Deeltijdpensioen: nu of nooit!

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Deeltijdpensioen: nu of nooit!"

Transcriptie

1 Deeltijdpensioen: nu of nooit! In dit artikel geen pensioen rocket science, maar vooral een oproep aan werkgevers en werknemers om deeltijdpensioen nu te agenderen. Aan de CAO-tafel, voor zover dat nog niet gebeurd is. Maar misschien nog belangrijker: op de werkvloer. Het naar voren halen van een deel van het 22 Mr. drs. M.R. Visser (Michael) is als onderzoeker/docent werkzaam bij het CompetenceCentre for Pension Research en het Fiscaal Instituut van de Universiteit van Tilburg. Daarnaast is hij als zelfstandig ondernemer werkzaam als adviseur oudedagsvoorzieningen. ouderdomspensioen en tegelijkertijd het werkende leven rustig afbouwen, biedt interessante mogelijkheden voor werkgevers en werknemers. Uit onderzoek blijkt al jaren dat een grote groep werknemers in Nederland welwillend tegenover deeltijdpensioen staat. Toch lijkt het gebruik ervan nog relatief beperkt. In dit artikel wat food for thought om deeltijdpensioen (weer) bespreekbaar te maken. Wat mij betreft heeft deeltijdpensioen de toekomst. Ik hoop via dit artikel vooral HR-medewerkers, salarisadministrateurs en degenen die direct met hen samenwerken inzicht en inspiratie te bieden rond het thema deeltijdpensioen. Dat doe ik door een signalering van ontwikkelingen, het geven van voorbeelden en verwijzing naar recent onderzoek. Ik maak daarbij dankbaar gebruik van een interessante praktijkervaring van een deelnemer in de workshop Deeltijdpensioen bij het seminar Zicht op pensioenen Het betreft de mogelijkheid om oudere werknemers zonder fiscale strafheffing van 52 procent toch een soort Regeling voor Vervroegde Uittreding (RVU) aan te bieden. Binnen de wettelijke kaders uiteraard. In het laatste deel van dit artikel maak ik een verbinding naar de Pensioenschijf van vijf. Dit is een visueel concept om breder en gevarieerder naar het inkomen voor de oude dag te kijken. Deeltijdpensioen kan naar mijn mening pas echt effectief worden ingezet als uw werknemers weten welk pensioeninkomen zij mogen verwachten en of dat voldoende is gezien de wensen en het verwachte uitgavenpatroon. Voor deeltijdpensioen bestaat geen wettelijke definitie. Het kan worden uitgelegd als het in deeltijd (door)werken en voor het verminderde arbeidsdeel het pensioen laten ingaan. Het zijn dus in principe twee stappen. Eerst wordt de omvang van de aanstelling in tijd teruggebracht (meestal van voltijdse naar deeltijdse aanstelling). Vervolgens gaat voor het verminderde arbeidsdeel het aanvullend pensioen (vervroegd) in. Tot augustus 2011 moest een werknemer die zijn pensioen eerder liet ingaan, zijn werk in gelijke mate verminderen. Deed hij dat niet, dan was zijn pensioenaanspraak meteen belast. Dat is nu niet meer het geval. Vanuit fiscaal perspectief kan men het pensioen tot zestig jarige leeftijd volledig vervroegd laten ingaan en daarnaast blijven werken zonder dat de aanspraak op het pensioen belast wordt.

2 Fiscale gevolgen deeltijdpensioen voor zestig jaar? Voor de uitzonderingssituaties dat een medewerker zijn deeltijdpensioen in wil laten gaan voor zijn zestigste en van plan is in de vrijgekomen tijd opnieuw te gaan werken, kan de combinatie van een pensioenuitkering met ander inkomen fiscale gevolgen hebben. De belastingdienst kan in een dergelijk geval de pensioenregeling onzuiver verklaren en belasting heffen over de totale pensioenaanspraak, met daarbovenop eventueel nog een revisierente van 20 procent. Het Shell pensioenfonds - waar deeltijdpensioen vanaf 55 jaar volgens informatie op de website tot de mogelijkheden behoort - raadt medewerkers aan hierover in voorkomende gevallen advies te vragen bij de Belastingdienst of een belastingconsulent. Daarbij verwijst ze naar het actuele standpunt van de Belastingdienst. Het Shell pensioenfonds verdient overigens een pluim voor de heldere wijze waarop zij op haar website communiceert over deeltijdpensioen. Met voorbeelden die tot de verbeelding spreken en een prima eerste gevoel geven om het gesprek met de werkgever erover aan te gaan. Zie figuur 1. Natuurlijk moet het pensioenreglement wel de mogelijkheid bieden om eerder met pensioen te gaan. En niet onbelangrijk: de werknemer moet voor zichzelf nog voldoende pensioenuitzicht hebben! Het ouderdomspensioen een jaar volledig vervroegen betekent bij benadering dat men jaarlijks ongeveer 8 procent minder aanvullend pensioen krijgt uitgekeerd. Dit percentage verschilt per pensioenregeling/pensioenuitvoerder en kan in individuele situaties wat naar boven of beneden afwijken. Dat neemt niet weg dat vijf jaar vervroegen een behoorlijke financiële impact heeft. Toch is het mogelijk. Zeker als het arbeidzame leven in deeltijd wordt afgebouwd en de pensioenopbouw de laatste jaren nog (deels) doorloopt. VOORTGEZETTE PENSIOENOPBOUW, HOE ZIT DAT? Veel werknemers die na hun gedeeltelijke pensionering doorwerken, zullen nog verplicht pensioen blijven opbouwen. Die verplichting geldt voor het daadwerkelijk verdiende salaris. Belangrijk om te weten is dat een ingegaan pensioen (behoudens indexatie) vast en gelijkmatig moet zijn. Daarbij is overigens een variatie van uitkering volgens fiscale wetgeving toegestaan binnen de bandbreedte 100:75. Als de pensioenregeling dit toestaat, kun je dus de eerste jaren kiezen voor een hogere uitkering en daarna levenslang voor een wat lagere. Het omgekeerde is ook mogelijk. Door de eis dat het ingegane pensioen vast en gelijkmatig moet zijn, zal de pensioenuitvoerder bij gebruikmaking van deeltijdpensioen de voortgezette pensioenopbouw moeten toevoegen aan het nog niet ingegane deel van het pensioen. Met andere woorden: de ingegane pensioenuitkering mag niet worden verhoogd met de nieuw opgebouwde rechten. Er ontstaan dus meerdere pensioen uitkeringsreeksen. In het voorbeeld dat iemand op 62 jaar voor 40 procent minder gaat 23 U bent zestig jaar en werkt sinds uw 25 ste bij Shell. Uw fulltime salaris is euro per jaar. Vanaf uw 58ste werkt u voor 80 procent in deeltijd. U wilt dit nu verlagen naar 60 procent werken en daarbij alvast gedeeltelijk met pensioen gaan. Tot 65 jaar 80% blijven werken Tot 65 jaar 60% blijven werken Tot 65 jaar 60% werken met deeltijdpensioen Werktijd 80% 60% 60% Salaris % x = % x = Pensioeninkomen tot 65 jaar (deeltijdpensioen) Pensioeninkomen vanaf 65 jaar (ouderdomspensioen) geen geen Alle bedragen zijn afgerond op honderden euro's 1 salaris = 12 maal uw maandsalaris plus de uitkeringen ineens in april en/of december 2 als u aanspraak hebt op de overgangsmodule zullen de pensioenbedragen hoger zijn Bron: Shell Figuur 1

3 24 werken en op 65 jaar helemaal stopt met werken, zijn er twee uitkeringsreeksen met elk een eigen moment van ingang (en mogelijkheid van variabilisering). De pensioenuitvoerder kan inzicht bieden in de hoogte van de verwachte verschillende pensioenuitkeringen. Met de geleidelijke verhoging van de AOW-leeftijd en veel flexibiliseringsmogelijkheden, zal het opstellen van een financieel plan door de werknemer vaak geen overbodige luxe zijn. Al was het maar om al dan niet met een adviseur te bepalen wat je eigenlijk nodig hebt en hoe het actuele bruto-netto traject loopt in verschillende scenario s. Aan u als werkgever de vraag of en in hoeverre u uw medewerkers hierin wilt faciliteren. VOORDELEN DEELTIJDPENSIOEN? Zonder dat ik beoog volledig te zijn, volgt hierna een aantal (veronderstelde) voordelen van deeltijdpensioen voor werkgever, werknemer en de overheid. 1 Meer flexibiliteit in het pensioenstelsel, zoals de mogelijkheid om met deeltijdpensioen te gaan, kan er toe bijdragen dat mensen later uittreden. Deeltijdpensionering kan er bijvoorbeeld toe leiden dat de werklast verlicht wordt. Daardoor zouden mensen langer gezond kunnen doorwerken. Een bijkomend voordeel zou kunnen zijn dat de instroom in de WIA en WW hierdoor wordt teruggedrongen. Het is ook denkbaar dat de mogelijkheid om gefaseerd uit te treden beter aansluit bij de individuele voorkeuren van werknemers. De gedachte dat deeltijdpensioen meer arbeidsaanbod van ouderen met zich meebrengt, moet wellicht bijgesteld worden. In onderzoek uit waarin feitelijk gedrag rond deeltijdpensioen en voltijdpensioen in Nederland wordt gemodelleerd - wordt namelijk geconstateerd dat deeltijdpensioen in Nederland geen netto verhoging van het arbeidsaanbod van ouderen met zich meebrengt, omdat werknemers in de jaren voorafgaand aan hun pensionering minder uren werken. 2 Eerder macro- economisch onderzoek wees in een andere richting. Persoonlijk zie ik als grootste voordeel van deeltijdpensioen het (langere) behoud van menselijk kapitaal voor de organisatie. Wie alleen kijkt naar directe personeelskosten, zal dat misschien als nadeel ervaren. EFFECTIEF PERSONEELSBELEID STIMULERING DEELTIJDPENSIOEN? De kans om met deeltijdpensioen te gaan is gerelateerd aan verschillende facetten van het personeelsbeleid. Uit onderzoek blijkt dat het positief wordt beïnvloed door het hanteren van gesprekscycli en beleid gericht op loopbaanontwikkeling. 3 Het wordt negatief beïnvloed door beleid dat gericht is op het vrijstellen van overwerk. Bij de gesprekscycli dragen vooral functioneringsgesprekken positief bij aan de kans om met deeltijdpensioen te gaan. Dit duidt er volgens de onderzoekers van het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) op dat functioneringsgesprekken een goede gelegenheid bieden om de mogelijkheden om met deeltijdpensioen te gaan te bespreken. Bij het beleid gericht op loopbaanontwikkeling blijkt vooral functie- en taakroulatie de kans om met deeltijdpensioen te gaan te vergroten. ANIMO DEELTIJDPENSIOEN In de literatuur en in beleidsdiscussies is terecht veel aandacht voor deeltijdpensionering. Uit onderzoek blijkt al enige jaren dat een grote groep werknemers in Nederland welwillend tegenover deeltijdpensioen staat. Verzekeraar Aegon heeft bijvoorbeeld in 2003 en 2009 de belangstelling voor deeltijdpensioen gepeild. Waar 67 procent van de geënquêteerden in 2003 belangstelling had, was dat nog 58 procent in De resultaten worden door onderzoeksbureau TNS Nipo als volgt samengevat 4 : De belangstelling voor het deeltijdpensioen is iets lager dan in 2003, maar nog steeds hoog. 51 procent zou het overwegen, 7 procent zou er zeker gebruik van maken. De leeftijd waarop men kan stoppen met werken is de belangrijkste drijfveer. Deeltijdpensioen lijkt een geschikt middel om langzaam af te bouwen en te wennen aan de tijd na pensionering. De financiële gevolgen voor de pensioenopbouw zijn echter een grote barrière. Zelf heb ik in 2012 meegewerkt aan een onderzoek voor de Centrale van Middelbare en Hogere Functionarissen (CMHF). 5 Via negen bij de CMHF aangesloten verenigingen is een online vragenlijst over pensioen uitgezet onder hun leden. De CMHF wilde vooral achterhalen wat mensen weten over de (keuze) mogelijkheden die hun pensioenregeling biedt. Een van de vragen ging over deeltijdpensioen. Dezelfde vragenlijst is ook uitgezet onder leden van het CentERpanel. Dit is een panel van ongeveer 2000 huishoudens, representatief voor de Nederlands sprekende bevolking. Het panel wordt beheerd door CentERdata, instituut voor dataverzameling, beleidsanalyse en modelontwikkeling, gelieerd aan Tilburg University.

4 Bijna de helft van de respondenten geeft in dit onderzoek aan gebruik te zullen maken van de mogelijkheid om gedeeltelijk met pensioen te gaan en voor een deel door te werken. Zie grafiek 1. Onder respondenten die voor of na 1950 geboren zijn, is er geen wezenlijk verschil in de beantwoording van deze vraag. Zij zouden ongeveer even vaak gebruik maken van de mogelijkheid van deeltijdpensioen. Dat vond ik best opvallend. Uit eerder onderzoek kwam naar voren dat jongere werknemers vaker denken dat ze later van deeltijdpensionering gebruik gaan maken. Dit zou gelden voor zowel de sectoren overheid en onderwijs als voor de bouw en de woningcorporaties. Hoewel de onderzoeken niet 1-op-1 te vergelijken zijn, lijkt de interesse voor deeltijdpensioen de laatste jaren wat terug te lopen. Mogelijke verklaringen heb ik niet direct in onderzoek kunnen vinden. Ik denk dat de grotere economische onzekerheid in het algemeen en bij pensioen in het bijzonder een belangrijke rol zal spelen. Ook een (fors) lager pensioeninkomen dan verwacht en andere arbeidsverhoudingen wat zal de werkgever er van vinden dat ik minder wil gaan werken? kunnen de belangstelling voor deeltijdpensioen mogelijk beïnvloeden. Eén ding staat voor mij vast. De substantiële belangstelling in Nederland voor deeltijdpensioen biedt hoop voor een arbeidsmarkt die over een paar jaar in een aantal branches (zoals het onderwijs en de gezondheidszorg) krapper gaat worden of krap zal blijven (bijvoorbeeld in de techniek). Ouderen die (in deeltijd) willen doorwerken, zijn dan hard nodig. 33% 20% 47% CMHF Ja Nee weet ik (nog) niet Deeltijdpensioen is overigens geen Nederlands fenomeen. Uit onderzoek in 2012 onder inwoners van acht Europese landen en de Verenigde Staten naar hun visie op hun planning en persoonlijke verwachtingen voor hun pensioen blijkt dat 60 procent van de werknemers er al van uit gaat dat ze na hun pensionering in deeltijd blijven doorwerken. Vooral Amerikaanse werknemers blijken die mening toegedaan. 6 DEELTIJDPENSIOEN IN INTERNATIONAAL PERSPECTIEF Ik realiseer me goed dat de realiteit nu helaas vaak anders is. Ik schrijf over het doorwerken van ouderen en u ziet om u heen misschien wel gedwongen ontslagen en natuurlijk verloop van vooral ouderen die met (vroeg)pensioen gaan. Organisaties die oog hebben voor het behoud van menselijk kapitaal kijken hopelijk ook naar alternatieven. In de workshop Deeltijdpensioen bij het seminar Zicht op pensioenen 2013 sprak een van de deelnemers over de toepassing van een regeling in zijn organisatie: 50 procent blijven werken, 70 procent salaris ontvangen en 100 procent pensioen blijven opbouwen. Kan dat dan? Ja, werkgever en werknemer zijn vrij om hierover afspraken te maken. Twee belangrijke aandachtspunten: 1 Voor de pensioenopbouw geldt er een bijzondere faciliteit in belastingwetgeving die het mogelijk maakt dat als iemand ten minste 50 procent blijft werken, het pensioen mag worden opgebouwd over het oude hogere (voltijds) salaris. 7 Datzelfde geldt als sprake is van demotie: terugtreden naar een lager gekwalificeerde functie. Deze faciliteit geldt voor werknemers die maximaal tien jaar voor hun pensioen zitten. Scherper geformuleerd: de deeltijdfunctie of demotie moet zijn aanvaard in de periode die aanvangt tien jaar direct voorafgaande aan de in de pensioenregeling vastgestelde ingangsdatum % Grafiek 1 16% CentERpanel 45% Ja Nee weet ik (nog) niet Tip Controleer uw huidige regeling op dit punt, inclusief de toepassing in uw salarisadministratie en koppeling met de administratie bij uw pensioenuitvoerder. In bepaalde branches zoals bij het bedrijfspensioenfonds voor de landbouw (BPL) is de pensioeningangsdatum voor nieuwe opbouw dit jaar immers al verhoogd naar 67 jaar. Vanaf 2014 zal de zogenoemde pensioenrichtleeftijd in principe in alle pensioenregelingen naar 67 jaar gaan. Als u de deeltijdfaciliteit de komende jaren vanaf leeftijd 55 zou blijven aanbieden, loopt u

5 26 het risico dat de Belastingdienst de pensioenregeling als onzuiver zal aanmerken. Vraag Als een werknemer vervroegd met (deeltijd)pensioen gaat, kun je dan ook een beroep doen op de deeltijdfaciliteit voor de voortgezette opbouw? Ik twijfel. 8 Deels is namelijk sprake van dubbele pensioenopbouw over dezelfde diensttijd. Aan de andere kant is deze dubbele opbouw bij gebruikmaking van levensloopverlof goedgekeurd. 9 2 Loop niet in de val van een Regeling voor Vervroegde Uittreding (RVU). De fiscale wetgever heeft bij de afschaffing van de fiscale faciliering van VUT en prepensioen nagenoeg alle routes voor vervroegde uittreding geblokkeerd. Dit is gebeurd door in de Wet op de loonbelasting 1964 in artikel 32ba een ruime definitie op te nemen van het begrip RVU. Wanneer een situatie onder de reikwijdte van dit begrip valt, is de inhoudingsplichtige in beginsel een strafheffing van 52 procent verschuldigd. Ook loonaanvullingsregelingen van oudere werknemers kunnen hieronder vallen. Maar ver weggestopt in een Uitvoeringsregeling loonbelasting is een seniorenregeling opgenomen die het mogelijk maakt werknemers vanaf maximaal tien jaar voorafgaande aan de pensioendatum tot ten hoogste 50 procent vrij te stellen van werkzaamheden, al dan niet met (gedeeltelijke) loondoorbetaling en voortzetting van de pensioenopbouw. Een dergelijke regeling kwalificeert niet als RVU en biedt dus mogelijkheden oudere werknemers die een stapje terug willen doen te behouden (voor betere tijden). Een functie in deeltijd moet uiteraard wel defacto mogelijk zijn. Niet alle functies lenen zich hier voor. DEELTIJDPENSIOEN IN OPMARS BIJ DE OVERHEID? Bij het ABP is er het zogenoemde keuzepensioen. Dit geldt vanaf zestig jaar voor deelnemers vanaf geboortejaar In 2010 konden deze deelnemers dus voor het eerst gebruik maken van het keuzepensioen. In de speciale pensioenbijlage Morgen van het FD van 2 maart 2013 viel te lezen dat dit gebruik vooralsnog beperkt is. Van de werknemers uit geboortejaar 1950 was vorig jaar 10 procent met pensioen. Slechts 2 procent maakte gebruik van de mogelijkheid om in deeltijd met pensioen te gaan. Het jaar 2010 is ook het eerste jaar waarin er sprake is geweest van een grote uitstroom van werknemers naar de FPU (Flexibel Pensioen en Uittreden). 10 In wederom interessant onderzoek van het ROA valt onder meer te lezen dat het grootste deel van de mensen die vervroegd uittraden werkzaam was bij provincies, gemeenten of bij de organisaties die vrijwillig zijn toegetreden bij het ABP. Daarbij geldt voor de eerste twee sectoren dat er naast de standaard FPU regeling nog aanvullende pensioenregelingen bestaan. Werknemers kunnen bijvoorbeeld bij de provincies gebruik maken van de FPU-plusregeling die het FPU inkomen aanvult als werknemers met deeltijd-fpu gaan. Dit verklaart volgens de onderzoekers ook dat meer dan de helft van de werknemers die in 2010 met FPU zijn gegaan een deeltijdpensioen heeft aangevraagd. 11 Deeltijdpensioen bij de overheid lijkt dus in opmars. Charlotte Nugter, verbonden aan het VSO, schreef hier eind 2012 een lezenswaardig artikel over. Het is te vinden via de website van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. 12 Een interessante uitspraak van Dick Diederix (coördinator Sociaal Juridische Zaken bij het Ministerie van Economische Zaken) in dit artikel wil ik u alvast meegeven: Persoonlijke informatie over pensioen aan medewerkers is schaars geworden. Dat maakt het lastiger om het pensioenbewustzijn bij medewerkers te bevorderen en specifiek P&O-beleid op dit punt te ondersteunen. Diederix maakt dit punt in een bijzondere context, namelijk die van bezuinigingen naar een nieuw kennis en beheernetwerk op het gebied van personeels- en organisatiesystemen bij de Rijksoverheid. Medewerkers moeten daar meer en meer zelf hun personeelszaken online regelen. Wellicht is dat in uw organisatie ook het geval. Tip Overschat het pensioenkennisniveau van uw medewerkers niet. Kijk kritisch waar in de (pensioen)administratieketen momenten zitten dat persoonlijke informatie over pensioen wenselijk kan zijn. Niet alleen in het belang van uw medewerkers, maar zeker ook voor uw P&O-beleid. Met deeltijdpensioen gaan beslis je niet van de één op andere dag. Ga het gesprek met uw werknemers hierover tijdig aan. Voor de oudere werknemers in uw organisatie is het nu of nooit! PENSIOENSCHIJF VAN VIJF: GEZOND EN GEVARIEERD PENSIONEREN Zeker voor hen is het dan wel belangrijk om te weten welk totaalinkomen men rond pensionering

6 kan verwachten. Mensen zijn onzekerder geworden over hun pensioen, maar het blijft voor hen een weinig boeiend onderwerp. Ondertussen wordt het steeds duidelijker dat wij niet meer blind kunnen varen op een rotsvast pensioen. Met een oneliner kun je zeggen: het wordt minder zeker én zeker minder. Onze oudedagsvoorziening zullen we straks uit meerdere inkomstenbronnen moeten halen. En daar kun je naar mijn mening beter tijdig op voorsorteren. Dat zette mij aan het puzzelen: hoe kun je het denken over pensioen verbreden en tegelijkertijd visueel overbrengen op mensen? Naar aanleiding van de voedingsschijf heb ik het idee van de pensioenschijf van vijf geopperd. 13 Naast de AOW, het werknemerspensioen en lijfrente, heb ik twee extra schijven toegevoegd. Het betreft inkomen uit vermogen en inkomen uit werk na pensionering, je menselijk kapitaal. Met het toevoegen van deze ingrediënten komt de nadruk meer te liggen op eigen verantwoordelijkheid. Ik ben er van overtuigd dat we steeds meer zelf moeten doen voor een goed pensioen. Een belangrijke gedachte achter de pensioenschijf van vijf is spreiding: niet alle eieren in één mandje. Als ik colleges geef, denken weinig van mijn studenten bijvoorbeeld dat over veertig jaar de AOW in zijn huidige vorm nog bestaat. Een deel denkt dat er straks voor hen helemaal geen AOW meer is. Uit CBS-gegevens (2012) blijkt dat het bruto-inkomen van 65-plushuishoudens gemiddeld voor 40 procent uit AOW bestaat en zo n 35 procent uit pensioen opgebouwd via de werkgever of een lijfrente uitkering. De overige 25 procent bestaat uit inkomen uit vermogen of arbeid (inclusief belastingtoeslagen). Er zijn dus gelukkig vrijwel altijd extra inkomsten naast de AOW. Met de pensioenschijf van vijf, wil ik mensen daar bewuster van maken. Daarom was ik ook blij verrast toen ik werd benaderd door het Nibud en financieel voorlichtingsplatform Wijzer in Geldzaken met het verzoek of zij mijn idee konden ontwikkelen tot een praktische tool voor consumenten. Die is vorig jaar september tijdens de Pensioen3daagse gelanceerd. Stapsgewijs loop je je verschillende inkomstenbronnen door. Dat wordt dan vertaald naar een indicatief netto maandbedrag, waardoor je globaal inzicht krijgt in wat je na pensionering kunt verwachten. Het prettige ervan is dat het gekoppeld wordt aan een budgetberekenaar van het Nibud dat mensen hopelijk ook aanzet tot nadenken wat straks je uitgaven zullen zijn. Dan kun je beter inschatten of het toekomstige inkomen wel voldoet en zo nodig tijdig actie ondernemen. Als afsluiting dan ook mijn tip voor u en uw medewerkers: neem de tijd om uw persoonlijke pensioenschijf van vijf eens in te vullen. Dat kan met een online tool op Kijk vanuit die bredere blik daarna naar de flexibileringsmogelijkheden, waaronder de mogelijkheid van deeltijdpensioen, binnen uw pensioenregeling. Er kan vaak al meer dan men denkt. Noten 1 Ik maak daarbij dankbaar gebruik van het werk van Fouarge, De Grip en Montizaan, in het bijzonder hun publicatie Hoe gevoelig is de uittredeleeftijd voor veranderingen in het pensioenstelsel, Netspar Design Paper (mei 2012). 2 Zie: Alblas, Van Sonsbeek en Vroom Deeltijdpensioen in Nederland verkleint arbeidsaanbod, ESB, Jaargang 97 (4645) 12 oktober Zie: Fouarge, De Grip en Montizaan Pensioenverwachtingen en personeelsbeleid. Verslag van de ROA enquête 2011, ROA Maastricht (maart 2012). 4 Persbericht Aegon: Deeltijdpensioen verzacht pijnlijke verschuiving AOW (6 november 2009) en onderliggend onderzoeksrapport TNS Nipo. 5 Keuzemogelijkheden en pensioen. Een onderzoek naar keuzemogelijkheden rond de uitkeringsfase van pensioen, CompetenceCentre for Pension research (in opdracht CMHF), Tilburg University (31 mei 2012). De rapportage is te downloaden via 6 Onderzoek Aegon, uitgevoerd met het Transamerica Center for Retirement Studies en Cicero Consulting: ipe.com/nederland/articleprint.php?id=45945 (inlog na gratis registratie) 7 Artikel 10a, vierde lid UBLB Ben Schuurman (werkzaam bij de Belastingdienst) neemt in een artikel dat hij op persoonlijke titel schreef in Pensioen Magazine (februari 2012) het standpunt in dat de deeltijdfaciliteit niet van toepassing is, voor zover het pensioen is ingegaan. Over dezelfde diensttijd tweemaal pensioen opbouwen kan volgens hem niet de bedoeling zijn. 9 Zie vraag en antwoord d.d op www. belastingdienstpensioensite.nl (http://www.belastingdienstpensioensite.nl/va% htm). 10 Van de FPU-regeling kan gebruik worden gemaakt door werknemers in overheidsdienst en onderwijs geboren vóór 1950 en sinds 1 april 1997 onafgebroken deelnemer bij het ABP. 11 Zie: De Grip en Montizaan Versoberde pensioenen en de werkinzet van oudere werknemers. Vervolgmeting (2010) VPL-onderzoek, ROA Maastricht (mei 2011). 12 deeltijdpe nsioen-in-opmars-bij-de-overheid 13 Voor meer informatie, zie ook mijn persoonlijke website: 27

Kies uw eigen pensioen. Later = Nu

Kies uw eigen pensioen. Later = Nu Kies uw eigen pensioen. Later = Nu Eigen verantwoordelijkheid, zelf keuzes maken. Dat is helemaal van deze tijd. Maar dan moet je je er wel in verdiepen. René van der Linden, SPF Beheer: Wat ik belangrijk

Nadere informatie

1 Inleiding. Wanneer ga jij met pensioen Versie: 4 17-07-2015 Pagina: 3 van 7

1 Inleiding. Wanneer ga jij met pensioen Versie: 4 17-07-2015 Pagina: 3 van 7 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 AOW-gerechtigde leeftijd... 4 2.1 Algemeen... 4 2.2 Verhoging van 65 naar 67... 4 2.3 Verdere verhoging op basis van de levensverwachting... 4 3 Pensioenleeftijd... 6 3.1

Nadere informatie

Wanneer ga jij met pensioen?

Wanneer ga jij met pensioen? Wanneer ga jij met pensioen? Inhoudsopgave Inleiding... 3 1 AOW-gerechtigde leeftijd... 4 1.1 Algemeen... 4 1.2 Verhoging van 65 naar 67... 4 1.3 Verdere verhoging op basis van de levensverwachting...

Nadere informatie

201506 brochure pensioen in zicht 2015. Pensioen in zicht

201506 brochure pensioen in zicht 2015. Pensioen in zicht Pensioen in zicht INHOUD PAGINA 1. Wanneer gaat het pensioen in? 3 2. Kan het pensioen ook op een eerdere datum ingaan? 3 3. Is een vervroegde pensionering haalbaar? 3 4. Vervroegde ingang van het pensioen

Nadere informatie

Fiscale maatregelen kortwerkenrisico

Fiscale maatregelen kortwerkenrisico www.pwc.nl Fiscale maatregelen kortwerkenrisico 1. Inleiding Probleem: niet iedere werknemer zal kunnen doorwerken tot aan de latere pensioeningangsdatum. o o Hoe kan eerder stoppen worden opgevangen met

Nadere informatie

versie 23 01-01-2013 Arbeidsmobiliteit en ABP pensioen

versie 23 01-01-2013 Arbeidsmobiliteit en ABP pensioen Arbeidsmobiliteit en ABP pensioen Programma Pensioenopbouw en ABP KeuzePensioen NabestaandenPensioen Bij uw overlijden vóór 65 jaar Bij uw overlijden vanaf 65 jaar Ontslag(uitkering) en de gevolgen voor

Nadere informatie

Keuzemogelijkheden rond uw pensioen. In deze brochure gaan we in op vijf flexibiliseringsmogelijkheden. rondom uw pensionering.

Keuzemogelijkheden rond uw pensioen. In deze brochure gaan we in op vijf flexibiliseringsmogelijkheden. rondom uw pensionering. Keuzemogelijkheden rond uw pensioen In deze brochure gaan we in op vijf flexibiliseringsmogelijkheden rondom uw pensionering. 1 Introductie De pensioenregeling van het Pensioenfonds TNO biedt u veel keuzevrijheid.

Nadere informatie

Tilburg University Keuzemogelijkheden en pensioen General rights Take down policy

Tilburg University Keuzemogelijkheden en pensioen General rights Take down policy Tilburg University Keuzemogelijkheden en pensioen Dietvorst, Gerry; Visser, Michael Document version: Author final version (often known as postprint) Publication date: 2012 Link to publication Citation

Nadere informatie

Hoeveel pensioen krijg ik straks? Denk je daar wel eens over na?

Hoeveel pensioen krijg ik straks? Denk je daar wel eens over na? Hoeveel pensioen krijg ik straks? Denk je daar wel eens over na? Waar bestaat mijn pensioen uit? Je pensioen bestaat uit 3 belangrijke onderdelen: AOW Pensioen via je werkgever Eigen aanvulling AOW Hoeveel

Nadere informatie

Pensioenverwachtingen en duurzame inzetbaarheid

Pensioenverwachtingen en duurzame inzetbaarheid Pensioenverwachtingen en duurzame inzetbaarheid Prof.dr. Andries de Grip Studiedag Waarheen met de loopbaan? CCR, Universiteit Antwerpen,11 juni 2015 Toenemende noodzaak om langer door te werken Verlagen

Nadere informatie

Úw pensioen. Wat gaat ú ermee doen? Laat uw pensioen aansluiten op uw persoonlijke wensen. Uitkeringsovereenkomst: middelloon- of eindloonregeling

Úw pensioen. Wat gaat ú ermee doen? Laat uw pensioen aansluiten op uw persoonlijke wensen. Uitkeringsovereenkomst: middelloon- of eindloonregeling Úw pensioen. Wat gaat ú ermee doen? Laat uw pensioen aansluiten op uw persoonlijke wensen Uitkeringsovereenkomst: middelloon- of eindloonregeling Hoe is uw pensioen opgebouwd? Pensioen: uw keuze telt Het

Nadere informatie

Jouw Cosun pensioen. Informatiebijeenkomsten voor deelnemers in actieve dienst mei 2014

Jouw Cosun pensioen. Informatiebijeenkomsten voor deelnemers in actieve dienst mei 2014 Jouw Cosun pensioen Informatiebijeenkomsten voor deelnemers in actieve dienst mei 2014 1 Agenda Pensioen in Nederland Onze regeling Keuzemogelijkheden Vragen 2 Pensioen in Nederland Nederlands pensioenstelsel

Nadere informatie

Mijn Pensioen. Makkelijk uw pensioen plannen in Mijn PME

Mijn Pensioen. Makkelijk uw pensioen plannen in Mijn PME Mijn Pensioen Misschien kijkt u ernaar uit: stoppen met werken. Tijd voor uzelf en genieten van uw oude dag. Of wilt u juist langer blijven werken? In deze brochure leest u alles over de keuzes die u kunt

Nadere informatie

uw kenmerk Lbr. 101086

uw kenmerk Lbr. 101086 LOGA Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad Landelij k Overleg Gemeentelijke Arbeidsvoorwaarden informatlecentrum tel. (070) 373 8020 uw kenmerk betreft ons kenmerk Aanvulling: Wijzigingen CAR

Nadere informatie

Uw pensioen in zicht. 1 Kopje van een bepaalde lengte. Wat u kunt kiezen, Wat u moet weten

Uw pensioen in zicht. 1 Kopje van een bepaalde lengte. Wat u kunt kiezen, Wat u moet weten Uw pensioen in zicht 1 Kopje van een bepaalde lengte Wat u kunt kiezen, Wat u moet weten UW PENSIOEN IN ZICHT 3 Inhoud Pensioenfonds Hoogovens biedt deelnemers aan Pensioenregeling 2015 de mogelijkheid

Nadere informatie

3 Hoe pensioenbewust zijn we?

3 Hoe pensioenbewust zijn we? 3 Hoe pensioenbewust zijn we? Door verschillende instanties en bedrijven wordt onderzoek gedaan naar het pensioenbewustzijn van burgers, hun houding tegenover pensioen en de kennis die zij hebben van (hun)

Nadere informatie

Eerder met pensioen Uitgave juli 2015

Eerder met pensioen Uitgave juli 2015 Eerder met pensioen Uitgave juli 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Aanpassing pensioenregelingen n.a.v. nieuwe wetgeving rond VUT, prepensioen en levensloopregeling

Aanpassing pensioenregelingen n.a.v. nieuwe wetgeving rond VUT, prepensioen en levensloopregeling Aanpassing pensioenregelingen n.a.v. nieuwe wetgeving rond VUT, prepensioen en levensloopregeling (klik op logo om onze website te bezoeken) Aan de cliënten Breda, 19 oktober 2005 1. Inleiding De Eerste

Nadere informatie

PENSIOENREGLEMENT V OVERGANGSREGELING VOOR DEELNEMERS GEBOREN OP OF NA 1 JANUARI 1950

PENSIOENREGLEMENT V OVERGANGSREGELING VOOR DEELNEMERS GEBOREN OP OF NA 1 JANUARI 1950 PENSIOENREGLEMENT V OVERGANGSREGELING VOOR DEELNEMERS GEBOREN OP OF NA 1 JANUARI 1950 STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG GELDEND VANAF 1 JANUARI 2006 April 2015 OVERGANGSREGELING

Nadere informatie

Nieuw pensioenstelsel is broodnodig: op zoek naar de juiste ingrediënten! mr. drs. Michael Visser Tilburg University / Pensioen GeMi

Nieuw pensioenstelsel is broodnodig: op zoek naar de juiste ingrediënten! mr. drs. Michael Visser Tilburg University / Pensioen GeMi Nieuw pensioenstelsel is broodnodig: op zoek naar de juiste ingrediënten! mr. drs. Michael Visser Tilburg University / Pensioen GeMi Bent u er klaar voor? Bron: AMweb 6 april 2014 Programma Even voorstellen

Nadere informatie

PENSIOENBAROMETER 2012 Onderzoek van GfK Panel Services in opdracht van Montae

PENSIOENBAROMETER 2012 Onderzoek van GfK Panel Services in opdracht van Montae PENSIOENBAROMETER 2012 Onderzoek van GfK Panel Services in opdracht van Montae Op macroniveau begrijpt de grote meerderheid van de Nederlandse werknemers dat ingrepen in het pensioenstelsel noodzakelijk

Nadere informatie

februari 2015 Pensioenactualiteiten

februari 2015 Pensioenactualiteiten februari 2015 Pensioenactualiteiten Onderwerpen 1. Wijziging ABP pensioenregeling 2015 2. Financieel Toetsingskader (nftk) per 1-1-2015 (vernieuwde regels voor pensioenfondsen) 3. Indexatie en premie ABP

Nadere informatie

Hoe bouwt u pensioen op? Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Wat krijgt u in onze pensioenregeling niet?

Hoe bouwt u pensioen op? Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Wat krijgt u in onze pensioenregeling niet? U kunt vanaf 1 januari 2015 nettopensioen bij ons opbouwen. In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in deze nettopensioenregeling. Dat is belangrijk om te weten, bijvoorbeeld als u van baan

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl.

Nadere informatie

BD College 29 oktober Werk aan uw pensioen

BD College 29 oktober Werk aan uw pensioen 1 BD College 29 oktober Werk aan uw pensioen 2 BD College: Werk aan uw pensioen Programma Werk aan uw pensioen 1. Mr. Bastiaan Starink: Pensioenversobering is niet erg 2. Mr. drs. Michael Visser: Je pensioen

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Wat u moet weten over uw pensioen Dit pensioenoverzicht ontvangt u omdat

Nadere informatie

Zou u het de laatste jaren vóór uw pensioen ook al rustiger aan willen doen? Dan is de regeling 80-85-85 wellicht wel iets voor u

Zou u het de laatste jaren vóór uw pensioen ook al rustiger aan willen doen? Dan is de regeling 80-85-85 wellicht wel iets voor u Zou u het de laatste jaren vóór uw pensioen ook al rustiger aan willen doen? Dan is de regeling 80-85-85 wellicht wel iets voor u De Stichting Fonds Collectieve Belangen voor het Kartonnage- en Flexibele

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Trespa. Brochure Pensioenregeling

Stichting Pensioenfonds Trespa. Brochure Pensioenregeling Brochure Pensioenregeling Wat houdt de brochure Pensioenregeling in? De brochure maakt deel uit van de startbrief. In de brochure wordt de pensioenregeling in begrijpelijke taal toegelicht aan de hand

Nadere informatie

En ze leefden nog lang en gelukkig? Risico s jongeren, keuzes ouderen

En ze leefden nog lang en gelukkig? Risico s jongeren, keuzes ouderen En ze leefden nog lang en gelukkig? Risico s jongeren, keuzes ouderen versie 4; 01-01-2014 Waarom is het van belang dat het personeel geïnformeerd wordt over het pensioen? Jonge mensen Ouderen 2 versie

Nadere informatie

Hoe gaat Nederland met pensioen? In vergelijk met België, Zweden en Denemarken

Hoe gaat Nederland met pensioen? In vergelijk met België, Zweden en Denemarken Hoe gaat Nederland met pensioen? In vergelijk met België, Zweden en Denemarken Onderzoek van GfK september 2015 Inleiding Delta Lloyd doet doorlopend nieuwe kennis op over ontwikkelingen rondom pensionering

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Eerder met pensioen Uitgave juli 2015

Eerder met pensioen Uitgave juli 2015 Eerder met pensioen Uitgave juli 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Dit pensioenoverzicht ontvangt u omdat

Nadere informatie

KLAAR VOOR EEN NIEUWE FASE? Straks met pensioen? Lees nu wat u moet weten. In dienst. Uit dienst. Pensioen ontvangen. Pensioen bij scheiding

KLAAR VOOR EEN NIEUWE FASE? Straks met pensioen? Lees nu wat u moet weten. In dienst. Uit dienst. Pensioen ontvangen. Pensioen bij scheiding Deze brochure is onderdeel van de brochurereeks over pensioen van Stichting Algemeen Pensioenfonds KLM en is bedoeld voor deelnemers aan het pensioenreglement van 2006. Hiertoe behoren KLM-medewerkers

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

REGLEMENT AANVULLINGSREGELINGEN PER 1 JANUARI 2006 STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR DE HANDEL IN BOUWMATERIALEN

REGLEMENT AANVULLINGSREGELINGEN PER 1 JANUARI 2006 STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR DE HANDEL IN BOUWMATERIALEN REGLEMENT AANVULLINGSREGELINGEN PER 1 JANUARI 2006 STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR DE HANDEL IN BOUWMATERIALEN Februari 2011 HOOFDSTUK 1 ALGEMENE BEPALINGEN Artikel 1.1 Inleidende bepalingen 1.

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Pensioenfonds Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Let op: Alle vermelde uitkeringen zijn bruto bedragen per jaar. Hierover moeten dus nog premies en belasting worden betaald.

Let op: Alle vermelde uitkeringen zijn bruto bedragen per jaar. Hierover moeten dus nog premies en belasting worden betaald. Uw vermogen om te leven Postbus 4806, 6401 JL Heerlen De heer A Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49 Heerlen, 18 april 2014 Uniform Pensioenoverzicht 2014 Stand per 31 december 2013 Pensioenovereenkomst

Nadere informatie

Versobering van de fiscale pensioenopbouw

Versobering van de fiscale pensioenopbouw Versobering van de fiscale pensioenopbouw 1. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel Als het aan het kabinet ligt, dan wordt het Witteveenkader op drie manieren aangepast: verhoging van de pensioenrichtleeftijd,

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht 2015. Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Welke gebeurtenissen beïnvloeden uw pensioen?

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht 2015. Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Welke gebeurtenissen beïnvloeden uw pensioen? Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in wat u krijgt bij pensionering en arbeidsongeschiktheid. In dit overzicht staat ook wat uw eventuele partner

Nadere informatie

Uitvoeringsrichtlijn betreffende deelneming bij werken na de ingang van het ouderdomspensioen

Uitvoeringsrichtlijn betreffende deelneming bij werken na de ingang van het ouderdomspensioen Uitvoeringsrichtlijn betreffende deelneming bij werken na de ingang van het ouderdomspensioen In deze uitvoeringsrichtlijn wordt de mogelijkheid van deelneming bij werken na de ingang van het ouderdomspensioen

Nadere informatie

bijlagen 2014 behorende bij het pensioenreglement

bijlagen 2014 behorende bij het pensioenreglement bijlagen 2014 behorende bij het pensioenreglement Overzicht bijlagen bijlage 1 behorend bij artikel 5 lid 2 sub c van het reglement. Uitruilfactoren van ouderdomspensioen voor nabestaandenpensioen...

Nadere informatie

Veelgestelde vragen Uniform Pensioenoverzicht

Veelgestelde vragen Uniform Pensioenoverzicht Veelgestelde vragen Uniform Pensioenoverzicht Hieronder vindt u een overzicht van de veelgestelde vragen rondom uw pensioenoverzicht. Heeft u na het lezen van deze veelgestelde vragen toch nog vragen?

Nadere informatie

Veranderingen in de Pensioenwereld

Veranderingen in de Pensioenwereld Veranderingen in de Pensioenwereld Veranderingen in de Pensioenwereld staan voor de deur U hebt er vast al van gehoord, de pensioenwereld gaat de komende tijd drastische veranderingen doormaken. Zowel

Nadere informatie

Intermediairdagen 2011

Intermediairdagen 2011 Intermediairdagen 2011 De fiscale behandeling van ontslaguitkeringen Stamrechtvrijstelling of belast loon? November/december 2011 Stel: U wordt ontslagen U ontvangt wel een ontslaguitkering! En nu? Te

Nadere informatie

ik wil met pensioen Wat moet ik doen?

ik wil met pensioen Wat moet ik doen? ik wil met pensioen Ik wil met pensioen, wat moet ik doen? Wanneer wil of kan ik eigenlijk met pensioen? Wat zijn mijn mogelijkheden? En wat moet of kan ik doen? Wat zijn mijn mogelijkheden? 1. Ik wil

Nadere informatie

Uw pensioen. Stel uw ideale pensioen samen. Het pensioendashboard. En de keuzes die u heeft. Meer weten? www.bakkerspensioen.nl

Uw pensioen. Stel uw ideale pensioen samen. Het pensioendashboard. En de keuzes die u heeft. Meer weten? www.bakkerspensioen.nl Uw pensioen En de keuzes die u heeft Meer weten? www.bakkerspensioen.nl Stel uw ideale pensioen samen 2 Keuze 1 Eerder met pensioen 3 Keuze 2 Gedeeltelijk met pensioen 4 Keuze 3 Partnerpensioen omzetten

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel

Stichting Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Stichting Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Reglement Fiscaal Onzuivere Aansprakenregeling Netto Aanvullende Pensioenregeling Versie 12.0 - Tekst van 6 december 2013 Karakteristiek van de regeling `Fiscaal

Nadere informatie

Eerder stoppen met werken en arbeidsongeschiktheid

Eerder stoppen met werken en arbeidsongeschiktheid December 2011 Eerder stoppen met werken en arbeidsongeschiktheid Informatie voor werknemers in de Sociale Werkvoorziening die eerder willen stoppen met werken en (gedeeltelijk) arbeidsongeschikt zijn Let

Nadere informatie

CAPGEMINI PENSIOENFONDS. Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld?

CAPGEMINI PENSIOENFONDS. Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? Stichting PENSIOENFONDS CAPGEMINI Nederland Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie

Nadere informatie

Oudedagsvoorziening in het MKB

Oudedagsvoorziening in het MKB A201309 Oudedagsvoorziening in het MKB Vormen van pensioenopbouw en de verwachtingen van MKB-ondernemers in beeld gebracht drs. K. L. Bangma drs. J. Snoei Zoetermeer, februari 2013 Oudedagsvoorziening

Nadere informatie

R E G L E M E N T voor P R E - P E N S I O E N. van Stichting Sportfondsen Pensioenfonds te Amsterdam

R E G L E M E N T voor P R E - P E N S I O E N. van Stichting Sportfondsen Pensioenfonds te Amsterdam R E G L E M E N T voor P R E - P E N S I O E N van Stichting Sportfondsen Pensioenfonds te Amsterdam INHOUD Inleidende bepalingen Artikel 1. Aanvullende pensioenregeling 1 Artikel 2. Deelnemerschap 1 Artikel

Nadere informatie

PENSIOENINRUIL TIJDELIJKE OUDERDOMSPENSIOEN TER AANVULLING VAN DE VUT-UITKERING 1

PENSIOENINRUIL TIJDELIJKE OUDERDOMSPENSIOEN TER AANVULLING VAN DE VUT-UITKERING 1 PENSIOENINRUIL 2013 TIJDELIJKE OUDERDOMSPENSIOEN TER AANVULLING VAN DE VUT-UITKERING 1 PENSIOENINRUIL TIJDELIJKE OUDERDOMSPENSIOEN TER AANVULLING VAN DE VUT-UITKERING In de brochure wordt een aantal regels

Nadere informatie

ECCVA/U201001917 CvA/LOGA 10/17 Lbr. 10/086

ECCVA/U201001917 CvA/LOGA 10/17 Lbr. 10/086 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8020 betreft Aanvulling: Wijzigingen CAR n.a.v. ingangsdatum pensioen uw kenmerk ons kenmerk ECCVA/U201001917 CvA/LOGA

Nadere informatie

(toevoeging na Interpolis Verzekeringen N.V. of Interpolis Mens & Werk Bedrijfszorg N.V. ):

(toevoeging na Interpolis Verzekeringen N.V. of Interpolis Mens & Werk Bedrijfszorg N.V. ): Addendum, Behorende bij Pensioenreglement I, zoals deze van toepassing was op 31 december 2013 voor deelnemers aan de pensioenregeling van Achmea Interne Diensten N.V. Door de beëindiging van de uitvoeringsovereenkomst

Nadere informatie

Shell Pensioenfonds en het AOW-gat. Stefan Tabak

Shell Pensioenfonds en het AOW-gat. Stefan Tabak Shell Pensioenfonds en het AOW-gat Stefan Tabak Inhoud AOW-gat Insteek werkgever en pensioenfonds Benadering tot nu toe Overige aandachtspunten 2 AOW-gat Wat is het en waar komt het door AOW-gat = gemis

Nadere informatie

Voorlopige berekening pensioen aanvragen Als u geboren bent in of na 1950

Voorlopige berekening pensioen aanvragen Als u geboren bent in of na 1950 Voorlopige berekening pensioen aanvragen Als u geboren bent in of na 1950 Waarom dit formulier? Met dit formulier kunt u een berekening van uw pensioen aanvragen. Op die manier kunt u nagaan hoeveel inkomen

Nadere informatie

Landelijk Overleg. Stuknummer: AI13.03608. College voor Arbeidszafam/VNG Jrief aan de ledeni Gemeentelijke T.a.v. het college en de raad.

Landelijk Overleg. Stuknummer: AI13.03608. College voor Arbeidszafam/VNG Jrief aan de ledeni Gemeentelijke T.a.v. het college en de raad. Landelijk Overleg College voor Arbeidszafam/VNG Jrief aan de ledeni Gemeentelijke T.a.v. het college en de raad. J ABVAKABO Arbeidsvoorwaarden FNV CNV Publieke zaak CMHF informatiecentrum tel. uw kenmerk

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Wat u moet weten over uw pensioen Dit pensioenoverzicht ontvangt u omdat

Nadere informatie

3.4. Verplichtstelling en maximale hoogte van het pensioen

3.4. Verplichtstelling en maximale hoogte van het pensioen Bij een eindloonregeling bouwt u veel meer pensioen op als u gedurende uw werkzame leven behoorlijk carrière maakt (lees salarisstijgingen ontvangt). Want u ontvangt het pensioen over uw laatste en dus

Nadere informatie

nummer 24 van 2008 Gedragsregels Overgangsregeling werktijdvermindering

nummer 24 van 2008 Gedragsregels Overgangsregeling werktijdvermindering nummer 24 van 2008 Gedragsregels Overgangsregeling werktijdvermindering oudere werknemers Besluit van gedeputeerde staten van Drenthe van 26 augustus 2008, kenmerk 6.3/2008009871, afdeling Management Ondersteuning

Nadere informatie

AOW, (door)werken en pensioen

AOW, (door)werken en pensioen AOW, (door)werken en pensioen Inleiding De AOW'er staat in de schijnwerpers. Aan de wijzen waarop de arbeidsovereenkomst met de (bijna) AOW-gerechtigde werknemer kan worden beëindigd c.q. kan eindigen

Nadere informatie

CHECKLIST RVU-RISICO 52%

CHECKLIST RVU-RISICO 52% CHECKLIST RVU-RISICO 52% Voorkomen is goedkoper dan genezen CHECKLIST 52%-risico bij vervroegd uittreden 1. Inhoud en bedoeling van deze checklist Deze checklist is een praktische handleiding om vast te

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel

Stichting Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Stichting Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Reglement Fiscaal Onzuivere Aansprakenregeling Netto Aanvullende Pensioenregeling Versie 16.0 - Tekst van 21 december 2015 Karakteristiek van de regeling `Fiscaal

Nadere informatie

De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij

De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij 3 De beschikbare premieregeling In Nederland bestaan grofweg twee categorieën pensioenregelingen: beschikbare premieregelingen enerzijds en middelloon-

Nadere informatie

STICHTING SHELL PENSIOENFONDS

STICHTING SHELL PENSIOENFONDS STICHTING SHELL PENSIOENFONDS Bijlage bij Reglement VI 1 januari 2014 Inhoudsopgave Bijlage bij Reglement VI van de Stichting Shell Pensioenfonds... 3 1. Flexibiliseringsmogelijkheden inzake Pensioengerechtigde

Nadere informatie

JE TIJD ANDERS INDELEN

JE TIJD ANDERS INDELEN Deze brochure is onderdeel van de brochurereeks over pensioen van Stichting Algemeen Pensioenfonds KLM en is bedoeld voor deelnemers aan het pensioenreglement 2006. Hiertoe behoren KLM-medewerkers in een

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht 2015

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht 2015 Toelichting Uniform Pensioenoverzicht 2015 Uitkeringsovereenkomst Wat is het Uniform Pensioenoverzicht (UPO)? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in wat u krijgt bij pensionering en arbeidsongeschiktheid.

Nadere informatie

Stichting Algemeen Pensioenfonds KLM

Stichting Algemeen Pensioenfonds KLM Stichting Algemeen Pensioenfonds KLM Q&A Pensioensessies Cargo nieuwe deelnemers vanuit Martinair Maart en april 2014 Amstelveen, 10 april 2014 Inhoud 1 Q&A 3 1.1 Wettelijke bepalingen 3 1.2 Waardeoverdracht

Nadere informatie

Toelichting op het pensioenoverzicht 2010 KPN Uitkeringsovereenkomst voor de middelloonregeling

Toelichting op het pensioenoverzicht 2010 KPN Uitkeringsovereenkomst voor de middelloonregeling Toelichting op het pensioenoverzicht 2010 KPN Uitkeringsovereenkomst voor de middelloonregeling Wat u moet weten over uw pensioen Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u duidelijkheid over wat u krijgt bij

Nadere informatie

Pensioen; voor jong en oud! Voor een goed pensioen moet je zelf iets doen!

Pensioen; voor jong en oud! Voor een goed pensioen moet je zelf iets doen! Pensioen; voor jong en oud! Voor een goed pensioen moet je zelf iets doen! Moet ik iets doen voor een goed pensioen? Pensioen is voor toch voor later? Tot wanneer moet ik eigenlijk werken? Heb ik dan genoeg

Nadere informatie

Toelichting. Uniform Pensioenoverzicht 2015. Uitkeringsovereenkomst

Toelichting. Uniform Pensioenoverzicht 2015. Uitkeringsovereenkomst Toelichting Uniform Pensioenoverzicht 2015 Uitkeringsovereenkomst Actieve deelnemer Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft inzicht in uw inkomen dat u van Hagee

Nadere informatie

Pensioen in zicht Informatiesessie 57+ Stichting Pensioenfonds AVEBE

Pensioen in zicht Informatiesessie 57+ Stichting Pensioenfonds AVEBE Pensioen in zicht Informatiesessie 57+ Stichting Pensioenfonds AVEBE Agenda 1. Opening 2. Pensioenontwikkelingen 3. Plan uw pensioen - welke keuzes kan ik maken voor mijn pensionering? 4. Hoe gebruik ik

Nadere informatie

Rapport van Werk naar Minder Werk

Rapport van Werk naar Minder Werk PROambt Advies b.v. Helpdesk PROambt Frontoffice@PROambt.nl Rapport van Werk naar Minder Werk Strikt Persoonlijk en Vertrouwelijk Aan Gemeente Groenstad T.a.v. mevrouw H.R. Management Postbus 123 4455

Nadere informatie

Welk weer het ook wordt

Welk weer het ook wordt Welk weer het ook wordt U blijft zelf invloed houden op wanneer u stopt met werken www.pensioenpostnl.nl Pensioenfonds PostNL heeft een nieuwe pensioenregeling. Deze regeling geldt per 1 januari 2014.

Nadere informatie

Inhoudsopgave. pagina

Inhoudsopgave. pagina ABP ExtraPensioen meer voor later Inhoudsopgave pagina Is uw pensioen straks voldoende? 4 Betrouwbare aanvulling 6 Als uw situatie verandert 8 Eerder stoppen en extra pensioen? 10 Belastingvoordeel 11

Nadere informatie

Pensioenactualiteiten

Pensioenactualiteiten Pensioenactualiteiten Medezeggenschap Waterbedrijven, Waterschappen, Netwerkbedrijven 16-05-2013 Agenda Dekkingsgraad en financiële positie fonds Wijzigingen in 2012 Ontwikkelingen en gevolgen voor ABP

Nadere informatie

Brochure. Uw pensioen in de Groothandel in Eieren

Brochure. Uw pensioen in de Groothandel in Eieren Brochure Uw pensioen in de Groothandel in Eieren Inleiding Voor u ligt de brochure van het Bedrijfspensioenfonds voor de Agrarische en Voedselvoorzieningshandel (Bpf AVH). Bpf AVH verzorgt al 50 jaar de

Nadere informatie

Samenvatting DEPF reglementen Per 1 januari 2016

Samenvatting DEPF reglementen Per 1 januari 2016 Samenvatting DEPF reglementen Per 1 januari 2016 Er zijn drie DEPF pensioenreglementen: 67, 65 en VP. - Onder het 67-reglement zijn een basisregeling en een overgangsregeling opgenomen. - Voor het 65-reglement

Nadere informatie

Samenvatting DEPF reglementen Per 1 januari 2015

Samenvatting DEPF reglementen Per 1 januari 2015 Samenvatting DEPF reglementen Per 1 januari 2015 Er zijn drie DEPF pensioenreglementen: 67, 65 en VP. - Onder het 67-reglement zijn een basisregeling en een overgangsregeling opgenomen. - Voor het 65-reglement

Nadere informatie

Vragen/antwoorden m.b.t. tijdelijke aanpassing uitstroombevorderende maatregelen

Vragen/antwoorden m.b.t. tijdelijke aanpassing uitstroombevorderende maatregelen Vragen/antwoorden m.b.t. tijdelijke aanpassing uitstroombevorderende maatregelen Vraag 1 Vraag a: In de brief van van 8 juni wordt aangegeven dat besluiten inzake toepassing van de maatregelen voor 1 december

Nadere informatie

Overzicht vragen gesteld tijdens inloopsessies met betrekking tot de nieuwe pensioenregeling

Overzicht vragen gesteld tijdens inloopsessies met betrekking tot de nieuwe pensioenregeling Overzicht vragen gesteld tijdens inloopsessies met betrekking tot de nieuwe pensioenregeling 1. Waarom wordt het nieuwe pensioenreglement pas later uitgereikt? Antwoord: De pensioenregeling is gebaseerd

Nadere informatie

Wijziging pensioenregeling

Wijziging pensioenregeling Stichting Pensioenfonds TNO Wijziging pensioenregeling 2014 Wat vindt u in deze brochure? In deze brochure vindt u een overzicht van de wijzigingen van de pensioenregeling per 1 januari 2014. Introductie

Nadere informatie

Stichting St. Stichting Pensioenfonds Avery Dennison. Presentatie over het. Uniform Pensioen Overzicht 15 mei 2013

Stichting St. Stichting Pensioenfonds Avery Dennison. Presentatie over het. Uniform Pensioen Overzicht 15 mei 2013 Pagina 1 Stichting St. Stichting Pensioenfonds Avery Dennison Presentatie over het Uniform Pensioen Overzicht 15 mei 2013 mei 2012 Pagina 2 1. Agenda 1. Opening 2. Wat is pensioen? 3. UPO 4. Als er iets

Nadere informatie

Financiële oplossingen bij stoppen met werken

Financiële oplossingen bij stoppen met werken Financiële oplossingen bij stoppen met werken voor werkgevers en werknemers die zijn aangesloten bij PFZW EIGEN INKOMEN VERGOEDING VAN DE WERKGEVER PFZW-pensioen Welke financiële oplossingen kunnen werkgevers

Nadere informatie

Overheid schuift OAP-gat af op werkgevers. Afspraken uit het verleden zijn geen garantie voor de toekomst

Overheid schuift OAP-gat af op werkgevers. Afspraken uit het verleden zijn geen garantie voor de toekomst Overheid schuift OAP-gat af op werkgevers Afspraken uit het verleden zijn geen garantie voor de toekomst Hoe het was Als je met pensioen ging op leeftijd 65 jaar, dan kreeg je een AOW-uitkering kreeg je

Nadere informatie

Einde dienstverband en uw pensioen

Einde dienstverband en uw pensioen Einde dienstverband en uw pensioen INHOUD PAGINA 1. Inleiding 2 2. Het op de ontslagdatum opgebouwde pensioen 3 3. Het nabestaandenpensioen bij overlijden vóór de pensioendatum 3 4. Het wezenpensioen 3

Nadere informatie

Uw pensioen. Stel uw ideale pensioen samen. Het pensioendashboard. En de keuzes die u heeft. Meer weten? www.bakkerspensioen.nl

Uw pensioen. Stel uw ideale pensioen samen. Het pensioendashboard. En de keuzes die u heeft. Meer weten? www.bakkerspensioen.nl Uw pensioen En de keuzes die u heeft Meer weten? www.bakkerspensioen.nl Stel uw ideale pensioen samen 2 Keuze 1 Eerder of later met pensioen 3 Keuze 2 Gedeeltelijk met pensioen 4 Keuze 3 Partnerpensioen

Nadere informatie

Contractnummer 1111 Polisnummer 1234-0001, 1234-0006 Referentienummer 12345

Contractnummer 1111 Polisnummer 1234-0001, 1234-0006 Referentienummer 12345 Uniform Pensioenoverzicht 2015 Stand per 31-12-2014 Pensioenuitvoerder Onderlinge 's-gravenhage Pensioenovereenkomst premieovereenkomst Werkgever Werkgever Contractnummer 1111 Polisnummer 1234-0001, 1234-0006

Nadere informatie

VRAGEN STEEDS STELLEN s.v.p.

VRAGEN STEEDS STELLEN s.v.p. Agenda VRAGEN STEEDS STELLEN s.v.p. Waarom UPO Pensioen in Nederland Wijziging Pensioen 1 januari 2012 Het UPO Partner, pensioen en scheiding Waarom UPO Iedereen die deelneemt aan een pensioenregeling

Nadere informatie

stichting de samenwerking, pensioenfonds voor het slagersbedrijf Pensioenwaaier voor werkgevers

stichting de samenwerking, pensioenfonds voor het slagersbedrijf Pensioenwaaier voor werkgevers stichting de samenwerking, pensioenfonds voor het slagersbedrijf Pensioenwaaier voor werkgevers Wat moet uw werknemer doen als hij gaat trouwen/samen wonen? Moet hij dat doorgeven aan het pensioenfonds?

Nadere informatie

22 april 2013 UWO. CvA/LOGA 13/11

22 april 2013 UWO. CvA/LOGA 13/11 College vooľ ArbekUzakiMi/VNG ABVAKABO FNV Aan de leden Landelijk Overleg Gemeentelijke Arbeidsvoorwaarden CNV Publieke zaak CMHľ IA informatiecentrum tel. uw kenmerk bìjlage(n) (070) 373 8393 2 betreft

Nadere informatie

STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS ZORGVERZEKERAARS

STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS ZORGVERZEKERAARS De pensioenregeling van SBZ STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS ZORGVERZEKERAARS Uw pensioen bij SBZ Stichting Bedrijfstakpensioenfonds Zorgverzekeraars (SBZ) is het pensioenfonds voor de zorgverzekeringssector

Nadere informatie

Pensioenregister maakt het leuker en makkelijker. Verhaal van Jan de Timmerman. Verhaal van de drie studenten

Pensioenregister maakt het leuker en makkelijker. Verhaal van Jan de Timmerman. Verhaal van de drie studenten Pensioenregister maakt het leuker en makkelijker Rol van de Belastingdienst in het? Verhaal van Jan de Timmerman Jan had gewerkt bij: Timmerbedrijf Aannemersbedrijf In de schildersbranche In het herstel

Nadere informatie

Wat krijgt u in deze pensioenregeling?

Wat krijgt u in deze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? Welkom bij Conservatrix. U bouwt vanaf 1 juni 2008 pensioen bij ons op. Dit doet u via uw werkgever . In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt

Nadere informatie

blad ONS PENSIOEN ACTUELE ONDERWERPEN OVER Ontmoet mij op www.onsbpfschilders.nl DEKKINGSGRAAD de laatste ontwikkelingen 4

blad ONS PENSIOEN ACTUELE ONDERWERPEN OVER Ontmoet mij op www.onsbpfschilders.nl DEKKINGSGRAAD de laatste ontwikkelingen 4 Pensioen blad voor ondernemers december 2014 ONS PENSIOEN GAAT OPNIEUW VERANDEREN 2 DEKKINGSGRAAD de laatste ontwikkelingen 4 Invoering nieuwe wet: PENSIOENLOON ANDERS BEPAALD 4 OVERLIJDEN EN DE ZORG VOOR

Nadere informatie