Het Arabische Vredesinitiatief Historie en betekenis

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het Arabische Vredesinitiatief Historie en betekenis"

Transcriptie

1 Het Arabische Vredesinitiatief Historie en betekenis Hans Schippers Het Arabische Vredesinitiatief speelt al geruime tijd op de achtergrond en onder verschillende benamingen (Fahd-plan, Fez-plan) een rol in het proces om een eind te maken aan het conflict tussen Israël en zijn Arabische buren. Sinds 2002 is het tevens het officiële vredesvoorstel van de Arabische Liga. Het initiatief is door politici uit verschillende kampen geprezen als een belangrijke bijdrage aan het vredesproces. De reële invloed in de praktijk van het politieke proces is vooralsnog echter beperkt. Dit artikel onderzoekt de achtergronden van het initiatief en gaat na welke rol het kan spelen bij het bereiken van een vergelijk tussen Israël en de Palestijnen. Saoedi-Arabië en het Midden-Oosten Een groot land, rijk aan olie, maar dunbevolkt, met moeilijk verdedigbare grenzen en daarom kwetsbaar. Dat is wellicht de beste omschrijving van de positie van het koninkrijk Saoedi-Arabië in de 20 e en het begin van de 21 e eeuw. Na 1945 had het een conflict met Iran over twee eilanden in de Perzische Golf. De Egyptische president Nasser liet in de jaren 60 weten dat hij Saoedi-Arabië als een sta-in-de-weg beschouwde bij zijn streven naar een Arabisch-nationalistische eenheidsstaat. Hierna volgden schermutselingen met het marxistische Zuid-Jemen en linkse revolutionairen in de emiraten. Begin jaren 80 kwam een complot van de Iraanse leider Khomeini aan het licht om de macht in Saoedi-Arabië over te nemen. Dan was er nog de onberekenbare Iraakse dictator Saddam Hoessein, wiens annexatie van Koeweit in 1990 leek bedoeld als aanloop tot de bezetting van Saoedi-Arabië. Om die kwetsbaarheid te bestrijden sloten de heersers van het land, de familie Saoed, een groot aantal al dan niet officiële overeenkomsten met een reeks wisselende regionale partners. Oliedollars waren hierbij een belangrijk smeermiddel. Bondgenoot buiten de regio zijn de Verenigde Staten, die al vanaf de jaren 30 en met de nodige ups en downs, via de oliewinning (Aramco) nauw met Saoedi-Arabië verbonden zijn. De as Riaad-Washington is in feite de basis van de buitenlandse politiek van het land en beïnvloedt ook zaken als de opstelling van het land in het Israëlisch-Palestijns conflict. Saoedi-Arabië bemoeit zich hiermee overigens niet actief, maar financiert wel tegenstanders van Israël. 1 De achtergronden van het Fahd-plan Rond 1980 kreeg de Arabische wereld een aantal zware politieke schokken te verwerken. In november 1977 reisde de Egyptische president Sadat naar Israël met een vredesaanbod. Een jaar later sloten de twee landen in Camp David een verdrag, waarbij Egypte de Sinaïwoestijn terugkreeg. Sadats initiatief leidde tot grote spanningen in de Arabische wereld. Eind 1978 kwam verder de sjah in Iran ten val, waarna kort daarna de Sovjetunie, bezorgd over de toenemende invloed van een radicale islam, Afghanistan binnenviel. In Saoedi-Arabië zelf bezetten soennitische opstandelingen de Grote Moskee in Mekka, waaruit ze pas na enkele weken met behulp van Franse commando's konden worden verdreven. In 1980 ten slotte viel Irak buurland Iran binnen het begin van een oorlog die acht jaar zou duren. Om aan deze nieuwe dreigingen het hoofd te bieden achtte feitelijk heerser kroonprins Fahd versterking van de defensie nodig. In het voorjaar van 1980 vroeg hij de Amerikaanse president Carter om een technische opwaardering van de enkele jaren daarvoor geleverde 1

2 F-15-straaljagers. Carter stelde de beslissing uit in verband met de presidentsverkiezingen in het najaar. Hij verloor die echter van Ronald Reagan. Fahd hernieuwde zijn verzoek begin 1981, maar hij vroeg nu tevens om de levering van vijf AWACS-inlichtingenvliegtuigen. Reagan stemde ook hiermee in. Onder druk echter van de pro-israël-lobby kwam het Congres met zoveel bezwaren, dat hij de beslissing uitstelde. In deze situatie kwam Fahd met zijn voorstel voor een vergelijk in het Israëlisch-Arabische conflict. Fahds initiatief plan was een te groots woord voor het schetsmatige voorstel was er dus in de eerste plaats op gericht het wantrouwen van het Congres over de levering van de AWACS weg te nemen. 2 Inhoud en interpretaties De belangrijkste punten uit het acht punten tellende zogeheten plan-fahd waren: De terugtrekking van Israël uit alle in 1967 bezette gebieden, inclusief Oost-Jeruzalem; De ontmanteling van alle Joodse nederzettingen in bezet gebied; De garantie dat alle godsdiensten vrijelijk gebruik mochten maken van de zogeheten Heilige Plaatsen ; Het recht op zelfbeschikking van het Palestijnse volk, en de uitoefening van de onvervreemdbare nationale rechten onder leiding van de PLO. Andere punten hadden betrekking op de instelling van een kort VN-overgangsbewind in de bezette gebieden, het oprichten van een onafhankelijke Palestijnse staat met Jeruzalem als hoofdstad, en een door de VN-Veiligheidsraad gegarandeerde vrede tussen alle staten in de regio, inclusief de tot stand gekomen Palestijnse staat. 3 Fahds voorstel, in hoofdlijnen gebaseerd op de Arabische interpretatie van VN-Resolutie 242, was in zoverre nieuw dat het duidelijk afstand nam van de in september 1967 in Khartoem door de Arabische Liga uitgesproken drie nee's : geen vrede, geen erkenning en geen onderhandelingen met Israël. Hierbij moet worden bedacht dat Egypte, door het sluiten van een vredesverdrag met Israël, al eerder en radicaler met die opstelling had gebroken. De tekst was verder ambivalent geformuleerd. Een door de VN gegarandeerde vrede was ver verwijderd van de door Israël gevraagde wederzijdse erkenning en normalisatie in de betrekkingen tussen de staten in de regio. De uitoefening van de nationale rechten onder leiding van de PLO kon betekenen dat alle Palestijnse vluchtelingen het recht op terugkeer zouden krijgen. Omdat de PLO in 1981 Israël nog niet had erkend, zou de terugkeer van de vluchtelingen een Palestijnse meerderheid opleveren. Dit zou leiden tot het verdwijnen van de joodse staat Israël. Het Fahd-plan was een compromis tussen de standpunten van het door Syrië geleide zogeheten Afwijzingsfront, dat elk vergelijk met Israël afwees, en Egypte. Als zodanig kreeg het ook de steun van gematigde Arabische landen, die zo de na Camp David ontstane impasse wilden doorbreken. PLO-leider Arafat liet zich voorzichtig positief over het plan uit. De tot de rechtse Likoedpartij behorende Israëlische premier Begin wees het plan direct van de hand. Na de moord op Sadat, begin oktober 1981, kreeg het plan ook de steun van de Amerikaanse regering, die het nu zag als een mogelijk alternatief voor het Camp Davidproject. Fahd kreeg eind oktober van Reagan te horen dat de levering van de AWACS en de opwaardering van de F-15 door zouden gaan. Gesterkt door deze ontwikkeling stelde Saoedi-Arabië voor het plan op de agenda van de bijeenkomst van de Arabische Liga, in november 1981 in het Marokkaanse Fez, te plaatsen. 2

3 Hier stuitten de voorstellen echter op scherp verzet van Syrië. Na vier uur vruchteloze discussies verdaagde de voorzitter, koning Mohammed, de vergadering zonder dat een besluit was genomen. 4 Naar de bureaula De situatie in het Midden-Oosten verslechterde daarna snel. De rechtse premier Begin annexeerde kort na de mislukte top in Fez de tot Syrië behorende hoogte van Golan. Een Palestijnse moordaanslag op zijn ambassadeur in Londen was voor Israël aanleiding om begin juni 1982 Libanon binnen te vallen. Na hevige gevechten, met aan beide zijden zware verliezen, zag de PLO zich in september gedwongen zich uit Beiroet en Libanon terug te trekken. In de oorlog tussen Irak en Iran wist dit laatste land de aanvallen van Irak af te slaan en zelf het initiatief te nemen. Khomeini verwierp midden 1982 alle vredesvoorstellen en dreigde Irak binnen te vallen. In deze omstandigheden lanceerde Fahd zijn voorstel opnieuw. Dit gebeurde onder druk van Reagan, die op deze wijze de Arabische radicalen de wind uit de zeilen wilde nemen, en als steun voor een eigen vredesplan. In de oorspronkelijke versie werd het initiatief in september 1982 aangenomen op een Arabische topconferentie, opnieuw in Fez. 5 Het plan speelde daarna echter geen rol van betekenis meer. De aandacht van de Arabische staten ging in de daarop volgende jaren vooral uit naar de oorlog tussen Irak en Iran ( ). Een nieuwe start in 2002 Op 11 september 2001 vonden de beruchte terreuraanslagen in de Verenigde Staten plaats. 15 van de 19 daders waren burgers van Saoedi-Arabië, een feit dat de relaties tussen de twee landen onder druk zette. In Amerika gingen stemmen op om de band met Riaad te verbreken of de olievelden te bezetten dit laatste uit vrees voor een fundamentalistische staatsgreep à la Iran. Enkele maanden na 9/11 was de in het Midden-Oosten gespecialiseerde journalist Thomas Friedman (The New York Times) in Saoedi-Arabië voor een interview met kroonprins Abdoellah, de feitelijke heerser van het land. Tijdens het gesprek, dat duidelijk was bedoeld als een gebaar naar Washington, verontschuldigde Abdoellah zich voor de aanval, maar beklemtoonde hij de goede banden tussen de twee landen. De kroonprins deed ook een mededeling over de gespannen situatie tussen Israël en de Palestijnen. Na het mislukken van het vredesoverleg in Camp David was eind 2000 de tweede intifada uitgebroken, waarbij door Palestijnse (zelfmoord)aanslagen en Israëlische reacties daarop inmiddels honderden doden waren gevallen. Diverse pogingen om een bestand te bereiken waren na korte tijd mislukt. Friedman had kort daarvoor in een artikel in zijn krant een beroep gedaan op de landen van de Arabische Liga om tijdens de aanstaande top in Beiroet, eind maart 2002, Israël volledig diplomatiek te erkennen, er normale relaties mee aan te gaan en de veiligheid ervan te garanderen. In ruil daarvoor moest dit land zich terugtrekken tot de grenzen van 4 juni 1967 en de oprichting van een Palestijnse staat aanvaarden. Toen hij dit aan Abdoellah vertelde, zei deze: Have you broken into my desk? De kroonprins bleek een tekst met ongeveer die inhoud klaar te hebben. Hij had overwogen die uit te spreken op een Arabische top in Beiroet, maar had daarvan afgezien vanwege het brute optreden van premier Sjaron tegen de Palestijnen. Op Friedmans reactie dat een wapenstilstand tussen Israël en de Palestijnen vóór de top in Beiroet mogelijk de impasse kon doorbreken, antwoordde de kroonprins dat the speech is written and still in my drawer. Friedman mocht deze woorden publiceren. 6 3

4 Naast een toenadering tot de Verenigde Staten was het Saoedi-Arabische voorstel bedoeld om het radicaliserende effect van de tweede intifada op de Arabische wereld weg te nemen. Dit dreigde gematigde regimes in de regio te ondermijnen. Bij gebrek aan andere leiders wilde Abdoellah met het initiatief deze rol op zich nemen. Een volledige wapenstilstand kon niet worden bereikt, en op de top in Beiroet waren slechts 10 van de 22 regeringsleiders van de Arabische Liga-lidstaten aanwezig. Onder meer PLOvoorzitter Arafat was er niet, omdat Israël zijn terugkeer niet had willen garanderen. Het aangepaste Fahd-plan werd op 27 maart besproken, en met drie voornamelijk door Syrië voorgestelde wijzigingen aanvaard. In de eerste plaats werd een terugkeer uit alle in 1967 bezette gebieden gevraagd, inclusief de Hoogte van Golan. In Abdoellahs tekst stond de bezette gebieden, wat ruimte zou laten voor grenscorrecties. Voor de Palestijnse vluchtelingen werd verwezen naar VN-Resolutie 194, die in de Arabische optiek een terugkeer van alle vluchtelingen vroeg. In plaats van een normalisatie van de betrekkingen was in de slottekst sprake van normale betrekkingen met Israël. Andere punten uit het oorspronkelijke Fahd-plan, zoals het tot stand komen van een Palestijnse staat met Oost- Jeruzalem als hoofdstad, waren niet of nauwelijks gewijzigd. Onder de naam Arab Peace Initiative werd het nu het officiële vredesvoorstel van de Arabische Liga. 7 Reacties De aanvaarding van het initiatief had nauwelijks op een ongunstiger moment kunnen komen. Die zelfde avond nog pleegde een Hamasstrijder in Netanya een zelfmoordaanslag op een hotel waar een Pesach-diner plaatsvond. Hierbij vielen 30 doden en ruim 100 gewonden. Hamasleider sjeik Ahmed Yassin verklaarde dat aanslag een boodschap was aan de Arabische topconferentie in Beiroet, namelijk dat het Palestijnse volk de strijd zou voortzetten. Of de aanslag ook echt gepland was om de top te ontregelen is overigens niet duidelijk. De Palestijnse Autoriteit veroordeelde de aanslag, en Arafat gaf bevel leden van Hamas en andere radicale groepen te arresteren. Na nog een zware aanslag in Haifa, vier dagen later met 15 doden, gaf Sjaron het bevel voor een grote veiligheidsoperatie in de bezette gebieden. Door deze gebeurtenissen bleef een Israëlische reactie op het plan lange tijd uit. Jeruzalem liet daarna weten dat het plan niets nieuws bevatte. Een terugkeer van alle Palestijnse vluchtelingen en terugtrekking uit alle bezette gebieden was onaanvaardbaar. Vredesgroepen en linkse partijen lieten een positiever geluid horen. 8 De Amerikaanse president Bush reageerde aanvankelijk eveneens nogal lauw op het initiatief. Hierbij speelde waarschijnlijk de als reactie op het plan verslechterde veiligheidssituatie een rol, en verder het beperkte belang van de top in Beiroet. Bij gebrek aan andere vredesinitiatieven werd zijn toon echter geleidelijk positiever. Eind april 2002 nodigde hij de Saoedische vorst uit op zijn ranch in Texas. Volgens onofficiële berichten zou Abdoellah daar een aan de realiteit aangepast plan hebben gepresenteerd, waarin bijvoorbeeld een terugtrekking uit alle bezette gebieden niet werd genoemd. De Amerikaanse ambassadeur in Israël Kurtzner legde deze variant kort daarna aan Sjaron voor, die het echter opnieuw als niets nieuws bevattend van de hand wees. In rechtse Israëlische politieke kringen zag men het plan als een reeks ultimatums, waar aan Arabische zijde niets tegenover stond. In een situatie waarin de terroristische aanslagen doorgingen, was deze eenzijdigheid niet aanvaardbaar. Bijna een jaar later lanceerde Bush samen met Rusland, de Europese Unie en Verenigde Naties de Road-map, die zou moeten leiden tot een bestand tussen Israël en de Palestijnen, en daarna tot een verdergaand vergelijk. Als een van de fundamenten ervan 4

5 werd Abdoellahs initiatief genoemd. Het bestand kwam na verloop van tijd tot stand, maar daarna werd nauwelijks meer vooruitgang geboekt met de Road-map. Sjaron zette zijn kaarten op de eenzijdige terugtrekking uit de Gazastrook, die door het ontbreken van contact met de Palestijnse Autoriteit leidde tot een versterking van Hamas. De situatie in Irak nam verder de aandacht van Bush en regionale leiders jarenlang in beslag. 9 Nieuw leven voor het plan en Annapolis In de loop van 2006 ontstond er in gematigde Arabische landen ongerustheid over de opkomst van Iran als regionale macht. Door de uitschakeling van Saddam Hoessein was Teheran zijn voornaamste tegenstander kwijtgeraakt, terwijl het via de Iraakse sjiieten zijn invloed in het land kon uitbreiden. In 2003 was verder bekend geworden dat Iran in het geheim bezig was met het verrijken van uranium, wat kon wijzen op het vervaardigen van een atoombom. In de Arabische wereld werd dit vrij algemeen gezien als een bedreiging. Via Hezbollah in Libanon en in mindere mate Hamas had Iran verder zijn positie in Libanon en de Palestijnse gebieden weten te versterken. Via deze bewegingen leek Teheran aan de voordeur van Egypte en Jordanië te morrelen. De ontstane situatie leidde tot hernieuwd overleg tussen Saoedi-Arabië, Egypte, Jordanië en de Verenigde Staten. Doel ervan was het stagnerende Israëlisch-Palestijnse vredesproces vlot te trekken, om zo te verhinderen dat Iran het conflict kon gebruiken om invloed te verwerven. Een eerste resultaat was het opnieuw bevestigen van het Arabische Vredesinitiatief op een conferentie van de Arabische Liga in Riaad in maart Na bezoeken van de ministers van Buitenlandse Zaken van Egypte en Jordanië aan Israël in de zomer van 2007, lieten premier Olmert, minister van Buitenlandse Zaken Livni en president Perez zich gematigd positief uit over delen van het voorstel. Struikelblok bleven de gevraagde volledige terugtrekking uit de bezette gebieden en de terugkeer van de vluchtelingen. De Verenigde Staten concludeerden hieruit dat een benadering waarbij de Israëlisch-Palestijnse relatie voorop stond meer kans van slagen had. Dit werd dan ook het uitgangspunt van de door Bush georganiseerde Annapolis-conferentie eind november Bij wijze van compromis was een groot aantal Arabische staten aanwezig om steun aan zijn initiatief te betuigen; zelfs Syrië was vertegenwoordigd. Bij het aftreden van Bush, een jaar later, was er echter geen substantiële vooruitgang geboekt. 11 Obama en het initiatief In zijn verkiezingscampagne had de Democratische presidentskandidaat Barack Obama benadrukt dat hij hoge prioriteit gaf aan een oplossing van het Israëlisch-Palestijns conflict. Na zijn verkiezing herhaalde hij die belofte, waarbij hij over het Arabische Vredesinitiatief zei dat hij het niet met elk aspect ervan eens was, but it took great courage to put forward something that is as significant as that. I think that there are ideas across the region of how we might pursue peace. 12 Een aantal Arabische politici en commentatoren drongen er bij Obama op aan het Vredesinitiatief als basis voor zijn beleid te nemen. Dat deed hij echter niet. George Mitchell, de speciale gezant van de president voor Israëlisch-Palestijnse betrekkingen, verklaarde in maart 2009 tijdens een workshop van het Brookings Institution dat de Verenigde Staten van plan waren het initiatief onderdeel te maken het beleid. Volgens Palestijnse bronnen zou dit betekenen dat de Amerikanen het initiatief wilden ontdoen van het imago van purely theoretical framework en het op enkele punten wilden concretiseren. Later bleek dat zij hieronder verstonden het maken van goodwill-gebaren naar Israël, zoals het toelaten van toeristen, culturele uitwisseling, het openen van een consulaat of het verlenen van overvliegrechten voor verkeersvliegtuigen. Israël moest van zijn kant het 5

6 initiatief positief beoordelen, controleposten in bezet gebied opheffen en de uitbreiding van nederzettingen staken. 13 Eind juli verklaarde premier Netanyahoe dat hij de geest van het initiatief waardeerde en het zag als een goede basis voor verdere onderhandelingen naar een alomvattende vrede. Er werden verder controleposten opgeheven en er kwam een tijdelijke bevriezing van bouwactiviteiten. Maar voor de Palestijnen was dit niet genoeg. Zij eisten een totale bouwstop. Hiertoe was Israël niet bereid. Het uitblijven van Arabische goodwill-gebaren speelde hierbij een rol. Een reden voor dit laatste is waarschijnlijk het grote Arabische wantrouwen ten aanzien van de nieuwe premier Netanyahoe. Niet vergeten is hoe deze met zijn vertragingstactiek eind jaren 90 het vredesproces deed vastlopen. Ook verdeeldheid in eigen kring, waarbij geen enkel land een eerste stap durft te zetten, speelt een rol. Kortom: op het ogenblik is sprake van de zoveelste vertraging in het vredesproces. Om voortgang te boeken kan waarschijnlijk, zonder voorwaarden vooraf, het beste zo snel mogelijk worden begonnen met onderhandelingen tussen Israël en de Palestijnen. Wanneer dat eenmaal het geval is, zouden volgens de Egyptische president Moebarak de Arabische landen het proces kunnen steunen en verder helpen. 14 Betekenis en mogelijkheden Het Arabische Vredesinitiatief is ontstaan als een gebaar van Saoedi-Arabië naar de Verenigde Staten om de levering van AWACS-vliegtuigen mogelijk te maken. Het voorstel heeft daarna, misschien tot verbazing van de opstellers, een eigen identiteit gekregen als een brug tussen de Arabische wereld en Israël. Het doorbrak de impasse van de drie nee s van Khartoem, waarbij natuurlijk Egypte was voorgegaan. Het voorstel van Fahd en later Abdoellah was ook in staat de vaak zeer verdeelde Arabische wereld te verenigen in een gezamenlijke formule om een vergelijk met Israël mogelijk te maken: terugtrekking uit bezet gebied, een rechtvaardige oplossing voor het vluchtelingenprobleem en de stichting van een Palestijnse staat, in ruil voor vrede en normale betrekkingen. Aan het initiatief kleeft echter ook aan aantal nadelen. Om het voor alle Arabische staten aanvaardbaar te maken, bevat het de nodige ambivalente formuleringen, zoals de eis dat alle vluchtelingen moeten terugkeren en niet elders gevestigd mogen worden. Deze laatste toevoeging werd opgenomen in de versie van 2007, zoals aanvaard in Riaad. In Hebreeuwse en Engelse vertalingen, zoals die door de Arabische Liga in advertenties in Israëlische kranten werden gepubliceerd, was deze toevoeging vertaald door geen andere nationaliteit mogen verkrijgen." Een duidelijk andere betekenis. Het initiatief is verder nooit officieel aan Israël voorgelegd. Het is het standpunt van de Arabische Liga om het conflict op te lossen. De Liga onderhoudt echter geen betrekkingen met Israël. 15 Van Arabische kant kan twijfel over deze en andere zaken worden weggenomen door via praktische stappen het voorstel inhoud te geven. De besprekingen in Camp David mislukten in 2000 mede omdat Arafat geen rugdekking kreeg van de Arabische grootmachten in de regio over onder meer de kwestie-jeruzalem. Pas toen de tweede intidafa was uitgebroken kwamen Egypte, Jordanië en Saoedi-Arabië te hulp, maar toen was het te laat. Een dergelijke situatie moet worden voorkómen. De recente toenadering tussen Saoedi-Arabië en Syrië kan voor de concrete stappen wellicht ruimte scheppen. 16 Op zijn beurt zal Netanyahoe de Palestijnen en de Arabische landen moeten overtuigen dat hij serieus is in zijn streven naar een vergelijk. Een duidelijke rem op de uitbreiding van nederzettingen zou daarbij helpen. Voorlopig is het met veel elan begonnen vredesoffensief van Obama ontregeld. Dat lot verdient het niet. Duidelijke steun van de Europese Unie voor de Amerikaanse inzet zou een goede zaak zijn. 6

7 Dr. J.L. Schippers is als techniekhistoricus verbonden aan de Technische Universiteit Eindhoven. Hij coördineert het college Techniek, Vrede en Veiligheid, en publiceert regelmatig over politieke ontwikkelingen in het Midden-Oosten. Noten 1. Nadav Safran, Saudi Arabia. The Ceaseless Quest for Security, Ithaca, 1988; Hans Schippers, Vreemde vrienden: de relatie Verenigde Staten-Saoedi-Arabië, in: Atlantisch Perspectief nr. 5, 2003, pp Safran, ibid., pp Final Declaration of the Twelfth Arab Summit Conference, 15 december 1982, repr. MidEast Web, Safran, ibid., pp. 337, Ibid., pp Thomas L. Friedman, An Intriguing Signal from the Saudi Crown Prince, The New York Times, 17 februari 2002, repr. MidEast Web, Beirut Declaration, 28 maart 2002, BBC News (intl. ed.); Gary C. Gambill, Syria and the Saudi Peace Initiative, in: Middle East Intelligence Bulletin jrg. 4 nr. 3, maart/april 2002; Gawdat Bahgat, The Arab Peace Initiative: An Assessment, in: Middle East Policy jrg. 16 nr. 1, 2009, pp Elie Podeh, The Arab Peace Initiative: A Missed Opportunity, in: Palestine-Israel Journal jrg. 14 nr. 4, 2007, pp. 7-9; CNN News (intl. ed.), 27 maart Podeh, ibid., pp Haaretz, 28 maart Hamasleider Haniye onthield zich van stemming. 11. Bahgat, ibid., pp. 34, Citaat Arab Peace Initiative, Wikipedia, Haaretz, 5 april Jerusalem Post, 23 juli 2009; Haaretz, 18 augustus Haaretz, 18 december 2008; The Saudi Peace Initiative: What Is and Isn t New, The Estimate, 15 maart BBC News (intl. ed.), 8 oktober

ALTERNATIEVEN 4. OBSTAKELS OP WEG NAAR VREDE 5. HOUDING VAN VS EN EUROPA 6. CONCLUSIE

ALTERNATIEVEN 4. OBSTAKELS OP WEG NAAR VREDE 5. HOUDING VAN VS EN EUROPA 6. CONCLUSIE OPZET LEZING: 1.KORT HISTORISCH OVERZICHT 2. URGENTIE VAN HET VRAAGSTUK 3. TWEE-STATENOPLOSSING EN ALTERNATIEVEN 4. OBSTAKELS OP WEG NAAR VREDE 5. HOUDING VAN VS EN EUROPA 6. CONCLUSIE 1. MANDAATGEBIED

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1996 1997 23 432 De situatie in het Midden-Oosten Nr. 16 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Onafhankelijk. De waarheid over De grenzen van Israel

Onafhankelijk. De waarheid over De grenzen van Israel De waarheid over De grenzen van Israel De grenzen van Israel, waar liggen ze precies. Wat zijn grenzen, en hoe worden ze bepaalt. Wat is het verschil tussen een grens en een bestandslijn. Hoe is het mogelijk

Nadere informatie

4. Het Israëlisch-Palestijns conflict (19 de eeuw heden) (Lessen 21 en 22)

4. Het Israëlisch-Palestijns conflict (19 de eeuw heden) (Lessen 21 en 22) 4. Het Israëlisch-Palestijns conflict (19 de eeuw heden) (Lessen 21 en 22) De geschiedenis weegt zwaar, veel te zwaar op dat lapje grond in het oosten van het Middellandse-Zeegebied. De kern van het probleem

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. VOORLOPIG 2002/2166(INI) 14 mei 2003 Deel 2 ONTWERPVERSLAG. over een waardige vrede voor het Midden-Oosten (2002/2166(INI))

EUROPEES PARLEMENT. VOORLOPIG 2002/2166(INI) 14 mei 2003 Deel 2 ONTWERPVERSLAG. over een waardige vrede voor het Midden-Oosten (2002/2166(INI)) EUROPEES PARLEMENT 1999 2004 Commissie buitenlandse zaken, mensenrechten, gemeenschappelijke veiligheid en defensiebeleid VOORLOPIG 2002/2166(INI) 14 mei 2003 Deel 2 ONTWERPVERSLAG over een waardige vrede

Nadere informatie

Nieuwe Golfoorlog in de maak?

Nieuwe Golfoorlog in de maak? Taak actualiteit Nieuwe Golfoorlog in de maak? De Eerste Golfoorlog was een oorlog tussen Irak en Iran van 1980-1988 en is genoemd naar het zeegebied van de Perzische Golf, omdat zich daar een belangrijk

Nadere informatie

Fiche geschiedenis van het Israëlisch-Palestijns conflict

Fiche geschiedenis van het Israëlisch-Palestijns conflict BIJLAGEN LES 1 2 LES 1: BIJLAGEN BIJLAGE 1 Fiche geschiedenis van het Israëlisch-Palestijns conflict Om tot een goed begrip van de geschiedenis van het Israëlisch-Palestijns conflict te komen, is het belangrijk

Nadere informatie

Leila Jordens-Cotran RIMO 2013

Leila Jordens-Cotran RIMO 2013 Leila Jordens-Cotran RIMO 2013 Uitgangspunt is definitie art. 1 Verdrag status staatlozen 1954: Staatloze is een persoon die door geen enkele Staat, krachtens diens wetgeving, als onderdaan wordt beschouwd

Nadere informatie

De trans-atlantische krachtsverhoudingen Het Vredesproces in het Midden-Oosten als toetssteen

De trans-atlantische krachtsverhoudingen Het Vredesproces in het Midden-Oosten als toetssteen Opinie De trans-atlantische krachtsverhoudingen Het Vredesproces in het Midden-Oosten als toetssteen Marianne van Leeuwen Dit artikel biedt geen grondige analyse van de ontwikkelingen in het Israëlisch-

Nadere informatie

fiud / SfiP B v u / uur

fiud / SfiP B v u / uur fiud / SfiP B v u / uur - r PPBrtlig BW iitenitlmile j, ODtwikkiliogn MB knnnn zijn voor d» bimnltnd»! viiligheii Nr. A83/010 Ik april 1983 PALESTIJNEN BEZOEKEN TSJECHOSLOWAKIJE In de tweede week van maart

Nadere informatie

HONDERD JAAR GELEDEN. Nieuws uit de krant van 10 tot 15 maart 1913

HONDERD JAAR GELEDEN. Nieuws uit de krant van 10 tot 15 maart 1913 HONDERD JAAR GELEDEN aflevering 12 Nieuws uit de krant van 10 tot 15 maart 1913 Een vast onderwerp waaraan in de kranten aandacht werd besteed, was de oorlog op de Balkan. Turkije was er bij betrokken

Nadere informatie

Onmacht en onbehagen. De Europese Unie en het Israëlisch-Palestijns conflict. Hans Schippers

Onmacht en onbehagen. De Europese Unie en het Israëlisch-Palestijns conflict. Hans Schippers Onmacht en onbehagen De Europese Unie en het Israëlisch-Palestijns conflict Hans Schippers De Europese Unie (EU) heeft een weinig gelukkige hand met haar initiatieven ten aanzien van het Israëlisch-Palestijns

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2013 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Bronnenboekje GT-0125-a-13-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Standpunten van drie politieke partijen aan het begin

Nadere informatie

TIJDSLIJN VAN HET ISRAËLISCH-PALESTIJNS CONFLICT

TIJDSLIJN VAN HET ISRAËLISCH-PALESTIJNS CONFLICT TIJDSLIJN VAN HET ISRAËLISCH-PALESTIJNS CONFLICT 1897 Het eerste zionistische congres in Bazel. Centraal stond Herzls boek De Jodenstaat. Besluit was dat er een Joods nationaal tehuis moest komen. Hiervoor

Nadere informatie

Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië?

Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië? Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië? Korte omschrijving werkvorm: Leerlingen moeten zich inleven in een permanent lid van de Veiligheidsraad van de VN. Ze gaan aan de slag met het vraagstuk of de

Nadere informatie

Een grove leugen verspreidt zich over alle continenten van de wereld: Israel is een apartheidsstaat

Een grove leugen verspreidt zich over alle continenten van de wereld: Israel is een apartheidsstaat Een grove leugen verspreidt zich over alle continenten van de wereld: Israel is een apartheidsstaat [Op vrijdag 3 juni 2011 organiseerde stichting WAAR. (Werkgroep voor Accuratesse en Autenticiteit in

Nadere informatie

1/ De vastlegging van de grenzen van Israël en meerbepaald van de Palestijnse gebieden. 3/ Het recht op terugkeer van de vluchtelingen van 1948

1/ De vastlegging van de grenzen van Israël en meerbepaald van de Palestijnse gebieden. 3/ Het recht op terugkeer van de vluchtelingen van 1948 Inleiding Leden van Jong N-VA hebben sinds de oprichting van de organisatie dikwijls gevraagd een inhoudelijk standpunt uit te werken over het Israëlisch-Palestijns conflict. Vanuit een volksnationalistische

Nadere informatie

Resultaten en conclusies Israël onderzoek (uitgebreid)

Resultaten en conclusies Israël onderzoek (uitgebreid) Resultaten en conclusies Israël onderzoek (uitgebreid) Hieronder volgen de resultaten van het Israël onderzoek wat de EO in de afgelopen weken heeft laten uitvoeren. Veel stellingen zijn in een 5- puntsschaal

Nadere informatie

Een vriend van Israël is nog geen vijand van de Palestijnen

Een vriend van Israël is nog geen vijand van de Palestijnen 113 Een vriend van Israël is nog geen vijand van de Palestijnen De staat Israël is nog altijd de belichaming van rechtvaardigheid, het enige recht dat het Joodse volk kon worden gedaan na het onrecht dat

Nadere informatie

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam T 020 535 2637 Advies Luchtaanvallen IS(IS) Datum 24 september 2014 Opgemaakt door Prof. dr. P.A. Nollkaemper

Nadere informatie

Hierbij gaan voor de delegaties de conclusies die de Europese Raad tijdens de in hoofde genoemde bijeenkomst heeft aangenomen.

Hierbij gaan voor de delegaties de conclusies die de Europese Raad tijdens de in hoofde genoemde bijeenkomst heeft aangenomen. Europese Raad Brussel, 16 juli 2014 (OR. en) EUCO 147/14 CO EUR 9 CONC 3 BEGEEIDENDE NOTA van: het secretariaat-generaal van de Raad aan: de delegaties Betreft: Bijzondere bijeenkomst van de Europese Raad

Nadere informatie

Syrië. Een verleden, en een toekomst? Disclaimer: alle afbeeldingen zijn enkel gebruikt voor educatieve doeleinden en worden niet verder verspreid.

Syrië. Een verleden, en een toekomst? Disclaimer: alle afbeeldingen zijn enkel gebruikt voor educatieve doeleinden en worden niet verder verspreid. Syrië. Een verleden, en een toekomst? Disclaimer: alle afbeeldingen zijn enkel gebruikt voor educatieve doeleinden en worden niet verder verspreid. diversiteit verleden complex religie geografie conflict

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 23 432 De situatie in het Midden-Oosten Nr. 348 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

De Voorzitter van de Adviesraad Internationale Vraagstukken De heer Mr. F. Korthals Altes Postbus 20061 2500 EB Den Haag. Den Haag, november 2004

De Voorzitter van de Adviesraad Internationale Vraagstukken De heer Mr. F. Korthals Altes Postbus 20061 2500 EB Den Haag. Den Haag, november 2004 De Voorzitter van de Adviesraad Internationale Vraagstukken De heer Mr. F. Korthals Altes Postbus 20061 2500 EB Den Haag Den Haag, november 2004 Hierbij dank ik u mede namens de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking

Nadere informatie

WAAROM ER TUSSEN ISRAEL EN PALESTINA NOOIT VREDE ZAL ZIJN!

WAAROM ER TUSSEN ISRAEL EN PALESTINA NOOIT VREDE ZAL ZIJN! WAAROM ER TUSSEN ISRAEL EN PALESTINA NOOIT VREDE ZAL ZIJN! Guy Van Vlierden 13/07/14-10u31 Bron: Het Laatste Nieuws reuters. BACKGROUND De heropflakkering van het conflict tussen Israëli's en Palestijnen

Nadere informatie

Inleiding Door Michiel Barendregt.

Inleiding Door Michiel Barendregt. Inhoudsopgave Inleiding blz. 3 Golfoorlog blz. 4 - Hoe begon de Golfoorlog en waarom? Blz. 4 - Nu weten we waarom Irak Koeweit bezette, maar hoe raakte de VS er bij betrokken? Blz. 4 - De Verenigde Staten

Nadere informatie

Kaart[3]: Kolonies en handelsrouters in 1910 (Klik op de kaart om deze te vergroten)

Kaart[3]: Kolonies en handelsrouters in 1910 (Klik op de kaart om deze te vergroten) De 20e eeuw na Chr. omvat de jaren 1901 tot en met 2000 na de geboorte van Jezus Christus. 1910 Kaart[3]: Kolonies en handelsrouters in 1910 (Klik op de kaart om deze te vergroten) 1910 1 Kaart[2]: Europa

Nadere informatie

Aan: de Minister-President de Minister van Defensie de Minister van Buitenlandse Zaken. Van: Coördinator Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten

Aan: de Minister-President de Minister van Defensie de Minister van Buitenlandse Zaken. Van: Coördinator Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten Aan: de Minister-President de Minister van Defensie de Minister van Buitenlandse Zaken Van: Coördinator Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten Betreft: Toestand Midden-Oosten Afgesloten 17.00 uur op 19 oktober

Nadere informatie

Koos van Dam: 'Rusland is het enige land dat gewoon met Syrië communiceert'

Koos van Dam: 'Rusland is het enige land dat gewoon met Syrië communiceert' DOSSIER 4 UUR NIEUWSBREAK Koos van Dam: 'Rusland is het enige land dat gewoon met Syrië communiceert' Door: Irene de Zwaan 05/09/13, 16:07 YOUTUBE. Koos van Dam tijdens een optreden in Pauw&Witteman. NIEUWSBREAK

Nadere informatie

De Joodse staat: uitsluiting of insluiting?

De Joodse staat: uitsluiting of insluiting? Civis Mundi De Joodse staat: uitsluiting of insluiting? Max Wieselmann en Rick Meulensteen*?De Palestijnen dienen Israël te erkennen als Joodse staat?. Het is steeds vaker te horen uit de mond van de Israëlische

Nadere informatie

YES WE CAN SIMON DOUW & GIJSBERT KOREN

YES WE CAN SIMON DOUW & GIJSBERT KOREN TRIBEFUNDING Stories YES WE CAN SIMON DOUW & GIJSBERT KOREN Tribefunding? Crowdfunding is booming! En wij zijn er verslaafd aan geraakt. De afgelopen paar jaren hebben we ons verwonderd over en verdiept

Nadere informatie

Iedereen kan iets doen voor vredee

Iedereen kan iets doen voor vredee Iedereen kan iets doen voor vredee Van kleine tot grote activiteiten Alle beetjes durf tellen samen uiteindelijk op tot vrede3 PAXE Vrede wie durft= PAX staat voor vrede. Samen met mensen in conflictgebieden

Nadere informatie

De politieke veranderingen van de sjiieten voor en na de Baathpartij

De politieke veranderingen van de sjiieten voor en na de Baathpartij De politieke veranderingen van de sjiieten voor en na de Baathpartij De Sjiieten van Irak Irak is een land dat bestaat uit verschillende etnische en religieuze groeperingen. De Sjiieten vormen 60%, de

Nadere informatie

E en rechtvaardige aanpak

E en rechtvaardige aanpak r a p p o r t OKTOBER 2003 commissieb u i t e n l a n d E en rechtvaardige aanpak Notitie van de C D A Commissie Buitenland Een christen-democratisch standpunt ten aanzien van het Israëlisch - Palestijns

Nadere informatie

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 1 Voorwoord Tijdens het maken van mijn spreekbeurt over Amerika kwam ik de Koude oorlog tegen. De koude oorlog leek mij een heel interessant onderwerp waar ik niet

Nadere informatie

Samenwerking als ideaal voor een verscheurd Europa

Samenwerking als ideaal voor een verscheurd Europa Samenwerking als ideaal voor een verscheurd Europa INE MEGENS EIGENTIJDSE GESCHIEDENIS Opbouw college: Vooruitgangsgeloof 19 e eeuw Nationalisme en politieke kaart van Europa Eerste Wereldoorlog Cultuurpessimisme

Nadere informatie

Stemgedrag Tweede Kamer 2006. Allen PVV VVD CDA CU PvdA SP GrLnks. Heel hoog 9% 12% 8% 13% 0% 10% 7% 2%

Stemgedrag Tweede Kamer 2006. Allen PVV VVD CDA CU PvdA SP GrLnks. Heel hoog 9% 12% 8% 13% 0% 10% 7% 2% Inauguratie Obama Obama is vandaag geinaugureerd. Wat is het oordeel over Obama in Nederland en de verwachtingen voor de toekomst? Vandaag wordt Obama ingehuldigd. Hoe zijn uw verwachtingen voor zijn presidentschap?

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht SO 1 Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014 Historisch Overzicht 1. Welke doelstelling had Wilhelm II bij zijn aantreden als Keizer van Duitsland? 2. Welk land behoorde niet tot de Centralen tijdens de Eerste

Nadere informatie

Het Palestijnse vraagstuk

Het Palestijnse vraagstuk 306 door Arie Kuiper De heer A. F. Kuiper (1934) is sinds 1974 hoofdredacteur van het weekblad De T(id. Hij is lid van het hoofdbestuur van het Genootsclwp Nederland-Israël en lid van de Katholieke Raad

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2014 tijdvak 1 geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Bronnenboekje GT-0125-a-14-1-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een politieke tekening (rond 1900), met als titel:

Nadere informatie

Geschiedenis van Israël

Geschiedenis van Israël Geschiedenis van Israël Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie De geschiedenis van het moderne Israël betreft het ontstaan en de ontwikkeling van de staat Israël (Hebreeuws: תנידמ,לארשי Medinat Yisrael).

Nadere informatie

Transatlantic Trends Topline Data 2009

Transatlantic Trends Topline Data 2009 Transatlantic Trends Topline Data 2009 D4. Als u onder vrienden bent, wordt er dan vaak, af en toe, of nooit over politieke zaken gesproken? (ENQ.: NIET VOORLEZEN - SLECHTS EEN ANTWOORD MOGELIJK) Vaak

Nadere informatie

AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw HANDBOEK

AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw HANDBOEK 2 bk AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw HANDBOEK Midden-Oosten Conflicten Soms beginnen twee volken in een land een oorlog. Andere keren krijgen landen ruzie over grenzen of grondstoffen. In dit hoofdstuk

Nadere informatie

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk).

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk). Jeanne d'arc Aan het begin van de 15de eeuw slaagden de Fransen er eindelijk in om de Engelsen uit hun land te verdrijven. De strijd begon met een vrouw die later een nationale heldin werd, van de meest

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Uw Referentie 2016Z00246 Datum 13 januari

Nadere informatie

Geschiedenis Israël (1882-1967)

Geschiedenis Israël (1882-1967) Geschiedenis Israël (1882-1967) n.a.v. L.A. Nieuwenhuijse, Vrede over Israël, Alblasserdam 2005 Franse Revolutie Wie nooit vervolgd is, is geen Jood. De Franse Revolutie maakte pas een einde aan de eeuwenlange

Nadere informatie

De tweede intifada en het Palestijnse politieke spectrum

De tweede intifada en het Palestijnse politieke spectrum De tweede intifada en het Palestijnse politieke spectrum HANS SCHIPPERS VÓÓR VERLEDEN NAJAAR DE TWEEDE INTIFADA op de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook uitbrak, bestond vrij algemeen de opvatting

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace EUROPEES PARLEMENT TIJDELIJKE COMMISSIE ECHELON-INTERCEPTIESYSTEEM SECRETARIAAT MEDEDELING TEN BEHOEVE VAN DE LEDEN De leden treffen als aanhangsel een document aan met de titel Recht en Criminaliteit

Nadere informatie

'Waarom is België hard tegen Syriëstrijders, maar laat het joden straffeloos vertrekken naar Gaza?'

'Waarom is België hard tegen Syriëstrijders, maar laat het joden straffeloos vertrekken naar Gaza?' 'Waarom is België hard tegen Syriëstrijders, maar laat het joden straffeloos vertrekken naar Gaza?' Simon Demeulemeester, Annelies Van Erp 15/08/2014, Knack 'Er zijn tussen de 50 en 100 joden uit Antwerpen

Nadere informatie

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00. 1 SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS 31 oktober 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit 38 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Werkblad van RJ Tarr www.activehistory.co.uk / 1

Werkblad van RJ Tarr www.activehistory.co.uk / 1 Werkblad van RJ Tarr www.activehistory.co.uk / 1 Oorzaken van de Eerste Wereldoorlog: invuloefening Werkblad bij het simulatiespel www.activehistory.co.uk Instructie: Vul het witte veld in terwijl je het

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 4 Den Haag Directie Noord Afrika en Midden-Oosten Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

PULO / MULO staatsexamen lesmateriaal Vak: Geschiedenis Les 6

PULO / MULO staatsexamen lesmateriaal Vak: Geschiedenis Les 6 PULO / MULO staatsexamen lesmateriaal Vak: Geschiedenis Les 6 Thema: DEKOLONISATIE Het dekolonisatieproces heeft in de ex-kolonies veranderingen teweeg gebracht op politiek, sociaal en economisch gebied.

Nadere informatie

Na de herverkiezing van Barack Obama als

Na de herverkiezing van Barack Obama als Marianne van Leeuwen Diplomatiek onvermogen belemmert Midden-Oosten Vredes Proces Israël en de Palestijnen onderhandelen na lange tijd weer over vrede. De tweestatenoplossing geldt internationaal als favoriet.

Nadere informatie

Naam: ISRAEL IN HET Midden Oosten

Naam: ISRAEL IN HET Midden Oosten Naam: ISRAEL IN HET Midden Oosten Het land Israël is lang en smal. De lengte is 435 kilometer en de breedte is 110 kilometer. Israël grenst aan 4 landen: Libanon, Syrië, Jordanië en Egypte. Het land ligt

Nadere informatie

"Binnenlandse Veiligheidsdienst

Binnenlandse Veiligheidsdienst "Binnenlandse Veiligheidsdienst Ministerie van Binnenlandse Zaken 24821 t' tf f T T T T f t f, 4- J 4 T fr-m +T -M--+ M" -i -f r -i, «fc A- Jt A. J. -i. Postadres Postbus 20011 2500 EA 's-gravenhage Aan

Nadere informatie

Speech ter gelegenheid van de ontvangst van Nederlandse ambassadeurs door de Staten-Generaal, d.d. donderdag 29 januari 2015 Anouchka van Miltenburg, Voorzitter Tweede Kamer Het gesproken woord geldt Geachte

Nadere informatie

INTERNATIONAAL COMITÉ TER BJSVOEDERING VAN DE HANDEL. S_a menvatting

INTERNATIONAAL COMITÉ TER BJSVOEDERING VAN DE HANDEL. S_a menvatting Behoort bij schrijven no.: INTERNATIONAAL COMITÉ TER BJSVOEDERING VAN DE HANDEL. S_a menvatting Het Internationale Comité ter Bevordering van de Handel (International Committee for the Promotion of Trade,

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2008 1 tijdvak 1 donderdag 22 mei 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 42 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL. geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-15.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VMBO-GL en TL. geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-15.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VMBO-GL en TL 2013 tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-15.30 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 46 vragen. Voor dit examen zijn

Nadere informatie

De Surge-optie 11 januari 2007

De Surge-optie 11 januari 2007 1 De Surge-optie 11 januari 2007 Vannacht heeft president George W. Bush een nieuwe oorlogsstrategie voor Irak voorgesteld. Bekend als de naam Surge -optie, 1 kondigde hij aan de huidige impasse in Irak

Nadere informatie

Israël/Palestina: een binationale staat als oplossing?

Israël/Palestina: een binationale staat als oplossing? Hans Schippers Israël/Palestina: een binationale staat als oplossing? Het Israëlisch-Palestijns conflict bevindt zich al enige jaren in een impasse. Met de road map, het uit 2002 daterende voorstel van

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

16 november 2015. Onderzoek: Veiligheidsgevoel na aanslagen Parijs

16 november 2015. Onderzoek: Veiligheidsgevoel na aanslagen Parijs 16 november 2015 Onderzoek: Veiligheidsgevoel na aanslagen Parijs Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van

Nadere informatie

Nederlandse moslimjongeren en de Arabische Herfst

Nederlandse moslimjongeren en de Arabische Herfst FORUM November 2014 Verkenning Nederlandse moslimjongeren en de Arabische Herfst Vier jaar geleden brak Arabische lente uit, en al snel bleek dat veel Nederlandse moslimjongeren zich zeer betrokken voelden

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/25770 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/25770 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/25770 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Van Thuy, Pham Title: Beyond political skin : convergent paths to an independent

Nadere informatie

Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3)

Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3) Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3) Na de dood van Stalin leek de Sovjet greep op het Oost Europa wat losser te worden. Chroesjtsjov maakte Stalins misdaden openbaar (destalinisatie),

Nadere informatie

Examen VMBO-KB 2015. Arabisch CSE KB. tijdvak 1 woensdag 27 mei 13.30 15.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen VMBO-KB 2015. Arabisch CSE KB. tijdvak 1 woensdag 27 mei 13.30 15.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen VMBO-KB 05 tijdvak woensdag 7 mei 3.30 5.30 uur Arabisch CSE KB Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Beantwoord alle vragen in de uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 4 vragen. Voor dit examen

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

Israël en de Palestijnen

Israël en de Palestijnen Israël en de Palestijnen Waarom er nog geen vrede is Ewoud Kieviet & Huub Floor De Tweestatenoplossing vanuit Cultureel en Religieus oogpunt Literatuuronderzoek bij afstudeerproject Opleiding Journalistiek

Nadere informatie

Achor, 31 jaar. Nakisha, 11 jaar

Achor, 31 jaar. Nakisha, 11 jaar Achor, 31 jaar Achor is gevlucht voor de gevechten tussen regerings- en rebellengroepen. Achor is geboren in Darfoer in Soedan, een regio die geteisterd wordt door gewapende conflicten en geweld. Decennialang

Nadere informatie

Examen VWO. Grieks. tijdvak 1 dinsdag 24 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Grieks. tijdvak 1 dinsdag 24 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2016 tijdvak 1 dinsdag 24 mei 9.00-12.00 uur Grieks Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 26 vragen en een vertaalopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen.

Nadere informatie

Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen.

Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen. Examen VMBO-GL en TL 2013 tijdvak 1 dinsdag 21 mei 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het

Nadere informatie

Macht en waarden in de wereldpolitiek

Macht en waarden in de wereldpolitiek Rik Coolsaet Macht en waarden in de wereldpolitiek Actuele vraagstukken in de internationale politiek Editie 2006-2007 2 Inhoud Inleiding... Deel 1. De jaren 90: het transitiedecennium 1. Van illusie naar

Nadere informatie

Kwantitatief onderzoek naar de houding en opvattingen van Turkse en Marokkaanse jongeren jegens het conflict in Syrië. 1-meting

Kwantitatief onderzoek naar de houding en opvattingen van Turkse en Marokkaanse jongeren jegens het conflict in Syrië. 1-meting bezoekadres Marnixkade 109 1015 ZL Amsterdam postadres Postbus 15262 1001 MG Amsterdam E moti@motivaction.nl T +31 (0)20 589 83 83 W www.motivaction.nl Kwantitatief onderzoek naar de houding en opvattingen

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE KOUDE OORLOG + NEDERLAND EN DE VERENIGDE STATEN NA DE TWEEDE WERELDOORLOG Gebruik bron 1. 1p 1 De bron maakt duidelijk dat de

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I Opgave 1 Kroatië toegetreden tot de EU Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 3 en figuur 1. Inleiding Kroatië is een van de staten in de Balkan die voorheen tot Joegoslavië behoorden. In 1991 verklaarde

Nadere informatie

Van nationaal naar Europees

Van nationaal naar Europees Van nationaal naar Europees De ontwikkeling van het buitenlands beleid van Nederland ten aanzien van het Arabisch-Israëlisch conflict 1967-1980 Dorien de Vos Van nationaal naar Europees De ontwikkeling

Nadere informatie

Instructie: Landenspel

Instructie: Landenspel Instructie: Landenspel Korte omschrijving werkvorm In deze werkvorm ervaren leerlingen dat een democratische rechtsstaat niet vanzelfsprekend is. Groepjes leerlingen vormen de regeringen van verschillende

Nadere informatie

HET FENOMEEN TERRORISME

HET FENOMEEN TERRORISME TERRORISME Sinds de 11 september 2001, is het fenomeen terrorisme nog steeds brandend actueel en geniet steeds van een permanente aandacht vanwege de overheden. Hij werd trouwens als prioriteit in het

Nadere informatie

Tja, aan de premier van Griekenland kunnen onze hersenloze oproerkraaiers en potverteerders nog eens een voorbeeld nemen!

Tja, aan de premier van Griekenland kunnen onze hersenloze oproerkraaiers en potverteerders nog eens een voorbeeld nemen! GREXIT, of niet? De Europese geldfascisten, ook Trojka genoemd, hebben oeverloos gedebatteerd en schijnen met al hun dure MBA, Marketing en PR opleidingen maar niet te beseffen wat de Grieken exact willen.

Nadere informatie

De Haagse regio en de Internationale rechtsorde

De Haagse regio en de Internationale rechtsorde De Haagse regio en de Internationale rechtsorde De Haagse regio heeft een lange traditie met de internationale rechtsorde en biedt onderdak aan verschillende internationale organisaties. De Nederlandse

Nadere informatie

Tijd van monniken en ridders (500 1000 n. Chr.) 3.4 De islam in Europa. Allah. Het ontstaan en de verspreiding van de islam.

Tijd van monniken en ridders (500 1000 n. Chr.) 3.4 De islam in Europa. Allah. Het ontstaan en de verspreiding van de islam. 570 n Chr Profeet Mohammed geboren in Mekka 610 n Chr Openbaringen Allah via de aartsengel Gabriël, De woorden worden opgeschreven in de Koran 622 n Chr Vlucht Mohammed naar Medina, begin islamitische

Nadere informatie

Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding

Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding j1 Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding Postadres: Postbus 16950, 2500 BZ Den Haag Aan: de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres Oranjebuitensingel

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2006 2007 23 432 De situatie in het Midden-Oosten 21 501-02 Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen Nr. 231 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN

Nadere informatie

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u?

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u? Landenspel Korte omschrijving werkvorm: In deze opdracht wordt de klas verdeeld in vijf groepen. Iedere groep krijgt een omschrijving van een land en een instructie van de opdracht. In het lokaal moeten

Nadere informatie

Is vrede nog mogelijk?

Is vrede nog mogelijk? Is vrede nog mogelijk? Nabil Sahhar, De Herberg van Ars, Deventer, 4 juni 2015 Een avond van Geloven Nu [*] en Stichting Vrede voor Palestina [**] [*] http://www.heiligelebuinus.nl/groepen/gelo vennugroepen

Nadere informatie

Conflict Midden Oosten 12 augustus 2005

Conflict Midden Oosten 12 augustus 2005 Conflict Midden Oosten 12 augustus 2005 Met enige regelmaat worden er vragen gesteld over de toestand in het Midden Oosten. Een aantal vragen zijn kort voor de ontruiming van de Joodse kolonisten uit Gaza

Nadere informatie

PALESTINA - BULLETIN

PALESTINA - BULLETIN PALESTINA - BULLETIN POSTBUS 2311 Jrg. IV, Nr. 4 DEN HAAG Mei 1971 GIRO 1623077 Extra-Bulletin TGM/CABLES: PALBUL Redactie en uitgave: Henk Franken & Ben Otker Verschijnt maandelijks. giro 16 23 077 t.n.v.

Nadere informatie

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS Dit onderzoek bestaat uit 40 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad. Meerkeuze antwoorden worden

Nadere informatie

PUBLIC RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 26 februari 2004 (03.03) (OR. en) 5655/04 LIMITE PV/CONS 2 RELEX 33

PUBLIC RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 26 februari 2004 (03.03) (OR. en) 5655/04 LIMITE PV/CONS 2 RELEX 33 Conseil UE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 26 februari 2004 (03.03) (OR. en) PUBLIC 5655/04 LIMITE PV/CONS 2 RELEX 33 ONTWERP-NOTULEN Betreft: 2559e zitting van de Raad van de Europese Unie (ALGEMENE

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I Historisch overzicht vanaf 1900 2p 16 Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden veel nieuwe wapens op grote schaal toegepast. Dit werd mogelijk gemaakt door technische ontwikkelingen. Geef van deze nieuwe

Nadere informatie