in vorm komen GEZOND Een zoektocht naar vorm INTERVIEW Zwemlegende Pieter van den Hoogenband PROFIEL Hoe denken alternatieve zorgverleners

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "in vorm komen GEZOND Een zoektocht naar vorm INTERVIEW Zwemlegende Pieter van den Hoogenband PROFIEL Hoe denken alternatieve zorgverleners"

Transcriptie

1 lijf leden in vorm komen INTERVIEW Zwemlegende Pieter van den Hoogenband PROFIEL Hoe denken alternatieve zorgverleners over vorm? GEZOND Een zoektocht naar vorm INTERVIEW Bewegen is geen abnormaal gedrag

2 2 inhoudsopgave VOORJAAR 2015 colofon Voorjaar 2015, jaargang 7 Met nieuws na 23 maart 2015 kon geen rekening worden gehouden. Artikelen uit deze uitgave mogen worden overgenomen mits expliciet de bron (Lijf & Leden van ONVZ Zorgverzekeraar) wordt vermeld. Wilt u van gedachten wisselen met onze ZorgConsulenten? Heeft u vragen of aanvullingen? Schrijf of mail ons. LET OP! Voor veel artikelen is gebruikgemaakt van gegevens van derden. ONVZ Zorgverzekeraar heeft de betrouwbaarheid hiervan bezien. Ontwikkelingen in de zorg gaan echter snel, en over sommige zaken kan verschillend worden gedacht. Bij medische klachten verdient het altijd aanbeveling een arts te raadplegen. UITGEVER ONVZ Ziektekostenverzekeraar N.V. (handelsregister Utrecht: , AFM-inschrijfnummer ), gevestigd te Houten. Adres: Postbus 392, 3990 GD Houten. Telefoon: ONVZ Ziektekostenverzekeraar N.V. REDACTIE ONVZ: Pauline Hogeweg, Manon IJzerman, Karin Matton, Annerike van der Meer CREATIE: LVB Networks, Amersfoort VORMGEVING: Hanneke van der Meer, Ryanne Keja CONCEPT & REALISATIE LVB Networks, Amersfoort INTERVIEW Hoe haal je het beste uit jezelf om een topprestatie te leveren? Voormalig olympisch kampioen Pieter van den Hoogenband. Er is geen geheim ; het zijn ministapjes die je heel het jaar door zet. 12 INTERVIEW Bewegen is iets abnormaals geworden. Om Nederland in vorm te krijgen, zijn volgens Willem van Mechelen, hoogleraar Sociale Geneeskunde, veranderingen op de werkvloer, in de openbare ruimte en in het zorgaanbod nodig. Ik ben Karin. U komt mij tegen gezond Leuke en gezonde feiten, tips en weetjes. het zoektocht beste zorgidee naar vorm 23 Drie wetenschappers van de ziel helpen ons op weg VOORWOORD Deze editie gaat over in vorm komen. Een ongrijpbaar fenomeen dat goed zichtbaar is bij sporters. Soms pak je olympisch goud, soms zit alles tegen. Voor organisaties is het niet anders dan bij sporters. De ene keer gaat alles vanzelf, dan weer lijkt alles enorm moeizaam te gaan. ONVZ was de afgelopen maanden duidelijk niet in vorm. Eind vorig jaar verwelkomden we nieuwe verzekerden, een groei van bijna zes procent. Tegelijkertijd namen wij een nieuw administratiesysteem in gebruik. Ondanks uitvoerige tests, bleek dit niet te werken zoals we hoopten. Dat leidde tot allerlei vervelende situaties. Premies werden niet, verkeerd of dubbel afgeschreven. Verzekeringspasjes arriveerden te laat. Polissen waren onvolledig. Onze telefonische bereikbaarheid was daardoor veel minder goed dan u van ons gewend bent. U kent ons als de zorgverzekeraar met de kortste wachttijden en de snelste en beste hulp. We zagen met lede ogen aan dat we u soms veel te lang in de wacht moesten laten staan. Onze excuses daarvoor. We hebben met man en macht gewerkt om de problemen te herstellen. We zijn gelukkig nu weer bijna op een normaal niveau. En, zoals u van ons mag verwachten, we zullen heel snel weer in topvorm zijn. Ik wil iedereen bedanken die begrip toonde voor onze FOTOGRAFIE: Erik van der Horst, Roelof Pot, Thinkstock DRUK: Rekafa, Venlo ISSN: Postbus 392, 3990 GD Houten , PROFIEL Iedereen denkt aan de huisarts wanneer het gaat om zorg. Maar zorg is veel meer. Wie zorgt ervoor dat Nederland in vorm komt? Een paramedisch fitnesstrainer, osteopaat en haptotherapeut over vorm. 30 NATUUR Drie keer genieten van natuur (en cultuur) in het Utrechts landschap. 26 met extra informatie. Wilt u meer weten? Bij veel artikelen staan nuttige websites of telefoonnummers! zorgconsulent Wilt u opnieuw in vorm komen? Zes tips van de ZorgConsulent. 22 natuur Michel Dutrée blijft fysiek en geestelijk fit met behulp van zijn honden. 36 verslechterde service. En ik wil natuurlijk ook al onze nieuwe leden bedanken. Niet eerder kozen zo veel Nederlanders voor de vrije keuze van arts en ziekenhuis die ONVZ biedt. U kunt erop vertrouwen dat uw vrije keuze bij ons gewaarborgd blijft! Erno Kleijnenberg Voorzitter raad van bestuur ONVZ Zorgverzekeraar 3

3 gezond FEITEN, TIPS, WEETJES SPANNENDE ONTDEKKINGSREIS Na de film Michiel de Ruyter nog niet klaar met deze zeeheld? Ga dan met het hele gezin naar de tentoonstelling Michiel de Ruyter, de grootste zeeheld van Nederland. Maak een spannende ontdekkingsreis langs de hoogtepunten uit de maritieme geschiedenis. Na de familierondleiding kun je zelf ook nog op onderzoek uitgaan. Interessant voor jong en oud! 3X UITJES MET HET 1. hele gezin KLIMMEN EN KLAUTEREN Waar kun je je beter uitleven dan in het bos? Lekker springen over hindernissen van bladeren en takken, je verschansen achter bosjes. En natuurlijk klimmen in bomen. Op een aantal plekken in Nederland vind je een Klimbos. Daaronder ook bossen met een extraatje: tokkelbanen, bruggen en vele klauterroutes. Stiekem ook leuk voor volwassenen. 2. FEEST OP ZOLDER De zolder van Kasteel Groeneveld is omgetoverd tot één grote speelplaats. Speel Twister in Den Haag, vang dieren op de Veluwe of zing samen met oma in een gele camper liedjes uit de oude doos. De tentoonstelling Nederland is een feest! is gebaseerd op prenten uit het boek Nederland van Charlotte Dematons. De prenten zijn óók in het kasteel te bewonderen. 3. SPRING MAAR ACHTEROP Alvast in de tourstemming komen? In het FietsLAB ontdek je alles over de wetenschap van het fietsen. Spring zelf op de fiets en ontdek wat fietsen voor jou en onze maatschappij betekent. Met de oculus rift bril virtual reality waan je je in een andere omgeving. En terwijl je bezig bent, lever je een bijdrage aan wetenschappelijk onderzoek. te-zien-en-te-doen/agenda-en-nieuws LOPEND FIETSEN Voor velen begon het fietsen ooit met een loopfietsje of step. Nu is de loopfiets ook een hit onder volwassenen. De loopfiets is een loopband, maar dan op wielen. Het is een mooie manier om in shape te blijven, zonder je lichaam te veel te belasten. En omdat een loopfiets geen zadel heeft, is zadelpijn verleden tijd. VakantieBieb Met de VakantieBieb-app kom je de vakantie wel door. Het is een leuk leespakket voor het hele gezin. Deze app bevat romans, thrillers, kinderboeken, tijdschriften, reis- en taalgidsen. Niet alleen leuk voor wie met vakantie gaat, maar ook voor wie thuisblijft. VakantieBieb, gratis, App Store en Google Play Leuk weetje: Leuk weetje: een Nederlander ontwikkelde de loopfiets. Het werd een wereldwijde hype door televisiepersoonlijkheid Bam Margera van het programma Jackass. Hij postte een video over de fiets op Facebook. Het filmpje is achttien miljoen keer bekeken. FEIT of fabel? Moeders kunnen gerust zijn als hun dreumes alwéér zijn neus ophaalt voor wat de pot schaft. Als een klein kind een lastige eter is, zegt dat niks over later. Onderzoekers ontdekten dat kleine kinderen kieskeurig zijn als het gaat om eten. 26,5 procent van achttien maanden oude kinderen werd door de moeder als kieskeurige eter bestempeld. Bij zesjarigen vond nog maar dertien procent van de moeders dat. Dit doet vermoeden dat slecht eten gedrag is en vroeg of laat voorbijgaat. Het hoort bij de normale ontwikkeling van jonge kinderen, aldus de onderzoekers van het Erasmus Medisch Centrum. 5

4 6 gezond FEITEN, TIPS, WEETJES WELK LICHAAMSTYPE HEB JIJ? Ieder lichaam is uniek. Toch zijn er grofweg drie soorten lichaamstypes te onderscheiden. Welke bouw heb jij? En wat kun je doen om je beter in je vel te voelen? 1. Ectomorf: weinig lichaamsvet en spiermassa Mensen met dit lichaamstype zijn smal gebouwd en hebben weinig rondingen. Dit type kan met moeite aankomen en op gewicht blijven en heeft vaak te kampen met zwakke gewrichten. 2. Mesomorf: weinig vet en veel spiermassa Mensen met dit lichaamstype hebben een atletische bouw: een smalle taille, brede schouders en gespierde armen en benen. 3. Endomorf: hoger vetpercentage Mensen met dit lichaamstype hebben van nature een hoger vetpercentage, over het algemeen een wat tragere spijsvertering en een brede botstructuur. Ze komen snel aan. GEEN DAG ZONDER LACH Lachen is gezond, omdat je tijdens een lachbui veel spieren gebruikt. Als je lacht, span je je gezichtsspieren, buikspieren en middenrifspieren aan. Schaterlachen is goed voor de bloedsomloop en je immuunsysteem. Kortom, lach jezelf fit en fabulous! Fitheids tip: Eet calorierijk om op gewicht te blijven. Denk aan producten als vette vis, zuivel en noten. Daarin zitten veel eiwitten. Met krachttraining houd je je lichaam sterk en soepel en bouw je spiermassa op. Als je stress wilt verlichten, heb je wellicht een minder lange adem nodig dan je denkt. Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat drie dagen achter elkaar 25 minuutjes mindful mediteren onder leiding van een instructeur of Mesomorfen krijgen gewrichtsproblemen als zij structureel te veel eten, maar hun lichaam heeft weinig intensieve beweging nodig om gespierd te zijn. Dit type blijft met gebalanceerde voeding en door regelmatig te bewegen in vorm. Fitheids tip: IN DRIE DAGEN VAN JE STRESS AF SPIEGELTJE SPIEGELTJE Het is een bekend fenomeen dat je jezelf aantrekkelijker vindt met alcohol op. Maar nu blijkt dat anderen je na één glas ook aantrekkelijker vinden. Dit blijkt uit een onderzoek van de universiteit van Bristol. Maar pas op: één glas is genoeg. Twee glazen alcohol maken je niet nog aantrekkelijker. Sterker nog, met twee glazen op word je juist minder aantrekkelijk gevonden dan wanneer je geen alcohol drinkt. De onderzoekers gissen nog naar de aantrekkingskracht van dat ene glas wijn. Het kunnen zowel de verwijde pupillen, de ontspannen gezichtsspieren als de lichte blos op de wangen zijn. app je stresslevel flink doet dalen. Hierdoor daalt je cortisolspiegel cortisol wordt wel het stresshormoon genoemd kun je beter omgaan met opkomende stress en ervaar je minder spanning. Train regelmatig om in vorm te blijven. Kies daarbij voor cardioén krachttraining. Pas echter op dat je je niet overtraint. Let ook op je voeding, omdat fanatieke sporters kans lopen op een tekort aan voedingsstoffen. Fitheids tip: Tweehonderd calorieën = halve donut Altijd in de weer met calorieën tellen? Dat is nu verleden tijd. De Calorific visualiseert calorieën door ze aan etenswaar te koppelen. Kies je voor een halve donut, vijf citroenen of driekwart hamburger? Allemaal tweehonderd calorieën Calorific, gratis, App Store 7

5 8 gezond FEITEN, TIPS, WEETJES HOE HETER, HOE BETER Chilipeper helpt bij afvallen. Bij muizen tenminste. Het stofje capsaïcine, juist hét ingrediënt dat chilipepers zo heet maakt, heeft een gunstig effect op de stofwisseling. Onderzoekers hopen in de toekomst een dieetpil met capsaïcine te ontwikkelen die overgewicht bij mensen voorkomt. VIER KEER ENERGIEBOOSTERS Gezin, werken, sporten. Soms kun je wel wat extra energie gebruiken. Voeg deze natuurlijke ingrediënten toe aan je dagelijkse voeding en je kunt er weer tegenaan! Yoghurt Heb je een intensieve work-out achter de rug? Neem dan een kommetje yoghurt met granen. De combinatie van eiwitten en koolhydraten geven je een goede oppepper om na het sporten weer door te gaan. Popcorn Wist je dat popcorn een lekker en gezond tussendoortje is als je een dipje hebt? Popcorn bevat veel vezels, waardoor je snel een verzadigd gevoel krijgt en je je weer fit voelt. Vragen over uw gezondheid We controleren de bronnen van de berichten over gezondheid op deze pagina s zorgvuldig. Klopt er volgens u iets niet? Laat ons dat weten! Stuur uw aan CALORIEËN: (1 kommetje) Rode pepers en hummus Humus met rode pepers is een energierijke snack. Een schaaltje humus bevat proteïnen, vitaminen en is rijk aan goede voedingsstoffen. Een dun laagje humus op je volkoren boterham en je middag kan niet meer stuk. CALORIEËN: 100 (2 rode pepers en 1/4 kommetje hummus) CALORIEËN: 100 (1 zak) Amandelen en walnoten Van noten is bekend dat ze energie opleveren en je concentratie verbeteren. Vooral amandelen en walnoten bevatten veel omega 3 vetten en vitamine E. Kies voor ongezouten noten. Een onsje is voldoende voor de nodige boost. CALORIEËN: (1 ons amandelen of walnoten) HA HAAAA HAAAAAAAAAAAA. Voel je een nies opkomen die je helemaal niet uitkomt? Wrijf dan met je vinger op en neer langs de brug van je neus. In no time is de kriebel verdwenen. Tip: wrijf! Heeft u vragen over het voorkomen van ziektes, of wilt u advies of informatie over bijvoorbeeld preventiecursussen? Bel gerust naar onze ZorgConsulent: (gratis, op werkdagen van uur) FABEL Op 55 tot 65 procent van je maximale hartslag verbrand je het meeste vet José FEIT of fabel? We verbranden tijdens het sporten calorieën uit lichaamsvet en glycogeen (suikers). FEIT <65% >65% Boven 65 procent van je maximale hartslag verbrand je vet én calorieën. Na het sporten blijf je ook calorieën verbranden. VET VET SUIKER 9

6 10 gezond FEITEN, TIPS, WEETJES ADVIES VAN DE ZORGCONSULENT OMGAAN MET HOOIKOORTS Met het voorjaar breekt voor circa een op de vijf Nederlanders een hinderlijke periode aan. Het is weer hooikoortstijd. Zo gaat u om met uw pollenallergie. Hooikoorts is niet te genezen, maar het is wel mogelijk om er overheen te groeien. En u kunt het nodige doen om klachten zo veel mogelijk te voorkomen. Als u op zonnige en winderige dagen de mogelijkheid hebt om binnen te blijven, doe dat dan. Op zulke dagen zit er het meeste stuifmeel in de lucht. Houd daarbij de ramen gesloten. Moet u toch naar buiten? Draag dan een zonnebril die goed rond de ogen aansluit. Dit beschermt de ogen tegen pollen. Als u op vakantie ook zo weinig mogelijk last wilt hebben van hooikoorts, kun u het beste naar de zee of de bergen gaan. Daar zit minder stuifmeel in de lucht dan in het binnenland. Appel-vruchtenkoek met havermout LEKKER EN GEZOND. BAKKEN ZONDER BLOEM, BOTER EN TOEGEVOEGDE SUIKER. VOEG EEN HANDJE NOTEN TOE VOOR EEN LEKKERE CRUNCH. WAT HEB JE NODIG? 150 gram fijngehakte havermout 2 theelepels kaneel 60 gram rozijnen 80 gram gedroogde abrikozen 50 gram gedroogde cranberries 60 gram verse dadels 2 eieren 2 eetlepels olie 2 goudreinetten 1 eetlepel honing Bron: Natriumarm.eu/bakken/appel-vruchtenkoek-havermout DAGDROMEN... Voorkom ongemak door op de hoogte te blijven van het pollennieuws via radio, teletekst, Pollennieuws.nl, Pollenkalender.tv (mét filmpjes) en de hooikoortsapp van Mediq. De Thuisarts-app geeft medische informatie. Karin (gratis, op werkdagen van uur) 3X granen Als kind zweer je het nooit meer te eten. Totdat je er als volwassene achter komt dat het heel lekker én gezond is. Blijf in vorm met granen. EN HOE MAAK JE HET KLAAR? Verwarm de oven voor op 180 graden. Leg bakpapier in een springvorm van ongeveer 22 centimeter doorsnede en vet de randen lichtjes in met olie. Was de appels en rasp ze mét schil fijn. Snijd de abrikozen en dadels in stukjes en maal in een keukenmachine de havermout fijn. Meng alle ingrediënten, min de eieren, goed door elkaar. Klop de eieren los in een kommetje en voeg dit mengsel toe aan de rest van de ingrediënten. Schep het deeg in de springvorm. Schuif de springvorm in de voorverwarmde oven en bak de appelvruchtenkoek met havermout vervolgens gaar in ongeveer vijftig minuten. Laat de koek goed afkoelen. Wil je beter worden in je werk? Doe niks, zodat je ruimte krijgt om te dagdromen. Dat hebben we nodig om onze beste ideeën te verzinnen. Uit Amerikaans onderzoek onder medewerkers van de Boston Consulting Group blijkt dat één avond in de week ontspannen zonder televisie, telefoon of internet al genoeg is. De medewerkers gingen er beter en vaker door communiceren, kregen die ene avond hun creatiefste ideeën en zagen beter het grote plaatje voor hun werk. Ook zeiden ze lekkerder in hun vel te zitten en langer bij de Boston Consulting Group te willen blijven werken. Meer weten over het nut van dagdromen? Luister naar Bored & Brilliant van de New Tech City podcast. 1. HAVERMOUT Havermout is cholesterolverlagend, van nature glutenvrij en bevat antioxidanten. Eet het als ontbijt. Havermoutpap is heerlijk met plakjes banaan, appel of cranberries. Of gebruik havermout om mee te bakken, zoals in het recept hiernaast Hebben die app: GERST Gerst zit niet alleen in bier, maar is ook goed te eten. Gerst bevat veel mineralen en vezels. Honderd gram is goed voor 27 procent van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid vezels. Vezels helpen het lichaam bij verteren. Gerst wordt gebruikt voor oergezonde broden en muesli. GIERST Gierst. Nog zo n klassieker. Deze graansoort zit boordevol magnesium, dat aderverkalking tegengaat, en is van oorsprong glutenvrij. En fosfor, dat goed voor de botten is. Gierst wordt verwerkt tot meel, griesmeel, vlokken en popcorn. Map My Fitness Gebruik de app (en de bijbehorende site) om de perfecte looproute te vinden. Je route, snelheid en performance houd je bij met behulp van de GPS op je telefoon. Gratis, App Store en Google Play 11

7 12 interview PIETER VAN DEN HOOGENBAND Zwemlegende Pieter van den Hoogenband: Iedereen heeft goud in handen Hoe haal je het beste uit jezelf om een topprestatie te leveren? Het fruit hangt volgens voormalig olympisch kampioen Pieter van den Hoogenband soms wel heel laag. ONVZ Zorgverzekeraar en Van den Hoogenband slaan de handen ineen om mensen te helpen het beste uit zichzelf te halen. Er is geen geheim ; het zijn ministapjes die je heel het jaar door zet. Toen ik hier ging wonen, wilde ik een plek voor mezelf, Drievoudig olympisch kampioen, zestien maal Europees zegt Pieter van den Hoogenband als hij in zijn werkkamer kampioen en eenmaal wereldkampioen. In 2008 stopte hij staat. Het was een sauna, ik heb er een werkkamer van als zwemmer en sinds die tijd zet hij zich in om Nederland gemaakt. Aan de muur hangen grote zwart-witfoto s van gezonder en vitaler te maken. Op een slimme manier, zijn helden. Albert Einstein, John Lennon, Martin Luther zonder dat het belerend wordt. ONVZ Zorgverzekeraar King, Johnny Weissmuller. En ook van Fanny Blankers en Van den Hoogenband gaan mensen helpen het beste Koen. Moet je kíjken wat een benen! uit zichzelf te halen. In mijn sport was het maximale olympisch goud halen, zegt Van den Hoogenband. Maar Pieter Cornelis Martijn van den Hoogenband (Maastricht, ook in je werk kun je een topprestatie leveren. Ik zou het 14 maart 1978) is Nederlands succesvolste zwemmer ooit. heel mooi vinden als mensen voor zichzelf gaan bepalen: PIETER VAN DEN HOOGENBAND (37) Beroep? Voormalig (olympisch) zwemkampioen, nu zet hij zich in voor diverse sporten. Gezin? Twee kinderen. ONVZ? Pieter en ONVZ zetten zich samen in voor de gezondheid van werknemers. Volgen? Pieter schrijft een column in Lijf & Leden, 13

8 14 interview PIETER VAN DEN HOOGENBAND wat is mijn olympisch goud? En hoe ga ik dat bereiken? Daar wil ik bij helpen. Ontbijten met een gezichtsbruiner Als ik een wedstrijd won, wilde iedereen weten: wat is je geheim? Van den Hoogenband moest ze keer op keer teleurstellen. Er ís geen geheim; het zijn ministapjes die je heel het jaar door zet. Heel veel oplossingen en antwoorden komen volgens de sportman voort uit samenwerkingen en creativiteit. Ik werd pas succesvol toen ik twee dingen anders aanpakte. Ten eerste: van hard trainen overstappen naar slim trainen. Bepaalde blokken heel hard trainen en bepaalde blokken heel hard mijn rust pakken. Ten tweede: toen ik zwemmen, een individuele sport, ging zien als een teamsport. Ik maak vaak gebruik van specialisten, simpelweg omdat ik zelf geen expert ben. In 2008 moest ik de olympische finale in de ochtend zwemmen. Vanwege de populariteit van Michael Phelps wilden de Amerikaanse televisiestations de finales live primetime uitzenden. En dus werden alle wedstrijden in de ochtend gezwommen. Dat was voor mij als avondmens nadelig. Ik heb een beroep gedaan op een specialist, lichtdeskundige Toine Schoutens. Hij liet mij een enquête over mijn dagelijkse bezigheden invullen. s Ochtends opstaan en met de auto naar het zwembad rijden. s Avonds weer met de auto naar het zwembad rijden. Tussendoor deden we boodschappen en krachttraining. Ik kwam tot de ontdekking dat ik maar enkele minuten per dag buiten kwam en daglicht zag. We hebben meteen de verlichting in het zwembad aangepast. Die maakten we s ochtends blauwig, s middags juist meer rood. We kregen een wake-up light en ik zat s ochtends te ontbijten met zo n gezichtsbruiner voor m n neus. Het klinkt belachelijk, maar het hielp. Ontbijten als een keizer Inzicht krijgen in gewoontes is heel belangrijk, benadrukt Van den Hoogenband. Als mijn pa vakantie had, kreeg hij hoofdpijn. Het was omdat hij niet aan zijn koffietax kwam. De meeste weken per jaar ontbeet hij niet en lunchte hij amper. s Avonds kreeg hij de left-overs van het gezin. Dus ook hij, met al zijn medische kennis en kunde als chirurg, leefde niet slim. Ook mijn eigen papa had beter en slimmer kunnen zijn. Hoeveel water drink je op een dag? Ontbijt je? Wat mis je als je dat niet doet? Dat zijn belangrijke inzichten. Er is een regeltje: ontbijten als keizer, lunchen als een koning en dineren als een bedelaar. Simpel, maar zo waar. Er zijn veel Je moet het lef hebben ervoor te gaan. mensen die s avonds enorme hoeveelheden naar binnen werken en dan meteen gaan slapen. Dat is helemaal niet goed. Je moet de dag slim beginnen. Ik begin de dag zelf vaak met yoghurt met veel fruit. Of met havermout. Naast eten en drinken is rust belangrijk. Ik heb vaak te horen gekregen dat slaap voor watjes is. Ik zat in een jeugdploeg, daar mochten we tussendoor nooit rusten. Ik zei dan maar: ik ga even muziek luisteren, maar deed dan stiekem een powernapje. Rust wordt vaak gezien als een teken van zwakte, terwijl je er juist sneller door herstelt. Niet voor niets dat tegenwoordig wordt gezegd: De Tour de France win je in je bed. Wie het snelst herstelt, presteert het best. Veel mensen met kinderen herkennen de chronische vermoeidheid. Bijslapen werkt niet. Natuurlijk, een keertje uitslapen is prima, maar bijslapen is geen oplossing voor een chronisch probleem. Je moet een structurele oplossing vinden. Wat ik ook vaak hoor is: als ik s nachts naar de wc ga, dan slaap ik daarna niet meer. Nee, omdat je het licht aan doet! Ga in het donker naar de wc. Soms hangt het fruit echt heel laag. Eet niet wat de pot schaft Wie inzicht heeft in zijn gewoontes, is toe aan de volgende stap: maak een plan. En wijk daar niet van af. Al is dat soms best moeilijk, weet Van den Hoogenband. Ik was laatst op bezoek bij een bedrijf. Daar kreeg ik tijdens de lunch een witbroodje kaas met verlepte plakjes komkommer. Ik dacht: ik had zelf iets mee moeten nemen. En dat is les twee: je moet creatief zijn. Neem een broodje mee in een koelboxje. Als je zelf iets meeneemt, voel je je misschien raar, maar dat is professioneel met je werk en lijf bezig zijn. Een plan moet niet beperkend zijn, benadrukt de oudzwemmer. Ik houd ook van een potje bier en een frikandelletje speciaal. Dat moet kunnen op z n tijd. Als je je patroon verandert, kun je af en toe best eens een frikandelletje eten. Wat wel helpt is bewustzijn van iets simpels als boodschappen doen. De buitenste ring van de supermarkt is gezond. Hoe meer je naar het midden gaat, hoe ongezonder het wordt. Daar liggen de koekjes, chips en frisdrank. Blijf zo veel mogelijk weg uit het midden. Er is in Nederland nog een hoop te winnen als het gaat om vitaliteit. Ons land loopt volgens Van den Hoogenband bepaald niet voorop als het gaat om investeringen in een gezonde en vitale samenleving. De Duitsers lopen ver voor. Ik merkte dat destijds als sporter al. Bij wedstrijden vond ik Duitsers toen zeikerds. Nu snap ik dat dat professionaliteit is. Wij Nederlanders aten wat de pot schaft. Als dat friet met kip was, dan at ik friet met kip. Stom! Van den Hoogenbands voormalige coach Jacco Verhaeren werkt sinds kort in Australië. Hij heeft daar erg moeten wennen, weet Van den Hoogenband. Hij stuurde op zaterdag allemaal s, waar vervolgens niemand op reageerde. Totdat iemand zei: Wij werken niet in het weekend, dus het zou helpen als jij ook het goede voorbeeld geeft. Dat heeft hij moeten leren, maar nu gaat hij efficiënter met zijn tijd en energie om. Jouw olympisch goud Je omgeving kan het makkelijker maken om je doelen te bereiken, weet Van den Hoogenband. Werkgevers spelen hierbij een belangrijke rol. Bedrijven als Google, Apple, Amazon en Facebook lopen hierin voorop. Het zijn dan ook bedrijven met veel vernieuwers in de top, die medewerkers de mogelijkheid bieden hun tijd zelf in te delen en de lunch in de kantine is gezond. Investeren in de gezondheid van medewerkers is echter niet voorbehouden aan grote, buitenlandse ondernemingen, weet Van den Hoogenband. Ik sprak laatst met mensen van het bedrijf Hoppenbrouwers uit Udenhout. Dan denk je: ah, Brabantse gezelligheid met een lekker kroketje. Maar nee, hoor. De mensen aan de top zijn nieuwsgierig en ze staan open voor vernieuwing. Onze mensen zijn ons kapitaal, dus moeten we de luiken opengooien om onze blik te verruimen. Over elke stap denken ze na. Je moet het lef hebben om ervoor te gaan. Presteren op topniveau Van den Hoogenband en ONVZ slaan de handen ineen om werkgevers te laten zien hoe belangrijk investeren in de gezondheid van medewerkers is. Daarnaast gaat Van den Hoogenband werkgevers bezoeken waarvan medewerkers collectief bij ONVZ zijn verzekerd en verzorgt hij kennissessies tijdens de Week van de Ondernemer, die op vijf plekken in Nederland wordt gehouden. Bovendien schrijft Van den Hoogenband een column voor Lijf en Leden; de eerste is in deze editie te lezen. Ik wil anderen laten profiteren van de lessen uit de sport, benadrukt hij. Als je die in het dagelijks leven toepast, kun je presteren op topniveau. Want iedereen heeft goud in handen. Iedereen heeft een bepaald talent waarmee je succesvol kunt zijn. Zullen we samen op zoek gaan naar jouw olympisch goud? 15

9 16 ONVZ KLEURT geel zodat alle kinderen kunnen sporten Het is belangrijk dat zieke kinderen soms even kunnen vergeten dat ze in het ziekenhuis liggen. Daarom sponsort ONVZ Zorgverzekeraar sinds enkele jaren De Hoge Hoed, het Kindertheater in het WKZ. Maar sporten is minstens zo belangrijk. Ik vind dat alle kinderen de mogelijkheid moeten krijgen om te kunnen sporten, of ze nou ziek zijn of het thuis niet zo breed hebben. Voor deze kinderen ondersteunt ONVZ de actie wij kleuren geel. En wij roepen iedereen op om mee te doen. Wat is vorm? Vind de topsporter in jezelf Voor sporters is het de heilige graal. Maar wat ís in vorm zijn eigenlijk? Hoe presteren we optimaal op het werk en thuis? Het lijkt ongrijpbaar. In onze zoektocht naar het antwoord doen we drie wetenschappers van de ziel aan. gezondheid IN VORM KOMEN ERNO KLEIJNENBERG VOORZITTER RAAD VAN BESTUUR KLEUR OOK GEEL! GA NAAR: Vrienden Wilhelmina Kinderziekenhuis en Jeugdsportfonds zijn de officiële goede doelen van de start van de Tour de France in Utrecht. De opbrengst gaat naar kwetsbare kinderen die een sportkans verdienen. Brazilië. Afgelopen zomer. Vrijdag 13 juni, om precies te zijn. Ongeveer half elf s avonds lokale tijd. Arjen Robben trekt een sprint die niet zou misstaan tijdens de honderd meter op de Olympische Spelen, troeft drie Spaanse spelers af en schiet het Nederlands elftal naar een 5-1 overwinning. Het was een staaltje pure kracht. Van de man van glas zijn bijnaam vanwege zijn vele blessures leerde Arjen Robben hoe hij de man van staal kon worden. Door te luisteren naar de signalen van zijn lichaam. Ander voorbeeld. De Britse wielerploeg Sky. Met afstand de allerbeste wielerploeg van de afgelopen jaren met onder meer olympische medailles en twee keer de eindoverwinning in de Ronde van Frankrijk. Een gevolg van de wetenschappelijke benadering van het wielrennen. Alle data van de renners zijn bij het team bekend; van het ideale voedingspatroon tot het maximale vermogen op de fiets. Topsporters meten en weten hoe ze in vorm zijn. Maar wat is nodig om tot de beste prestaties te komen in het gewone leven? Lijf & Leden besloot die vraag eens voor te leggen aan drie wetenschappers van de ziel. 17

10 18 gezondheid IN VORM KOMEN 1 ARBEIDS- PSYCHOLOOG 2 PSYCHIATER De arbeidspsycholoog: Stel jezelf steeds weer drie vragen De psychiater: We willen de marathon volledig sprintend afleggen We beginnen bij de arbeidspsycholoog. We brengen immers een groot deel van ons leven door op ons werk. Hoe komen we op ons werk tot de beste prestaties? Toon Taris, arbeidspsycholoog bij de Universiteit Utrecht, koppelt in vorm zijn aan duurzaam presteren op het werk. Het afgelopen decennium stond de arbeidspsychologie heel erg in het teken van bevlogenheid. De ideale werknemer is continu gefocust, gemotiveerd en betrokken. Dat houdt in dat iemand non-stop energie geeft. Dat brengt risico s als werkstress of een burn-out met zich mee. Daarom zien we steeds meer dat mensen op zoek gaan naar hun intrinsieke motivaties en drijfveren. Binnen de arbeidspsychologie is het begrip persoons-omgevingsfit al jaren een trend: als je persoonlijke kenmerken overeenkomen met die van de organisatie waar je werkt, dan ben je in balans. En optimaal bevlogen. Balans dus. Balans als voorwaarde voor vorm. Hoe kom je tot die balans? Taris noemt rustpunten, momenten waarop je jezelf beschouwt, belangrijk om in de juiste vorm te komen. Je ziet dat mensen in de zomer of tijdens kerst terugblikken op hun leven. Dat zijn goede momenten om ook bij je werk stil te staan. Het is volgens Taris belangrijk om op gezette tijden drie vragen te stellen. Vraag 1: krijg ik energie van mijn werk of kost het energie? Vraag 2: hoe betrokken ben ik bij het werk? Vraag 3: vind ik mijn werk zo boeiend dat ik de tijd weleens vergeet als ik werk? In hoeverre ga ik er in op? Het is volgens Taris niet de enige manier om in vorm te komen. Een andere methode is jobcrafting het zo optimaal mogelijk inrichten van je werk. Taris: Daarbij stel je jezelf twee vragen. Wat vind ik vervelend op mijn werk en hoe kan ik dat minimaliseren? Wat ervaar ik als belonend en hoe kan ik dat maximaliseren? Deze vragen helpen je je werk het beste op je persoonlijke voorkeuren aan te laten sluiten. Oké. Je kunt dus op je werk in vorm komen door te zoeken naar een goede fit tussen wat je persoonlijke voorkeuren zijn en de aard van je werkzaamheden. Laten we eens een niveautje dieper kijken. We kloppen aan bij Carsten Leue. Hij is psychiater bij het Maastricht UMC. Volgens hem is uit vorm zijn onder meer een kwestie van disbalans. Zoals sporters zichzelf kunnen overtrainen, zo kunnen wij onszelf geestelijk te veel opleggen. We putten onszelf dan uit. Ons leven kost in dat geval meer energie dan dat het oplevert. Een energiebalans die niet op orde is, is een van de oorzaken van stoornissen als angst of depressie. Uit de cijfers van onderzoeken die minister Asscher van Sociale Zaken en Werkgelegenheid liet uitvoeren, blijkt werkstress beroepsrisico nummer één en twaalf procent van de werknemers heeft burn-outklachten. Ik vergelijk het wel eens met een marathon: we willen de 42 kilometer volledig sprintend afleggen. Maar zelfs als je topfit bent, komt er een punt waarop je volledig instort. Luisteren naar je emoties Voor duursporters is de drempel waarop verzuring optreedt interessant. De drempel wordt vaak gemeten op basis van de hartslag. Blijft een duursporter onder de drempel, dan houdt hij de activiteit veel langer vol. Zo moeten we ook op zoek naar onze geestelijke drempels. Ik hanteer altijd de veertig-tachtigregel. Ben je gezond? Voel je je goed? Geef dan op een dag tachtig procent van je geestelijke fitheid. Voel je je niet goed, houd het dan bij veertig procent. Je hebt dan altijd voldoende reserves om je met een tussensprint voor de volle honderd procent in te zetten. De keuze voor veertig, tachtig of honderd procent is een kwestie van aanvoelen. Daarop kunnen we ons, zoals Leue het noemt, sensorisch trainen: Sporters luisteren heel goed naar hun lichaam. Zo kunnen wij ook luisteren naar onze emoties. Voel je je lusteloos? Ga dan na waar dat vandaan komt, voordat het leidt tot uitputting of andere lichamelijke klachten. In ons dagelijks leven krijgen we allerlei signalen waar we ons goed bewust van moeten zijn. Proef bijvoorbeeld heel bewust en aandachtig alledaagse situaties zoals je ontbijt, in plaats van thuis alvast de werkdag door te nemen. Je zet daarmee andere hersengebieden aan het werk die in de stresshuishouding belangrijk zijn. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat wanneer we hersenen op meerdere waarnemingsniveaus prikkelen, we beter in staat zijn om naar lichaamssignalen te luisteren. Je hersenen train je ook door af te wijken van je standaardactiviteiten. Zit je de hele dag op kantoor, dan merk je dat je opknapt door een dag in het weekend te tuinieren. Sowieso is beweging goed, zegt Leue: Er zijn diverse onderzoeken die aantonen dat beweging het genezings- en herstelproces in ons lichaam bevordert. Door fysieke inspanning maken we trofische stofjes aan. Ze helpen bijvoorbeeld pezen en spieren, de bedrading van ons lichaam, te herstellen. Niets doen heeft juist een tegenovergestelde werking. Rust roest. Doen we niets, dan putten we onszelf uit. Zowel lichamelijk als geestelijk. 19

11 20 gezondheid IN VORM KOMEN column PIETER VAN DEN HOOGENBAND 3 FILOSOOF De filosoof: Als je jezelf kent, weet je hoe je in vorm kunt komen Rust roest. De les van de psychiater. Onze zoektocht naar vorm leert ons tot nu toe hoe we op ons werk in vorm komen. En hoe we uit balans kunnen raken. So far, so good. Maar we blijven nieuwsgierig. Bestaat er zoiets als fundamenteel in vorm zijn. Of, om het iets overzichtelijker te houden: bestaat er een optimale vorm? Het lijkt ons een prima vraag voor een filosoof. Filosoof Jos Kessels heeft zich gespecialiseerd in de zogeheten socratische methode, waarin het onder meer gaat om vragen als: wat is geluk? Wat is wijsheid? Wanneer ben je in vorm? Eenvoudige vragen met complexe antwoorden. Bij in vorm zijn, heeft iedereen wel een beeld, zegt Kessels, maar alleen door de tijd te nemen en jezelf continu te bevragen, ontdek je wanneer je optimaal in vorm bent. Net zoals Arjen Robben zijn eigen lichaam moet kennen om blessures voor te zijn, zo moet ieder mens zichzelf kennen. Bij de ingang van het Orakel van Delphi stond te tekst Ken Uzelf in de muur geschreven. Dat is wat de socratische dialoog in essentie doet: het diepste van je zijn ontrafelen. Als je dat gedaan hebt, weet je ook hoe je in topvorm kunt komen. Zelfkennis dus. Dat is de weg naar onze perfecte ik. Maar hoe zien we eruit in topvorm? Bij het beantwoorden van die vraag komt Kessels terecht bij de dialoog Politeia (De Staat) van Plato. Daarin wordt gesproken over vier kardinale deugden. De eerste drie deugden zijn maat, moed en verstand. De vierde deugd is rechtvaardigheid, en die is optimaal wanneer de eerste drie deugden in balans zijn. We vragen Kessels dit verder uit te leggen: Er zijn drie centra van motivaties, zo zegt Kessels, onze buik, ons hart en ons hoofd. Vanuit onze buik willen we primaire verlangens voeden, we willen genieten van eten en seks. Daar hoort de deugd van de maat bij, het vermogen om jezelf te beheersen, maar wel je behoeften voldoende tot uiting te laten komen. In ons hart ligt onze passie, ons verantwoordelijkheidsgevoel en de wil om erkend te worden. De deugd moed laat ons hart spreken, maar niet overschreeuwen. Als je in balans bent, ben je niet overmoedig, maar ook niet laf. Je koerst op basis van de juiste bezieling en verontwaardiging. In ons hoofd ligt het vermogen om onszelf en de wereld om ons heen te verklaren. De deugd van het verstand houdt ons door middel van de rede op de been. Het zorgt ervoor dat we ons niet laten meeslepen door illusies. Een persoon is rechtvaardig de vierde deugd wanneer de andere drie deugden maat, moed en verstand in balans zijn. Dan ben je optimaal in vorm. Optimale vorm In vorm zijn is niet alleen voorbehouden aan topsporters als Arjan Robben. Ook in het gewone leven kunnen we in topvorm zijn of komen. De vorm lijkt niet te bestaan. Wel noemen de wetenschappers richtlijnen die ons als we er ons aan houden in goede vorm kunnen brengen. Neem jezelf en je lichaam in acht, blijf in beweging, neem op gezette tijden rust en reflecteer op jezelf. Als je jezelf en je lichaam kent, wéét je wanneer je in optimale vorm bent. Column GENEN Inspire a generation. De slogan die de organisatie van de Olympische Spelen voor Londen 2012 had bedacht, was wat mij betreft helemaal ráák. Niet alleen in Groot-Brittannië leefden de Spelen als nooit tevoren onder de jeugd, maar ook in Nederland raakten vele kinderen in de ban van de prestaties van Marianne, Ranomi, Epke, Dorian en al die andere helden van Oranje. Nu zou ik mijn eigen zoon niet meteen stimuleren om hoog in de lucht zwevend een driedubbele salto met schroef te gaan doen en dan achterwaarts een rekstok proberen vast te pakken. Hij heeft pas net z n zwemdiploma, dus eerst maar eens beginnen met een baantje borstcrawl, zou ik zeggen. Dan zien we daarna wel verder ofie nog steeds de nieuwe Epke wil worden, zoals hij sinds dinsdag 7 augustus 2012 met droge ogen beweert. Van mij hoeft-ie overigens echt niet de nieuwe VDH te worden, hoor. Integendeel. Net zoals mijn ouders mij nooit gepusht hebben om te gaan zwemmen en steeds meer te gaan trainen, zal ik ook mijn eigen kinderen vrijlaten in hun keuzes. Ik weet als geen ander wat je er allemaal voor moet doen en vooral voor moet láten om alleen al de nationale top in een sport te bereiken, laat staan de internationale top. Als ze ooit de Olympische Spelen halen in welke sport dan ook, dan zal ik uiteraard apetrots op de tribune zitten. Maar als ik niet verder kom dan op zaterdagochtend lekker aan de rand van het voetbalveld, met een bakkie koffie in de hand, naar de F8 van de plaatselijke voetbalclub te kijken, vind ik het ook prima. Nee, het zou me geen bal uitmaken als ik andere vaders tegen elkaar hoor zeggen dat die kleine Pieter al net zo slecht is als z n vader vroeger. Ik vind het niveau waarop mijn kinderen sporten niet belangrijk, áls ze maar sporten! Voor welke sport je kind het meest geschikt is, kun je eigenlijk sowieso niet voorspellen. Het is een combinatie van factoren. Interesses, lichaamsbouw, talent uiteraard en ook of er een vereniging in de buurt is waar je jouw favoriete sport kunt beoefenen. En ja, ouders kunnen natuurlijk onbewust wel een beetje sturen. Mijn moeder was oud-zwemster, ex-olympiër én zwemtrainster bij PSV in Eindhoven. M n vader een waterpoloër. Dus het was ook weer niet heel erg onlogisch dat ik een bal liever uit de sloot náást het voetbalveld haalde dan m vanaf de zestien in de kruising te peren. Uiteindelijk waren de genen denk ik toch wel heel erg bepalend voor het feit dat mijn broertje (waterpolo) en ik uiteindelijk net als onze ouders toch in het chloor belandden. Alhoewel, mijn zusje moest nooit iets van water hebben. Maar die liet ook altijd haar boterham met pindakaas staan, dus dan weet je het wel. Pieter van den Hoogenband

12 22 zorgconsulent IN VORM KOMEN interview WILLEM VAN MECHELEN Karin Jarenlang niks aan sport gedaan, maar nu wilt u weer in vorm komen? Er is een aantal handige hulpmiddelen. 6 MANIEREN OM WEER IN VORM TE KOMEN 1 4 CHECK FITTE MOEDERS Willem van Mechelen Bewegen moet weer normaal worden Begin met een gezondheidscheck Wilt u na lange tijd weer gaan sporten? Dan is het een goed idee om een gezondheidscheck te laten doen. Zo heeft u een goede nulmeting en zo nodig volgen er adviezen uit het onderzoek. Bewegen onder begeleiding Ook met een chronische aandoening als artrose, diabetes of een hartziekte is sporten gezond. Wel vraagt het vaak wat extra begeleiding. Dat biedt een beweeggroep. Op vindt u passende groepen bij u in de buurt. Hiervoor is wel een voorschrift van uw behandelend arts nodig. Beter eten Een gezond eetpatroon is een vereiste voor wie in vorm wil komen. Voor mensen met een ernstig verhoogd BMI of een groter risico op het ontwikkelen van een aan overgewicht gerelateerde aandoening is er het programma Beter eten. Onder leiding van een diëtist en oefen- of fysiotherapeut in uw omgeving. Samen met hen leert u om zelfstandig gezonde keuzes te maken. Fitte moeders In vorm komen na een bevalling? Daarvoor is de cursus Fit Mama! Deze wordt aangeboden door een thuiszorgorganisatie, bekkenfysiotherapeut, oefentherapeut Cesar of Mensendieck. 2 5 BEGELEIDING HARDLOPEN Runningtherapie Hardlopen helpt ook om geestelijk weer in vorm te komen of te blijven. Volg daarvoor een training bij een runningtherapeut. Meer informatie vindt u op 3 6 BETER ETEN ADVIES Vraag advies Wilt u meer informatie over mogelijke opties om in vorm te komen? En wilt u weten wat eventueel vergoed wordt vanuit uw verzekering? Bel dan de ZorgConsulent. Hij of zij kan u uitleggen wat er mogelijk is. Je bent in een warenhuis en moet naar boven. Tegenover je de roltrap naar de eerste verdieping. Rechts, ergens in een hoek achter wat schappen, de trap. Wat kies je? Het mag duidelijk zijn: het gros van de Nederlanders neemt de roltrap. Gemak dient de mens in onze samenleving en dat is een groot goed. Maar het heeft ook een keerzijde. Op Schiphol kiezen we loopbanden in plaats van een paar honderd meter te wandelen. Naar de derde verdieping in een kantoorpand? We nemen de lift. Bewegen is iets abnormaals geworden. Willem van Mechelen, hoogleraar Sociale Geneeskunde: We worden gedwongen om de hele dag stil te zitten. Op kantoor maken we lange dagen, vaak nadat we de woonwerkafstand al zittend hebben afgelegd. Als we Nederland in vorm willen krijgen, dan moet het roer om. De beweegnorm die Van Mechelen hanteert, is per dag minimaal een uur actief bewegen en tienduizend stappen afleggen. Dat is zo n 7,5 kilometer. In een gezonde samenleving is bewegen normaal gedrag. Dat vergt een cultuuromslag met veranderingen op de werkvloer, in de openbare ruimte en in het zorgaanbod. Onze stoel uit Te lang zitten is risicovol voor het lichaam. Dat blijkt uit verschillende onderzoeken. Zitten is dodelijk, zei Van Mechelens collega en senior onderzoeker aan het VUmc Hidde van der Ploeg zelfs eerder in Een Vandaag. Hij ontdekte dat er veertig procent meer sterfgevallen zijn onder mensen die minstens elf uur per dag zitten dan die minder lang op een stoel zitten. Zijn motto: we moeten meer onze stoel uit. Van Mechelen vindt de vele vitaliteitsprogramma s binnen het bedrijfsleven al een goede stap vooruit. Wie gezondheidsgedrag wil aanpakken, moet de context veranderen. Onze omgeving moet ons continu prikkelen om te bewegen. Dat kan heel goed binnen een bedrijf. Gedragsverandering vindt namelijk het beste plaats binnen een captive audience een plek waar veel mensen samen zijn. Veel bedrijven hebben verhoogde bureaus. Bij Banco Santander werken ze binnenkort een deel van de tijd niet meer zittend, maar staand. Snel terugverdiend Ook specifieke gezondheidsprogramma s voor medewerkers werpen hun vruchten af. Ze leveren niet 23

13 24 interview WILLEM VAN MECHELEN alleen een positieve bijdrage aan de gezondheid van de werknemers, maar leveren ook werkgevers het nodige WILLEM VAN MECHELEN Prof. dr. Willem van Mechelen (1952) is als hoogleraar Sociale Geneeskunde, in het bijzonder de bedrijfs- en sportgeneeskunde, verbonden aan het VU medisch centrum in Amsterdam. Hij geeft onder andere leiding aan een groep van vijftig onderzoekers op het terrein van arbeid, sport, lichamelijke activiteit en gezondheid. Hij bekleedt verschillende functies binnen het VUmc. Zo is hij hoofd van de afdeling Sociale Geneeskunde, co-directeur van het EMGO+ (Institute for Health and Care Research), voorzitter van het Onderzoekscentrum TNO VUmc en directeur van het VUmc spin-off bedrijf Evalua Nederland B.V. op. Van Mechelen becijferde in diverse onderzoeken het rendement van gezondheidsprogramma s. Een voorbeeld is een onderzoek onder bouwvakkers dat de gezondheid en het werkvermogen moest bevorderen. Bij de interventie werd gekeken hoe de balans tussen fysieke belasting en herstel verbeterd kon worden en de eigen grip op het werk vergroot. De kosten van dit programma bedroegen 118 euro per bouwvakker. Iedere euro die de werkgever erin investeerde leverde 6,40 euro op. Een ander voorbeeld is een specifieke training van KLM aan het personeel als secundaire preventie voor rugklachten. De investering werd bij mensen met subacute rugklachten met factor twaalf terugverdiend. In een ander onderzoek bij mensen met chronische rugklachten zelfs met factor 26. Als het gaat om vitaliteitsprogramma s, dan hebben zorgverzekeraars ook een rol te vervullen. Van Mechelen: Iedere euro die een bedrijf investeert in beweging, levert een besparing tussen de 2,5 tot 4 euro op. Zorgverzekeraars kunnen hierin samen met bedrijven optrekken. Op de lange termijn bespaar je daarmee directe medische kosten en indirecte loondervingskosten. Voorwaarde is dat verzekeraars nu al willen investeren, ook al duurt het vijf tot tien jaar voor het hen in financieel opzicht iets oplevert. In gebouwen en buurten Een andere manier om gedragsverandering op gang te brengen, is de inrichting van gebouwen. Van Mechelen: Gezondheid mag een veel prominentere rol krijgen in de architectuur. Hoe langer medewerkers erover doen om van A naar B te komen, hoe beter. Daarbij is het natuurlijk zaak om zo vaak mogelijk de trap te nemen. Maar daar hoeft het volgens de hoogleraar niet bij te blijven. Hij ziet ook kansen in woonwijken. Medio 2005 tot najaar 2006 was Van Mechelen betrokken bij een onderzoek naar beweegpatronen in Amsterdamse buurten. Daaruit kwamen twee belangrijke conclusies. De eerste: bewoners van klassieke stadswijken lopen in het dagelijks leven meer dan bewoners van naoorlogse stadswijken. Daar kan bijvoorbeeld voor de deur veel moeilijker geparkeerd worden, waardoor bewoners minder snel de auto pakken om een boodschapje te doen. De tweede conclusie: in buurten waar meer bewogen wordt, is het aantal mensen met (ernstig) overgewicht kleiner. Van Mechelen: Het beweegpatroon en de daaraan gerelateerde BMI-waarden hebben deels te maken met de stedenbouwkundige opbouw van de wijken. Je kunt in de inrichting of herstructurering van een wijk gezondheid een prominente plek geven door beweging per voet of Roken is abnormaal gedrag geworden. Die omslag hebben we ook nodig om weer in beweging te komen. DRIE KEER MINDER STILZITTEN Minder stilzitten. Het is makkelijker te bereiken dan je wellicht dacht. Drie voorbeelden van Van Mechelen: 1) Van A naar B op je werk? Kies voor de langste weg. 2) Kun je kiezen voor de roltrap of trap? Neem de trap. 3) Parkeer je auto niet voor je deur. Dan pak je minder snel de auto voor een boodschapje. fiets te stimuleren. Bij de ontwikkeling van een nieuw gebied is een Milieu Effecten Rapportage de MER verplicht. Waarom geen GER, een Gezondheids Effecten Rapportage? Van Mechelen vindt dat de overheid zich meer met de maatschappelijke gezondheidsproblematiek zou moeten bemoeien. Rond obesitas, diabetes en vergrijzing reageert de overheid nog veel te slap. Een gevaarlijk kruispunt wordt zo snel mogelijk voorzien van een verkeerslicht, maar het probleem van lichamelijke inactiviteit wordt slechts mondjesmaat aangepakt. Stappenteller op recept Daarnaast pleit Van Mechelen ervoor sporten en beweging meer in te zetten in de medische wereld. In het buitenland zijn daar goede voorbeelden van. De Amerikaanse zorgorganisatie Kaiser Permanente heeft een programma waarin patiënten bij het eerste consult een stappenteller meekrijgen. Bij het volgende consult wordt de stappenteller er weer bij gehaald. Zo krijgt de component beweging een hele prominente rol in het behandelplan. In Zweden kun je een stappenteller halen bij de apotheek. Bewegen krijg je daar dus letterlijk op recept. Ook sportscholen kunnen beweging nog verder stimuleren. Van Mechelen: In Zuid-Afrika sparen veel mensen bij de sportschool vitality points air miles die je krijgt na inspanning. Een concept dat hier goed zou kunnen slagen. Nederlanders zijn zegeltjesspaarders. Volgens Van Mechelen is Nederland best in beweging te krijgen. Neem de huidige maatschappelijke status van roken. Enkele jaren geleden was de slogan roken, dat lossen we samen wel op. Dat is nu gelukkig niet meer zo. Roken is abnormaal gedrag geworden. Een vergelijkbare omslag hebben we nodig als het gaat om bewegen. 25

14 26 utrechts landschap PARK VLIEGBASIS SOESTERBERG Bezienswaardigheden Utrechts Landschap Drie keer genieten van natuur (en cultuur) ALLES OVER DE MILITAIRE GESCHIEDENIS VAN NEDER- LAND ZIE JE TERUG IN DIT MUSEUM ONVZ + NATUUR Voor elke verzekerde die zich aansluit bij het Landschapscollectief doneert ONVZ jaarlijks 24 euro aan Utrechts Landschap. De verzekerde profiteert bovendien van een aantrekkelijke premiekorting. landschapscollectief Waar geniet Saskia van Dockum, directeur Utrechts Landschap, van de natuur? Drie bezienswaardigheden die je niet mag missen. Kasteel Loenersloot: een pareltje langs de A2 Een kasteel zoals een kasteel eruit hoort te zien. De oudste delen van het kasteel dateren uit de dertiende eeuw. Een aantal keer per week kun je het kasteel onder begeleiding bezoeken. Je zult versteld staan van de rijk beschilderde behangsels in de tuin- en eetkamer. En als je de keuken uit de achttiende eeuw binnenstapt, kun je je iets bij het leven op een kasteel voorstellen. Als klap op de vuurpijl kun je bij goed weer de donjon toren beklimmen om over het gebied uit te kijken. Het verrassende park dat bij het kasteel hoort is gerestaureerd en vrij toegankelijk. De Blauwe Kamer bij Rhenen: vrij spel voor de rivier Tussen de resten van een oude steenfabriek aan de oevers van de Nederrijn vind je Konikspaarden, de visarend en bevers. Doordat de rivier hier vrij spel heeft, is dit gebied een paradijs voor vogelliefhebbers. De vogelobservatiehut biedt je een geweldig zicht. Wandelen kun je hier onder Alles over de militaire geschiedenis van ons land zie je terug in dit museum andere met behulp van GPS-routes. Je kunt kiezen voor wandeltochten van 3 of 4,5 kilometer, eventueel te koppelen aan een langere route over de Grebbeberg. Park Vliegbasis Soesterberg en het Nationaal Militair Museum: geschiedenis in de natuur Op deze bijzondere plek in Soesterberg stond jarenlang alles in het teken van vliegveiligheid. Omdat een teveel aan vogels gevaar zou opleveren voor de straaljagers, werd het gras kort en schraal gehouden. Het gevolg is dat je nergens anders in Nederland zoveel veldleeuweriken vindt als hier. De plek is teruggegeven aan de natuur, met respect voor de geschiedenis. Shelters, bunkers, iglo s en start- en landingsbanen zijn bewaard gebleven. Alles over de militaire geschiedenis van ons land zie je terug in het Nationaal Militair Museum. Een museum van wereldformaat. 27

15 28 zorg WKZ KINDERTHEATER Kindertheater WKZ Veertien jaar Kindertheater Het Kindertheater van het Wilhelmina Kinderziekenhuis krijgt het al veertien jaar elke week voor elkaar. Elke woensdagmiddag kunnen patiënten op de tribune of vanuit hun bed via een live televisieverbinding een ONVZ EN WKZ Het WKZ heeft als een van de weinige workshop of voorstelling bijwonen. Samen met hun vrienden en ouders. medische instellingen in Nederland een professionele amusementsafdeling voor kinderen. ONVZ sponsort het Kindertheater nu een aantal jaar op structurele basis. Tuyt: Als je de kinderen zo serieus neemt als wij kun je eigenlijk niet volledig drijven op vrijwilligers, en professionals kosten geld. Het potje van het ziekenhuis gaat logischerwijs vooral op aan medische zorg. Gelukkig verkeren wij in de luxepositie dat we dankzij sponsoring van onder andere ONVZ onze doelen kunnen realiseren. Met je ogen knipperen Ik vind het mooi om te zien hoe enthousiast kinderen worden van onze voorstellingen, zegt Ewout Tuyt, coördinator van het Kindertheater. Ze zijn even weg van alles. Als de verhalenvertellers, Cliniclowns, goochelaars en muzikanten na afloop nog naar de afdelingen komen, ontstaan er soms ontroerende momenten. Een muzikant ging langs bij een kind dat ver achter was in haar ontwikkeling. Ze reageerde nog nauwelijks op prikkels, blikt Tuyt terug. Hij vroeg haar of ze aan wilde geven of ze iets mooi vond door met haar ogen te knipperen. De ouders dachten dat dit nooit ging lukken, maar het lukte wél. Prachtig om te zien hoe blij we deze mensen konden maken door ontspanning te bieden. Rijden in een Ferrari Als je zoals het Kindertheater álle kinderen van drie tot achttien jaar wilt vermaken, is het samenstellen van je cultuuragenda best een uitdaging. Tuyt: We vragen ons af: wat voor uitstapje zou je normaal in de stad willen doen? We proberen verwachtingen te overtreffen, zodat het voor de patiëntjes écht een positief uitstapje is en ze écht even afgeleid zijn. Door ze in een Ferrari te laten rijden, een workshop chocolade maken te organiseren of een voorstelling van de bekende poppenspeler Lejo te regelen. Als we een workshop loombandjes maken organiseren, nodigen we de Nederlands kampioen uit. Al vinden kinderen bingo gewoon ook erg leuk. Mijn droom Of zijn theater daadwerkelijk bijdraagt aan het lichamelijk herstel, dát durft Tuyt niet te zeggen. Dat valt moeilijk te meten, maar het blijkt wel uit Amerikaans onderzoek. Wij zijn er in elk geval van overtuigd dat we goeddoen. Dat zie ik aan al die lachende gezichten van kinderen en hoor ik van ouders die samen met hun kinderen weer eens wat leuks kunnen doen. Daarom hoop ik dat meer ziekenhuizen een programma als het onze gaan ontwikkelen en dat daar een landelijk fonds voor komt zoals dat van de Cliniclowns. Dat de kracht van ontspanning verder wordt verspreid binnen Nederlandse ziekenhuizen. Ja, dat is mijn droom. 29

16 30 profiel ALTERNATIEVE ZORGVERLENERS Profiel van zorgverleners Alternatief in vorm komen Iedereen denkt aan de huisarts wanneer het gaat om zorg. Maar zorg is veel meer. Wie zorgt ervoor dat Nederland in vorm komt? Drie zorgverleners, een haptotherapeut, een osteopaat en een paramedisch fitnesstrainer, over vorm. Bert Adolfsen van Haptoptherapie Bert Adolfsen in Zwolle is haptotherapeut JE KUNT LEREN VITAAL OM TE GAAN MET TEGENSLAGEN Vorm is meer dan lichaam, het draait ook om geest. Namelijk om veerkracht, het vermogen om met tegenslag om te gaan. In onze maatschappij heerst het idee dat geluk maakbaar is, maar dat is het niet. We kunnen wel leren vitaal om te gaan met tegenslagen. Mensen komen bij mij binnen met klachten als gespannenheid, burn-out, futloosheid, het gevoel op halve kracht te leven. Ze lopen vast. In plaats van stil te staan bij de oorzaak, gaan ze harder werken of keren ze zich verder terug in zichzelf. De mensen die ik begeleid, hebben vaak problemen met het voelen van grenzen en daarnaar te handelen. Vaak zit er angst onder, wat zich laat voelen in spanningsklachten zoals hyperventilatie. Mijn behandeling is erop gericht mensen in contact te brengen met zichzelf. Hen te laten voelen dat ze goed zijn zoals ze zijn. Daarbij maak ik gebruik van verschillende ervaringsgerichte contactoefeningen, waaronder aanraking. Wat voel je in je lijf als ik dichterbij kom? Zet je je hakken in de grond? Houd je je adem in? Zet je je schrap? Daar praten we verder over: herken je dat ook in het dagelijks leven? Bij wie zijn mogelijkheden en grenzen kent, kan tegenslag een prikkel tot groei zijn. 31

17 32 profiel ALTERNATIEVE ZORGVERLENERS Marlous Bos van Marlous Bos Osteopathie in Putten is osteopaat d.o. NORMAAL GESPROKEN IS HET ZELFHERSTELLEND VERMOGEN VAN HET LICHAAM GROOT Vorm is voor iedereen anders. Een topsporter is anders in goede vorm dan iemand met een zittend beroep. Binnen de osteopathie speelt beweeglijkheid van weefsel een belangrijke rol. Alle weefsels in het lichaam botten, spieren, organen, bloedvaten, zenuwweefsel en hersenen staan in relatie tot elkaar. Als er ergens in het lichaam een verminderde beweeglijkheid van weefsel optreedt, kunnen er allerlei klachten ontstaan. Bij mij kloppen mensen met klachten aan het bewegingsapparaat aan. Chronische klachten als lage rugpijn en nekpijn, maar ook hoofdpijn, buikpijn of onbegrepen pijnen. Kinderen hebben gewrichtsproblemen of gedrags- en leerproblemen; baby s reflux of een voorkeurshouding. Steeds vaker komen mensen met acute klachten langs. Sporters met een spierscheurtje bijvoorbeeld. Het zelfherstellend vermogen van het lichaam is groot. Ik zoek uit waarom dat nu niet het geval is. De oorzaak ligt in trauma s in het lichaam: blessures, operaties, doorgemaakte ziektes. Ik heb een wetenschappelijke aanpak en ga uit van de klassieke anatomie, neurologie, fysiologie en embryologie het ongeboren leven. In aanvulling op mijn behandeling adviseer ik rek-, kracht-, stabiliteits- en ademhalingsoefeningen. Of raad ik aan in beweging te komen. Letterlijk én figuurlijk, want ook voeding of stressmanagement kunnen helpen om weer in vorm te komen. Jeroen Hiele is paramedisch fitnesstrainer bij Hiele Personal Training bij Sportiom in Den Bosch SOMMIGE KLANTEN ZIJN NOG NIET TOE AAN EEN GEZONDE LEVENSSTIJL In vorm komen: het lijkt zo simpel. Maar dat is het niet. Het is een kwestie van jezelf een andere levensstijl aanmeten en daarvoor is intrinsieke motivatie noodzakelijk. Ik probeer mijn klanten zoveel mogelijk te inspireren tot een gezonde levensstijl. Door ze te laten inzien dat het op zoveel fronten ongezond is om na een werkdag met een zak chips voor de televisie te ploffen of tot s avonds laat met de ipad in de weer te zijn. Deze gewoonten leiden tot een verkeerd slaappatroon en slechte eetgewoonten. Als paramedisch fitnesstrainer ben ik er eigenlijk om klachten te voorkomen, maar in de praktijk kloppen mensen vaak pas bij me aan wanneer ze klachten hebben. Veelvoorkomende klachten zijn: energiegebrek tot uitputting aan toe, stressgerelateerde klachten, een burn-out, overgewicht, en nek-, schouder-, rugen elleboogklachten. Ik doe onderzoek naar de oorzaak van de klachten, waarbij ik op zoek ga naar zwakke schakels in het lichaam. Lage rugklachten kunnen bijvoorbeeld uit onderontwikkelde bilspieren voortkomen. Ik zie ze vaak bij mensen met zittende beroepen die weinig bewegen. Trainen is dan de oplossing. Sommige klanten zijn er nog niet aan toe om een gezonde levensstijl aan te nemen. Die zie ik op den duur weer terug in mijn praktijk. Anderen krijgen de smaak te pakken. Gelukkig krijg ik dat dankzij Facebook steeds vaker mee. 33

18 34 service OVER ONVZ OVER ONVZ EXCUSES ONVZ REISARTS Social media Eind 2014 hebben meer Nederlanders dan ooit SOCIAL tevoren gekozen voor de Volgt u ONVZ al vrijekeuzeverzekering van op social media? U ONVZ. Tegelijkertijd rondden vindt op Facebook we de overgang naar een en Twitter nuttige nieuw administratiesysteem weetjes. Ook kunt u af. Het nieuwe hier vragen stellen. administratiesysteem werkte Wij geven u, tijdens helaas nog niet zoals we graag kantooruren, zo snel hadden gezien. Hierdoor mogelijk een reactie. was de kwaliteit van onze dienstverlening niet van het niveau dat u van ons gewend bent. Het kan zijn dat u langer moet wachten op een reactie 4 VERNIEUWINGEN MIJNONVZ De afgelopen tijd is uw persoonlijke online omgeving MijnONVZ stap voor stap facebook.com/onvz op uw . Declaraties kunt aangepast om u nóg beter van dienst te zijn bij uw zorgverzekeringszaken. Neem af u als altijd online inzien op en toe een kijkje op MijnONVZ om dit te ervaren! MijnONVZ. We werken er hard aan om de problemen op te lossen. 1. Meer details medische gegevens met uw MijnONVZ-account, dan ziet u geen gedetailleerde informatie meer bij Ook dit jaar kunt u tijdens uw vakantie een beroep doen op de ONVZ ReisArts. Wel zo gemakkelijk in het buitenland. verpleegkundigen en artsen. De ONVZ ReisArts is het hele jaar door bereikbaar en de medewerkers spreken Nederlands. twitter.com/onvz Om u beter inzicht in de zorgkosten te geven, staat er meer detailinformatie bij uw medische gegevens. U kunt zo uw medische gegevens. 3. Uw verzekering digitaal Stel, uw kind krijgt buikgriep, huiduitslag of komt met een pijnlijke duim uit het zwembad. Of u moet opeens naar een Let op: deze service is gratis, maar u betaalt wel de gesprekskosten om naar Nederland te bellen. tweet! ook makkelijker controleren of de in U kunt uw verzekeringszaken volledig ziekenhuis, maar u kent de omgeving rekening gebrachte kosten juist zijn. De online regelen. Wilt u papieren niet goed. De ONVZ ReisArts helpt u ONVZReisarts +31 (0) Kies uitbreiding van gegevens geldt voor polisbladen en declaratiespecificaties telefonisch verder bij (niet-spoedeisende) in het belmenu voor optie drie. U vindt zorgkosten die gemaakt zijn vanaf 1 niet langer op papier toegestuurd gezondheidsvragen. Het team bestaat het telefoonnummer ook in de app en januari krijgen? Dan kunt u zich afmelden via uit ervaren en deskundige hulpverleners, op uw Zorgpas. 2. Andere inlogmethode uw MijnONVZ-account. U ontvangt uw polisblad dan voortaan in uw mailbox. BETALEN MET IDEAL Door een nieuwe maatregel die is ingevoerd door alle zorgverzekeraars, is het inloggen voor gebruikers van MijnONVZ per 1 april 2015 nog veiliger. Ook wij vinden het beveiligen van uw persoonlijke gegevens erg belangrijk. Uw declaratiegegevens vindt u op MijnONVZ. 4. Online service Benieuwd naar de status van uw online declaratie? We kunnen u per , ONVZ is dit jaar gegroeid naar bijna ADVIESPANEL ONVZ ONVZ doet er alles aan om het u zo Paul de Topgebaar van service desk na kleine, snel gecorrigeerde fout. #onvz Voortaan kunt u naast Als u al uw gegevens wenst te blijven sms of uw MijnONVZ-account op de verzekerden. Dat is een groei goed mogelijk naar de zin te maken. #zorgverzekeraar automatische incasso en zien, bent u nu verplicht om in te loggen hoogte houden. Het enige wat u hoeft van ruim vijf procent. Wij zijn erg blij Toch kan het altijd beter, daar zijn wij ons acceptgiro ook betalen via met DigiD en een extra controle via sms. te doen is uw declaratie te uploaden en dat u bij ons bent gebleven of juist dit van bewust. Heeft u daarvoor ideeën? ideal. U ontvangt uw factuur Heeft u nog geen DigiD-account met de belangrijkste gegevens in te vullen. jaar voor ons heeft gekozen. Natuurlijk Of ziet u dingen die effectiever kunnen? dan niet meer per post, maar sms-functie, vraag deze dan eenvoudig Vervolgens hoort u van ons over de staan ook in 2015 keuzevrijheid en Word dan lid van het ONVZ Adviespanel per . Ook betalen via aan op Digid.nl. Dan heeft u snel weer afhandeling. Ook handig: download klanttevredenheid voorop bij ONVZ. en deel uw mening met ons. U meldt ideal? Ga naar MijnONVZ en volledige toegang tot MijnONVZ. Maakt de ONVZ-app op uw smartphone en zich aan bij het ONVZ Adviespanel via geef het aan bij Uw gegevens. u geen gebruik van DigiD maar logt u in declareer nu nog eenvoudiger. 35

19 36 lekker leven MICHEL DUTRÉE Het is meestal hollen of heel hard hollen Er zijn ook andere mogelijkheden dan sporten om in vorm te blijven. Michel Dutrée blijft fysiek en geestelijk fit met behulp van zijn honden. Hoe blijf je in vorm? Door zoveel mogelijk eropuit te gaan met de honden. Doordeweeks doet mijn vrouw het meeste werk, maar in het weekend ga ik veel met de honden lopen. Ook gaan mijn vrouw en ik dan samen naar jachttraining met onze honden. Als je een hond iets wilt leren, moet je er met je volle aandacht bij zijn. Dat zorgt ervoor dat mijn hoofd echt helemaal leeg is na een training. Soms zie ik ineens de oplossing voor een probleem waar ik al langer mee rondloop. Kun je ook ontspannen zonder sport? Door te korte achillespezen vielen sporten als hardlopen, voetballen en tennissen in mijn jeugd al af. Wel heb ik jarenlang paardgereden, maar dat kostte me uiteindelijk te veel tijd. De honden zijn mijn sport. Ook zijn we puppypleeggezin voor KNGF-geleidehonden. De pups blijven een jaar bij ons, waarna ze worden opgeleid als geleidehond. Inmiddels kennen we veel blinde mensen met een geleidehond en het is heel bijzonder om te zien hoe een hond hun leven verrijkt. Hoe belangrijk is ontspanning voor je? Iedere ochtend zeg ik tegen mezelf: dit wordt een mooie dag. In dit vak weet je nooit wat de dag brengt, maar het is meestal hollen of heel hard hollen. Dan is een positieve instelling onmisbaar. Gelukkig word ik enthousiast van ingewikkelde problemen. En als ik aan het einde van een lange werkdag afgedraaid dreig te raken, zet ik in mijn werkkamer een mooie Bach-cantate op. MICHEL DUTRÉE (56) Was: 8,5 jaar directeur van Nefarma, brancheorganisatie van farmaceutische bedrijven Is: op zoek naar een nieuwe bestuurlijke uitdaging in de gezondheidszorg Woont: samen met zijn vrouw, twee kinderen en twee honden Bij ONVZ: sinds 2014

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING LESMODULE VMBO LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 WAT ZIJN HERSENEN? VRAAG WAT ZIJN HERSENEN PRECIES? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE? DENKOEFENING WAAR- VOOR GEBRUIK JE OP DÍT MOMENT JE HERSENEN? DENKOEFENING KUN

Nadere informatie

5 Daags Afvalprogramma

5 Daags Afvalprogramma 5 Daags Afvalprogramma Dag 1 Dieetsnel.nl De eerste dag van mijn dieet is aangebroken, het zal je vast meevallen wat er vandaag op het menu staat! s Morgens 2 crackers met melk, s middags 2 boterhammen

Nadere informatie

Met het hele gezin gezond het nieuwe jaar in

Met het hele gezin gezond het nieuwe jaar in Met het hele gezin gezond het nieuwe jaar in LINDA AMMERLAAN KINDERVOEDINGSCOACH Inleiding Wie ben ik? Als moeder van 2 kinderen weet ik hoe lastig het is om in deze tijd je kinderen gezond te laten opgroeien.

Nadere informatie

Voedingsschema. Believe in. 12 sep t/m 18 sep FUNCTIONEEL FIT

Voedingsschema. Believe in. 12 sep t/m 18 sep FUNCTIONEEL FIT Voedingsschema FUNCTIONEEL FIT 12 sep t/m 18 sep Believe in GEZONDE LEVENSSTIJL Je bent nu in je bezit van een gezond voedingsschema. Dit voedingsschema helpt jou om de dagelijkse structuur en planning

Nadere informatie

Sporten Hoe begin je en hoe houd je het vol?

Sporten Hoe begin je en hoe houd je het vol? Sporten Hoe begin je en hoe houd je het vol? De norm is om elke dag minimaal een half uur te bewegen. Veel mensen weten dat sporten gezond is en nemen zichzelf steeds weer voor om het op te pakken. Maar

Nadere informatie

Voedingsschema. Believe in. 5 sep t/m 11 sep FUNCTIONEEL FIT

Voedingsschema. Believe in. 5 sep t/m 11 sep FUNCTIONEEL FIT Voedingsschema FUNCTIONEEL FIT 5 sep t/m 11 sep Believe in GEZONDE LEVENSSTIJL Je bent nu in je bezit van een gezond voedingsschema. Dit voedingsschema helpt jou om de dagelijkse structuur en planning

Nadere informatie

Ontdek gerechten die écht wat voor je doen!

Ontdek gerechten die écht wat voor je doen! Ontdek gerechten die écht wat voor je doen! Voor meer Vitaliteit, een Hoge Energie en een Helder Hoofd Start met het Andere Ontbijt Nicky Beentjes PS De 5 elementen... Voor mij bekend uit de Feng Shui

Nadere informatie

ZORGELOOS OP UITJE, VOOR OUDERS EN BEGELEIDING VAN AUTISTISCHE KINDEREN

ZORGELOOS OP UITJE, VOOR OUDERS EN BEGELEIDING VAN AUTISTISCHE KINDEREN ZORGELOOS OP UITJE, VOOR OUDERS EN BEGELEIDING VAN AUTISTISCHE KINDEREN Inhoud: - Zorgeloos op uitje -Wat is autisme? - Wat houd een uitje precies in? - 15 TIPS om uw uitje tot een succes te maken Marinka

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn?

Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn? 1 Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn? De 20 fabels en feiten over afslanken Be-Slank Copyright 2011 Be-Slank.nl Alle rechten voorbehouden. 2 Feiten en Fabels: Frisdrank

Nadere informatie

WAT HEBBEN WE GEMETEN? Inner Scan Body Composition

WAT HEBBEN WE GEMETEN? Inner Scan Body Composition HERBALIFE FITCHECK WAT HEBBEN WE GEMETEN? Inner Scan Body Composition % LICHAAMSVET Wie wil je worden? Waar ben je nu? % LICHAAMSVET Vrouw 20-39 Leeftijd 40-59 60-79 Man 20-39 Leeftijd 40-59 60-79 Te laag

Nadere informatie

Het koken en eten mag je zelf doen, maar ik begeleid je daarbij. Stap voor stap.

Het koken en eten mag je zelf doen, maar ik begeleid je daarbij. Stap voor stap. Het koken en eten mag je zelf doen, maar ik begeleid je daarbij. Stap voor stap. EET PALEO 3 Inhoudsopgave Inleiding 6 Mijn Paleo verhaal 8 De 7 stappen in het kort 12 Stap 1 Richt je op de praktijk 14

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

Fit na de zomer! Haal nog meer uit je sportroutine met dit E-book!

Fit na de zomer! Haal nog meer uit je sportroutine met dit E-book! Fit na de zomer! Haal nog meer uit je sportroutine met dit E-book! INTRO Met de lessen van WorkOutDoor werk je het gehele jaar door aan je kracht, lenigheid, flexibiliteit en conditie. Dit inspiratie E-book

Nadere informatie

BURN- OUT RISICO CHECK

BURN- OUT RISICO CHECK BURN- OUT RISICO CHECK Vul onderstaande vragenlijst in door ja of nee aan te kruisen. VRAAG JA NEE 1 Nemen jij en je gezin s ochtends rustig de tijd om op te staan en goed te ontbijten? 2 Zie je vaak tegen

Nadere informatie

Met brood in balans Gezond afvallen Doe het broodwisseldieet

Met brood in balans Gezond afvallen Doe het broodwisseldieet Met brood in balans Gezond afvallen Doe het broodwisseldieet Een goed gewicht Ben je ook een van die miljoenen Nederlanders die worstelen met de weegschaal? Of je nu een paar kilo wilt afvallen of juist

Nadere informatie

De 5 stappen om goede voornemens te laten slagen

De 5 stappen om goede voornemens te laten slagen De 5 stappen om goede voornemens te laten slagen Op 1 januari worden volop goede voornemens gemaakt. We willen stoppen met roken, afvallen, meer bewegen, gezonder leven en ga zo maar door. Afvallen is

Nadere informatie

Gezond/onbewerkt eten (clean eating) VS. If It Fits Your Macro s (IIFYM)

Gezond/onbewerkt eten (clean eating) VS. If It Fits Your Macro s (IIFYM) Gezond/onbewerkt eten (clean eating) VS. If It Fits Your Macro s (IIFYM) Op je voeding letten, gezond eten of diëten hoe je het ook noemt, het moet wel leuk blijven! If It Fits Your Macro s is daar bij

Nadere informatie

Zonder dieet lekkerder in je vel!

Zonder dieet lekkerder in je vel! Zonder dieet lekkerder in je vel! Vijf vragen en vijf stappen om te ontdekken hoe je jouw eetpatroon kunt veranderen en succesvol kunt afvallen. Overgewicht neemt ernstige vormen aan, veel volwassenen

Nadere informatie

Strakke Buik Geheimen Marijke Helswieg

Strakke Buik Geheimen Marijke Helswieg Download De Nieuwste Versie! Dit is versie 1.1, download nu direct de nieuwste versie op: http://www.afslankenmetmarijke.nl Stop Met Alleen Je Buik Trainen Als Je Van Je Buik Vet Af Wilt!! Tot nu toe zijn

Nadere informatie

lyondellbasell.com Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid

lyondellbasell.com Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid Verander je keuzes, verander je leven Deze presentatie heeft als doel om u betere beslissingen te laten nemen m.b.t. voeding om zo uw gezondheid te verbeteren. Belangrijke

Nadere informatie

7 Gezondheids Hacks Handige Tips Die Je Meteen Kan Toepassen

7 Gezondheids Hacks Handige Tips Die Je Meteen Kan Toepassen 7 Gezondheids Hacks Handige Tips Die Je Meteen Kan Toepassen 7 Gezondheids Hacks Ik zal eerlijk met je zijn. Afvallen is één van de moeilijkste dingen die je kan doen als mens. Waarom? Omdat ons lichaam

Nadere informatie

Gewichtstoename bij behandeling van kanker

Gewichtstoename bij behandeling van kanker Gewichtstoename bij behandeling van kanker Albert Schweitzer ziekenhuis Januari 2012 Pavo 0915 Inleiding U bent tijdens uw behandelingen tegen kanker ongewenst in gewicht aangekomen. In deze folder leggen

Nadere informatie

Door Jesse van der Velde. www.jessevandervelde.com. Copyright 2011 Jesse van der Velde (Online Personal Trainer) www.jessevandervelde.

Door Jesse van der Velde. www.jessevandervelde.com. Copyright 2011 Jesse van der Velde (Online Personal Trainer) www.jessevandervelde. Door Jesse van der Velde www.jessevandervelde.com Disclaimer De oefeningen, trainingen, adviezen en instructies in deze PDF zijn gemaakt voor gezonde en blessurevrije mensen. Wanneer u een fysieke beperking,

Nadere informatie

ook altijd in beweging? dé specialist in arbeid en gezondheid

ook altijd in beweging? dé specialist in arbeid en gezondheid ook altijd in beweging? dé specialist in arbeid en gezondheid Test: Beweeg jij voldoende? 1. Wat is beter: iedere dag een half uur achter elkaar bewegen, of 3 keer 10 minuten bewegen verspreid over de

Nadere informatie

Kinderen en een gezond gewicht

Kinderen en een gezond gewicht Kinderen en een gezond gewicht Gezond eten en bewegen Met de tips in deze folder werk je aan een gezond gewicht voor je kind. Onze adviezen richten zich op gezond eten en drinken, de juiste (eet)opvoeding

Nadere informatie

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Afdeling revalidatie mca.nl Inhoudsopgave Wat is chronische pijn en vermoeidheid? 3 Chronische pijn en vermoeidheid bij tieners 4 Rustig aan of toch

Nadere informatie

Afvallen, hoe doe ik dat?

Afvallen, hoe doe ik dat? Afvallen, hoe doe ik dat? Voeding & Dieet Mensen met aandacht Afvallen, hoe doe ik dat? U of uw arts vinden het belangrijk dat u gaat afvallen. Tijdens het consult met de diëtist zult u hiervoor uw persoonlijke

Nadere informatie

Vakantie vitamines: hoe voorkom je vakantie kilo s? Jantine Blaauwbroek Diëtist

Vakantie vitamines: hoe voorkom je vakantie kilo s? Jantine Blaauwbroek Diëtist Vakantie vitamines: hoe voorkom je vakantie kilo s? Jantine Blaauwbroek Diëtist Inhoud 1 Vakantiebestemmingen 2 Wat is gezonde voeding? 3 Energieleveranciers en functies 4 Energiebalans op vakantie 5 Weet

Nadere informatie

http://www.dieetwijzer.com/gezondegewoontes

http://www.dieetwijzer.com/gezondegewoontes Door Jesse van der Velde http://www.dieetwijzer.com/gezondegewoontes Disclaimer De oefeningen, trainingen, adviezen en instructies in deze PDF zijn gemaakt voor gezonde en blessurevrije mensen. Wanneer

Nadere informatie

Inhoud Hoe BRAVO ben jij?

Inhoud Hoe BRAVO ben jij? Inhoud Hoe BRAVO ben jij? Inleiding 2 De behandeling van een aandoening 2 Medicijnen 2 Leefstijl 5 Een verergering van je klachten 6 Jouw behandelplan 8 Bewegen 8 Roken 8 Alcohol en voeding 8 Ontspanning

Nadere informatie

Te licht. Tips als uw kind niet wil eten. Eet- en beweegkalender

Te licht. Tips als uw kind niet wil eten. Eet- en beweegkalender Te licht Bij kinderen is het lastig om aan te geven wanneer er sprake is van ondergewicht. Uw kind kan heel veel eten en toch ondergewicht hebben. Dit kan komen door een groeispurt, of door veel sporten.

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Vooraf. In dit boekje vind je allerlei tips die je helpen gezond te blijven en je prettig te voelen. Tips voor iedereen en voor elk moment van de dag.

Vooraf. In dit boekje vind je allerlei tips die je helpen gezond te blijven en je prettig te voelen. Tips voor iedereen en voor elk moment van de dag. Zo blijf je fit! Vooraf Gezond blijven. Je prettig voelen. Je leven lang. Wie wil dat niet? Maar gezond blijven gaat niet vanzelf. Daar moet je wel wat voor doen. Door aandacht te hebben voor je gezondheid.

Nadere informatie

Winnen door Voeding Woensdag 2 april 2014

Winnen door Voeding Woensdag 2 april 2014 Winnen door Voeding Woensdag 2 april 2014 CVO t Gooi Wat zie je? Spier: Huid: Bot: Bloed: Vet: Pezen: vocht, eiwit, koolhydraten, mineralen, vitamines vocht, eiwit mineralen vocht, eiwitten, vitamines

Nadere informatie

IN TOPVORM TIJDENS YEAR_END

IN TOPVORM TIJDENS YEAR_END IN TOPVORM TIJDENS YEAR_END 4 TIPS voor een TOP jaarafsluiting 2014 Anja Lefeber Vit4Life 2 Dank je voor je interesse in dit e-book! Hartelijk bedankt voor het downloaden van mijn e-book In topvorm tijdens

Nadere informatie

Bobbie is net vier geworden, o, wat is hij alweer groot. Hij mag nu naar de basisschool. met schooltas, fruit en brood.

Bobbie is net vier geworden, o, wat is hij alweer groot. Hij mag nu naar de basisschool. met schooltas, fruit en brood. Bobbie is net vier geworden, o, wat is hij alweer groot. Hij mag nu naar de basisschool met schooltas, fruit en brood. Zijn ontbijtje staat al klaar: een boterham of bordje pap, met daarbij een glaasje

Nadere informatie

Workshop Korfbal & Voeding: maximaal effect door minimale aanpassingen. Miracle Performance

Workshop Korfbal & Voeding: maximaal effect door minimale aanpassingen. Miracle Performance Workshop Korfbal & Voeding: maximaal effect door minimale aanpassingen. Bob ter Haak Miracle Performance Bob ter Haak Eigenaar Miracle Performance Sportdiëtist Bewegingsdeskundige Docent Sport Fietsen

Nadere informatie

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Waarom eet je eigenlijk? Je krijgt er energie van! Energie heb je nodig alle processen in je lichaam b.v. voor lopen, computeren Maar ook

Nadere informatie

Eet gezond, word gezond en val af!

Eet gezond, word gezond en val af! Clean Meals 21 DAGEn CHALLENGE Eet gezond, word gezond en val af! Wetenschappelijk is aangetoond dat de mens in staat is binnen 21 dagen een slechte gewoonte af te leren of juist een goede gewoonte aan

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer -

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon Beste lezer, Ik hoop dat jouw doorzettingsvermogen

Nadere informatie

Vitamines zitten in kleine hoeveelheden in je eten en drinken. Je hebt het halve alfabet aan vitamines: A, B, C, D, E, K.

Vitamines zitten in kleine hoeveelheden in je eten en drinken. Je hebt het halve alfabet aan vitamines: A, B, C, D, E, K. Testlab Er zitten heel veel voedingsstoffen in gezonde producten. Dat hebben jullie in de film gezien. Nou ja gezien? Voedingsstoffen zijn niet zichbaar in producten, maar we kunnen ze wel aantonen. Daar

Nadere informatie

Traintechniek VOEDING VOOR MINIOREN. Coordinator Traintechniek Sylvia de Kort

Traintechniek VOEDING VOOR MINIOREN. Coordinator Traintechniek Sylvia de Kort Traintechniek VOEDING VOOR MINIOREN Coordinator Traintechniek Sylvia de Kort februari 2016 Zwemmen en voeding Je vindt sporten leuk, met name het zwemmen. Je besteed daar veel tijd aan, niet alleen tijdens

Nadere informatie

H.40025.0416. Voedingsadvies voor ouderen met (dreigende) ondervoeding

H.40025.0416. Voedingsadvies voor ouderen met (dreigende) ondervoeding H.40025.0416 Voedingsadvies voor ouderen met (dreigende) ondervoeding Inleiding Een gezond voedingspatroon is voor iedereen van belang. Gezonde voeding levert de energie en de voedingsstoffen die uw lichaam

Nadere informatie

niveau 2, 3, 4 thema 5.5

niveau 2, 3, 4 thema 5.5 niveau 2, 3, 4 thema 5.5 Gezonde voeding Inleiding Wanneer eet je gezond? Hoeveel moet ik dagelijks eten? Wat is een goed lichaamsgewicht? Onder- en overgewicht Inleiding Goede voeding levert de dagelijks

Nadere informatie

Diabetes type 2 en erfelijkheid

Diabetes type 2 en erfelijkheid Diabetes type 2 en erfelijkheid Diabetes type 2 in uw familie? Wie in uw familie Iedereen kan diabetes type 2 krijgen. Diabetes type 2 wordt ook wel ouderdomsdiabetes (of ouderdomssuiker) genoemd. Dat

Nadere informatie

Lekker fit! is goed voor het hele gezin. Jong geleerd is oud gedaan!

Lekker fit! is goed voor het hele gezin. Jong geleerd is oud gedaan! Lekker fit! is goed voor het hele gezin. Jong geleerd is oud gedaan! Ontbijt broodnodig! Veel kinderen slaan s ochtends het ontbijt over. Terwijl het ontbijt juist voor hen misschien wel de belangrijkste

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid Hersenschudding In deze folder vertellen we wat de gevolgen van een hersenschudding kunnen zijn en wat u kunt verwachten tijdens het herstel. Ook geven we adviezen over wat u het beste wel en niet kunt

Nadere informatie

Herbalife Paasbrunch

Herbalife Paasbrunch Herbalife Paasbrunch De lente is aangebroken en op 5 & 6 april is het Pasen! Voor veel mensen een gezellig feest waarbij een lekkere brunch op tafel wordt gezet. Heerlijk natuurlijk! Maar hoe past dit

Nadere informatie

Diabetes Mellitus Type 1. Informatie over diabetes voor kinderen van de basisschool

Diabetes Mellitus Type 1. Informatie over diabetes voor kinderen van de basisschool Diabetes Mellitus Type 1 Informatie over diabetes voor kinderen van de basisschool 1 Hallo! Dit boekje is geschreven voor kinderen op de basisschool die diabetes hebben en voor hun ouders. Hierin vind

Nadere informatie

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2.

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2. Voeding en leefstijl bij en na kanker Malu van Geel Inhoud 1. Voeding van vroeger tot nu 2. Voeding en kanker 3. Aanbevelingen 4. Veel gestelde vragen 1. Voeding van vroeger tot nu 1 Hippocrates Laat voeding

Nadere informatie

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over.

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Pre-diabetes Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Wat is pre-diabetes Pre-diabetes is het stadium vóór diabetes (suikerziekte). Het

Nadere informatie

En hoe blijf jij fit in je hoofd?

En hoe blijf jij fit in je hoofd? En hoe blijf jij fit in je hoofd? boekje-105x105-def.indd 1 30-01-2009 12:05:22 1,2,3,..., 10 stappen boekje-105x105-def.indd 2 30-01-2009 12:05:23 Je lekker in je vel voelen, daar kun je aan werken. Lees

Nadere informatie

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO DEEL 1 DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 In Nederland wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Maar wie bepaalt wat er onderzocht wordt? In het voorjaar van 2015 hebben Nederlanders

Nadere informatie

15 tips om de dag ontspannen te beginnen

15 tips om de dag ontspannen te beginnen 15 tips om de dag ontspannen te beginnen Het is voor werknemers met een drukke agenda vaak moeilijk goed voor hun lichaam te zorgen. Daarom heb je tools nodig om je lichaam en geest te ontspannen. Voor,

Nadere informatie

HET GOEDE VOORBEELD GEVEN

HET GOEDE VOORBEELD GEVEN HET GOEDE VOORBEELD GEVEN 11 adviezen voor een gezonde opvoeding Aan ouders van kinderen tussen de 4-12 jaar ter preventie van overgewicht en obesitas WAAROM Je kind leert door jou na te doen. Geef daarom

Nadere informatie

En hoe blijf jij Fit in je Hoofd?

En hoe blijf jij Fit in je Hoofd? En hoe blijf jij Fit in je Hoofd? 1,2,3,..., 10 stappen Fit in je Hoofd, Goed in je Vel. Je lekker in je vel voelen, daar kun je aan werken. Lees rustig de tien stappen. Ze inspireren je om fit te blijven

Nadere informatie

Inhoudsopgave van de gehele gids:

Inhoudsopgave van de gehele gids: Inhoudsopgave van de gehele gids: 1. Inleiding 2. De rol van werk 3. Talent 3.1 Wat is talent en toptalent? 3.2 Hoe ontstaat een talent? 4. Talent ontdekking: Ontdek je talenten 4.1 Waaraan herken je een

Nadere informatie

En hoe blijf jij fit in je hoofd?

En hoe blijf jij fit in je hoofd? En hoe blijf jij fit in je hoofd? 1,2,3,..., 10 stappen Je lekker in je vel voelen, daar kun je aan werken. Lees rustig de tien stappen. Ze inspireren je om fit te blijven in je hoofd en hebben al heel

Nadere informatie

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Wilhelmina Kinderziekenhuis Wat staat er in deze folder Informatie voor ouders 2 Het medicijn Gammaglobuline onder je huid (subcutaan) 4 Wil je meer

Nadere informatie

Verandering van leefstijl begint toch echt bij jezelf!

Verandering van leefstijl begint toch echt bij jezelf! Verandering van leefstijl begint toch echt bij jezelf! Peter Dona Er is en er wordt steeds meer geschreven, onderzocht en nieuwe methoden bedacht om de leefstijl van werknemers positief te veranderen.

Nadere informatie

Uitleg Zing in 19 mei 2013: Dat is verleidelijk!

Uitleg Zing in 19 mei 2013: Dat is verleidelijk! Uitleg Zing in 19 mei 2013: Dat is verleidelijk! In onze vorige Zing In hebben we het gehad over de druk die op jonge mensen wordt gelegd, op de vaak hoge eisen die we aan hen stellen. Maar niemand is

Nadere informatie

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen!

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen! 1 Wil je wel leren? Opdracht 1a Wat heb jij vanzelf geleerd? 7 Opdracht 1b Van externe naar interne motivatie 7 Opdracht 1c Wat willen jullie graag leren? 8 2 Kun je wel leren? Opdracht 2a Op wie lijk

Nadere informatie

Niels van Loon [Email address]

Niels van Loon [Email address] Niels van Loon [Email address] Bedankt voor je interesse in mijn website en welkom bij de gezondheidscheck. Hieronder volgen enkele vragen, na het beantwoorden ervan geef ik je een advies op basis van

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

Gezonde. voeding en. Eet gevarieerd, vermijd lang stilzitten en beweeg voluit!

Gezonde. voeding en. Eet gevarieerd, vermijd lang stilzitten en beweeg voluit! Gezonde voeding en beweging Eet gevarieerd, vermijd lang stilzitten en beweeg voluit! Alles over gezonde voeding en beweging Voel jij je gezond in je hoofd? www.fitinjehoofd.be of www.noknok.be Wil je

Nadere informatie

Eiwitten. Het is echter zo geschreven dat je er sowieso baat bij hebt. Ook als je geen toertocht gaat rijden.

Eiwitten. Het is echter zo geschreven dat je er sowieso baat bij hebt. Ook als je geen toertocht gaat rijden. Beste wielerfanaat, Wat goed dat je dit boek openslaat. Het bevat een bak aan informatie die je gaat ondersteunen bij de voorbereiding van je toertocht. Dit boek is speciaal geschreven voor jou als sportieve

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out Online Psychologische Hulp 2 Therapieland 3 Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Overspanning & Burn-out van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

Wanneer té dik? Wat is gezonde voeding en wat niet?

Wanneer té dik? Wat is gezonde voeding en wat niet? Wanneer té dik? Iedereen weet dat je gezond moet eten om te leren, te sporten en gezond volwassen te worden. Sommige jongeren worden echter te dik. Dit kan een probleem zijn als je moeite hebt met sporten,

Nadere informatie

Stop met vergelijken. Je bent uniek

Stop met vergelijken. Je bent uniek Stop met vergelijken. Je bent uniek Deze week schrijft Tineke Franssen, een van de wandelcoaches van Het Coach Bureau, het artikel. Vlak voor de zomer rondt zij het wandelcoachtraject af met Hanneke (43).

Nadere informatie

E-zine Voor een Goede lijn

E-zine Voor een Goede lijn Hierbij ontvang je het gratis E-zine voor een Goede lijn, Veel leesplezier! Mijn doel is voor iedereen een gezonde leefstijl mogelijk te maken met een gezond gewicht. Gezond leven met een gezond gewicht

Nadere informatie

Gezonde Mama s & Co: Toolkit voor de verschillende type eters

Gezonde Mama s & Co: Toolkit voor de verschillende type eters Gezonde Mama s & Co: Toolkit voor de verschillende type eters Kun jij de verleiding niet weerstaan als je versgebakken cake ruikt? Ga je eten als je verdrietig, boos, of gespannen bent? Lukt het je niet

Nadere informatie

Gezond eten met pubers

Gezond eten met pubers Gezond eten met pubers Slimme tips voor ouders E-Book uitgegeven door Feel Good Coaching, exploitant van Ladyline Parkstad en Ladyline Sittard Gezond eten met pubers Slimme tips voor ouders Als ouder zie

Nadere informatie

Mindful Eten Cyclus. Héb ik eigenlijk wel honger?

Mindful Eten Cyclus. Héb ik eigenlijk wel honger? Héb ik eigenlijk wel honger? De sociale en emotionele verbindingen met eten, voedsel en diëten zijn in de moderne maatschappij altijd en overal aanwezig. Bij sommige mensen is de relatie die ze hebben

Nadere informatie

Inleiding 3. Introductie.. 4. Stap 1: Herken het moment.. 5. Stap 2: Maak een Game Plan.. 6. Stap 3: Visualiseer het moment.. 7

Inleiding 3. Introductie.. 4. Stap 1: Herken het moment.. 5. Stap 2: Maak een Game Plan.. 6. Stap 3: Visualiseer het moment.. 7 Inhoudsopgave Inleiding 3 Introductie.. 4 Stap 1: Herken het moment.. 5 Stap 2: Maak een Game Plan.. 6 Stap 3: Visualiseer het moment.. 7 Stap 4: Wees in het hier en nu 8,9 Vervolg 10 2 Inleiding Elke

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE ONDERBOUW HAVO/VWO LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE ONDERBOUW HAVO/VWO LEERLING LESMODULE ONDERBOUW HAVO/VWO LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 WANNEER GEBRUIK JE JE HERSENEN? DENKOEFENING WAAR- VOOR GEBRUIK JE OP DÍT MOMENT JE HERSENEN? 1.2 HOE WERKEN JE HERSENEN EN JE ZINTUIGEN SAMEN?

Nadere informatie

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Inhoudsopgave: Kennis testen Waar is voeding eigenlijk goed voor? Waarmee moeten we dan ontbijten? Bloedsuiker spiegel Calorieën?? Schijf van 5 Hoeveel calorieën

Nadere informatie

Tijdens deze challenge eet je volgens een vast, uitgebalanceerd schema en combineer je Clean Meals

Tijdens deze challenge eet je volgens een vast, uitgebalanceerd schema en combineer je Clean Meals Clean Meals 21 DAGEn CHALLENGE 3 WEKEN SUPER GEZOND ETEN, GEEN HONGER EN TOCH VET VERBRANDEN. Tijdens deze challenge eet je volgens een vast, uitgebalanceerd schema en combineer je Clean Meals met andere

Nadere informatie

Gezond gewicht: BOFT. Gezonde eet- en beweegadviezen. voor ouders van kinderen van 4 tot 12 jaar

Gezond gewicht: BOFT. Gezonde eet- en beweegadviezen. voor ouders van kinderen van 4 tot 12 jaar Gezond gewicht: BOFT Gezonde eet- en beweegadviezen voor ouders van kinderen van 4 tot 12 jaar Van gezond eten blijf je fit en van bewegen word je vrolijk Kinderen moeten goed eten om te groeien, leren,

Nadere informatie

Proeven doe je met je tong. Op je tong zitten allemaal smaakpapillen. Je herkent daardoor dat banaan zoet smaakt en citroen zuur.

Proeven doe je met je tong. Op je tong zitten allemaal smaakpapillen. Je herkent daardoor dat banaan zoet smaakt en citroen zuur. Over de Tong Op heel veel scholen ga ik smaakproeven doen. Ook op jullie school! En jullie kunnen me daarbij helpen door aan mijn experimenten mee te doen. Als goede proefpersonen willen jullie je natuurlijk

Nadere informatie

30 dagen een commitment met jezelf aangaan!

30 dagen een commitment met jezelf aangaan! 30 dagen een commitment met jezelf aangaan! 1. Training 2. Voeding 3. Rust 1. Training - Grote spieren trainen benen, borst en rug - Cardio training - Dagelijks middelmatig bewegen Grote spieren trainen:

Nadere informatie

Wilt u serieus afslanken en goed in uw vel zitten?

Wilt u serieus afslanken en goed in uw vel zitten? 1 Inhoud Wilt u serieus afslanken en goed in uw vel zitten?... 3 Resultaat... 4 Hoe verander ik mijn emotionele dieet... 5 HeartMath Stress en Gewicht Management Programma... 6 2 Wilt u serieus afslanken

Nadere informatie

Leefstijlkoers. De koers van uw leefstijl is gezond. Kijk op de volgende pagina voor een overzicht van uw leefstijl. 1 / 7

Leefstijlkoers. De koers van uw leefstijl is gezond. Kijk op de volgende pagina voor een overzicht van uw leefstijl. 1 / 7 Leefstijlkoers De koers van uw leefstijl is gezond. Kijk op de volgende pagina voor een overzicht van uw leefstijl. 1 / 7 Leefstijloverzicht U ziet hieronder wat uw score is op de verschillende aspecten

Nadere informatie

Kwetsbare ouderen. Wat kunt u er zelf aan doen?

Kwetsbare ouderen. Wat kunt u er zelf aan doen? Kwetsbare ouderen. Wat kunt u er zelf aan doen? Hoeveel procent van Nederland is ouder dan 65 jaar? A 11 % B 5 % C 42% Hoeveel wonen er zelfstandig A. 50% van de 70 jaar en ouder B. 83 % van de 70 jaar

Nadere informatie

Dit trainingsschema is ontwikkeld i.s.m. Michael Zijlaard (o.a. ploegleider en coach van team AA Drink/Leontien.nl) en Dick Siliakus (fysiotherapeut)

Dit trainingsschema is ontwikkeld i.s.m. Michael Zijlaard (o.a. ploegleider en coach van team AA Drink/Leontien.nl) en Dick Siliakus (fysiotherapeut) Inleiding trainingsschema Onderstaand trainingsschema is geschikt voor beginnende fietsers die binnen vijf maanden 100 tot 300 kilometer willen fietsen. Het schema is gebaseerd op je Hmax, dit is je maximale

Nadere informatie

Een goede conditie helpt vallen voorkomen. Praktische tips om gezond en fit te blijven

Een goede conditie helpt vallen voorkomen. Praktische tips om gezond en fit te blijven Een goede conditie helpt vallen voorkomen Praktische tips om gezond en fit te blijven Met een goede conditie voelt u zich zowel lichamelijk als geestelijk fit. Dat is een voorwaarde om lekker te doen en

Nadere informatie

ARGI+ Sporten met Forever

ARGI+ Sporten met Forever ARGI+ Sporten met Forever Sporten met de natuurlijke boost van ARGI+ ARGI+ is een uniek supplement voor actieve sporters die hun lichaam dat beetje extra willen geven voor optimale prestaties. ARGI+ heeft

Nadere informatie

Ontdek jouw aanpak Gezond eten met de Schijf van Vijf

Ontdek jouw aanpak Gezond eten met de Schijf van Vijf Ontdek jouw aanpak Gezond eten met de Schijf van Vijf Iedereen vult zijn eigen Schijf van Vijf Je lijf gaat je hele leven mee, daar wil je dus zo goed mogelijk voor zorgen. Maar hoe doe je dat? Als je

Nadere informatie

Gezonder eten, meer bewegen: leuk voor jezelf en goed voor je hart

Gezonder eten, meer bewegen: leuk voor jezelf en goed voor je hart Gezonder eten, meer bewegen: leuk voor jezelf en goed voor je hart Ontdek hoe kleine veranderingen elke dag een verschil maken Nicolas Guggenbühl, diëtist-voedingsdeskundige, met de medewerking van prof.

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

Maximale inspanningstest

Maximale inspanningstest Maximale inspanningstest Je komt bij ons in het ziekenhuis voor een test. Die test heet maximale inspanningstest. Het is een onderzoek waarbij de dokter onderzoekt: Hoe jouw conditie is. Hoe je longen,

Nadere informatie

Slaapproblemen, angst en onrust

Slaapproblemen, angst en onrust Slaapproblemen, angst en onrust WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WAT GEBEURT ER ALS U STOPT AUTORIJDEN INFORMATIE ADRESSEN HULPVERLENING VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL SLAAPPROBLEMEN,

Nadere informatie

Start 2016 goed met de 21 dagen Clean Meals Challenge. Met dagelijkse online coaching van celebribytrainer Guy van der Reijden.

Start 2016 goed met de 21 dagen Clean Meals Challenge. Met dagelijkse online coaching van celebribytrainer Guy van der Reijden. Start 2016 goed met de 21 dagen Clean Meals Challenge. Clean Meals 21 DAGEn CHALLENGE Doe mee en start op: Maandag 11 januari OF Maandag 18 januari Met dagelijkse online coaching van celebribytrainer Guy

Nadere informatie

mitchel van duuren VAN O.A. DE WEBSITES PALEO.NL EN PALEODIEET.NL 3 Paleo brood recepten toch je boterham zonder de nadelen van graan

mitchel van duuren VAN O.A. DE WEBSITES PALEO.NL EN PALEODIEET.NL 3 Paleo brood recepten toch je boterham zonder de nadelen van graan mitchel van duuren VAN O.A. DE WEBSITES PALEO.NL EN PALEODIEET.NL 3 Paleo brood recepten toch je boterham zonder de nadelen van graan De meest gestelde vraag die ik krijg als mensen overwegen om Paleo

Nadere informatie