Abortus in de vorige eeuw

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Abortus in de vorige eeuw"

Transcriptie

1 Abortus Abortus roept schroom en stilzwijgen op. Maar antwoorden op vragen als wie en waarom helpen begrijpen. En informatie helpt keuzes maken. Abortus in de vorige eeuw Abortus is van alle tijden en van overal, vertelt Diane De Keyzer, auteur van het boek De engeltjesmaaksters abortus toen het niet mocht. Voor haar boek doorzocht ze oude gerechtelijke dossiers, nam ze wetenschappelijke onderzoeken door en luisterde ze naar vrouwen. Dit heb ik geleerd, vervolgt ze, wanneer een vrouw een kind echt niet wil, komt het er ook niet. Abortus evolueerde sterk in de 20ste eeuw. Op het einde van de 19de eeuw en in het begin van de 20ste eeuw was abortus primitief en werd het gedoogd: je vond meerdere advertenties van engeltjesmaaksters en abortuspillen gewoon in de krant. Wat deed vrouwen naar abortus grijpen? Hadden ze geen andere uitweg? Diane De Keyzer: Een betrouwbare vorm van anticonceptie bestond niet. Abortus was de enige uitweg wanneer een vrouw een kind niet wilde. Gerechtelijke dossiers van toen tonen jonge vrouwen uit een lage sociale klasse. Ze waren meestal vooraan twintig en ongehuwd en hadden al een onwettig kind. Ze werkten als meiden en arbeidsters en hadden geen idee hoe ze voor een baby moesten zorgen in een tijd dat de kindersterfte zeer hoog was: 1 kind op 6 haalde de eerste verjaardag niet. Geen kind leek een meer haalbare oplossing dan wel een kind. De vaders komen in deze verhalen slechts vaag in beeld: ze waren het lief of de baas. Over abortus onder de burgerij weten we minder: die kon betere behandelingen betalen en had meer privacy. De zoon des huizes die Carine zwanger maakte, wist eveneens waar hij dergelijke pillen kon vinden. Hij stelde voor een pilletje te gaan halen om mijn regels te doen doorkomen. Die pillen waren zwarte pillen die door de apotheker zelf bereid werden. Maar de pillen hielpen niet. Ik bleef zwanger. (Carine G. 1946) (De Engelstjesmaaksters, p. 262) Pillen, zeep en priem Abortus was niet altijd veilig. Diane De Keyzer: Een vrouw probeerde vaak eerst zelf een miskraam op te wekken door bijvoorbeeld van de trap te vallen. In een volgende stap ging ze op zoek naar kruiden zoals moederkoren, wijnruit, saffraan en apiol uit peterselie. Of later naar pillen met lood of kinine die zonder meer gevaarlijk waren. Pillen 26

2 vroeger en nu waren vaak zware purgeermiddelen waarbij ze hoopten dat de darmkrampen ook weeën zouden opwekken, meestal zonder resultaat. Dan greep een vrouw naar drastischer middelen: ze probeerde een miskraam op te wekken door de baarmoeder te prikkelen met een zeepoplossing of door een priem in te brengen om de vruchtzak te doorprikken. Soms probeerde ze dit zelf, vaak riep ze hiervoor de hulp in van een andere vrouw, een engeltjesmaakster. Diane De Keyzer: Veilig was een abortus natuurlijk niet, vrouwen beschikten niet over steriele materialen of wisten niet hoe ze materiaal moesten steriliseren. Ze kenden ook de vrouwelijke anatomie niet voldoende. Het gevolg was vaak een infectie, een perforatie van de baarmoederwand of het buikvlies, een bloeding of latere onvruchtbaarheid. En ja, vrouwen stierven soms na een abortus. Moca kan haar abortusverhaal nog navertelen. Ze heeft ofwel geluk gehad, ofwel kwam ze terecht bij een engeltjesmaakster die wist wat ze deed. Een schuldgevoel heb ik er niet aan overgehouden. Ik heb gewoon gedaan wat voor mij het best was op dat moment. Ik weet nu dat het zelfbehoud was en ik denk ook dat ik deed wat het beste was voor mijn geestelijke en lichamelijke gezondheid. Eén ding heb ik er jaren aan overgehouden, dat was een afgrijzen voor Sunlight-zeep. Die kon ik gewoon niet meer ruiken zonder misselijk te worden. De engeltjesmaakster kwam ik later regelmatig tegen. Ik heb ook nooit gelaten die vrouw te groeten. (Moca C. 1942) (De Engelstjesmaaksters, p. 267) In volkse buurten wisten vrouwen bij wie ze moesten zijn. Engeltjesmaaksters waren meestal getrouwde vrouwen die zelf kinderen hadden. Ze kwamen door hun beroep met veel vrouwen in contact; ze waren naaister, hadden een winkeltje of een café. Ze wilden vrouwen helpen en kregen daar ook vaardigheid in maar verdienden er nauwelijks aan: hun klanten hadden immers zelf haast geen inkomen. Ook vroedvrouwen voerden soms abortussen uit als bijverdienste. De burgerij kon rekenen op artsen. Geen reclame voor de pil In 1923 werd in België een wet gestemd die reclame voor abortus en anticonceptie verbood als reactie op de dalende geboortecijfers en op de vele advertenties in de kranten. Hierdoor werd abortus nog meer in het verborgene gedrongen. De wet bleef in voege tot 1970: wanneer in 1960 de pil kwam, konden vrouwenbladen daar niet over schrijven. Informatie over anticonceptie mocht immers niet, dat was reclame! De kunst van het verhalen vertellen leerde Diane De Keyzer van haar beide grootmoeders. Vul dat aan met een opleiding Nederlands en geschiedenis en je hebt alle ingrediënten voor dikke turven van boeken met verhalen van vrouwen uit de vorige eeuw. Haar meest recente boek De engeltjesmaaksters abortus toen het niet mocht vervolledigt het rijtje van Madame est servie tot Met madame aan zee. De Engeltjesmaaksters. Diane De Keyzer, Uitgeverij Van Halewyck, 391 blz. ISBN Prijs: 25 euro 27

3 Carine Vrancken: Kinderen zijn inderdaad te belangrijk om zomaar geboren te worden. Een vrouw moet hierin voor zichzelf beslissen, niet in volle paniek en niet in functie van haar omgeving. In het verborgene of niet, onderzoekers vermoeden dat de abortuscijfers in de verschillende perioden van de 20ste eeuw ongeveer hetzelfde bleven. Ook de komst van de pil bracht niet echt een vermindering van het aantal abortussen want vrouwen kregen te weinig informatie en durfden niet om de pil vragen. De Kerk was immers tegen. Vanaf het midden van de 20ste eeuw gingen vrouwen meer en meer naar vroedvrouwen en artsen voor een curettage, een veiligere vorm van abortus dan pillen, zeep of priem. En vanaf 1960 klonken in heel Europa steeds luidere stemmen om abortus bij wet te regelen. Het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk legaliseerden abortus als eersten. In Nederland was er een gedoogbeleid en een goed kwalitatief aanbod waardoor veel Vlaamse vrouwen de grens overstaken voor een veilige abortus. Ze trokken ook naar Wallonië waar artsen openlijk illegale abortussen uitvoerden om te provoceren en de abortuswet gestemd te krijgen. Vanaf 1980 werden in Vlaanderen abortuscentra opgestart, die op dat moment nog illegaal werkten. De Belgische abortuswet kwam er in 1990; België is dan het voorlaatste land in West-Europa dat abortus onder voorwaarden toelaat. Daarna zullen de abortuscijfers lichtjes stijgen, waarschijnlijk door een betere registratie. Abortus vandaag Wie is de vrouw die vandaag om een abortus vraagt? Dezelfde vrouw die op een ander moment in haar leven wel voor kinderen kiest, legt Carine Vrancken uit. Carine Vrancken is psychologe, directeur van het Bourgognecentrum (het abortuscentrum in Hasselt) en voorzitster van de Vlaamse Abortuscentra. We hebben een lang vruchtbaar leven. En als mens maken we wel eens fouten en vrijen we onveilig, vaak zonder het zelf te beseffen. Geloof me, niemand wil voor de keuze staan: wil ik een abortus of niet? Het is een ingrijpende beslissing. En nog steeds een taboe. Maar weet je, op hetzelfde moment dat het tot een vrouw doordringt dat ze zwanger is, beseft ze meestal ook meteen: ja, ik wil dit kind of neen, dit kan nu echt niet. Zelden beslist ze nadien anders. Moeten stilstaan bij de beslissing of je een abortus wil, is een stressmoment in je leven. Je moet even alles op een rij zetten. Wil ik een kind? Wil ik nog een kind? Wil ik een kind met deze man? Kan mijn relatie dat aan? Kan het financieel? Wat heb ik nodig om voor dit kind te zorgen? Je kunt die vraag niet voor je uitschuiven want als je te lang wacht, mag een abortus niet meer. Moeten nadenken over die vraag en over je leven is ook een groeimoment: een moment om die beslissingen die je altijd voor je uit schoof, toch te nemen. 28

4 Ik kan van elke vrouw in een crisissituatie begrijpen dat ze abortus zou doen, maar niet van mezelf. Dat zou ik nooit gekund hebben, zelfs niet op latere leeftijd. Het kind zou geboren worden. En nu op dit moment denk ik daar nog zo over. Ik zou niet kunnen leven met het idee dat ik een einde zou stellen aan een leven. Dat is een ethische kwestie. (Sabine T. 1935) (De Engeltjesmaaksters, p. 350) Waarom vraagt een vrouw om een abortus? Carine Vrancken: Om een basale reden: omdat ze op dat moment in haar leven geen kind wil. Vaak loopt haar relatie niet goed of is die recent beëindigd. Ze heeft nog geen kinderwens wil bijvoorbeeld eerst haar studie afmaken of haar kinderwens is afgerond. Of ze heeft het gevoel dit kind niet te kunnen geven wat het nodig heeft. Kinderen zijn inderdaad te belangrijk om zomaar geboren te worden. Een vrouw moet hierin voor zichzelf beslissen, niet in volle paniek en niet in functie van haar omgeving. Meestal is de keuze van de vrouw duidelijk, ook al blijft de beslissing moeilijk, want zeggen dat je een abortus wil, raakt je, hoe dan ook. Vergis je niet: geen enkele vrouw vindt het een makkelijke beslissing om voor abortus te kiezen. En vrouwen zijn vaak nadien verdrietig. Verdrietig omdat ze ongewenst zwanger werden en op dat moment niet voor een kind kunnen kiezen. En de partners? Carine Vrancken: Zij ondersteunen meestal de vraag van de vrouw. Soms denken ze er anders over maar de vrouw beslist uiteindelijk, zij is het die zwanger is. Ik ben er zelf nooit mee geconfronteerd geweest. Het is een persoonlijke beslissing van iemand en als zij vindt dat het gerechtvaardigd is, zal zij daar een goeie reden voor hebben. Het is erger om een kind te laten opgroeien in een omgeving zonder liefde. (Nele P. 1971) (De Engeltjesmaaksters, p. 352) Is abortus altijd een verhaal van anticonceptie die faalde? Carine Vrancken: Soms, maar niet altijd. Soms wordt anticonceptie niet juist gebruikt, denken vrouwen dat ze die niet meer nodig hebben of zitten ze in een overgangsfase tussen verschillende vormen van anticonceptie. En soms ben je zwanger na een onverwacht seksueel contact. Je libido is groter in je vruchtbare periode: soms laten vrouwen zich door hun verlangen verrassen. Vaak schatten vrouwen hun vruchtbaarheid ook fout in: je leest en hoort immers veel over vrouwen die moeilijk zwanger raken. Dat geeft een onterecht gevoel van veiligheid. Cijfers Zwangere tienermeisjes halen de media, maar cijfers over abortus spreken een ander verhaal: vrouwen ouder dan 40 vragen even vaak om een abortus als meisjes jonger dan 18. Abortus is een verhaal van alle vrouwen. Het aantal abortussen steeg ook niet door de legalisering van abortus: onderzoekers becijferden dat in 1987 en 1988 in België waarschijnlijk elk jaar ongeveer abortussen werden uitgevoerd. Omdat een zwangerschapsafbreking toen nog illegaal was, bestaan er geen exacte cijfers. Sinds de legalisering is dat aantal hetzelfde gebleven. De legalisering van abortus heeft dus niet voor een toename van zwangerschapsafbrekingen gezorgd. België heeft bovendien het laagste abortuscijfer in vergelijking met de omringende Europese landen. 29

5 Vrouwen ouder dan 40 vragen even vaak om een abortus als meisjes jonger dan 18. Op zoek naar hulp Wanneer een vrouw onverwacht zwanger is, contacteert ze vaak als eerste haar huisarts of gynaecoloog. Ze kan ook meteen terecht in een abortuscentrum zonder doorverwijzing. Hier wordt tijdens een eerste gesprek haar vraag doorgepraat. Ze krijgt uitleg over alternatieven voor een zwangerschapsafbreking en over de verschillende methoden waarop abortus kan uitgevoerd worden: via pillen of via een zuigcurettage. Een abortus via pillen kan maar tot de 7de zwangerschapsweek. Na het gesprek gaan de 6 dagen wachttijd in. De zwangerschapsafbreking moet doorgaan voor het einde van de 12de zwangerschapsweek. De ingreep kan wat pijnlijk zijn maar complicaties komen zelden voor. Het ziekenfonds komt tussen in de kosten voor de ingreep. Een abortuscentrum werkt met een multidisciplinair team van artsen, psychosociale hulpverleners en verpleegkundigen zodat de vrouw op geen enkel vlak in de kou blijft staan. Een late abortus om medische redenen, bijvoorbeeld wanneer predictieve testen bevestigen dat de foetus een zware handicap heeft, wordt in een ziekenhuis uitgevoerd. Dat is een heel ander verhaal. Els Put Wat zegt de wet? Abortus is strafbaar, behalve onder bepaalde voorwaarden. Een vrouw die zich omwille van haar zwangerschap in een noodsituatie bevindt, kan een abortus laten uitvoeren. Ze moet dit schriftelijk verklaren. Elke vrouw, ook een minderjarige, mag autonoom beslissen of ze al dan niet een abortus laat uitvoeren. Er is een verplichte wachttijd van 6 dagen tussen de eerste consultatie en de ingreep. Een arts moet de zwangerschapsafbreking uitvoeren in een gezondheidsinrichting met een multidisciplinair team dat de vrouw inlicht over de abortuswetgeving, de medische risico s, de alternatieven voor abortus en opvangmogelijkheden voor het kind. De abortus moet doorgaan voor het einde van de 12de week na de bevruchting. Wanneer de zwangerschap de gezondheid van de vrouw in gevaar brengt of het kind een ongeneeslijke ziekte heeft, mag abortus ook daarna, na advies van een tweede arts. Meer informatie: crz, centrum voor Relatievorming en Zwangerschapsproblemen Graag advies of een luisterend oor? Het crz is een expertisecentrum met een uitgebreid hulpaanbod rond ongewenste zwangerschap, tienerzwangerschap, (post)abortus en prenatale diagnose. Het secretariaat is bereikbaar op ma, di en do van 8.30 tot 17 uur. crz centraal secretariaat: Kapucijnenvoer 33, 3000 Leuven, Tel , 30

DOSSIER: Abortus. Dossier Abortus. Abortus is een ander woord voor een opzettelijke, vroegtijdige afbreking van een zwangerschap.

DOSSIER: Abortus. Dossier Abortus. Abortus is een ander woord voor een opzettelijke, vroegtijdige afbreking van een zwangerschap. Dossier Abortus 1. Wat is abortus? Abortus is een ander woord voor een opzettelijke, vroegtijdige afbreking van een zwangerschap. 2. Sinds wanneer is abortus legaal in België? Sinds de wet van 1991 is

Nadere informatie

Dossier Abortus. Abortus is een ander woord voor een opzettelijke, vroegtijdige afbreking van een zwangerschap.

Dossier Abortus. Abortus is een ander woord voor een opzettelijke, vroegtijdige afbreking van een zwangerschap. Dossier Abortus 1. Wat is abortus? Abortus is een ander woord voor een opzettelijke, vroegtijdige afbreking van een zwangerschap. 2. Wanneer is abortus legaal in België? Sinds de wet van 1991 is abortus

Nadere informatie

STANDPUNT ABORTUSWET. Abortuswet mag opgefrist worden

STANDPUNT ABORTUSWET. Abortuswet mag opgefrist worden Illustratie 1 logo vrouwenraad STANDPUNT ABORTUSWET Abortuswet mag opgefrist worden De Vrouwenraadleden keurden deze aanbevelingen goed tijdens de raad van bestuur van 3 februari 2011. De NieuwVlaamse

Nadere informatie

Dossier Abortus. 2.1. De eerste consultatie is een gesprek met een psychosociale medewerker en een medisch onderzoek.

Dossier Abortus. 2.1. De eerste consultatie is een gesprek met een psychosociale medewerker en een medisch onderzoek. Dossier Abortus 1. Algemeen Abortus is een ander woord voor een opzettelijke, vroegtijdige afbreking van een zwangerschap. Sinds de wet van 1991 is abortus geen strafbaar feit meer als aan bepaalde voorwaarden

Nadere informatie

Dossier Abortus. Dossier Abortus. Abortus is een ander woord voor een opzettelijke, vroegtijdige afbreking van een zwangerschap.

Dossier Abortus. Dossier Abortus. Abortus is een ander woord voor een opzettelijke, vroegtijdige afbreking van een zwangerschap. Dossier Abortus 1. Algemeen Abortus is een ander woord voor een opzettelijke, vroegtijdige afbreking van een zwangerschap. Sinds de wet van 1991 is abortus geen strafbaar feit meer als aan bepaalde voorwaarden

Nadere informatie

Ong e pland. zwanger Onverwacht? Ongewenst? Wat nu?

Ong e pland. zwanger Onverwacht? Ongewenst? Wat nu? Ong e pland zwanger Onverwacht? Ongewenst? Wat nu? Alles over ongeplande zwangerschap Fara, luister- en informatiepunt rond zwangerschapskeuze tel. 016 38 69 50 www.faranet.be met Xtra voor jongeren LUNA

Nadere informatie

Ong e pland. zwanger Onverwacht? Ongewenst? Wat nu?

Ong e pland. zwanger Onverwacht? Ongewenst? Wat nu? Ong e pland zwanger Onverwacht? Ongewenst? Wat nu? Alles over ongeplande zwangerschap Fara, luister- en informatiepunt rond zwangerschapskeuze tel. 016 38 69 50 www.faranet.be met Xtra voor jongeren LUNA

Nadere informatie

(On)g e pland. zwanger Verwacht of ongepland? Wat nu?

(On)g e pland. zwanger Verwacht of ongepland? Wat nu? (On)g e pland zwanger Verwacht of ongepland? Wat nu? Alles over zwangerschap Fara, luister- en informatiepunt rond zwangerschapskeuze tel. 016 38 69 50 www.faranet.be met Xtra voor jongeren LUNA alle vragen

Nadere informatie

Harddnekkige mythes over abortus. Carine Vrancken (LUNA) Sexpert symposium 08/12

Harddnekkige mythes over abortus. Carine Vrancken (LUNA) Sexpert symposium 08/12 Harddnekkige mythes over abortus Carine Vrancken (LUNA) Sexpert symposium 08/12 Hardnekkige mythes over abortus (1) Mythe 1. Meisjes van 16 worden ongepland zwanger en hebben een abortus. Mythe 2. Als

Nadere informatie

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.1 - Oktober 2008-621-

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.1 - Oktober 2008-621- Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.1 - Oktober 2008-621- VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN STEVEN VANACKERE VLAAMS MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN Vraag nr. 321 van 9 september

Nadere informatie

FEITEN EN CIJFERS OVER ABORTUS IN BELGIE

FEITEN EN CIJFERS OVER ABORTUS IN BELGIE FEITEN EN CIJFERS OVER ABORTUS IN BELGIE Vragen over abortus Is abortus legaal? Tot wanneer kan ik mijn zwangerschap onderbreken? Welke methode is het best voor mij? Zal ik daarna nog zwanger kunnen worden?

Nadere informatie

Faq voor Studenten. Ongeplande zwangerschap, tienerzwangerschap, abortusverwerking en prenatale diagnose.

Faq voor Studenten. Ongeplande zwangerschap, tienerzwangerschap, abortusverwerking en prenatale diagnose. Faq voor Studenten Ongeplande zwangerschap, tienerzwangerschap, abortusverwerking en prenatale diagnose. Indien u na het grondig doornemen van de website (www.faranet.be) en het doornemen van dit document

Nadere informatie

Feiten & Cijfers: Abortus in België

Feiten & Cijfers: Abortus in België Feiten & Cijfers: Abortus in België Datum: Augustus 2007 In deze Feiten & Cijfers worden de voornaamste gegevens uit de zeven opeenvolgende rapporten van de Nationale Evaluatiecommissie betreffende de

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heer Felix Strackx. betreffende het terugdringen van het aantal abortussen in Vlaanderen

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heer Felix Strackx. betreffende het terugdringen van het aantal abortussen in Vlaanderen Stuk 419 (2000-2001) Nr. 1 VLAAMS PARLEMENT Zitting 2000-2001 6 oktober 2000 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van de heer Felix Strackx betreffende het terugdringen van het aantal abortussen in Vlaanderen 817 Stuk

Nadere informatie

ongeplande zwangerschap

ongeplande zwangerschap Informatie bij een ongeplande zwangerschap Je bent bij je arts geweest in verband met je zwangerschap. Deze zwangerschap was niet jouw bedoeling en je overweegt een abortus. Als je ongepland zwanger bent,

Nadere informatie

Verslag zwangerschapsafbreking na 24 weken. Zwangerschapsduur weken dagen ten tijde van de bevalling

Verslag zwangerschapsafbreking na 24 weken. Zwangerschapsduur weken dagen ten tijde van de bevalling Patiëntnummer: Gegevens eindverantwoordelijke arts:* Achternaam: Voorletter(s): Functie: Gynaecoloog Handtekening Datum / / 200. Geboortedatum: / / eindverantwoordelijke arts * Artsen die betrokken zijn

Nadere informatie

1. Hoe staat u in het algemeen tegenover de mogelijkheid voor een zwangere vrouw om abortus te laten plegen? U bent. Voorstander Tegenstander

1. Hoe staat u in het algemeen tegenover de mogelijkheid voor een zwangere vrouw om abortus te laten plegen? U bent. Voorstander Tegenstander Eerste uitwerking resultaten abortusonderzoek TNS-Nipo (02-03-2016) 1. Hoe staat u in het algemeen tegenover de mogelijkheid voor een zwangere vrouw om abortus te laten plegen? U bent 7 7 24 14 48 sterk

Nadere informatie

2011D04279 LIJST VAN VRAGEN TOTAAL

2011D04279 LIJST VAN VRAGEN TOTAAL 2011D04279 LIJST VAN VRAGEN TOTAAL 1 De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) noemt het opvallend dat het aantal abortussen vanaf 20 weken is toegenomen en veronderstelt dat dit verband houdt met de

Nadere informatie

uitgave december 2011 beroepsgeheim

uitgave december 2011 beroepsgeheim uitgave december 2011... met thet beroepsgeheim ... met het beroepsgeheim Sommige problemen, ziektes, kan je niet in je eentje oplossen. Om deze problemen aan te pakken, heb je hulp nodig van mensen die

Nadere informatie

Prenatale screening. Gynaecologie en verloskunde

Prenatale screening. Gynaecologie en verloskunde Prenatale screening Gynaecologie en verloskunde Wat is prenatale screening? De meeste kinderen worden gezond geboren. Een klein percentage (3 4 %) heeft echter bij de geboorte een aangeboren aandoening.

Nadere informatie

Abortus. Lieve Peremans. Centrum voor Huisartsgeneeskunde Universiteit Antwerpen

Abortus. Lieve Peremans. Centrum voor Huisartsgeneeskunde Universiteit Antwerpen Abortus Lieve Peremans Centrum voor Huisartsgeneeskunde Universiteit Antwerpen Paraat?...ook als het fout loopt 2 Overzicht Abortus komt het veel voor? Hoe verloopt een medische abortus Verschil medische

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Angst & Paniek

Online Psychologische Hulp Angst & Paniek Online Psychologische Hulp Angst & Paniek 2 Therapieland Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Angst & Paniek van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1 Zwanger Ik was voor het eerst zwanger. Ik voelde het meteen. Het kon gewoon niet anders. Het waren nog maar een paar cellen in mijn buik. Toch voelde ik het. Deel 1 0-3 maanden zwanger Veel te vroeg kocht

Nadere informatie

Lieve ouder, De inhoud van wat je schrijft is persoonlijk. Probeer eerlijk te zijn in wat je schrijft en je gevoelens toe te laten.

Lieve ouder, De inhoud van wat je schrijft is persoonlijk. Probeer eerlijk te zijn in wat je schrijft en je gevoelens toe te laten. Lieve ouder, Langs de één of andere weg ben je in het bezit gekomen van dit boekje, omdat je je kindje verloor door abortus en je het daar moeilijk mee hebt. Dit boekje is een soort dagboek, een leidraad

Nadere informatie

Wij weten hoe het voelt

Wij weten hoe het voelt www.freya.nl Twitter: @Freya_NL facebook.com/freyanl Wij weten hoe het voelt Om je heen lijkt iedereen zomaar kinderen te krijgen. Bij jou blijft die zo gewenste zwangerschap uit. Bij Freya weten we als

Nadere informatie

d d m m y y Geachte mevrouw,

d d m m y y Geachte mevrouw, /6 Geachte mevrouw, U neemt deel aan een wetenschappelijke studie die de vruchtbaarheid onderzoekt na een eileidersparende of eileider verwijderende operatie voor een buitenbaarmoederlijke zwangerschap.

Nadere informatie

Vlaanderen kende in 2012 laagste aantal tienermoeders ooit

Vlaanderen kende in 2012 laagste aantal tienermoeders ooit Vlaanderen kende in 2012 laagste aantal tienermoeders ooit In 2012 bereikte het tienerouderschapscijfer in Vlaanderen een historisch laagterecord van 6 bevallingen per 1000 tieners (15-19 jaar). Ook in

Nadere informatie

Ouders helpen beslissen: Counseling bij

Ouders helpen beslissen: Counseling bij Ouders helpen beslissen: Counseling bij prenatale testen Sindy Helsen, Stafmedewerker Fara 12-12-2013 1 1. Het beslissingsproces bij prenatale screening en diagnostiek 12-12-2013 2 3 belangrijke beslissingen:

Nadere informatie

Uw kans op een kind met cystic fibrosis (taaislijmziekte) of sikkelcelziekte en thalassemie (erfelijke bloedarmoede)

Uw kans op een kind met cystic fibrosis (taaislijmziekte) of sikkelcelziekte en thalassemie (erfelijke bloedarmoede) Uw kans op een kind met cystic fibrosis (taaislijmziekte) of sikkelcelziekte en thalassemie (erfelijke bloedarmoede) Deze folder is bedoeld voor mensen die samen met hun partner een kind willen krijgen

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heer Felix Strackx. betreffende het terugdringen van het aantal abortussen in Vlaanderen

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heer Felix Strackx. betreffende het terugdringen van het aantal abortussen in Vlaanderen Stuk 693 (1996-1997) Nr. 1 VLAAMS PARLEMENT Zitting 1996-1997 6 juni 1997 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van de heer Felix Strackx betreffende het terugdringen van het aantal abortussen in Vlaanderen 1497 Stuk

Nadere informatie

Mola-zwangerschap. Albert Schweitzer ziekenhuis afdeling Gynaecologie november 2007 pavo 0302

Mola-zwangerschap. Albert Schweitzer ziekenhuis afdeling Gynaecologie november 2007 pavo 0302 Mola-zwangerschap Albert Schweitzer ziekenhuis afdeling Gynaecologie november 2007 pavo 0302 Inleiding De behandelend gynaecoloog heeft u verteld dat u een molazwangerschap heeft. In deze folder wordt

Nadere informatie

Het koninkrijk van God vlakbij

Het koninkrijk van God vlakbij Het koninkrijk van God vlakbij Dit werkboek is van : Cellessen voor kinderen van 8-12 jaar Serie lessen voor kleine groepen; leeftijd 8-12 jaar Lessen zijn geschreven op basis van het boek Natuurlijk BOVENnatuurlijk

Nadere informatie

2 Past de overtijdbehandeling beter in de huisartsenpraktijk dan in de abortuskliniek of het ziekenhuis?

2 Past de overtijdbehandeling beter in de huisartsenpraktijk dan in de abortuskliniek of het ziekenhuis? 1 De Wet afbreking zwangerschap (Wafz) bevat geen verplichting om overtijdbehandelingen (otb's) te melden. Reden hiervoor was dat duur zwangerschap niet altijd kon worden vastgesteld. Geeft de voortgang

Nadere informatie

Vroeg Interventiedienst Drugs

Vroeg Interventiedienst Drugs VRIND Vroeg Interventiedienst Drugs Als aan ouders gevraagd wordt wat hun grootste bekommernissen zijn voor hun kinderen in de toekomst, dan scoort 'drugs' zeer hoog. Ouders maken zich zorgen over drugs.

Nadere informatie

Informatiebrochure voor de patiënt. (alitretinoïne) Zwangerschapspreventieprogramma

Informatiebrochure voor de patiënt. (alitretinoïne) Zwangerschapspreventieprogramma Informatiebrochure voor de patiënt (alitretinoïne) Zwangerschapspreventieprogramma Achtergrondinformatie over deze brochure Informatie over geboorteafwijkingen Deze brochure bevat belangrijke informatie

Nadere informatie

Een ander domein is de wetenschap. Wetenschap kan men als volgt omschrijven:

Een ander domein is de wetenschap. Wetenschap kan men als volgt omschrijven: Pagina B 1 Samenvatting inleidende les ethiek 8/02/06 ETHIEK. Filosofie is denken, hard nadenken over vanalles en nog wat, en hoort eigenlijk bij ethiek. Ethiek zelf kan me ook een beetje vergelijken met

Nadere informatie

Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl. (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente,

Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl. (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente, Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente, We zijn er doorheen gegaan, Veertig dagen en nachten, Tijd van voorbereiding...

Nadere informatie

Voor jou! Dit boek is voor jou. Het gaat over God. En over God en jou samen. Over Gods liefde voor jou.

Voor jou! Dit boek is voor jou. Het gaat over God. En over God en jou samen. Over Gods liefde voor jou. Voor jou! 9 Voor jou! Dit boek is voor jou. Het gaat over God. En over God en jou samen. Over Gods liefde voor jou. Het boek gaat over geloven. Het gaat over jouw geloof! Lees en bekijk alles goed. Je

Nadere informatie

Q&A ABORTUS PROVOCATUS 2008

Q&A ABORTUS PROVOCATUS 2008 Q&A ABORTUS PROVOCATUS 2008 Inleiding Vragen en antwoorden over het Nederlands beleid ten aanzien van abortus provocatus. Abortus provocatus (zwangerschapsafbreking) is in Nederland wettelijk geregeld

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heer Felix Strackx. betreffende het terugdringen van het aantal abortussen in Vlaanderen VERSLAG

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heer Felix Strackx. betreffende het terugdringen van het aantal abortussen in Vlaanderen VERSLAG Stuk 693 (1996-1997) Nr. 2 VLAAMS PARLEMENT Zitting 1998-1999 2 februari 1999 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van de heer Felix Strackx betreffende het terugdringen van het aantal abortussen in Vlaanderen VERSLAG

Nadere informatie

Net bevallen, welke anticonceptie kies je nu?

Net bevallen, welke anticonceptie kies je nu? Net bevallen, welke anticonceptie kies je nu? Al snel na je bevalling kun je weer zwanger worden als je seks hebt. Seks is iets om van te genieten. Binnen enkele weken na de bevalling beginnen de meeste

Nadere informatie

Naar de seksuoloog polikliniek Verloskunde & Gynaecologie

Naar de seksuoloog polikliniek Verloskunde & Gynaecologie Naar de seksuoloog polikliniek Verloskunde & Gynaecologie Samen met uw behandelend arts heeft u gesproken over een bezoek aan de seksuoloog van de polikliniek Verloskunde & Gynaecologie. Misschien overweegt

Nadere informatie

Geboorteplan Afdeling gynaecologie en verloskunde AZM November 2014

Geboorteplan Afdeling gynaecologie en verloskunde AZM November 2014 Geboorteplan Afdeling gynaecologie en verloskunde AZM November 2014 Inleiding bij dit document Wat is een geboorteplan Een geboorteplan is een schema waarin je beschrijft wat je verwachtingen en wensen

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

Onderzoeksgeld: VWS project: Impulsproject preventie ongewenste tienerzwangerschap. Geen honorarium, aandeelhouder of relatie met bedrijfsleven

Onderzoeksgeld: VWS project: Impulsproject preventie ongewenste tienerzwangerschap. Geen honorarium, aandeelhouder of relatie met bedrijfsleven Disclosure belangen spreker Geen belangenverstrengeling Onderzoeksgeld: VWS project: Impulsproject preventie ongewenste tienerzwangerschap Geen honorarium, aandeelhouder of relatie met bedrijfsleven 1

Nadere informatie

De ethische uitdagingen van nietinvasieve prenatale diagnostiek (NIPD) Adelheid Rigo

De ethische uitdagingen van nietinvasieve prenatale diagnostiek (NIPD) Adelheid Rigo De ethische uitdagingen van nietinvasieve prenatale diagnostiek (NIPD) Adelheid Rigo Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 9. 1. Ik haat de dood 11 Overdenking bij 1 Korintiërs 15: 1-7 42

Inhoud. Woord vooraf 9. 1. Ik haat de dood 11 Overdenking bij 1 Korintiërs 15: 1-7 42 Inhoud Woord vooraf 9 1. Ik haat de dood 11 Overdenking bij 1 Korintiërs 15: 1-7 42 2. Papa, ik ben bang dat jij ook dood gaat 44 Overdenking over 1 Korintiërs 15: 35-49 78 3. Ik ben mijzelf niet meer

Nadere informatie

Kwetsbaar zwanger. Kind en Gezin. Kristien Roelens Martine Meulebroek UZ Gent. 25 oktober 2012

Kwetsbaar zwanger. Kind en Gezin. Kristien Roelens Martine Meulebroek UZ Gent. 25 oktober 2012 Kwetsbaar zwanger Kind en Gezin Kristien Roelens Martine Meulebroek UZ Gent 25 oktober 2012 1 1 Indeling Tieners en zwangerschap Lage SES en zwangerschap Migranten en zwangerschap Geweld en zwangerschap

Nadere informatie

ALLES DUBBEL. Survivalgids. voor startende tweelingmama s. Denise Hilhorst

ALLES DUBBEL. Survivalgids. voor startende tweelingmama s. Denise Hilhorst Voorproefje ALLES DUBBEL Survivalgids voor startende tweelingmama s Denise Hilhorst Inhoud Dubbel van start 7 Dubbel ervaren 8 Dubbel zwanger 10 Dubbel voorbereiden 19 Dubbel bevallen 25 Dubbel voeden

Nadere informatie

Vertrouwen. Margriet Ledin-de Hoop. Uitgeverij Boekencentrum, Zoetermeer

Vertrouwen. Margriet Ledin-de Hoop. Uitgeverij Boekencentrum, Zoetermeer Vertrouwen Margriet Ledin-de Hoop Uitgeverij Boekencentrum, Zoetermeer Inhoudsopgave Woord vooraf 6 1. Op reis 8 2. Spring! 15 3. Ver weg of heel dichtbij? 24 4. Actief afwachten 32 5. In vertrouwen keuzes

Nadere informatie

dat we ervoor moeten zorgen dat dit met zo weinig mogelijk complicaties gepaard gaat.

dat we ervoor moeten zorgen dat dit met zo weinig mogelijk complicaties gepaard gaat. Waar komt uw interesse voor de gynaecologie vandaan? Ik ben aanvankelijk geïnteresseerd geraakt in de verloskunde en gynaecologie toen ik geneeskunde studeerde. En dan vooral in het samenspel van de hormonen.

Nadere informatie

Antwoord op veelvoorkomende vragen

Antwoord op veelvoorkomende vragen Antwoord op veelvoorkomende vragen De vragen Hoe werkt de pil? Welke soorten zijn er? Hoe betrouwbaar is de pil? Hoe kom ik aan de pil? Wat moet ik weten als ik de pil voor het eerst slik? Is de pilcontrole

Nadere informatie

EIGEN BLOED Over moeders die hun kind afstaan ter adoptie

EIGEN BLOED Over moeders die hun kind afstaan ter adoptie EIGEN BLOED Ik zie het koppie al, zegt de huisarts tegen de dertienjarige Henny Paniek Ze kwam bij hem vanwege buikpijn Dan gaat alles razendsnel Met een ambulance wordt Henny naar het ziekenhuis gebracht

Nadere informatie

Deze handreiking is van:

Deze handreiking is van: 9 lessen over het volgen van Jezus Deze handreiking is van: Deze cursus is geschreven Beryl Voorhoeve en opgemaakt door Judith Maarsen. Ten behoeve van de kinderstudiegroepen voor de bovenbouw Gebruikte

Nadere informatie

Eerste nummer. Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie. Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik.

Eerste nummer. Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie. Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik. juni 2014 Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie Eerste nummer Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik. INHOUD juni 2014 Eten als een kind Op kamers

Nadere informatie

STERILISATIE VAN DE VROUW

STERILISATIE VAN DE VROUW STERILISATIE VAN DE VROUW 17971 Inleiding In deze folder wordt de sterilisatie bij de vrouw besproken. Hierbij komen verschillende aspecten van de sterilisatie aan bod. Uw gynaecoloog zal een aantal van

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Afstand ter adoptie. Astrid Werdmuller

Afstand ter adoptie. Astrid Werdmuller Afstand ter adoptie Astrid Werdmuller 1 Disclosure belangen Astrid Werdmuller en Annette van Hulst (Potentiële) belangenverstrengeling: geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven:

Nadere informatie

www.queridokinderboeken.nl

www.queridokinderboeken.nl www.queridokinderboeken.nl Copyright 2013 Joke van Leeuwen Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, in enige vorm of op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke

Nadere informatie

1. Beschrijving. A. Sociaal-demografische gegevens 1. De zwangerschapsafbrekingen naar de leeftijd van de vrouw

1. Beschrijving. A. Sociaal-demografische gegevens 1. De zwangerschapsafbrekingen naar de leeftijd van de vrouw 1. Beschrijving A. Sociaal-demografische gegevens 1. De zwangerschapsafbrekingen naar de leeftijd van de vrouw leeftijd aantal % 10 0 0 0,00 0,00 11 0 0 0,00 0,00 12 1 1 0,01 0,01 13 15 12 0,09 0,07 14

Nadere informatie

Gebruik van uw medische gegevens en lichaamsmateriaal voor wetenschappelijk onderzoek en onderwijs Geen bezwaar?

Gebruik van uw medische gegevens en lichaamsmateriaal voor wetenschappelijk onderzoek en onderwijs Geen bezwaar? Gebruik van uw medische gegevens en lichaamsmateriaal voor wetenschappelijk onderzoek en onderwijs Geen bezwaar? U bezoekt VU medisch centrum (VUmc) voor onderzoek en/of behandeling. In een ziekenhuis

Nadere informatie

Landelijke abortusregistratie 2011

Landelijke abortusregistratie 2011 Landelijke abortusregistratie 2011 Deze factsheet doet verslag van de abortuscijfers, gebaseerd op gegevens die zijn verzameld voor de Landelijke abortusregistratie (LAR). Als aanvulling hierop wordt ook

Nadere informatie

Thema: In kruiken en kannen (2 Koningen 4:1-7)

Thema: In kruiken en kannen (2 Koningen 4:1-7) Liturgie aangepaste dienst Baflo, 28-09-14 om 14.30 uur Thema: In kruiken en kannen (2 Koningen 4:1-7) Welkom en mededelingen a. Opw. 334 Heer, uw licht en uw liefde schijnen b. Opw. 88 Een rivier vol

Nadere informatie

Wat je moet weten over roken voor, tijdens en na de zwangerschap Longziekten

Wat je moet weten over roken voor, tijdens en na de zwangerschap Longziekten Wat je moet weten over roken voor, tijdens en na de zwangerschap Longziekten Beter voor elkaar 2 Roken als je zwanger probeert te worden Minder vruchtbaar Roken maakt vrouwen en mannen minder vruchtbaar.

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Wetenschappelijk onderzoek met uw resterend lichaamsmateriaal. Geen bezwaar?

PATIËNTEN INFORMATIE. Wetenschappelijk onderzoek met uw resterend lichaamsmateriaal. Geen bezwaar? PATIËNTEN INFORMATIE Wetenschappelijk onderzoek met uw resterend lichaamsmateriaal Geen bezwaar? Waarover gaat deze folder? Soms neemt een arts of verpleegkundige bij u wat lichaamsmateriaal af. Het ziekenhuis

Nadere informatie

Een gelukkige huisvrouw

Een gelukkige huisvrouw Een gelukkige huisvrouw Voordat ik zwanger was, was ik een gelukkige huisvrouw, ik had alles wat ik wilde. En daarvoor hoefde ik geen dag te werken. Want werken, dat deed mijn man Harry al. Harry zat in

Nadere informatie

Wat vraag ik aan mijn arts?

Wat vraag ik aan mijn arts? Wat vraag ik aan mijn arts? Tips voor in de spreekkamer gemini-ziekenhuis.nl Inhoudsopgave Tijdens het consult 3 Uw voorbereiding 3 Informatie die u kunt geven aan uw arts 4 Vragen over het onderzoek 5

Nadere informatie

In Vlaanderen is één op de zes koppels ongewenst

In Vlaanderen is één op de zes koppels ongewenst In Vlaanderen is één op de zes koppels ongewenst kinderloos. Volgens Shanti Van Genechten, leidt de normale procedure het koppel na een jaar en vele onderzoeken in de meeste gevallen naar de fertiliteitscentra.

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 11 Voorwoord bij de Nederlandse editie 15 Voorwoord van de vertalers 17

Inhoud. Voorwoord 11 Voorwoord bij de Nederlandse editie 15 Voorwoord van de vertalers 17 Inhoud Voorwoord 11 Voorwoord bij de Nederlandse editie 15 Voorwoord van de vertalers 17 1 Vroegkinderlijk trauma en het 'opstellen van het verlangen' (Franz Ruppert) 19 1.1 Meergenerationele psychotraumatologie

Nadere informatie

Luisteren: muziek (A2 nr. 7)

Luisteren: muziek (A2 nr. 7) OPDRACHTEN LUISTEREN: MUZIEK www.nt2taalmenu.nl nt2taalmenu is een website voor mensen die Nederlands willen leren én voor docenten NT2. Iedereen die Nederlands wil leren, kan gratis online oefenen. Kijk

Nadere informatie

Les 33. Zwangerschap

Les 33. Zwangerschap http://www.edusom.nl Thema Gezondheid Les 33. Zwangerschap Wat leert u in deze les? Informatie begrijpen over zwanger zijn. Zeggen dat u zwanger bent of dat u zich niet lekker voelt. Woorden die hetzelfde

Nadere informatie

Patiëntenvoorlichting

Patiëntenvoorlichting Patiëntenvoorlichting Sterilisatie van de vrouw In het kort Een sterilisatie is een operatie om definitief (voor altijd) te voorkomen dat u zwanger wordt. De eileiders worden afgesloten. Zo kunnen zaadcellen

Nadere informatie

Moeder worden, moeder zijn

Moeder worden, moeder zijn Moeder worden, moeder zijn Uitgeverij Eenvoudig Communiceren Postbus 10208 1001 EE Amsterdam Telefoon: (020) 520 60 70 Fax: (020) 520 60 61 E-mail: info@eenvoudigcommuniceren.nl Website: www.eenvoudigcommuniceren.nl

Nadere informatie

Position Paper. Embryoselectie

Position Paper. Embryoselectie Position Paper Embryoselectie Vastgesteld door de Werkgroep Genetisch Onderzoek (2011/2012) Geaccordeerd door het VSOP bestuur, februari 2012 Achtergrond Allereerst willen we benadrukken dat de VSOP positief

Nadere informatie

uw medisch dossier patiënteninformatie

uw medisch dossier patiënteninformatie patiënteninformatie uw medisch dossier Uw behandelend arts heeft een medisch dossier over u aangelegd. Dat is nodig voor een goede behandeling en verzorging. Maar hoe gaat het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis

Nadere informatie

Deze handreiking is van:

Deze handreiking is van: 9 lessen over het volgen van Jezus Deze handreiking is van: Deze lessen zijn geschreven Beryl Voorhoeve en opgemaakt door Judith Maarsen. Ten behoeve van de kinderstudiegroepen voor de bovenbouw Gebruikte

Nadere informatie

de combinatietest NT meting en eerste trimester serumtest inhoudsopgave voorwoord

de combinatietest NT meting en eerste trimester serumtest inhoudsopgave voorwoord de combinatietest NT meting en eerste trimester serumtest inhoudsopgave Voorwoord Aangeboren afwijkingen waarop getest wordt Wat is het Down syndroom? De combinatietest (NT-meting en eerste trimester serumtest)

Nadere informatie

Uw rechten tijdens behandeling en verblijf

Uw rechten tijdens behandeling en verblijf Uw rechten tijdens behandeling en verblijf Brochure voor cliënten van GGZ NML 2 Voorwoord Het is goed om te weten dat u bepaalde rechten heeft tijdens uw behandeling en/of verblijf. In deze brochure vindt

Nadere informatie

Dinsdag 13 april 2004. Tineke:

Dinsdag 13 april 2004. Tineke: April 2004 Jettie: Het is de zaterdag voor Pasen. s Middags komen Tineke en Wouter een kop koffie drinken. Tineke is na twee miskramen nu voor de derde keer zwanger. Haar kinderwens is altijd groot geweest,

Nadere informatie

Een leerling zwanger en dan?

Een leerling zwanger en dan? Een leerling zwanger en dan? Elk jaar raken zo n 2500 Vlaamse tienermeisjes zwanger. Wat hun toekomst ook brengt, de impact van zo n nieuws is altijd ingrijpend. Een tienerzwangerschap hoeft niet het einde

Nadere informatie

3. Rouw en verliesverwerking

3. Rouw en verliesverwerking 3. Rouw en verliesverwerking 29 Voor de trainer De belangrijkste begrippen van dit gedeelte zijn: Grote verschillen tussen verschillende getroffenen Breuk in de levenslijn Rouw/Verliesverwerking/chronische

Nadere informatie

Wegwijzer voor hoofdpijnpatiënten. Deze pdf bevat hyperlinks.

Wegwijzer voor hoofdpijnpatiënten. Deze pdf bevat hyperlinks. voor hoofdpijnpatiënten Deze pdf bevat hyperlinks. Juni 2015 De wegwijzer is bedoeld voor mensen met (ernstige) hoofdpijnklachten. De wegwijzer heeft tot doel ondersteuning te bieden aan hoofdpijnpatiënten

Nadere informatie

Interviews: - interview: vragen gast - vragen pleeggezin - vragen aan begeleider van Open Thuis - Interview met de dienst VMG :

Interviews: - interview: vragen gast - vragen pleeggezin - vragen aan begeleider van Open Thuis - Interview met de dienst VMG : Bijlage Interviews: - interview: vragen gast - vragen pleeggezin - vragen aan begeleider van Open Thuis - Interview met de dienst VMG : Interview: vragen gast : Levensgeschiedenis: Zie dossier Hoe vind

Nadere informatie

Emma wil een broertje

Emma wil een broertje Emma wil een broertje Tekst: Emy Geyskens & Kolet Janssen Illustraties: Aleksandra Krawczycka GEGEVENS BOEK: ISBN 978 90 5924 255 5 13,99 Uitgeverij Bakermat Suggesties: Kolet Janssen & Shanti Van Genechten

Nadere informatie

Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het.

Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het. ONTMOET HUMANITAS Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het. Zonder uitzondering. Lukt het je niet alleen,

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Zondag 2 november 2014 * Gedachtenis van de overledenen Kogerkerk * Preek Spreuken 9. 1 18 / Matteüs 25, 1-13 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Vandaag een prachtige en poëtische tekst

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Anticonceptie

PATIËNTEN INFORMATIE. Anticonceptie PATIËNTEN INFORMATIE Anticonceptie In het kort Een anticonceptiemiddel (voorbehoedmiddel) beschermt u tegen zwangerschap als u seks heeft en niet zwanger wilt worden. Anticonceptiemiddelen verschillen

Nadere informatie

Leeftijd Een lief hebben Samenwonen

Leeftijd Een lief hebben Samenwonen seks & de wet Seks da s een kwestie van liefde en spanning, lust en onzekerheid, opwinding en verdriet. Natuurlijk en toch, zelfs in de wet vind je enkele belangrijke zaken over seks. Wie ouder is dan

Nadere informatie

Dario, mijn zoon met autisme

Dario, mijn zoon met autisme Dario, mijn zoon met autisme Eerste druk, april 2012 2012 Maria Raimondi Tekstredactie: Lydia de Vries Technische ondersteuning en totstandkoming manuscript: Sabrina Savoca Fotografie: Patrick Machiels

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

Gynaecologie. Curettage in verband met een miskraam. Afdeling: Onderwerp:

Gynaecologie. Curettage in verband met een miskraam. Afdeling: Onderwerp: Afdeling: Onderwerp: Gynaecologie 1 Curettage (in verband met miskraam) Uw behandeld arts heeft met u besproken dat u opgenomen moet worden voor een curettage in verband met een miskraam. Het kan zijn

Nadere informatie

Studielessen voor kinderen van 4-7 jaar

Studielessen voor kinderen van 4-7 jaar NAAM Studielessen voor kinderen van 4-7 jaar voorjaar 2005 Geschreven door Beryl Voorhoeve en opgemaakt door Judith Maarsen Geschreven voor kleine studiegroepen in de levend Evangelie Gemeente Gebruikte

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

ALS EEN ZUCHT EEN ONVERWACHTE PRENATALE DIAGNOSE, Kraamafdeling. www.europaziekenhuizen.be

ALS EEN ZUCHT EEN ONVERWACHTE PRENATALE DIAGNOSE, Kraamafdeling. www.europaziekenhuizen.be ALS EEN ZUCHT EEN ONVERWACHTE PRENATALE DIAGNOSE, wat nu? Kraamafdeling www.europaziekenhuizen.be 2 3 INLEIDING U verwacht een baby en u hebt zopas vernomen dat er ernstige misvormingen zijn. Het ondenkbare

Nadere informatie

opm werkboek 2004 24-05-2004 16:49 Pagina 1 levensboek van

opm werkboek 2004 24-05-2004 16:49 Pagina 1 levensboek van opm werkboek 2004 24-05-2004 16:49 Paga 1 levensboek van opm werkboek 2004 11-05-2004 11:16 Paga 2 Inhoud Enkele aanwijzgen voor het gebruik.......................... 3 Mijn geboortedag........................................

Nadere informatie

1. Hoe kan iemand jouw kinderdagverblijf contacteren voor informatie over de opvang? Persoonlijk langskomen Telefoon Fax E-mail Brief Ander antwoord :

1. Hoe kan iemand jouw kinderdagverblijf contacteren voor informatie over de opvang? Persoonlijk langskomen Telefoon Fax E-mail Brief Ander antwoord : Onderzoek naar het opnamebeleid 1. Hoe kan iemand jouw kinderdagverblijf contacteren voor informatie over de opvang? Persoonlijk langskomen Telefoon Fax E-mail Brief 2. a. Wordt er gewerkt met een antwoordapparaat

Nadere informatie

Is mijn kind gezond? Onderzoeken tijdens de zwangerschap en hun gevolgen

Is mijn kind gezond? Onderzoeken tijdens de zwangerschap en hun gevolgen Is mijn kind gezond? Onderzoeken tijdens de zwangerschap en hun gevolgen Van gezonde geslachtscel tot gezond kind Infoavond Vrouwenkliniek Ellen Roets Prenatale diagnostiek Vrouwenkliniek 23 november 2014

Nadere informatie

WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT

WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT 1 Je leest waarschijnlijk dit boekje omdat je mama of papa of iemand anders speciaal in je familie Amyotrofische Laterale Sclerose heeft. Het is een lang woord en

Nadere informatie

man, vrouw en kind info voor patiënten Ambulante hysteroscopie

man, vrouw en kind info voor patiënten Ambulante hysteroscopie man, vrouw en kind info voor patiënten Ambulante hysteroscopie Inhoud 01 Inleiding... 04 02 Wat is een ambulante hysteroscopie?... 04 03 Waarom een ambulante hysteroscopie?... 05 04 Het onderzoek... 06

Nadere informatie

VRAGENLIJST TER VOORBEREIDING PRENATALE SCREENING & DIAGNOSTIEK. van uw partner: Beroep: Gegevens vader van de baby. Voorletter(s): Achternaam:

VRAGENLIJST TER VOORBEREIDING PRENATALE SCREENING & DIAGNOSTIEK. van uw partner: Beroep: Gegevens vader van de baby. Voorletter(s): Achternaam: VRAGENLIJST TER VOORBEREIDING PRENATALE SCREENING & DIAGNOSTIEK Voorletter(s): Roepnaam: Burgerlijke staat: Geboorteland: Beroep: Meisjes achternaam: Geboortedatum: Gebruikt u de naam van uw partner: Nationaliteit:

Nadere informatie