Modeltrein Academie. Treinen en treintjes, gisteren en vandaag

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Modeltrein Academie. Treinen en treintjes, gisteren en vandaag"

Transcriptie

1 Modeltrein Academie Treinen en treintjes, gisteren en vandaag

2 Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 2

3 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 3 Inleiding 4 Modeltreingeschiedenis 5 Spoorweggeschiedenis 10 Modeltreinen en geschiedenis 26 Tijdperk I; Tijdperk II; Tijdperk III; Tijdperk IV; Tijdperk V; ???? 34 Alle tijdperken samen? 36 Bibliografie 37 Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 3

4 Inleiding In de 16de/17de eeuw was verkeer door (godsdienst - ) oorlogen, onveiligheid, gebrek aan infrastructuur, moeilijk. In de 18de eeuw werden kanalen en steenwegen gebouwd en kwam het verkeer, het vervoer, pas echt op gang. Stoommachines maken de eerste industriële revolutie mogelijk. In de 19de eeuw verschijnen er stoomlocomotieven op ijzeren wegen, stoomschepen verdringen zeilschepen. In de 20ste eeuw veroorzaken elektriciteit en de ontwikkeling van de verbrandingsmotor de tweede industriële revolutie. De ontwikkeling van de trein en spoorwegen is ongelooflijk belangrijk, of belangrijk geweest, in de ontwikkeling van de wereld tot nu toe. Men kon goederen en mensen vervoeren, kwantitatief op een groter en kwalitatief op een hoger niveau. De eerste treinen in België reden 60 km per uur, de postkoets haalde er slechts 10. Dit verschil in snelheid heeft de Belgische overheid zelfs laten overwegen een maximum snelheid in te voeren voor treinen omdat men vreesde voor de gezondheid van de reizigers! Een postkoets vervoerde amper tien mensen, een trein kon er honderden in één keer meenemen. Een trein vervoerde tonnen en tonnen materiaal in één keer. De verbrandingsmotor, ontwikkeld tot wat we nu allemaal kennen in onze auto, maakte de noodzaak van massaal (collectief) vervoer veel kleiner. Ieder rijdt in zijn (individuele) auto, en vrachtwagens brengen alles net daar waar het moet zijn, op het exact geplande tijdstip. Ten minste als de wegen niet dichtslibben. Want vervoer is zo massaal geworden dan we terug gaan pleiten voor massa vervoer. Op grote afstanden vliegen we tot nu toe en in elk geval voorlopig en meestal nog wel massaal. Zij die over een privé - jet beschikken zijn zeldzaam. Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 4

5 Modeltreingeschiedenis Modeltreinen werden al gebouwd bij de ontwikkeling van stoomlocomotieven toen kleine modellen werden gemaakt voor testen. Waarschijnlijk werd de eerste gebouwd door William Murdoch in 1874 om te bewijzen dat het mogelijk was om iets te laten rijden door stoom. In het begin van de 19de eeuw werden in Groot - Brittannië presentatiemodellen gebouwd als voorbeelden voor de echte locomotieven. Zo zou ook Johann Wolfgang von Goethe in 1829 van Engelse vrienden een model van de Rocket hebben gekregen, model dat later verdween en nooit is weer gevonden. In 1829 bouwde Diez Imbrechts een rijvaardige modelbaan als geschenk voor het Spaanse hof. Modeltreinen zijn er dus al zolang als er echte treinen bestaan. Houten trektreintjes voor kleuters en speelgoedtreintjes van lood werden al in 1830 gemaakt. Toen waren er maar amper echte spoorlijnen. De eerste modellen waren niet altijd evenbeelden van originele treinen. En vaak reden ze gewoon over de vloer (zonder rails). Als in 1835 de Adler voor de eerste keer van Nürnberg naar Fürth rijdt, en daarmee de eerste spoorlijn in Duitsland in gebruik wordt genomen, verschijnen ook gekleurde uitdrukbladen van de Adler met bijpassende tinnen figuren. In 1940 verschijnen in Duitsland de eerste in blik gemaakte modellen. Het eerste kind dat een modelbaan als geschenk kreeg was in 1859 de keizerlijke prins Napoléon Eugène Louis Bonaparte. Deze trein reed niet in de woonkamer maar wel in het park van Saint - Cloud. Deze modelbaan is nog steeds te bewonderen in het Museon di Rodo in Uzés (Frankrijk). Circuit établi pour le prince impérial à Saint - Cloud en 1859 Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 5

6 In 1862 stelt Myers in London met stoom aangedreven locomotieven voor in zijn catalogus. En in 1869 is er een eerste aanwijzing voor modeltreinen in Duitsland als Carogatti uit Königsberg zijn in de kamer rijdende locomotieven met oscillerende cylinder aanprijst. De eerste elektrisch aangedreven modeltrein is er in 1882 (Planck) en een jaar later wordt voor het eerste het tweerail/tweeleiding systeem voor elektrische treinen gebruikt. Het eerste locomotiefmodel met uurwerkaandrijving stamt uit 1886 en is het eerste model dat technisch vergelijkbaar was met ander speelgoed dat sinds 1855 zo werd aangedreven. Ook in 1886 biedt speelgoedfabrikant Bing in Nürnberg voor het eerst een volledige trein met sporen aan. Spielzeug - Eisenbahn, Bing Nürnberg, ca Eisenbahn an 220V angeschlossen. Leihgabe Uwe Genz, Lage In 1887 biedt Schönner uit Nürnberg met stoom aangedreven modellen aan met loc, wagens en sporen in twee spoorbreedtes (65 mm, +/ - 1/22 en 115 mm, +/ - 1/12). Märklin presenteert in 1891 tijdens de Leipziger Messe een eerste volledige modelbaan met een locomotief met opwindmotor en rails in de vorm van een acht. Hiervoor werden wel speelgoedtreinen gemaakt, maar niet als een passend geheel. Deze eerste uitgave is de basis van alle volgende schaalgroottes, het begin van de modelspoorwegen. Al snel volgen modeltreinen die op stoom werken, verhit door spiritus. Märklin komt in 1895 met de eerste elektrische modeltram (spoor 1), wat Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 6

7 nogal vreemd is als men weet dat Göppingen pas in 1900 zijn eigen elektriciteitsvoorziening kreeg! In 1895 is het eveneens Märklin die voor het eerst toebehoren zoals wissels, signalen en tunnels aanbiedt. De eerste modeltreinen hadden allemaal hun gebreken met de aandrijving, of het nu op stoom, met opwindveer, of elektrisch ging. De opwindlocomotieven vertrokken met enorme vaart maar na een paar rondjes gaf de veer het al op. De stoomlocomotieven werden zeer heet en waren niet in snelheid regelbaar, wat nogal gevaarlijk kon zijn bij te scherpe bochten. De trein bleef net zolang rijden totdat de spiritus op was. De elektrische treinensets werden aangesloten op de lokale netspanning, meestal 110 of 220 Volt, alleen beveiligd door twee lampweerstanden. Direct contact met de rails was niet echt aangenaam! De eerste echt uitgesproken modellocomotief naar het echte Duitse voorbeeld wordt door Schönner in 1900 aangeboden. In datzelfde jaar komt ook het drierailsysteem van Märklin op de markt. Een jaar later hebben zij ook zowel mechanisch als elektrisch aangedreven wissels in hun gamma opgenomen. In 1901 ontstaat in tijdschriften de discussie over een normering voor modelbanen. Deze monden uit in een eerste Handboek voor modelbanen van Bassett - Lowkes, waarin de door Greenly ontwikkelde normering bekend gemaakt wordt welke aan de Märklinnorm van 1891 aanleunt en die zich aan elke fabrikant opdringt. De spoorbreedte H0, (spreek half - nul uit, half zo groot als schaal nul) met 16,5 mm spoorbreedte ontstaat in Bassett - Lowkes voert deze in Engeland in en noemt deze 00 (nul - nul). Eerste seriefabrikant van deze spoorbreedte is Bing in Nürnberg. In 1928 ook voor de eerste keer met elektrische aandrijving. Daarvoor hadden zowel Märklin als Bing een als spoor 00 aangeduide baan in hun programma, maar die had Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 7

8 nog niet de 16,5 mm spoorbreedte, maar wel 26 mm (1908, Märklins Liliput - baan) en 28 mm (1912, Bing met batterijaandrijving). Als de Deutsche Reichsbahn in 1935 met veel nationaalsocialistische bravoure 100 jaar spoorwegen in Duitsland viert, komt eerst Trix (Trix - Express, met meertreinenbesturing!) en dan in de herfst Märklin ook samen met andere fabrikanten met 16,5 mm sporen in H0. In 1927 voert de beroepsbond VDE (Verband der Elektrotechnik Elektronik Informationstechnik) laagspanning van maximaal 22 volt als norm in voor modeltreinen. De tot dan gebruikte rijregelaars met lampweerstanden zijn dan niet langer toegelaten (hierbij werd met in serie geschakelde lampweerstanden de netspanning gereduceerd, en er bestond dus geen galvanische scheiding tussen de netspanning en de rails, wat met transfo s wel gebeurt). In 1949 is er een nieuwe innovatie op weg naar het kan nog kleiner. Met 12 mm spoorbreedte presenteert Rokal op de Hannovermesse de eerste TT - baan in Duitsland in schaal 1/120. In de DDR geniet dit spoor van het midden, zoals het na het ontstaan van de spoor - N - banen genoemd wordt, een grotere populariteit dan in de BRD. Zo blijft Rokal (later Röwa) in het westen de enige fabrikant. Als in 1974/75 het bedrijf in concordaat treedt is het lot van TT in het westen bezegeld, maar zeker niet in de voormalige DDR waar dit een geliefd en sterk verspreide spoorbreedte is. In 1952 stelt Fleischmann in Nürnberg voor de eerste keer haar H0 - Bahn voor. Sindsdien groeide Fleischmann tot een belangrijke fabrikant. Trix experimenteert in 1958 met modellen in schaal 1/180, die echter niet verder dan de onderzoeksfase komen. In 1960 komt Arnold uit Nürnberg met modelbanen in 1/160 op 8 mm spoorbreedte. Daaruit groeit de meer aan die schaal reële spoorbreedte van 9 mm. Daarmee is spoor N (Nieuw) de volgende mijlpaal in het streven naar steeds kleinere modellen. 12 jaar later, in 1972, zet Märklin dit record scherper met een spoorbreedte van 6,5 mm (Spur Z) met een schaal van 1/220 wat tot nu toe de kleinste op industriële basis geproduceerde modeltrein blijft. Wereldwijd is Nürnberg ondertussen uitgegroeid tot de belangrijkste speelgoedbeurs waar de meeste nieuwigheden en innovaties worden voorgesteld. Nochtans neemt Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 8

9 het belang van deze beurs af, ten voordele van het jaarlijkse Intermodellbau in Dortmund. Daarenboven zijn er nu her en der belangrijke beurzen en tentoonstellingen. En natuurlijk is het zo dat er al lang niet meer uitsluitend in Duitsland modeltreinen worden geproduceerd. Naast modeltreinfabrikanten is een hele industrie ontstaan voor toebehoren, gaande van miniatuurhuizen, over bomen, bruggen, tot Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 9

10 Spoorweggeschiedenis Lang voor er treinen reden, werden in Duitse mijnen al wagentjes over houten rails geduwd. In de 16de eeuw enkel ondergronds, in de 17de eeuw ook bovengronds om de delfstoffen naar het kanaal te brengen. In de 18de eeuw gebruikte men voor het eerst gietijzeren rails, en pas in de 19de eeuw smeedijzeren rails. De Brit Trevithick zette in 1804 een eerste stoomlocomotief op rails. Al in 1801 had hij een eerste grote stoomlocomotief gebouwd die op de weg reed. Deze ging in vlammen op bij de eerste proeven. In 1813 had hij een eerste operationele loc gefabriceerd. Pas in 1825 kwam er de eerste spoorlijn van 40 km waar zowel mensen als goederen over werden vervoerd. Het zou duren tot de Rocket (1829) van Stephenson voor een locomotief ook echt geregeld gebruikt zou worden. In 1850 had men in Groot - Brittannië al km spoorwegen. Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 10

11 In België ontstond bij wet van 01/05/1834 de spoorweg. Deze wet bepaalde dat er een spoorwegnet diende te komen met Mechelen als knooppunt, dat - in het oosten Pruisen via Leuven, Luik en Verviers, - in het noorden Antwerpen (men sprak niet van de Nederlanden waar men in 1830 zich van had los gescheurd), - in het westen Oostende via Dendermonde, Gent en Brugge, - in het zuiden Frankrijk via Brussel en Henegouwen, met elkaar moest verbinden. De eerste trein eerste trein_jpg.jpg Op 05/05/1835 (slechts 1 jaar later!) werd een eerste deel geopend tussen Brussel en Mechelen. De Pijl of La Flèche, De Stephenson of Le Stephenson en De Olifant of L Eléfant reden van Brussel naar Mechelen. De Olifant sleepte op zijn Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 11

12 eentje de trein weer naar Brussel. België had de eerste spoorlijn op het Europese vaste land. De eerste locomotief van Belgische makelij De Belg of Le Belge werd op 30/09/1835 geleverd door de werkplaatsen van John Cockerill te Seraing. La locomotive "Le Belge", fabriquée par Cockerill Université de Liège - Centre d'histoire des Sciences et des Techniques De wet van 01/05/1834 besloot tot de aanleg van 388 km spoorweg, een wet van 26/05/1937 besloot tot een uitbreiding tot 556 km. In 1851 waren er in België al 560 km staatsspoorwegen, en 372 km private spoorlijnen gebouwd. Er waren 50 concessies verleend! In 1843 werd de spoorlijn Antwerpen - Luik - Keulen reeds ingehuldigd. Deze lijn verbond de Schelde en de Rijn via het Waalse industriebekken, en was de eerste internationale verbinding op het Europese vaste land. Keulen was door de aanleg van deze spoorlijn slechts zesendertig uur van Antwerpen verwijderd. Op 15/02/1870 reed de eerste werkmanstrein. Speciale treinen, met eerder wagons dan rijtuigen, voor het vervoer van arbeiders met een goedkoop abonnement, waar de toenmalige werkgevers niet in tussen kwamen, werden ingezet. In 1889 werden meer dan 1 miljoen werkmanskaartjes verkocht. In 1896 was er een verdubbeling met de verkoop van biljetten. In 1911 werden werkmansbiljetten verkocht! En nu? In 1895 startte de bouw van de monumentale stationshal in Antwerpen, 186 meter lang, 66 meter breed en 43 meter hoog! Op 18/06/1898 vertrok hier de eerste trein. In datzelfde jaar werd begonnen met de bouw van het stationsgebouw dat op Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 12

13 11/08/1905 werd geopend. Pas nu, in 2007, zal het station kunnen heropend worden, na een ongelooflijke verbouwing van een kopstation met 10 sporen, naar een doorgaand station met 14 sporen. Les gares belges d'autrefois Les gares belges d'autrefois Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 13

14 Les gares belges d'autrefois Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 14

15 Onze industrie vaarde wel bij het invoeren van een spoorwegnet in ons land, niet alleen door het gebruik van de spoorweg om producten, maar ook arbeiders te vervoeren, maar ook door het bouwen van spoorwegmaterieel. Onze ingenieurs bleken zeer bekwaam, zorgden voor vernieuwing en verbetering van het materieel, waardoor onze industrie niet enkel locs en wagens bouwde voor binnenlands gebruik, maar ook uitvoerde naar heel de wereld. Voor 1910 verschenen er al Belgische ontwerpen op de sporen. Het type 9 was een loc zonder buitenlandse invloeden. Deze loc vormde de basis voor de ontwikkeling van het befaamde type 45 (later type 10). Dit is een "Type 9", ontworpen voor het trekken van express treinen op de grote lijnen. Het waren "Ten Wheels" locs die tussen 1909 en 1914 werden gebouwd. In het begin bezat deze loc geen windleiplaten. Deze locs verdwenen uit het spoorlandschap in Hier staat een loc in het Station Jemelle. Bemerk het "M1" rijtuig met een periscoop uitkijk. Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 15

16 In 1914 telde de spoorwegen in België werknemers, maakte 5 % van het Bruto Nationaal Product (BNP) uit en er reden treinen over km spoorweg. Vergelijk dit met de km steenweg in 1830! Tijdens de eerste wereldoorlog werd zeer veel schade aangericht. Veel materiaal was reddeloos verloren. Amerikaanse al aanwezige legerlocs, maar ook nieuwe Amerikaanse locomotieven, werden aangekocht en in gebruik genomen. Meer dan 2000 locomotieven, een enorm aantal rijtuigen en wagons kwamen ingevolge de verdragen van Versailles naar ons land. Sommige Pruisische locomotieven hebben het zelfs uitgehouden tot op het einde van het stoomtijdperk. De G8/1 en de P8 werden het type 81 en 64. In de "Borinage" was er destijds (tussen 1947 en 1952) nog een flinke industriële activiteit. Naast de kolenmijnen, waren er in Jemappes, een glasfabriek en een fabriek voor stalen buizen en een kolen gestookte elektrische centrale. Dus dat betekende lange en zware goederentreinen, met wagons van alle soorten. Platte, lange, hoge wagons. Noem maar op, ze waren er te zien. En ze werden door de "81" getrokken. Dikwijls in "dubbel" tractie, aangezien de lengte en het gewicht van deze treinen. Onvergetelijk spektakel. Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 16

17 Deze locs werden aan België als schadevergoeding na WO I geleverd door de vijand van toen. We kregen er 576 exemplaren van. Het was het grootste aantal locs van één type dat de Belgische spoorwegen ooit bezat. Ze leverden 1380 pk op aan 55 km/u en bleven in dienst tot in Ondanks het aantal werd geen enkele machine bewaard! Ik herinner mij niet ooit deze machine in Jemappes gezien te hebben, maar ik ben praktisch zeker dat ze er moet geweest zijn. Inderdaad waren enkele locs van dit type aan de depots in St. Ghislain en Doornik toegekend. Ziehier het Type " 64 ". Deze locomotief was eveneens van Duitse makelij, een Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 17

18 zgn. "P8", die ook als compensatie voor oorlogsschade aan de Belgische Spoorwegen werden geleverd. Een totaal van 125 exemplaren. Zij bleven dienst doen tot in Zie hier de machine in haar originele staat, zoals ze geleverd werd. Met een Duits schouwtype, Duitse buffers en een "Knorr" voorverwarmer. Ze is hier in Luik gefotografeerd in Verschillende van deze locs werden in een "Belgisch" jasje gestoken, dwz. ze kregen een schoorsteen met "kroon", een "ACFI" voorverwarmer, juist achter de schoorsteen geplaatst, "Belgische" buffers en een elektrische "Sigtay" verlichting naast de reglementaire olielantaarn op de rookboxdeur. De Duitse veiligheidskleppen werden vervangen door Engelse "Coale" kleppen. Wij bevinden ons hier in Trois - Ponts in Deze machines, hoewel in een "Belgisch" jasje, bezitten nog steeds de "Knorr" verwarmer. Deze locs werden na 1912 gebouwd. Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 18

19 Hier is ze, gereed voor haar allerlaatste reis. De NMBS bezit nog steeds een machine van dit type voor haar "toekomstig" (en hypothetisch) spoorwegmuseum. Ik denk niet dat ze nog rijvaardig is. Arme loc! Arme NMBS! Maar alles is nog niet verloren. De "PFT" heeft een exemplaar bemachtigd, en die is nu rijvaardig, na een volledige restauratie. Met een beetje geluk zal zij misschien weer op de Belgische rails te zien zijn (binnenkort?). In 1926 wordt besloten tot de oprichting van Belgische staatsspoorwegen, "BSM - CFB" (Belgische Spoorwegmaatschappij - Chemin de Fer Belge), de huidige NMBS. Al op 28/05/1884 was er een wet gekomen op de buurtspoorwegen, op 06/07/1885 werden de statuten van de toenmalige NMVB bij KB goedgekeurd. In 1990 werd het buurtverkeer geregionaliseerd en verdween de nationale NMVB om wat Vlaanderen betreft op te gaan in de Vlaamse Vervoers Maatschappij (De Lijn), waarin ook de Antwerpse en Gentse stedelijke vervoersmaatschappijen werden ondergebracht. Op het platteland zijn de trams van de buurtspoorwegen in 1930 nog een essentieel vervoermiddel. Hier staat de tram uit Antwerpen te wachten aan de grensovergang met Nederland in Putte. Foto uit Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 19

20 "Een eeuw mobiel met tram en bus" van Eric Keutgens. - e/eeuw/1930/1930_16.html De buurtspoorwegentram van Antwerpen naar Hamme vertrekt van op het Frederik van Eedenplein op Linkeroever in de zomer van Eén jaar later doeken de Buurtspoorwegen deze lijn op. Pas een kleine veertig jaar later ziet Linkeroever opnieuw trams, als de premetro tot hier doorgetrokken wordt. Foto archief GVA. - e/eeuw/1958/1958_41.html Pas in 1948 werd de laatste private spoorlijn door de NMBS overgenomen. Door de mogelijkheden die de trein bood groeide ook de post sterk. Telegrafie werd van meet af als belangrijk instrument mee gebruikt. In de jaren 1870/1880 zou ook de telefonie nauw verweven met de spoorwegen zijn opmars maken! In 1933 kwamen de eerste metalen rijtuigen. Op 5 mei 1935 reed de eerste elektrische trein tussen Brussel en Antwerpen. In dat jaar werden naast vierledige treinstellen ook de grote stoomlocs van het type 1 in dienst genomen. Vanaf 1930 waren proeven ondernomen met dieselmotorvoertuigen, en in 1938 werden de eerste reeksen geleverd. In 1939 werden zes stuks stoomlocomotieven type 12 afgeleverd door Cockerill. Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 20

21 En zie hier één van de twee "Koninginnen" die het Belgische Spoorlandschap troonden, de "Type 1". Zonder enige twijfel, is dit één van de twee "meesterwerken" van NMBS ingenieur, Raoul Notesse. Ze werden in 1935 in dienst genomen. Esthetisch gezien een pronkstuk. Ze waren de zwaarste van alle Europese "Pacifics". Rijvaardig wogen ze 126 ton, met een vermogen van pk. Deze machines gaven volledige voldoening, in alle opzichten. Ze bleven actief tot in Nadien heeft de "1.002" nog enkele speciale treinen getrokken, maar nu staat zij in het spoorwegmuseum in Treignes. Hopelijk Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 21

22 wordt ze gerestaureerd. Een andere prachtige creatie van Raoul Notesse, was de "Type 12". Zij heeft een fantastische "look" met haar prachtige stroomlijning. Dit is een pure "snelheidsloc", voor lichte sneltreinen, aan een 140 km/u. Zes locs van dit type werden gebouwd en aan de NMBS in 1939 geleverd. Juist voor WO II. Dit is de "12.004". Zij was de laatste van dit type om uit de dienst genomen te worden. Dat was in Ze is nu in het Centrale Atelier van Leuven. Zal ze ooit weer op eigen kracht rijden? Ik betwijfel het. Tijdens de tweede wereldoorlog zijn diverse Franse stoomlocs door de bezetter bij de Belgische spoorwegen ingedeeld, en Belgische (ex - Duitse) gingen terug naar de vroegere heimat. Andermaal moesten 300 Amerikaanse locs de tekorten opvangen Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 22

23 na de oorlog. De laatste stoomloc gebouwd voor de NMBS, de werd afgeleverd door "La Meuse" in De NMBS besloot na de laatste wereldoorlog dat minstens elke hoofdlijn in ons land moest worden geëlektrificeerd. In 1949 werden daarvoor bestemde locs type 101 (latere reeks 29) afgeleverd in oorspronkelijke uitvoering. (foto NMBS) (foto NMBS). Met zo'n 1200 treinen per dag is de Brusselse noord - zuidverbinding zo niet de drukst bereden, dan toch zeker één van de meest gebruikte spoorwegen ter wereld. Op 04/10/1952 is ze door Koning Boudewijn geopend. In 1901 kwam een commissie al tot de conclusie dat het verbinden van Brussel Noord en Zuid noodzakelijk was. In Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 23

24 1911 werden de werken gestart, maar door de oorlog en discussies over de haalbaarheid en uitvoerbaarheid van de werken daarna, werd het project stilgelegd. Pas in 1947 werden de werken weer echt hervat. De verbinding is al bij de bouw geëlektrificeerd. Er zijn zes sporen, de tunnel waar de treinen door rijden, is net geen twee kilometer lang. Vanaf 1955 werden de eerste baandiesels types 202/203 (latere reeks 52 en 53) en 201 (latere reeks 59) geleverd. Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 24

25 Op werd tussen Ath en Denderleeuw de laatste officiële stoomtrein met de ingelegd. Vanaf 01/01/1971 kregen alle locomotieven het huidige reeksnummer met 4 cijfers, het eerste cijfer duidt de klasse aan, samen met het tweede cijfer duidt het de reeks aan. De twee laatste cijfers geven het volgnummer. Met ingang van de zomerdienstregeling 1984 werd het IC (Inter City) - IR (Inter Regio) plan ingevoerd. Einde 1989 werd beslist tot het aanleggen van een hogesnelheidsnet. De ICE en de TGV s rijden inmiddels door ons land. Private spoorwegmaatschappijen concurreren met de hervormde NMBS voor het vrachtvervoer. Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 25

26 Modeltreinen en geschiedenis De geschiedenis van de spoorwegen wordt bij modeltreinen ingedeeld in tijdperken. De overgang tussen twee tijdperken is niet exact, maar wordt dikwijls gekenmerkt door wijzigingen in de spoorwegtechnologie. De opkomst van de hoge snelheidstreinen is hiervan een voorbeeld. De indeling is ook niet altijd dezelfde. Zij kan verschillen van land tot land, afhankelijk van bepaalde wijzigingen bij de spoorwegen in dat land. Zo worden locomotieven en wagons van de Duitse Spoorwegen ingedeeld in tijdperk V vanaf het ogenblik dat de nieuwste kleurstelling (rood met grijs) werd geïntroduceerd. De tijdperkindeling is vastgelegd door MOROP (Europese verbond van spoorwegmodelbouwers) in de NEM800 norm. NEM staat voor Normen Europese Modelspoorwegen. Er bestaan ook subbladen die de tijdperkindeling voor een bepaald land vastleggen. Meestal is een periode nog verder onderverdeeld. Deze onderverdeling wordt aangeduid met een letter (vb. IIIa). Tijdperk Periode Voornaamste kenmerk I Vooral private en lokale spoorwegmaatschappijen II Ontstaan van de nationale spoorwegmaatschappijen III Opkomst van de diesel en elektrische tractie. Het verdwijnen van de stoomlocomotief IV Moderne locomotieven en rijtuigen V heden Opkomst van de hogesnelheidstrein, privatisering van de spoorwegen Tijdperk I; Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 26

27 Kenmerkend aan de 1ste periode zijn de veelheid aan locomotieftypes maar ook de verscheidenheid aan gebruikte spoorbreedtes en signalisatiesystemen ; Tussen Stockton en Darlington in Engeland gaat de eerste commerciële treindienst van start juni 1827; Tussen Saint - Étienne en Andrézieux wordt de eerste Franse, en de eerste op het Europese vaste land, spoorweg in gebruik genomen, de wagens worden wel getrokken met paarden. - 5 mei 1835; Tussen Mechelen en Brussel rijdt de eerste trein in België en op het vaste land van Europa. - 7 december 1835; Tussen Nürnberg en Fürth rijdt de eerste trein in Duitsland augustus 1837, Opening van de lijn tussen Paris en Saint - Germain - en - Laye (beperkt tot Pecq) september 1839; Tussen Haarlem en Amsterdam rijdt de eerste trein in Nederland. Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 27

28 The first true railroad - the Stockton and Darlington Railroad - was opened in England on 27 September Opening of the Stockton and Darlington Railway Van de private spoorwegmaatschappijen zijn in Duitsland de K.P.E.V. (Königlich Preussische Eisenbahn Verwaltung) en de Königlich Bayerische Staatsbahnen veruit de belangrijkste. In de latere DRG (Deutsche Reichsbahn Gesellschaft) vindt U veel locomotieven terug van deze beide maatschappijen. In België zijn het de maatschappijen Central Belge en Nord Belge die in 1926 fusioneren tot de Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen (NMBS). Tijdperk II; Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 28

29 Bij het ontstaan van de nationale maatschappijen in de 2de periode verdwijnt de verscheidenheid. Er komen eenheidstypes. Het voordeel bestaat er in dat onderdelen in grotere hoeveelheden kunnen worden geproduceerd (en dus goedkoper zijn) maar ook tussen verschillende locomotieftypes uitwisselbaar zijn. De centrale werkplaatsen moeten op die manier minder voorraad van vele verschillende onderdelen bijhouden. Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 29

30 juli 1926; De Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen wordt opgericht ; De spoorlijn Antwerpen - Brussel is de eerste geëlektrificeerde spoorweg in België (3000 Volt gelijkspanning). Tijdperk III; Na de tweede wereldoorlog zien we in tijdperk 3 een enorme modernisering van de spoorwegen. De stoomtrein wordt nostalgie. Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 30

31 Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 31

32 ; In Europa verdwijnt de 3de klasse. Dat wil zeggen; de 3de klasse heet voortaan 2de klasse en de 2de klasse voortaan 1ste klasse. Daarvoor kwam de 1ste klasse in lokale treinen niet voor. Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 32

33 - 2 juni 1957; Begin van de Trans Europ Express (TEE), voorloper van de Eurocity's en het Europese net van hogesnelheidstreinen ; Laatste stoomtrein in reguliere dienst in België. Tijdperk IV; In tijdperk 4 ontstaat een kentering in de exploitatie. Het wegverkeer en vliegtuigverkeer nemen in belangrijke mate de rol van de spoorwegen als transportmiddel voor verre afstanden over. Vooral het goederenvervoer over de weg vreet aan de marges van de spoorwegmaatschappijen. Het vervoer van stukgoed wordt minder interessant en de maatschappijen beginnen zich te concentreren op het massavervoer. Hierdoor zien we veel bloktreinen ontstaan voor het vervoer van containers, stortgoederen (ijzererts en steenkool), petroleumproducten, auto's en auto - onderdelen. Modeltrein Academie - Treinen en treintjes, gisteren en vandaag - pagina 33

Spreekbeurtinformatie Stoomtreinen (algemeen)

Spreekbeurtinformatie Stoomtreinen (algemeen) Spreekbeurtinformatie Stoomtreinen (algemeen) Stoomtram Documentatie Centrum/Museumstoomtram Hoorn-Medemblik Geschiedenis Zowel de toepassing van rails als het gebruik van stoommachines vindt zijn oorsprong

Nadere informatie

MINLOCS JAARBOEK 2009

MINLOCS JAARBOEK 2009 MINLOCS JAARBOEK 2009 EVEN EEN VOORWOORDJE Dag beste (minlocs)fan, Sinds dit jaar is minlocs gestart met modeltreinen te bouwen op schaal 1/87, met gevolg is dit nu al een groot succes. Zoals u weet heeft

Nadere informatie

HUIDER-NIEUWSBRIEF 3 MAART 2010. Huider - Stationsplein 31-37 - Heerhugowaard - tel 072-5714157 - www.huider.nl - info@huider.nl

HUIDER-NIEUWSBRIEF 3 MAART 2010. Huider - Stationsplein 31-37 - Heerhugowaard - tel 072-5714157 - www.huider.nl - info@huider.nl HUIDER-NIEUWSBRIEF 3 MAART 2010. Huider - Stationsplein 31-37 - Heerhugowaard - tel 072-5714157 - www.huider.nl - info@huider.nl Beste dames en heren, Inmiddels drie weken geleden hebben wij de jaarlijkse

Nadere informatie

HUIDER-NIEUWSBRIEF 27 februari 2012.

HUIDER-NIEUWSBRIEF 27 februari 2012. Beste dames en heren, jongens en meisjes, In deze Huider-nieuwsbrief vindt u een overzicht van de belangrijkste (Nederlandse) nieuwe treinartikelen die in de loop van dit jaar zullen worden uitgebracht.

Nadere informatie

.22. Hoe ziet een centrum eruit?

.22. Hoe ziet een centrum eruit? Hoe ziet een centrum eruit? Hoofdstuk 2 les 1 Wat ga je leren? In deze les leer je hoe een centrum eruitziet. Je leert ook hoe het komt dat sommige steden of plekken een centrum zijn geworden. Begrippen

Nadere informatie

Inventaris van de Dienstreglementen van Nederlandse en Internationale Spoorwegmaatschappijen, 19e-20e eeuw

Inventaris van de Dienstreglementen van Nederlandse en Internationale Spoorwegmaatschappijen, 19e-20e eeuw Nummer archiefinventaris: 2.19.042.88 Inventaris van de Dienstreglementen van Nederlandse en Internationale Spoorwegmaatschappijen, 19e-20e eeuw Auteur: A.D. de Pater Nationaal Archief, Den Haag 1994 Copyright:

Nadere informatie

Treinramp. Je koopt wel een ticket. Mensen Wat een drama! De NMBS voor de treinen is wel een Deze keer liep het anders...

Treinramp. Je koopt wel een ticket. Mensen Wat een drama! De NMBS voor de treinen is wel een Deze keer liep het anders... Treinramp Auteur: Jeroen Defauw vervoer waar iedereen mee mag. Je koopt wel een ticket. Mensen Wat een drama! die geen eigen auto hebben, kunnen zo bijna overal naartoe! In België hebben we de bus, de

Nadere informatie

Uw aansluiting op ons netwerk

Uw aansluiting op ons netwerk Uw aansluiting op ons netwerk 1 Een grotere toegankelijkheid voor een sterkere logistieke strategie Mobiliteitsproblemen, ecologische voetafdruk, wegentaks, leveringssnelheid, stijgende olieprijzen Stuk

Nadere informatie

Opgelet! Volgende Open Deur: Gewijzigde datum!

Opgelet! Volgende Open Deur: Gewijzigde datum! NIEUWSBRIEF FEBRUARI 2016 RÉTROTRAIN Rétrotrain (voorheen Le musée du rail) is elke tweede zaterdag van de maand geopend van 9 tot 14 uur. Vrij bezoek. De toegangsprijs bedraagt 2 voor volwassenen en 1

Nadere informatie

STOOMTREIN OP HET SPOOR

STOOMTREIN OP HET SPOOR 8 Verhuizing oudste Belgische locomotief naar Train World STOOMTREIN OP HET SPOOR SPEKTAKEL Wie erbij was, moest geduld oefenen. De Pays de Waes uit 1842 werd centimeter per centimeter uit het oude Museum

Nadere informatie

DSM No. 43 HENSCHEL FABIA / 21767 / 1930

DSM No. 43 HENSCHEL FABIA / 21767 / 1930 DSM No. 43 HENSCHEL FABIA / 21767 / 1930 Henschel & Sohn, KASSEL Georg Christian Carl Henschel stichtte in 1810 de Henschel nschel-werke in Kassel. Zijn zoon Carl Anton Henschel sticht in 1837 een tweede

Nadere informatie

Thema 10 Materieel. De treinen van NS Reizigers

Thema 10 Materieel. De treinen van NS Reizigers Thema 10 Materieel De treinen van NS Reizigers Rollend materieel Bij het spoor wordt alles wat op rails kan rijden het rollend materieel genoemd zelfstandig rijdende voertuigen die personenrijtuigen en

Nadere informatie

Train World. Een uitstalraam voor de spoorwegen van gisteren, vandaag en morgen

Train World. Een uitstalraam voor de spoorwegen van gisteren, vandaag en morgen Train World Een uitstalraam voor de spoorwegen van gisteren, vandaag en morgen Een uniek uitstalraam Train World, het toekomstige museum, wordt een uitstalraam van het verleden, het heden en de toekomst

Nadere informatie

HUIDER-NIEUWSBRIEF 19 november 2009. Huider - Stationsplein 31-37 - Heerhugowaard - tel 072-5714157 - www.huider.nl - info@huider.

HUIDER-NIEUWSBRIEF 19 november 2009. Huider - Stationsplein 31-37 - Heerhugowaard - tel 072-5714157 - www.huider.nl - info@huider. HUIDER-NIEUWSBRIEF 19 november 2009. Huider - Stationsplein 31-37 - Heerhugowaard - tel 072-5714157 - www.huider.nl - info@huider.nl Beste dames en heren, Wegens heerlijke drukte in onze winkel is het

Nadere informatie

In samenwerking met Het Spoorwegmuseum blij om jullie te mogen verwelkomen bij de Auti-Doe- Dag waar alles om de treinen draait.

In samenwerking met Het Spoorwegmuseum blij om jullie te mogen verwelkomen bij de Auti-Doe- Dag waar alles om de treinen draait. Voorbereidingskit Auti-Doe-Dag 2014 In samenwerking met Het Spoorwegmuseum blij om jullie te mogen verwelkomen bij de Auti-Doe- Dag waar alles om de treinen draait. Voor je ligt de voorbereidingskit voor

Nadere informatie

Dampfbahn Furka-Bergstrecke Historie van de Dampfbahn Furka-Bergstrecke

Dampfbahn Furka-Bergstrecke Historie van de Dampfbahn Furka-Bergstrecke Dampfbahn Furka-Bergstrecke Historie van de Dampfbahn Furka-Bergstrecke Tekst: J. Wolff Foto's: Archief FO/MGB, C. Keizer, D. van Nimwegen, K. Scholtes & M. Schuring Copyright VFB Sectie Nederland 2009-2010

Nadere informatie

BASISPRINCIPES VAN DE SEININRICHTING

BASISPRINCIPES VAN DE SEININRICHTING TREINBESTUURDER BASISPRINCIPES VAN DE SEININRICHTING Publicatiedatum: 04/02/2015 NMBS B-TR.2 Inhoud Blz. 1. Spoorwegen 3 2. Sporen 6 3. Lichtseinen 8 4. Snelheidssignalisatie 14 5. Allerhande seinen 16-2

Nadere informatie

35 NUMMERING VAN DE TREINEN

35 NUMMERING VAN DE TREINEN [ 1 ] BVTDeel III 35 NUMMERING VAN DE TREINEN 1. REIZIGERSTREINEN 1.1 Internationale dienst De nummering dient conform te zijn aan de UIC fiche 4191 OR. In de internationale dienst worden onpare nummers

Nadere informatie

Een korte historie van de Belgische Spoorwegen

Een korte historie van de Belgische Spoorwegen Hoofdstuk 1 Een korte historie van de Belgische Spoorwegen Dinsdag 5 mei 1835. De eerste commerciële spoorlijn op het Europese vasteland wordt ingewijd. De Pijl, de Stephenson en de Olifant vertrekken

Nadere informatie

Treinsamenstellingen voor de stalen C12 c en ABd 9 rijtuigen 2013 www.seinarm.nl Treinsamenstellingen Dertiger Jaren Last edited Februar 28, 2013 door Gerard van de Weerd mag alleen gepubliceerd worden

Nadere informatie

UITDAGINGEN BINNENVAART

UITDAGINGEN BINNENVAART UITDAGINGEN BINNENVAART PROMOTIE BINNENVAART VLAANDEREN 2012 09 18 WATERWEGEN West Europa heeft het dichtste waterwegennetwerk van de EU 90 miljoen inwoners EUR 910 miljard BBP 320 miljoen ton via Rijn

Nadere informatie

Naam HAVEN ROTTERDAM import en export

Naam HAVEN ROTTERDAM import en export Naam HAVEN ROTTERDAM import en export Als er één plek is die duidelijk maakt waarom Nederland in de moderne tijd zo n belangrijk handelsland is, dan is het Rotterdam wel. De haven ligt in de delta van

Nadere informatie

Versnelling Benelux 2017

Versnelling Benelux 2017 Versnelling Benelux 2017 P r e s e n t a t i e R a i l f o r u m 1 4 s e p t e m b e r 2 0 1 5 ir H. J. M. B o v e n l a n d e r Probleemstelling Infrastructuur voor HSL Zuid in Nederland en België gereed,

Nadere informatie

Versnelling Benelux 2017

Versnelling Benelux 2017 HENK BOVENLANDER Rail Advies De Bilt, 18 augustus 2015 Versnelling Benelux 2017 De reistijd Amsterdam Brussel van 194 minuten met de Benelux in de dienstregeling 2017 stelt teleur. De achtergrond hiervan

Nadere informatie

HUIDER EXPRESS DIENSTREGELING DEFINITIEF!

HUIDER EXPRESS DIENSTREGELING DEFINITIEF! HUIDER-NIEUWSBRIEF 19 augustus 2010. Huider - Stationsplein 31-37 - Heerhugowaard - tel 072-5714157 - www.huider.nl - info@huider.nl HUIDER EXPRESS DIENSTREGELING DEFINITIEF! REIS PER STOOMTREIN TUSSEN

Nadere informatie

Deel III. stoomlocomotieven

Deel III. stoomlocomotieven Deel III stoomlocomotieven 1 Stoomlocomotief type 50 saddle tank. Bestelnummer : in kit schaal HO : 90030 in schaal O : 70030 Onmiddellijk na 11 november 1918 bracht R.O.D. ( Railway Operating Division

Nadere informatie

TSP - AGENDA RÉTROTRAIN

TSP - AGENDA RÉTROTRAIN NIEUWSBRIEF APRIL 2016 TSP - AGENDA 3 april : Ritdag op de Chemin de fer du Bocq 5 april : Rétrotrain Saint-Ghislain : boetiek open van 10 tot 12u 9 april : Rétrotrain Saint-Ghislain open van 9 tot 14u

Nadere informatie

door Hugo Klein Haneveld Treinen

door Hugo Klein Haneveld Treinen door Hugo Klein Haneveld Treinen Inleiding Ik heb dit onderwerp gekozen omdat ik modeltreinen heb en ik hou van treinen. Ik wist al veel over treinen maar ik wil er nog meer over weten. Ik vind het zeker

Nadere informatie

HUIDER-NIEUWSBRIEF 27 oktober 2011.

HUIDER-NIEUWSBRIEF 27 oktober 2011. Beste dames en heren, In deze Huider-nieuwsbrief ontvangt u informatie over de Märklin en Trix Insiderartikelen, en alles over de nieuwste Modeltreinen en radiografisch bestuurbare vlieg-, vaar- en voertuigen.

Nadere informatie

Het materieel van de Veluwsche Stoomtrein Maatschappij

Het materieel van de Veluwsche Stoomtrein Maatschappij Het materieel van de Veluwsche Stoomtrein Maatschappij De Veluwsche Stoomtrein Maatschappij ( VSM ) heeft zich het doel gesteld het spoorweg verleden levend te houden. Daartoe beschikt de VSM over diverse

Nadere informatie

Lijn 54 St-Niklaas Mechelen. Spoorlijn in verval

Lijn 54 St-Niklaas Mechelen. Spoorlijn in verval Lijn 54 St-Niklaas Mechelen Spoorlijn in verval Puurs, 14 november 2011 Waarom deze persontmoeting? De sporen 1 en 2 in station Puurs zijn verrot Treinen rijden 20km/h, sinds 10 augustus 2011 Avondspits,

Nadere informatie

Mobiliteitsconferentie RESOC Meetjesland NMBS Mobility

Mobiliteitsconferentie RESOC Meetjesland NMBS Mobility Mobiliteitsconferentie RESOC Meetjesland NMBS Mobility 19 mei 2011 Destination mieux 1. Het netwerk 2. Aanbodsverbeteringen Juni 2007 10.06.07 : heropening stopplaats Evergem op lijn 58 Eeklo - Gent December

Nadere informatie

verkeer veilige veiligheid verbindingen BIJLAGE 6: TAG CLOUDS MOBILITEIT staat stad stiptheid stress tijd tram trein treinen uur veilig

verkeer veilige veiligheid verbindingen BIJLAGE 6: TAG CLOUDS MOBILITEIT staat stad stiptheid stress tijd tram trein treinen uur veilig flexibiliteit genoeg geraken gezondheid goed goede goedkoop grote BIJLAGE 6: TAG CLOUDS MOBILITEIT Grafische voorstelling open antwoorden andere belangrijke zaken bij verplaatsingen aankomen aansluiting

Nadere informatie

Treinramp Buizingen! Hoe kon dit gebeuren? Wat is er gebeurd? Auteur: Stijn Dekelver. intercitytrein uit Quiévrain botsten

Treinramp Buizingen! Hoe kon dit gebeuren? Wat is er gebeurd? Auteur: Stijn Dekelver. intercitytrein uit Quiévrain botsten Auteur: Stijn Dekelver Op maandag 15 februari 2010 om 9u30 stond de wereld even stil in Buizingen (bij Halle). Er botsten twee treinen tegen elkaar op. Heel veel mensen geraakten gewond. Er vielen ook

Nadere informatie

MSTS Magazine. Hét tijdschrift voor Nederlandse MSTS ers

MSTS Magazine. Hét tijdschrift voor Nederlandse MSTS ers MSTS Magazine Hét tijdschrift voor Nederlandse MSTS ers Nr. 2-2013 Deze maand: Nieuws Recensies: Column: Virtual Train in de vijftiger jaren Duitse Stoomlocomotieven, door Robert Zondervan Bouwtechnieken:

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Trein 1. Inleiding Mijn werkstuk gaat over de trein. Ik heb dit als onderwerp gekozen omdat ik het prachtig vind om te zien hoe die grote rijtuigen over de rails rijden. Ook vind ik het interessant te

Nadere informatie

NEM connectoren en kabelkleuren

NEM connectoren en kabelkleuren NEM connectoren en kabelkleuren NEM 651 De NEM 651 is voor de kleiner schaal N bedacht. Wegens beperkte ruimte in de N- locomotieven is geen rekening gehouden met de extra functies en een aparte plus spanning.

Nadere informatie

Burgers en Stoommachines. Tot 1:20

Burgers en Stoommachines. Tot 1:20 Burgers en Stoommachines Tot 1:20 Wat gaan we leren? 1. Welke gevolgen de technische uitvindingen hadden. 2. Wat er in de grondwet van 1848 stond. 3. Welke groepen minder rechten hadden dan andere groepen.

Nadere informatie

N160vzw MODULENORMEN. 1. Doelstelling

N160vzw MODULENORMEN. 1. Doelstelling N160vzw MODULENORMEN 1. Doelstelling Beschrijven van de normen die N160vzw hanteert voor het ontwerpen van hun modules. Hierbij geven wij eenieder de mogelijkheid om aan de hand van volgende normen modules

Nadere informatie

VOORSTEL TOT VERBETERING VAN DE TREINDIENST IN DE WESTHOEK

VOORSTEL TOT VERBETERING VAN DE TREINDIENST IN DE WESTHOEK HUIDIGE SITUATIE VOORSTEL TOT VERBETERING VAN DE TREINDIENST IN DE WESTHOEK Vanuit de westhoek kan men gebruik maken van 2 spoorlijnen. Enerzijds de lijn 73, De Panne-Deinze. Anderzijds lijn 69, Kortrijk-Poperinge.

Nadere informatie

Week 48 - Reisbureau der Staatsspoorwegen/Lissone-Lindeman

Week 48 - Reisbureau der Staatsspoorwegen/Lissone-Lindeman Week 48 - Reisbureau der Staatsspoorwegen/Lissone-Lindeman Korte geschiedenis van de spoorweg-exploitatie in Nederland In tegenstelling tot omringende landen waren het in Nederland particulieren die de

Nadere informatie

De loc wordt bij de invasie in Normandië (1944) aan land gebracht, met het nummer WD33. Dit nummer zal later worden gewijzigd in 70033.

De loc wordt bij de invasie in Normandië (1944) aan land gebracht, met het nummer WD33. Dit nummer zal later worden gewijzigd in 70033. Diesellocomotief NS 162 (ex WD 70033). De loc wordt bij de invasie in Normandië (1944) aan land gebracht, met het nummer WD33. Dit nummer zal later worden gewijzigd in 70033. Loc 70045 in oktober 1947

Nadere informatie

Spoorwegen in België tijdens de Grote Oorlog

Spoorwegen in België tijdens de Grote Oorlog BESTEMMING FRONT Paul Van Heesvelde Paul Pastiels Michelangelo Van Meerten Bart Van der Herten Spoorwegen in België tijdens de Grote Oorlog 1 INHOUD SPOREN IN BELGIË 1835-1913 Bart Van der Herten 7 Woord

Nadere informatie

Terugmeldingen. Misschien zijn er nog meer detectie mogelijkheden, maar laten we deze maar eens nader bekijken wat de voor- en nadelen zijn!

Terugmeldingen. Misschien zijn er nog meer detectie mogelijkheden, maar laten we deze maar eens nader bekijken wat de voor- en nadelen zijn! Terugmeldingen Zodra u de modelbaan inzichtelijk wil maken, waar en welke treinen zich op een bepaald moment zich bevinden heeft u contacten nodig in de rails om dit op een tableau of op een computer scherm

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2009 tijdvak 1 woensdag 20 mei 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Auto. Inleiding. Geschiedenis van de auto

Auto. Inleiding. Geschiedenis van de auto Auto Inleiding Ik heb dit onderwerp gekozen omdat veel mensen dagelijks gebruik van de auto maken en onze wereld zonder auto's nauwelijks meer voor te stellen is. Bovendien wist ik er zelf ook nog niet

Nadere informatie

Gent 24b. De Predikherenlei anno 1820 door de Hollandse soldaat Wynantz. Onderbergen. Het pand van de Dominicanen. Predikherenlei

Gent 24b. De Predikherenlei anno 1820 door de Hollandse soldaat Wynantz. Onderbergen. Het pand van de Dominicanen. Predikherenlei De Predikherenlei anno 1820 door de Hollandse soldaat Wynantz Gent 24b Onderbergen. Het pand van de Dominicanen Predikherenlei Rue de la Valléé nr 40 /Onderbergen Onderbergen nr 57 in 1940 Tweede gedeelte

Nadere informatie

Schumacher. Schumacher Schumacher Schumacher

Schumacher. Schumacher Schumacher Schumacher Terug uit BR 23 NL het verleden: Renaissance van een Klassieker. In uur 0 kon de jonge Deutsche Bundesbahn de stoomtractie nog niet missen. Voor de afdekking van de behoefte aan reizigers- en lichte sneltreinlocomotieven

Nadere informatie

FERRO FLASH Driemaandelijks tijdschrift

FERRO FLASH Driemaandelijks tijdschrift N 283 October-November Décember 2014 FERRO FLASH Driemaandelijks tijdschrift Foto van : http://fr.wikipedia.org/wiki/v250#mediaviewer/file:fyra_v250_4806.jpg Ne pas jeter sur la voie publique Niet op de

Nadere informatie

Weert. Station Weert C B E D. Afkorting van de route. IJzeren Rijn wandeling. www.wakkervandeijzerenrijn.nl

Weert. Station Weert C B E D. Afkorting van de route. IJzeren Rijn wandeling. www.wakkervandeijzerenrijn.nl O A Station Weert Weert IJzeren Rijn wandeling www.wakkervandeijzerenrijn.nl K L M J Afkorting van de route E D N I G F H C B Inleiding Het traject van de IJzeren Rijn loopt na Roermond van Weert via Cranendonck

Nadere informatie

1. Wat weet ik er al van. Ik doe mijn werkstuk over "Tunnels en Bruggen". Ik weet er nog niet veel van, daarom wil ik er meer over weten.

1. Wat weet ik er al van. Ik doe mijn werkstuk over Tunnels en Bruggen. Ik weet er nog niet veel van, daarom wil ik er meer over weten. Edwin van Tienen TUNNELS EN BRUGGEN Inhoud. 1. Wat weet ik er al van. 2. Tunnels. 2.1 Boren. 2.2 Tunnels in de bergen. 3. De kanaaltunnel. 3.1 Tunnel onder de zee. 3.2 De TGV. 4. Bruggen. 4.1 Onderzoeken

Nadere informatie

17 september 1944 1 juni 1975 Goederenvervoer: 1 februari 1905 2 maart 1970

17 september 1944 1 juni 1975 Goederenvervoer: 1 februari 1905 2 maart 1970 pagina 1 van 5 Halte Bergentheim Gewijzigd: e:10-07-2010 Inhoud: Gegevens halte Exploitatie Gebouwen Emplacement Spoorweghaven Personeel Gegevens plaats Links: Fabrieksaansluitingen: Turfstrooiselfabriek

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF NOVEMBER 2015

NIEUWSBRIEF NOVEMBER 2015 NIEUWSBRIEF NOVEMBER 2015 RÉTROTRAIN Rétrotrain (voorheen Le musée du rail) is elke tweede zaterdag van de maand geopend van 9 tot 14 uur. Vrij bezoek. De toegangsprijs bedraagt 2 voor volwassenen en 1

Nadere informatie

Dienstregeling & Aansluitingen 10 I 06 I 2007 > 08 I 12 I 2007 www.thalys.com http://thalys.mobi

Dienstregeling & Aansluitingen 10 I 06 I 2007 > 08 I 12 I 2007 www.thalys.com http://thalys.mobi & Aansluitingen 10 I 06 I 2007 > 08 I 12 I 2007 www.thalys.com http://thalys.mobi Het Thalys-netwerk breidt zich uit Alle bestemmingen en aansluitingen vanuit België Thalys Ontdek op uw eigen ritme het

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In de Coalitieoorlogen voerde de Franse regering de dienstplicht in. 2p 1 Leg uit dat zij hiermee de betrokkenheid van Franse

Nadere informatie

EEN INTRODUCTIE TOT BOMBARDIER TRANSPORTATION

EEN INTRODUCTIE TOT BOMBARDIER TRANSPORTATION EEN INTRODUCTIE TOT BOMBARDIER TRANSPORTATION Tweede editie Dag van de Ontzetting: spoorverkeer deel trein Edwin Van Vlierberghe, Site General Manager 19-10-2013 BOMBARDIER Overzicht Bombardier is de enige

Nadere informatie

De agenda voor de bijeenkomst van 29 mei, met als hoofdthema wheateren van goederen wagon 4694 ziet er als volgt uit:

De agenda voor de bijeenkomst van 29 mei, met als hoofdthema wheateren van goederen wagon 4694 ziet er als volgt uit: Best Märklin Insider Clubleden, Een hartelijk welkom aan iedereen op deze Insider Club Meeting van mei 2015. De agenda voor de bijeenkomst van 29 mei, met als hoofdthema wheateren van goederen wagon 4694

Nadere informatie

Beleidsplan Veluwsche Stoomtrein Maatschappij 2009-2014

Beleidsplan Veluwsche Stoomtrein Maatschappij 2009-2014 Beleidsplan Veluwsche Stoomtrein Maatschappij 2009-2014 Beleidsplan VSM versie 01 1 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding..3 2. Infrastructuur..4 2.1 Stations 4 2.2 Rijdend Materieel.. 9 2.3 Werkplaatsen.10 2.4 Onderdak

Nadere informatie

Programma. 175 jaar Belgische. Spoorwegen

Programma. 175 jaar Belgische. Spoorwegen Programma 175 jaar Belgische Spoorwegen 1 De eerste Belgische spoorlijn werd op 5 mei 1835 ingewijd. Om de reizigers geen schrik aan te jagen met een te hoge snelheid, doet het konvooi er een uur over

Nadere informatie

Het verhaal van Europa

Het verhaal van Europa Het verhaal van Europa 2010 Uitgeverij Manteau / Standaard Uitgeverij en Rob Heirbaut & Hendrik Vos Standaard Uitgeverij nv, Mechelsesteenweg 203, B-2018 Antwerpen www.manteau.be info@manteau.be Deze reeks

Nadere informatie

Le Chemin de Fer du Bocq. Een reis door de tijd die u de adem zal afsnijden.

Le Chemin de Fer du Bocq. Een reis door de tijd die u de adem zal afsnijden. Le Chemin de Fer du Bocq Een reis door de tijd die u de adem zal afsnijden. PERSDOCUMENT 2015 Welkom aan boord Dames en heren, Le Chemin de Fer du Bocq heet u welkom aan boord van haar persvoorstelling

Nadere informatie

Huider - Stationsplein 31-37 - Heerhugowaard - tel 072-5714157 - info@huider.nl - www.huider.nl

Huider - Stationsplein 31-37 - Heerhugowaard - tel 072-5714157 - info@huider.nl - www.huider.nl Beste medehobbyisten, in deze eerste Huider-nieuwsbrief van 2013 de belangrijkste nieuwtjes op het gebied van Modeltreinen én Modelsport die de afgelopen weken gearriveerd zijn. Ook een aantal SPECTACULAIRE

Nadere informatie

Een nieuw boek van Ter Palen!

Een nieuw boek van Ter Palen! Een nieuw boek van Ter Palen! In bedrijf : Ter Palen beschrijft industrieel verleden Het is al een tijdje geleden, maar we hebben voor u weer een publicatie klaar: In bedrijf. Onze ondervoorzitter dompelde

Nadere informatie

18XX. Doel: rijkste in privé-vermogen. Spelverloop: 1ste AANDELENRONDE (fiche op Share Dealing plaatsen)

18XX. Doel: rijkste in privé-vermogen. Spelverloop: 1ste AANDELENRONDE (fiche op Share Dealing plaatsen) 18XX Doel: rijkste in privé-vermogen Spelverloop: 1ste AANDELENRONDE (fiche op Share Dealing plaatsen) 1 aandeel kopen of passen met je eigen geld beginnen met LNWR, dan GWR, GER,... eerst directie-aandeel

Nadere informatie

Treinen die komen en gaan

Treinen die komen en gaan Treinen die komen en gaan HET STALEN NS-REIZIGERS MATERIEEL VAN NEDERLANDSE BODEM Carel van Gestel Treinen die komen en gaan HET STALEN NS-REIZIGERSMATERIEEL VAN NEDERLANDSE BODEM CAREL VAN GESTEL INHOUD

Nadere informatie

Afdeling Hart van Brabant. Programma voorjaar 2016

Afdeling Hart van Brabant. Programma voorjaar 2016 Afdeling Hart van Brabant Tilburg Programma voorjaar 2016 Kom ook eens gezellig langs in wijkcentrum t Sant! Nederlandse Vereniging van Belangstellenden in het Spoor- en tramwegwezen. NVBS Opgericht 28

Nadere informatie

Lezing door Chris Burger (ac.burger@kpnmail.nl) op 20 april 2013 voor HCCM te De Bilt.

Lezing door Chris Burger (ac.burger@kpnmail.nl) op 20 april 2013 voor HCCM te De Bilt. Hoe begin ik als ik een nieuwe modelbaan wil opzetten in Koploper? Hoe moet ik beginnen, waar moet ik aan denken, wat zijn de afwegingen die je moet maken? Voor welke systemen is het programma geschikt?

Nadere informatie

Werkkatern 6 Welkom in onze provincie

Werkkatern 6 Welkom in onze provincie 1 Les 1 en 2 Mijn provincie 1 Mijn provincie op kaart Voer eerst volgende opdrachten uit op de kaart van je provincie - Kleur de gemeente waarin je school staat rood - Kleur je provinciehoofdstad geel,

Nadere informatie

Instituut voor de nationale rekeningen

Instituut voor de nationale rekeningen Instituut voor de nationale rekeningen 2015-02-17 Links: Publicatie BelgoStat Online Algemene informatie Broos herstel in 2013 na krimp in 2012 in Brussel en Wallonië; verdere groeivertraging in 2013 in

Nadere informatie

VAN MOER GROUP ALL TRANSPORT

VAN MOER GROUP ALL TRANSPORT VAN MOER GROUP ALL TRANSPORT Voor de activiteiten in het uitzonderlijk vervoer investeerde de Van Moer Groep in zware Volvo trekkers. 10 SERVICES Jo Van Moer is de stichter van de succesvolle onderneming

Nadere informatie

2.4 Transport. Figuur 21 : Dichtheid van de drie types vee op het niveau van de clusters

2.4 Transport. Figuur 21 : Dichtheid van de drie types vee op het niveau van de clusters IV. Beschrijving van de drijvende krachten en Analyse van druk en impact Figuur 21 : Dichtheid van de drie types vee op het niveau van de clusters 15 100 Aantal per ha BLO (runderen en varkens) 12 9 6

Nadere informatie

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Vroeger voerden Europese landen vaak oorlog met elkaar. De laatste keer was dat met de Tweede Wereldoorlog (1940-1945). Er zijn in die oorlog veel mensen gedood en er

Nadere informatie

Vlaanderen vanaf de Kust

Vlaanderen vanaf de Kust Vlaanderen vanaf de Kust Oostende-Kaai Oostende Oostende-Kaai, 27 maart 1955: de vrijwel nieuwe 202.015 van Latour (op 18 januari De 123.026 komt in augustus 1956 aan in Oostende, 1955 afgeleverd aan de

Nadere informatie

4 De industrialisatie van Nederland

4 De industrialisatie van Nederland 4 De industrialisatie van Nederland 50 000 lampen Philipsfabriek in Eindhoven bezocht, was hij diep onder de indruk van de mooie kaarsvormige gloeilampen. Hij bestelde er meteen maar 50 000 voor het Winterpaleis

Nadere informatie

Voorproefje boekwerk TRIX EXPRESS startverpakkingen 1935-1953

Voorproefje boekwerk TRIX EXPRESS startverpakkingen 1935-1953 Bodegraven, 07-06-2005 Beste lezer, Dit voorproefje is zomaar een greep uit het boekwerk. De pagina s geven een klein beeld van wat er in het boekwerk staat en een indruk hoe het boekwerk is ingedeeld.

Nadere informatie

Wandeling oude tramlijn - historische achtergrond

Wandeling oude tramlijn - historische achtergrond Wandeling oude tramlijn - historische achtergrond Beschrijving wandelweg We staan hier aan het begin van de wandeling op het oude tramspoor Sterrebeek-Vossem (Tervuren). De plek waar we nu staan, naast

Nadere informatie

Buizenpost. 1 De ontwikkeling

Buizenpost. 1 De ontwikkeling Buizenpost Omstreeks 1860 was het in de grote wereldsteden zo druk, dat files de straten verstopten. Snel een briefje ergens heen brengen was er niet bij en de telefoon werd pas in 1876 uitgevonden. Met

Nadere informatie

HOOFDSTUK IV. Seinen op bepaalde plaatsen te geven. (Vaste seinen).

HOOFDSTUK IV. Seinen op bepaalde plaatsen te geven. (Vaste seinen). 42 Omschrijving der seinen en seinmiddelen. HOOFDSTUK IV. Seinen op bepaalde plaatsen te geven. (Vaste seinen). Hoofdseinpalen. Een hoofdseinpaal bestaat uit een paal met een naar rechts uitstekenden draaibaren

Nadere informatie

HOOFDSTUK III. Seinen op niet bepaalde plaatsen te geven. HOOFDSTUK III. Seinen op niet bepaalde plaatsen te geven. Sein 5. Sein 5. Veilig.

HOOFDSTUK III. Seinen op niet bepaalde plaatsen te geven. HOOFDSTUK III. Seinen op niet bepaalde plaatsen te geven. Sein 5. Sein 5. Veilig. 22 Omschrijving der seinen en seinmiddelen. Toepassingsvoorschriften. 23 HOOFDSTUK III. Seinen op niet bepaalde plaatsen te geven. HOOFDSTUK III. Seinen op niet bepaalde plaatsen te geven. De beambte toont

Nadere informatie

Vervoersplan 12/2017 Provincie West-Vlaanderen 23/05/2016

Vervoersplan 12/2017 Provincie West-Vlaanderen 23/05/2016 Vervoersplan 12/2017 Provincie West-Vlaanderen 23/05/2016 Inhoud Het landschap van de mobiliteit Evolutie van de mobiliteit in de provincie Vervoersplan 12/2014: vaststellingen en resultaten Vervoersplan

Nadere informatie

75 JAAR STROOMLIJN bij de NS

75 JAAR STROOMLIJN bij de NS 75 JAAR STROOMLIJN bij de NS 75 JAAR STROOMLIJN bij de NS het Stroomlijnmaterieel uit de nalatenschap van Wim Kwekkeboom In 1934 werd onder grote belangstelling een nieuw type treinstel bij de NS in dienst

Nadere informatie

Stijlvol wonen te Stabroek Grote Molenweg 165/167/169

Stijlvol wonen te Stabroek Grote Molenweg 165/167/169 Stijlvol wonen te Stabroek Grote Molenweg 165/167/169 Nieuw appartement met 3 slaapkamers 1 ste VERDIEPING A.1 Ligging: Grote Molenweg 165 Omschrijving: Woonkamer met open keuken, badkamer, apart toilet,

Nadere informatie

Proficiat, Je hebt het technisch hoekje van deze site gevonden. Onze projecten. 2005 2008: Proeftuin voor scholen:

Proficiat, Je hebt het technisch hoekje van deze site gevonden. Onze projecten. 2005 2008: Proeftuin voor scholen: Proficiat, Je hebt het technisch hoekje van deze site gevonden. Onze projecten 2005 2008: Proeftuin voor scholen: dit was een driejarig, vernieuwend onderwijsproject. Met de proeftuinen wilde toenmalig

Nadere informatie

Mijn reis met STIMI MAATSCHAPPIJ VOOR HET INTERCOMMUNAAL VERVOER TE BRUSSEL

Mijn reis met STIMI MAATSCHAPPIJ VOOR HET INTERCOMMUNAAL VERVOER TE BRUSSEL Mijn reis met STIMI MAATSCHAPPIJ VOOR HET INTERCOMMUNAAL VERVOER TE BRUSSEL Openbaar vervoer is de verzamelnaam voor alle bussen, trams en metro s. Mijn naam is STIMI Ik ben 7 jaar en een grote fan van

Nadere informatie

Duitsland 4x per dag aan 300 km/u met ICE

Duitsland 4x per dag aan 300 km/u met ICE Snel en comfortabel met de ICE naar Duitsland Duitsland 4x per dag aan 300 km/u met ICE Nieuw : 4x per dag Begin de dag in alle rust en in alle comfort Nu 4x per met ICE. dag. Vanaf 12 december komt u

Nadere informatie

Ecobel. Een reis doorheen de evolutie van de consumptie en de productie in België

Ecobel. Een reis doorheen de evolutie van de consumptie en de productie in België Ecobel Een reis doorheen de evolutie van de consumptie en de productie in België BELvue museum Paleizenplein 7 1000 Brussel t: +32 (0)2 500 45 54 info@belvue.be www.belvue.be Het BELvue is een project

Nadere informatie

Van trekschuit tot TGV

Van trekschuit tot TGV Inhoud Pag. Van trekschuit tot TGV 2 Tips voor een werkstuk of spreekbeurt 3 1. In het begin 5 2. Aanleg en problemen 9 3. De mens 12 4. Techniek 15 5. De positie van de trein 17 6. Spoorwegen nu 19 7.

Nadere informatie

2: Het ontstaan van de trein.

2: Het ontstaan van de trein. Koen November 2013 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Het ontstaan van de trein. 3 t/m 5 3 De treinen van nu. 6 3.1 Passagierstreinen 6 De Stoptrein 7 De Intercity 8, 9 De Hogesnelheidstrein 10 t/m 13 3.2 Goederentreinen

Nadere informatie

Een treinreis door de mist

Een treinreis door de mist 4 DE TRAM ALS SPIEGEL VAN DE EVOLUTIE 1 (P. J. Kipp) In het vorige hoofdstuk keken we aan de hand van J.H. van den Berg naar de hoofdpijnpunten die Darwin noemt als hij het over zijn evolutietheorie heeft.

Nadere informatie

We kunnen zonder de trein.

We kunnen zonder de trein. We kunnen zonder de trein. Waarom is mobiele telefonie zo n ongelooflijk succes geworden? Omdat het voorziet in een behoefte. Waarom is openbaar vervoer veel minder succesvol? Omdat een flatscreen met

Nadere informatie

MUSEUMSTOOMTRAM HOORN-MEDEMBLIK IN 2013

MUSEUMSTOOMTRAM HOORN-MEDEMBLIK IN 2013 MUSEUMSTOOMTRAM HOORN-MEDEMBLIK IN 2013 Museumstoomtram Hoorn-Medemblik Postbus 137 1620 AC Hoorn Tel. 0229-214862 Fax: 0229-216653 Web: www.museumstoomtram.nl E-mail: info@museumstoomtram.nl Contactpersoon:

Nadere informatie

Huider - Stationsplein 31-37 - Heerhugowaard - tel 072-5714157 - www.huider.nl - info@huider.nl

Huider - Stationsplein 31-37 - Heerhugowaard - tel 072-5714157 - www.huider.nl - info@huider.nl HUIDER-NIEUWSBRIEF 22 oktober 2010. Huider - Stationsplein 31-37 - Heerhugowaard - tel 072-5714157 - www.huider.nl - info@huider.nl Beste dames en heren, In deze nieuwsbrief breng ik u graag weer op de

Nadere informatie

Koersnota tram Vlaanderen Maastricht Bewonersconsultatie 8 oktober 2008 Bas Govers, Goudappel Coffeng

Koersnota tram Vlaanderen Maastricht Bewonersconsultatie 8 oktober 2008 Bas Govers, Goudappel Coffeng Koersnota tram Vlaanderen Maastricht Bewonersconsultatie 8 oktober 2008 Bas Govers, Goudappel Coffeng Wereldwijde ontwikkeling in steden Soms nieuw, vaak herintroductie Combinatie met P+R Aanleiding Ontwikkeling

Nadere informatie

RUMBEKE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

RUMBEKE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG RUMBEKE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog RUM_02 Koetsen en karren over de kasseien van de vooroorlogse Rumbeeksesteenweg. De straat loopt recht op de mooie, fiere kerktoren. 31 juli 1914:

Nadere informatie

Maar je kunt Frankrijk ook ontdekken per boot via de rivieren en kanalen. Wij doen dat al een paar jaar met onze boot, de Cadans III.

Maar je kunt Frankrijk ook ontdekken per boot via de rivieren en kanalen. Wij doen dat al een paar jaar met onze boot, de Cadans III. Frankrijk het meest favoriete vakantieland van Nederland. Velen gaan met de auto, caravan, camper of fiets. Voor een weekend bezoekt men vaak Parijs of een van de andere fraaie steden. Maar je kunt Frankrijk

Nadere informatie

Herfstnouveautés 2012

Herfstnouveautés 2012 NL Herfstnouveautés 2012 Elektrische locomotieven q_ P,YX1 12102 Elektrische locomotief. Voorbeeld: 2 elektrische locomotieven van de serie 185.6 van Lokomotion Gesellschaft für Schienentraktion mbh, München

Nadere informatie

Piko Silberling actie:

Piko Silberling actie: 1 van 7 11-5-2012 11:53 In deze Nieuwsbrief: - Piko Silberling - LGB Panorama wagons - LGB Tramwagenset "Hamburg" - LGB Lok van de maand oktober - Märklín spoor I lok van de maand - Nieuwe openingstijden

Nadere informatie