3 Herinrichting Schoolplein mavo 3 Pagina 1 van 7 Inleiding Binnenkort ga je aan de slag met het project Herinrichting van het schoolplein. Alle leerlingen van het derde leerjaar gaan ervoor zorgen dat ons

Nadere informatie

Visiedocument. Actief Burgerschap. Januari 2010

Visiedocument. Actief Burgerschap. Januari 2010 Visiedocument Actief Burgerschap Januari 2010 Gereformeerde scholen voor speciaal basisonderwijs Het Baken en De Drieluik Inleiding Actief Burgerschap U staat op het punt ons visiestuk actief burgerschap

Nadere informatie

kempelscan P1-fase Kempelscan P1-fase 1/7

kempelscan P1-fase Kempelscan P1-fase 1/7 kempelscan P1-fase Kempelscan P1-fase 1/7 Interpersoonlijke competentie Kern 1.2 Inter-persoonlijk competent Communiceren in de groep De student heeft zicht op het eigen communicatief gedrag in de klas

Nadere informatie

Kaarten voor Leerling-bemiddeling

Kaarten voor Leerling-bemiddeling Math Boesten Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Arno Callemeijn Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Kaarten voor Leerling-bemiddeling Een handzaam hulpmiddel

Nadere informatie

De Piramide van Pavlov, de interactiedriehoek en de rubrics

De Piramide van Pavlov, de interactiedriehoek en de rubrics De Piramide van Pavlov, de interactiedriehoek en de rubrics Hoe kunnen we gedragsproblemen in het onderwijs substantieel verminderen? Een integrale benadering voor op de werkvloer leidt tot minder ervaren

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

Anti-pestbeleid KW-school

Anti-pestbeleid KW-school Anti-pestbeleid KW-school Uitgangspunt: Wij willen een school zijn, waar kinderen samen spelen, samen leren, samenwerken en waar ieder kind zich veilig voelt. Dat betekent dat pestgedrag bij ons op school

Nadere informatie

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN PRAKTISCHE INFORMATIE Wat voor cursus? Het is een cursus voor mensen die, om wat voor reden dan ook, geen stevige vriendenkring (meer) hebben en die actief willen onderzoeken

Nadere informatie

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift 98 De helppagina van een tijdschrift Bijlage 1 Thema 1 Ik ben een meisje van 10 jaar en zit in groep 6. Wij zijn in nieuwe groepjes gezet en nu zit ik tegenover een meisje waar ik me heel erg aan erger.

Nadere informatie

t Kompas School met de Bijbel Westbroek

t Kompas School met de Bijbel Westbroek t Kompas School met de Bijbel Westbroek Het protocol sociaal gedrag Het pestprotocol is een belangrijk onderdeel van het beleid van onze school. We hebben dan ook een protocol opgesteld dat op de hele

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 2 Deel 1 Beïnvloeden van gedrag - Zeg wat je doet en doe wat je zegt - 3 Interactie Het gedrag van kinderen is grofweg in te delen in gewenst gedrag en ongewenst gedrag. Gewenst gedrag is gedrag dat we

Nadere informatie

Advies en verkoopvaardigheden

Advies en verkoopvaardigheden Advies en verkoopvaardigheden en 1/6 Voorbereidingsopdracht bijeenkomst 1 Wat versta jij onder verkoop? Bewust worden wat verkopen in de apotheek is. Voorafgaand aan de eerste bijeenkomst oriënteer je

Nadere informatie

Aan de ouders/verzorgers van Kiem onderwijs en opvang. Uden, juni 2015. Geachte ouders/verzorgers,

Aan de ouders/verzorgers van Kiem onderwijs en opvang. Uden, juni 2015. Geachte ouders/verzorgers, Aan de ouders/verzorgers van Kiem onderwijs en opvang Uden, juni 2015 Geachte ouders/verzorgers, In deze brief willen we u informeren over de voortgang van de tevredenheidsonderzoeken. De basisschool van

Nadere informatie

Thema Kinderen en school

Thema Kinderen en school http://www.edusom.nl Thema Kinderen en school Lesbrief 20. Het adviesgesprek. Wat leert u in deze les? Advies vragen. / woorden die hetzelfde betekenen. Advies geven. / woorden die hetzelfde betekenen.

Nadere informatie

Deelopdracht 1: Onderzoek naar het onderwijsconcept van jouw leerwerkplek

Deelopdracht 1: Onderzoek naar het onderwijsconcept van jouw leerwerkplek Deelopdracht 1: Onderzoek naar het onderwijsconcept van jouw leerwerkplek In deze deelopdracht ga je het onderwijsconcept van jouw leerwerkplek onderzoeken. Geerts en van Kralingen (2011) definiëren onderwijsconcept

Nadere informatie

Zorg dat je een onderwerp kiest, waarvan je echt meer wilt weten. Dat is interessanter, leuker en makkelijker om mee bezig te zijn.

Zorg dat je een onderwerp kiest, waarvan je echt meer wilt weten. Dat is interessanter, leuker en makkelijker om mee bezig te zijn. Werkstukwijzer Deze werkstukwijzer helpt je om een werkstuk in elkaar te zetten. Je vult eerst een formulier in. Op dit formulier komt te staan waar je werkstuk over gaat en hoe je het aanpakt. Met behulp

Nadere informatie

Morele vorming in het voortgezet onderwijs Een peiling onder leidinggevenden en ouders

Morele vorming in het voortgezet onderwijs Een peiling onder leidinggevenden en ouders Morele vorming in het voortgezet onderwijs Een peiling onder leidinggevenden en ouders Auteurs: Drs. G. van der Meulen Referentie: WvdJ/SL 11.0426 Datum: maart 2007 Het lectoraat Morele vorming in het

Nadere informatie

OBS De Vogels Jac.P. Thijsselaan 69 2341 PM Oegstgeest. PESTPROTOCOL De Vogels

OBS De Vogels Jac.P. Thijsselaan 69 2341 PM Oegstgeest. PESTPROTOCOL De Vogels OBS De Vogels Jac.P. Thijsselaan 69 2341 PM Oegstgeest PESTPROTOCOL De Vogels We willen graag dat alle kinderen op De Vogels zich in hun basisschoolperiode veilig voelen, zodat zij zich optimaal kunnen

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

WERKVORMEN MAGAZIJN. Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo

WERKVORMEN MAGAZIJN. Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo WERKVORMEN MAGAZIJN Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo Voorwoord Voor u heeft u Thema boekje 1 Wat is netwerken? Dit themaboekje is een onderdeel van de lessenserie Netwerken.

Nadere informatie

Publiciteit en werving OSA

Publiciteit en werving OSA Publiciteit en werving OSA Bereik de ouders persoonlijk Het is belangrijk om veel aandacht aan werving en publiciteit te besteden. In het bijzonder als u met open inschrijving werkt. Denkt u hierbij aan

Nadere informatie

Aan de slag met het. Leren Inhoud Geven

Aan de slag met het. Leren Inhoud Geven Aan de slag met het ontwikkelmodel Samen Leren Inhoud Geven Het ontwikkelmodel Samen Leren Inhoud Geven is een handvat om de dialoog te voeren over de ontwikkeling naar een lerende organisatie. Door hierover

Nadere informatie

WIJ. De basis voor iedere groep zijn 3 gouden schoolregels - Jij hoort erbij - Je doet wat je belooft - Help een ander

WIJ. De basis voor iedere groep zijn 3 gouden schoolregels - Jij hoort erbij - Je doet wat je belooft - Help een ander Themakrant WIJ WIJ We zijn dit schooljaar begonnen in alle groepen met het thema Wij. Wij gaat over hoe we met elkaar willen omgaan op school, maar vooral wat we van elkaar mogen verwachten. Daarmee bedoelen

Nadere informatie

5 Assertiviteit. 1 Inleiding

5 Assertiviteit. 1 Inleiding DC 5 Assertiviteit 1 Inleiding Als SAW er zul je regelmatig in situaties terecht komen waarin je duidelijk moeten maken wat je wel of niet wilt. Bijvoorbeeld omdat een cliënt op een activiteitenafdeling

Nadere informatie

Je mag toch geen suiker? Dat dacht mijn oma. Na drie jaar... Had ze een hele vieze taart voor me gemaakt, terwijl de hele familie iets lekkers at.

Je mag toch geen suiker? Dat dacht mijn oma. Na drie jaar... Had ze een hele vieze taart voor me gemaakt, terwijl de hele familie iets lekkers at. ~1~ s n a l a b n i Happy A ls ouder van een kind met een chronische ziekte weet u vast als geen ander hoe moeilijk de balans is tussen goede zelfzorg en een prettig en gelukkig leven. Om er achter te

Nadere informatie