DOMEIN(ZORGVOOR)WONEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DOMEIN(ZORGVOOR)WONEN"

Transcriptie

1 DOMEIN(ZORGVOOR)WONEN NATIONAALARCHIEF DATUM:februari2011 AUTEURS:ONDERZOEKSTEAMTRENDANALYSE

2 Inleiding...4 Trend1:Toenemendewoningbehoefte...7 Trend2:Toenemendewoondifferentiatie...9 Trend3:Veranderingenindewoonlocatiekeuze...14 Trend4:Toenamevandekostenvanwonen...19 Trend5:Verschuivingvandeoverheidssubsidiëring...21 Trend6:Verzelfstandigingwoningcorporaties...23 Trend7:Inhoudelijkeenbestuurlijkeveranderingenvanderuimtelijkeordening m.b.t.woningbouw...25 Trend8:Vanstads'naarstedelijkevernieuwing...31 Trend9:Veranderingeninkwaliteitvanwoningbouwenwoningen...34 Trend10:Opkomstenneergangvandekraakbeweging...38 Trend11:Intensiveringenafschaffingvanhetwoonwagenbeleid...41 Hotspot1:GifinLekkerkerk(1979'1980)...44 Hotspot2:Kroningsrellen(1980)...47 Hotspot3:ParlementaireEnquêteBouwsubsidies(1986'1988)...49 Bijlage1:Literatuurlijst...52 Bijlage2:CV sexperts...57 Bijlage3:TrendsenhotspotsDomeinGezondheid...58 Bijlage4:TrendsenhotspotsdomeinVeiligheid...59 Bijlage5:TrendsenhotspotsDomeinWelzijn...61 Bijlage6:TrendsenhotspotsDomeinRecht

3 DezetweedeconceptrapportageWonenbevatdeelftrendsendriehotspotsdiehet onderzoeksteambinnenhetdomeinwonenheeftgeïdentificeerd.hetdomeinwonen omvatinsterkemateelkaaroverlappendeenaanelkaargerelateerdeontwikkelingen. Aaneennadereindelinginsubdomeinenbleekindeloopvanhetonderzoekgeen behoeftetebestaan. 1 Dezeconceptrapportageisnognietvolledigindiezin,datindeloopvanhetonderzoek naardeanderedomeinenwaarschijnlijknoganderetrendsenhotspotszullenworden geïdentificeerdophetgebiedvanwonen.datgeldtinelkgevalvoordetrends betreffendemigratie,dewoningbouwenwoninginrichting,maarwijsluitennietuitdat ookbijhetonderzoeknaaranderedomeinennogtrendsen/ofhotspotsworden geïdentificeerddierelevantzijnvoorhetdomeinwonen.dezezullenonderdiedomeinen wordenbeschreven,entezijnertijdalsnogwordentoegevoegdaandeeindrapportage Wonen. IndeloopvandeverschillendeonderzoekenbinnenhetprojectMaatschappelijke Trendanalyse1976A2005isbeslotendetrendsbetreffendemigratieineenlaterstadium gecoördineerdtebehandelen,zodatzeinsamenhangkunnenwordenbeschreven. Tijdenshetonderzoekisvastgestelddatdesectorwoningbouw(de bouwers )beterkan wordenbehandeldalsonderdeelvandehelebouwsector.geziendeeconomische importantieendebijzonderewijzewaaropdezesectormetveranderingeninde conjunctuurverbondenis,zaldezeaanbodkomeninhetdomeineconomie.vantevoren wasreedsvastgestelddatdebinnenkantvanhetwonen(inrichtinge.d.)ompraktische redenenbeterkanwordenmeegenomeninhetonderzoeknaarhetdomeinleefstijl, CultuurenMentaliteit.Debuitenkantvandewoningen,ofteweldearchitectuurervan,is alszodanigwelbenoemd(trend3),maaropditgebiedzijngeendominante ontwikkelingenwaargenomen,behalveopmetaniveau(hoogbouwvs.laagbouw). Wellichtzullenophetgebiedvanarchitectuurinhetalgemeennogontwikkelingenals trendwordengeïdentificeerdbijhetonderzoeknaarhetdomeinleefstijl,cultuuren Mentaliteit.HetonderwerpRuimtelijkeOrdeningwordthierbehandeldvoorzoverhet directbetrekkingheeftopwoningbouw. Devolgendetrendswordenbehandeld: 1. Toenemendewoningbehoeftealsgevolgvanbevolkingsgroeien huishoudensverdunning 2. Toenemendedifferentiatievanhetsoortwoningenenwoonvormenalsgevolgvan veranderendewoonbehoeften 3. Veranderingenindewoonlocatiekeuze 4. Toenamevandekostenvanwonenvoorkopersenhuurders 5. Verschuivingvandeoverheidssubsidiëringvanbouwennaarhurenenkopen 6. Verzelfstandigingvandewoningcorporaties 7. Inhoudelijkeenbestuurlijkeveranderingenvandeinzetensturingdoor rijksoverheid,provinciesengemeentenopderuimtelijkeordeningm.b.t. woningbouw 8. Toenemendeaandachtvoorstadsvernieuwing/stedelijkevernieuwing 9. Veranderingeninhetaansturenenbewakenvandekwaliteitvanwoningenen woningbouw:vancentralesturingnaarmarktsturing 10. Opkomstenneergangvandekraakbeweging 11. Intensiveringenafschaffingvanhetwoonwagenbeleid 1 IndeoorspronkelijkedoorhetNAaangegevenstramienwordtWonenonderverdeeldinhuizen, steden,dorpenenwijken.dezeindelingbleekopbasisvanhetscpamateriaalweinig werkbaar. 3

4 4 Hotspotszijn: 1. GifschandaalLekkerkerk(1979A1980) 2. Kroningsrellen(1980) 3. ParlementaireEnquêteBouwsubsidies(1986A1988) IneersteaanzetwarenookalsconceptAtrendsbenoemd: - Toenemenderolvangemeentenbijwoningbouw - Veranderingbijopdrachtgeversvoorwoningbouw Dezetrendsblekengeenapartetrendsalszodanigtezijn,maardeelaspectenvantrends 7en9.Omdieredenzijndegemeentenenopdrachtgeversonderdietrendsbeschreven enalsapartetrendskomentevervallen. Ookbijdehotspotshebbenveranderingenplaatsgevonden.Deeerderbenoemde conceptahotspot Betonrot isopgenomenindetrendm.b.t.kwaliteitvanwoningen,de krakersrellenhebbendeeigenlijkenaamkroningsoproergekregenenhetparlementair onderzoekstichtingwoningbeheerlimburgisvervangendoordebelangrijker ParlementaireEnquêteBouwsubsidies.DeBrandinhetHaagsedaklozenpension(1992) bleekgeenhotspotophetdomeinwonenmaariswelalshotspotbeschreveninhet domeinwelzijn. Hetkaraktervanhetdomeiniszodanigdatveelontwikkelingenverwevenzijn.Omdatde trendsuiteindelijklosvanelkaargelezenmoetenkunnenworden,washetnoodzakelijk dateenaantalontwikkelingeninmeerderetrendsterugkeert.enkeletrendbeschrijvingen zijnhierdoorookietslijvigergewordendanhetonderzoeksaformataangeeft. BinnenhetdomeinWonenwarenmetnamedemetatrendsIndividualiseringen Verzakelijkingopvallendaanwezig.Deinvloedvanindividualiseringisterugtezieninde veranderdewoonbehoeftenvannederlanders,quawoonsituatie,soortwoning,kwaliteit vandewoningenlocatievandewoning(trends1a3,7en9).deverzakelijkingisterug tezienindevoortdurendepogingenomdeoverheidsuitgaventebeperkenende doelmatigheidendedoeltreffendheidvanhetoverheidsbeleidtevergroten. Marktwerking,privatisering,liberalisering,juridiseringenschaalvergrotingzijnintrends 4totenmet11steedsweerterugkerendeuitingenhiervan.! Bijditdomeinkonbreedgebruikgemaaktwordenvandeverschillenderapportenvan hetscp,zowelbijhetopsporenvantrendsalsbijgebruikalsliteratuur.ookkondenwij gebruikmakenvanexpertisebijhetscpindepersoonvanvicveldheer,afdelingshoofd vandeonderzoeksgroepwonen,leefbaarheid&veiligheidvanhetscp. Eenuitzonderinghieropbetrofdemeertechnischekantenvandewoningbouw.Daarover wasbijhetscpmaarfragmentarischinformatievoorhanden.debeschikbaarheidvan aanvullendeliteratuurverschildeverderpertrend.literatuurmetbetrekkingtothet beleidwasvoldoendeaanwezig.inhetalgemeenwas vaaktamelijkspecialistische vakliteratuurwelbeschikbaar.inenkelegevallenwerdineenspecialistischwerkeenkort historischoverzichtgegeven,maarhistorischeonderzoekspublicatiesoverdeperiode ontbrakenveelal.Aanvullendisgebruikgemaaktvanverschillendewebsites overhistorischegebeurtenissenenvanpartijendieophetdomeinactiefzijn. Alvrijvergaandehetonderzoekwerdduidelijkdaterbehoeftewasaanaanvullende informatieuithetveld,inhetbijzondervankopers,huurdersenverhuurders.met expertsopditgebiedkondenpasineenlaatstadiumafsprakenwordengemaakt. UiteindelijkisgesprokenmetdeheerBobMaas,seniorbeleidsmedewerkerbijde VerenigingEigenHuisendeheerErikWilke,adjunctAdirecteurbijAedes,de brancheverenigingvandewoningcorporaties.hierdoorbleefalleeneen blindevlek

5 bestaanvoordehuurders.opdevalreepkonalsnogindezelacunewordenvoorzien doordatdewoningbondzovriendelijkwasomversvandeperseenboekoverzijn geschiedenistoetesturen. # Vanhetconceptrapportiseeneersteversievan15november2010gevalideerddoorde heervicveldheer.deheerh.priemus,emeritushoogleraarsysteeminnovatie RuimtelijkeOrdeningaandeTUDelft,heeftdeconceptrapportagevoorzienvan commentaarendezegevalideerd.zijncommentaarvormdeaanleidingomhetrapportop eenaantalpuntenaantescherpeneneentrendtoetevoegenm.b.t.de verzelfstandigingvandewoningcorporaties.deherenbobmaasenerikwilkezijn gevraagddietrendstevalideren,waarvoorzijalsexpertzijngeraadpleegd. 5

6 - Individualisering Toenemendewoningbehoeftealsgevolgvanbevolkingsgroeienhuishoudensverdunning - Trend:Toenemendedifferentiatievanhetsoortwoningenenwoonvormenalsgevolg vanveranderendewoonbehoeften - Trend:Veranderingenindewoonlocatiekeuze - Trend:Inhoudelijkeenbestuurlijkeveranderingenvandeinzetensturingdoor rijksoverheid,provinciesengemeentenopderuimtelijkeordeningm.b.t. woningbouw - Trend:Opkomstenneergangvandekraakbeweging - Trend:Intensiveringenafschaffingvanhetwoonwagenbeleid - Hotspot:Kroningsrellen(1980) $ Na1945 na2005 %&'$ Tussen1975en2005groeidedeNederlandsebevolkingvan13,6tot16,3miljoen personen,eentoenamevanbijna20procent.[scp1998:73a77,504;cbs2010]het aantalhuishoudensgroeideechternogsterker:vanruim4,5miljoentotbijna7,1 miljoen,eenstijgingvanruim54procent.dezeveelgroteregroeiwerdveroorzaakt doordatdehuishoudensuitsteedsminderpersonengingenbestaan:degemiddelde huishoudensomvangdaaldevan2,95personenin1975tot2,42in1990en2,27in2005. [SCP1998:504;CBS2010] Oorzakenvoordezehuishoudensverdunningwarendegroeivanhetaantal alleenstaandenenontgroeningvandebevolking.indeperiode1975a1995namhet aandeeljongerentot20jaar(dieinhetalgemeennogbijdeouderswonen)metbijna eenderdeafvan34,2%tot24,4%,waarnahetstabiliseerde.bovendiengingenjongeren diehetouderlijkhuisverlieten,vakeralsalleenstaandezelfstandigwonen:inhetbegin vandejarenzeventiggoldditnogvoor27%vandejongeren,inhetbeginvandejaren negentigwasditgestegentot55%.doordatstellensteedslatergingensamenwonenof trouwenenhetaantalscheidingensteeg,groeideookinandereleeftijdsgroepenhet aantalalleenstaanden.intotaalverdrievoudigdehetbijna:vancirca totruim 2,4miljoen.Hetaandeeleenpersoonshuishoudenssteegdaardoorvan19,4%in1975tot 34,5%in2005.[SCP1998:504A505,512A513;CBS2010] Doordestijgingvanhetaantalhuishoudenssteegookdewoningbehoeftevande Nederlandsebevolking.Aanvankelijkbleefhetaantalwoningenhierbijachter,maarinde loopvandejarennegentigleekhetwoningtekortdefinitiefopgelost.dewoonagendavan hetministerievanvromvoorbeginjaren2000richttezichvooralopdekwaliteitvan wonenendebetaalbaarheid.doorstagnerendewoningbouwliephetwoningtekortechter weerop,waardoordeoverheidweerdenadruklegdeopdevoortgangvandenieuwbouw endebeschikbaarheidvanwoningen.[scp2005:264] % - MinisterievanVolkshuisvesting,RuimtelijkeOrdeningenMilieuentaakvoorgangers - SociaalenCultureelPlanbureau,Sociaalencultureelrapport jaarsociale verandering(denhaag1998). 6

7 - SociaalenCultureelPlanbureau,DesocialestaatvanNederland2005(DenHaag 2005). - CentraalBureauvoordeStatistiek, Kerncijfers NL/menu/cijfers/kerncijfers/default.htm(laatstgeraadpleegd30A09A2010). 7

8 - Individualisering Toenemendedifferentiatievanhetsoortwoningenenwoonvormenalsgevolgvan veranderendewoonbehoeften - Trend:Toenemendewoningbehoeftealsgevolgvanbevolkingsgroeien huishoudensverdunning - Trend:Veranderingenindewoonlocatiekeuze - Trend:Toenamevandekostenvanwonenvoorkopersenhuurders - Trend:Inhoudelijkeenbestuurlijkeveranderingenvandeinzetensturingdoor rijksoverheid,provinciesengemeentenopderuimtelijkeordeningm.b.t. woningbouw - Trend:Toenemendeaandachtvoorstadsvernieuwing/stedelijkevernieuwing - TrendDomeinGezondheid:Hetintoenemendemateaanbiedenvansemimurale, extramuraleentransmuralezorgbuitendemurenvaneenintramuraleinstelling, bijvoorbeeldindeeigenwoningofinkleinschaligewoonvormen $ Na1945 na2005 %&'$ NadeTweedeWereldoorlognamdewoningbehoeftedusdanigsterktoe,datdaar nauwelijkstegenoptebouwenviel.nogbijdelandelijkeverkiezingenvan1967werdde woningnooddoordekiezersalshetopéénnabelangrijksteprobleemgezien,nade werkloosheid.indenaoorlogsewoningbouwlaghierdoordenadrukvooralopkwantiteit. Flatwoningenhaddendanookdevoorkeurvandeoverheidenvooralindetweedehelft vandejarenzestigwerdveelhoogbouwgeproduceerd.dekwaliteitvandewoningen hadveelminderaandacht.denadruklagopsoberewoningbouwingroteaantallenen mededoorstrengecontrolevanhetrijkopdekostenwerdenveelkleinewoningen,zoals kleineportiekwoningenenduplexwoningen,gebouwd hoewelalin1963bleekdateen grotemeerderheidvandenederlandsebevolkingliefstineeneengezinswoningzouwillen wonen,endievoorkeursindsdiennauwelijksisveranderd.pasaanheteindevande jarenzestigkwamer,onderdrukvandeinzettendesuburbanisatieenerzijdsen toenemendeprotestenvanonderanderearchitectentegendeabsolutevoorrangvoor kwantiteittegendelaagstekostenanderzijds,meeraandachtvoordekwaliteitvande woningenendewoonomgeving,maardatwasvoordemassalehoogbouwprogramma s altelaat.[vandercammen,2008:203;scp1998:501a502] Indejarenzeventigkwamermeeraandachtvoordifferentiatieindewoningbouwals gevolgvandeproblemenmetdeverhuurbaarheidvandehoogbouwflatsenhetoordeel vandebewoners.bovendienwerdenhuishoudenssteedsgedifferentieerdervan samenstelling:erblekenmeersoortenhuishoudenstebestaandanhetgezinmettwee kinderen.daarnaastnamdewelvaarttoe,waardoordevraagnaarbetereengrotere woningengroeide.[scp,1998:502,529a530;devreeze,1993:340;brandsen,1999: 174]. DewoningkwaliteitwerdlangetijddoordesubsidievoorwaardenendetoetsingsprijsA methodiekvandeoverheidbepaald.eengrootdeelvandenieuwbouwvondplaatsmet overheidssubsidie.indezogenaamde Voorschriftenenwenken werdenminimumaen maximumakwaliteitseisenvastgelegd.doordatdezeeisenincombinatiemetde toetsingsprijsrigidewerdentoegepast,gavendeminimumeisenvandevoorschriftenen wenkentegelijkertijdookdemaximumkwaliteitaan.in1984werdendevoorschriftenen 8

9 9 wenkenafgeschaftalssubsidievoorwaarde.in1992tradhetbouwbesluitinwerking, waarinalleenminimaleeisenwerdengesteldaanderuimteindewoningendeindeling ervanvrijwelvolledigwerdvrijgelaten.aandevoorzieningenindewoning,zoalssanitair, isolatie,binnenklimaatenlaterooktoegankelijkheidenduurzaamheid,werdenwelhoge eisengesteld.hiermeewerddekwaliteitvaneengrootdeelvandenieuwbouwniet langervolledigdoordeoverheidgestuurd,maarbinnendoordeoverheidgestelde randvoorwaardendoordemarktbepaald.[scp,1998:529a531] Nietalleendewoningkwaliteitwerdgedifferentieerder,ookdewoningenzelf.De voorkeurvooreeneengezinswoningbleefonveranderdgroot,ondankseendalingvanhet aantalgezinnenmetkinderen.dewoningvoorkeurenvanparenzonderkinderenzijn namelijksteedsmeergaanlijkenopdievangezinnenmetkinderen.[scp,1998:506a 507]Quauiterlijkenindelingvanwoningenontstondsteedsmeerdifferentiatie,mede alsgevolgvanhetparticulieropdrachtgeverschap,hoewelhetaantalwoningendatop dezemaniertotstandkwamvooralsnogbeperktbleef.welsprakdeoverheidin2002het voornemenuitomhetaantalinparticulieropdrachtgeverschapgebouwdewoningenop termijntevergrotentoteenderdevandenieuwtebouwenwoningen,hoeweldatinde praktijknognietwerdgehaald.[beleidsnotavrom,2000:88] Naastdeeengezinswoningenendeappartementeninflatgebouwendedenooknieuwe soortenwoningenhunintrede.zokregensteedsvakeroudemonumentalepanden,zoals kerken,pakhuizen,watertorens,ziekenhuizenenloodsen,eennieuwebestemming doordaterappartementeninwerdengebouwd.daarnaastkwamenersteedsmeer woningenspecifiekvoorouderenenjongeren. Vanafdetweedehelftvandejarentachtigwashetoverheidsbeleideropgerichtouderen zolangmogelijkzelfstandigthuistelatenwonen.doordatdebevolkingtegelijkertijd vergrijsde,groeidedebehoefteaanouderenwoningensterk.hetaantalouderenwoningen steegtussen1990en2002van naarbijnaeenhalfmiljoen.[kullbergenras, 2004:19A21]Intoenemendematewerdendaarbijookdienstenenzorggeleverd,zoals thuisverpleging.daarnaastontstondennieuwevoorzieningenalswoonzorgcomplexen. Doordeverbeterdevoorzieningengingenouderensteedsvakerpasnaareen verzorgingsaofverpleeghuis,wanneerzijdaadwerkelijknietmeervoorzichzelfkonden zorgen.hetaantalbewonersvanverzorgingshuizendat,metuitzonderingvanenige huishoudelijkeverzorging,niethulpbehoevendwas,daaldetussen1975en2001danook vancircazestigtotietsmeerdantwintigprocent.[scp1998:312a314;cbs] Aanpassingenaandewoningkonden(deels)vergoedwordenviadeWetVoorzieningen Gehandicapten(WVG),diein1994vankrachtwerd.Vooralinhuurwoningenwerden groteofkleinevoorzieningenaangebracht,zoalsaangepastedrempels,beugels, verbrededeuren,trapliftenofhellingbanen.hierdoorwasin2004alruim10%vanalle woningengeschiktgemaaktvoormensenmeteenhandicapoflichamelijkebeperkingen. [KullbergenRas,2004:18] Daarnaastdeeddelevensloopbestendigewoningzijnintrede.Onderdeze overkoepelendetermvallenallerleitypenwoningen,diealskenmerkhebbendatze geschiktzijnofeenvoudiggeschiktgemaaktkunnenwordenvoorbewoningtotophoge leeftijd,ookingevaldebewonersfysiekgehandicaptofchronischziekworden.ditgeldt bijvoorbeeldvoordezogenaamdenultredenwoning,waarbijkeuken,sanitair,woonkamer entenminsteéénslaapkamerzichopdezelfdewoonlaagbevinden.hierbijgaathetniet alleenomgalerijflats:bijnadehelftvanderuiméénmiljoennultredenwoningenbestaat uiteengezinswoningen(eventueelmetaanbouw),bungalows,villa s,boerderijenen tuindershuizen.[kullbergenras,2004:9].anderelevensloopbestendigewoningenzijn bijvoorbeeldrolstoelwoningen,dienietspeciaalvoorrolstoelgebruikerswordengebouwd maardoorbrededeuropeningenenhetontbrekenvandrempelsdaarwelgeschiktvoor zijn,enzogenaamdekangoeroewoningen,waarbijtweezelfstandigewooneenhedendoor middelvaneeninpandigeverbindingaanelkaargekoppeldzijn,zodatouderenof mensenmeteenhandicapzelfstandigkunnenblijvenwonendankzijdemantelzorgdie doordefamilievanuitdeanderewoningwordtverleend.

10 10 Indewoningbehoeftevanjongerenwerddeelsvoorziendoordebouwvanwoningen vooralleenstaandenentweepersoonshuishoudens.in1975lanceerdestaatssecretaris MarcelvanDamdeNota Huisvestingalleenstaandenentweepersoonshuishoudens, waarinhetvoornemenwerdgeuitomlandelijk hataeenhedentebouwen. Hiervoorwerdeensubsidieregelingvoorwoningcorporatiesgetroffen,waarmeetot1985 ongeveer77.000hataeenheden,ookwelvandamaeenhedengenoemd,zijngebouwd. Ookindestudentenhuisvestingveranderdeveel.Totindejarenzestigwoondende meestestudententhuisofbijeenhospita.doordatdeuniversiteitensterkgroeiden, groeideookdebehoefteaanstudentenhuisvesting.woningcorporatieshaddenhierlange tijdechterweinigaandachtvoor,waaropstudentenorganisatiesenuniversiteitsbesturen dehandenineensloegen.metfinanciëlesteunvanhetministerievanonderwijswerden viastichtingenvoorstudentenhuisvestinggroteaantallenstudentenwoningenontwikkeld. Dekoppelingtussenuniversiteitenendeverantwoordelijkheidvoorstudentenhuisvesting kwamvanafeindjarenzeventigterdiscussietestaan,waarnadezein1986overging naarhetministerievanvrom.destichtingenvoorstudentenhuisvestinggingen vervolgensindejarennegentig,aldannietnaeenfusie,alszelfstandige woningcorporatiesfungeren.[stichtingduwo,2010:10a14;rabobank,2006:13] Sindsdejarennegentigis,onderanderedoordeopkomstvangrotehogescholen,het aantalstudentenstedensterkuitgebreid.inplaatsenwaargeenbijzonderevoorzieningen voorstudentenhuisvestingwaren,zijnsommige reguliere woningcorporatieseenactieve rolgaanspelenalsaanbiedervankamersenwoningen.[interviewwilke] Ondanksalleinspanningenbleefindemeestestedenwelkamernoodbestaan.Oorzaken hiervoorwarenondermeerdegroeivanhetaantalstudenten,hetachterblijvenvan (sociale)woningbouwprogramma s,eengebrekaandoorstromingvanafgestudeerden naarderegulierewoningmarkt,afnamevandewoningmarktdoorherstructureringvan de(binnen)stedenendeafnamevandeparticulierewoningmarkt.in2003wasdeacute noodzelfszohoog,datstudentenwoningcorporatiesengemeentenovergingentothet inrichtenvanondermeerslooppanden,zeecontainers,verlatenasielzoekerscentraen ziekenhuizenalsstudentenverblijf.[rabobank,2006:7,14]aandeanderekantrichten studentenwoningcorporatieszichsteedsmeerophetrealiserenvanzelfstandige woonruimtevoorstudenten.dezezijnvakerdanvroegergeïnteresseerdineen zelfstandigewoningenalszevooronzelfstandigewoonruimtekiezen,willenzeliefstin eenkleineregroepwonendanvroegerhetgevalwas.[rabobank,2006:9,31;laagland, 2010:29A34] Bijwoningbehoeftewordtindeeersteplaatsgekekennaarhuishoudens.Nietiedereen wildeechterals'eigenhuishouden wonen.nahetuitdemoderakenvancommunes ontstondsinds1969eenbewegingomtekomentotfaciliteitenvoorgezamenlijkwonen. In1977werdinHilversumheteersteprojectgerealiseerd.Sindsdienishetaantal woonprojectengestaaggegroeid;tot2005warendaternaarschattingtussende75en 100.Daarbijwassprakevangrotediversiteit,zowelvoorwatbetreftvolume(projecten vandriehuishoudenstot160),dematevangezamenlijkheidendestriktheidvande toegangsregelingen.[websitelvcw] Erwarenookvormenvanwonenwaarbijnietzozeeruitsocialemaaruitecologische overwegingenwerdsamengewerkt.indejarennegentigennulontstondenecologische projectenenwijken,waarduurzaambouwenenwonenindepraktijkwerdgebracht.in hetalgemeenginghetomzelfstandigewoningen,maarveelalmetgemeenschappelijke voorzieningenalstuinenengroen.[websiteomslag] Eenanderealternatievevormwaswonenophetwater,ineenwoonboot.Oorspronkelijk werdditgerekendonderdesociaalminderwenselijkekeuzen.dewetwoonwagensen woonschepenuit1918werdvoorbereiddooreenstaatscommissieonderleidingvanj. DomelaNieuwenhuis,enwasinwezenbedoeldalseenaanvullingophetWetboekvan Strafrechtterbestrijdingvanlandloperijenbedelarij.Dezewetispasin1999vervangen

11 doordehuisvestingswet,waarininartikel88woonschepenbenoemdworden.[website overheid] Desituatierondwoonschepenveranderdesterk.Washetindejarenzestignogeensoort 'vrijwonen',indeperiodedaarnaisderegelgevingensturingrondwonenophetwater sterkverdicht,doordebetreffendegemeenten.naaststrengeregelsvoorde vergunningenvoorde(intotaalinnederlandcirca10.000)ligplaatsen,gingendeeisen aanwoonschepenzelfsteedsmeerinderichtingvandievangewonewoningen,inclusief hettoepassenvandelenvanhetbouwbesluitendewelstandseisen,enhetopleggenvan WOZAvergelijkbarebelastingen.Gemeentenhebbenookdemogelijkheidombijzondere eisentestellen,bijvoorbeelddoordevoorkeurtegevenaanhistorischewerkschepen, omdatdiehetstadsbeeldtengoedekomen.wonenophetwaterisdaarmeevoorvelen eennogsteedsaantrekkelijke,maarveelalwelluxewoonvormgeworden.[website lwoorg] Eenbijzonderalternatief,naasthet gewone wonen,washetbenuttenvaneentweede verblijfineenaantrekkelijkeomgeving:eenrecreatiewoning,eenvolkstuinhuisjeofeen stacaravan.gemeentenzagenrecreatiewoningenuiteconomischoogpuntgraag verschijnen,behalvewanneerhetgingomrecreatiefgebruikvanbestaandepandeninde bebouwdekom:daarvreesdemenverliesvanleefbaarheid. Tellingenlopenuiteen,maarin1999ginghetomcirca83.000recreatiewoningenin Nederland,voornamelijkopdeWadden,langsdeZeeuwsekusten,inDrentheenopde Veluwe.Verderwarener90.000tot stacaravans,endaarnaastnog volkstuinhuisjesententhuisjes.inhetbuitenlandwarencirca50.000recreatiewoningen inhetbezitvannederlanders,metnameinfrankrijk,nogafgezienvandewoonruimte diewerdbenutvooroverwinteren,wathetmeestinspanjegebeurde.indetweedehelft vandejarennegentigwashetaantalrecreatiewoningensterkgestegen,met20tot25%. Naarschattinghadtoen5%vandehuishoudensdebeschikkingovereen recreatiewoning.[scp,2003:232;scp,2004:518]daarbovenwarennogeenkleine recreatiewoningeninNederlandinhetbezitvanbuitenlanders,meestDuitsers. [Steenbekkerse.a.,2006:192]Deuitbreidinggingzosnel,dateropdatmoment prognosesderondededendaterin2030sprakezouzijnvanéénmiljoentweedehuizen. [Montijn,2002:169,170] Hoeweldaarvoornietbedoeld,werdeentoenemenddeelvanderecreatiewoningen permanentbewoond.hetgingin2000omcirca12.000woningen.datwerdooksteeds betermogelijk,doordetoenemendekwaliteit(sinds1992dienenrecreatiewoningente voldoenaandezelfdeeisenalsgewonewoningen).indejarennulbestondcirca40%van de'vaste'bewonersuitvuttersengepensioneerden,circa40%wareninwonersvande eigengemeentedieomdeeenofandereredengeenregulierewoningkondenvindenen circa15%warenpersonendieelderswerktenmaargraagin'hetgroen'wildenwonen.in 2005werdhetwettelijkmogelijkompermanentebewoningtelegaliseren.Debeslissing daaroverwerddoorvrombijdegemeentengelegd,diedaarelkophuneigenmanier meeomgingen.[steenbekkerse.a.,2006:194] % - MinisterievanVolkshuisvesting,RuimtelijkeOrdeningenMilieubeheeren taakvoorgangers - MinisterievanVolksgezondheid,WelzijnenSportentaakvoorgangers - MinisterievanOnderwijs,CultuurenWetenschappenentaakvoorgangers - VerenigingvanNederlandseGemeenten(VNG) - universiteiten - woningcorporaties - stichtingenvoorstudentenhuisvesting - thuiszorgorganisaties 11

12 - Brandsen,Taco,'Volkshuisvesting:tegendevlakte',in:W.A.TrommelenR.J.van derveen(ed.),deherverdeeldesamenleving.deontwikkelingenherzieningvande Nederlandseverzorgingsstaat(Amsterdam1999)163A Cammen,Hansvander,Ruimelijkeordening:vangrachtengordeltotVinex'wijk(3 e druk,houten2008). - CentraalBureauvoordeStatistiek,'Kerncijfers',http://www.cbs.nl/nlA NL/menu/cijfers/kerncijfers/default.htm. - Ekkers,Paul,Vanvolkshuisvestingnaarwoonbeleid(DenHaag2006). - InterviewmetErikWilke,d.d.16november Klerk,M.M.Y.de(red.),Zorgenwonenvoorkwetsbareouderen.Rapportage ouderen2004(denhaag2004). - Kullberg,Jeanet,enMichielRas,Metzorggekozen?Woonvoorkeurenen woningmarktgedragvanouderenenmensenmetlichamelijkebeperkingen(den Haag2004). - Laagland advies,contrastenindekamermarkt.eenquickscannaar studentenhuisvestingintwintigstudentensteden(denhaag2010). - Lente,D.vanenJ.W.Schot, Techniekalspolitie:ingenieursendevormgevingvan denederlandsesamenleving inj.w.schot(red.)techniekinnederlandinde twintigsteeeuw,vi:stad,bouw,industriëleproductie(eindhoven1998a2003), Mensen,wensen,wonen.Woneninde21 e eeuw(beleidsnotaministerievanvrom, DenHaag2000). - Montijn,Ileen,Naarbuiten!Hetverlangennaarlandelijkheidindenegentiendeen twintigsteeeuw(amsterdam,2002) - Rabobank,Studentenwoningmarkt.Eenverkennendonderzoek(z.p.2006), 6A10.pdf. - SociaalenCultureelPlanbureau,Sociaalencultureelrapport jaarsociale verandering(denhaag1998). - SociaalenCultureelPlanbureau,DesocialestaatvanNederland2003(DenHaag 2003). - SociaalenCultureelPlanbureau,DesocialestaatvanNederland2005(DenHaag 2005). - Steenbekkers,Anja,CarolaSimonenVicVeldheer(red.),Thuisophetplatteland.De leefsituatievanplattelandenstadvergeleken(denhaag2006). - Stevens,H.,Hergebruikvanoudegebouwen(Zutphen1986). - StichtingDUWO,VijfjaarAdviesraadStudentenhuisvesting(Delft2010). - Vreeze,Noudde,Woningbouw,inspiratie&ambities.Kwalitatievegrondslagenvan desocialewoningbouwinnederland(almere1993). - 'WildeWonenNetAAchtergrond', - http//:www.lvcw.nl(landelijkeverenigingcentraalwonen;geraadpleegd9november 2010) ) ErikWilke 12

13 - Individualisering - Emancipatieenparticipatie Veranderingenindewoonlocatiekeuze - Trend:Toenemendewoningbehoeftealsgevolgvanbevolkingsgroeien huishoudensverdunning - Trend:Toenemendedifferentiatievanhetsoortwoningenenwoonvormenalsgevolg vanveranderendewoonbehoeften - Trend:Toenamevandekostenvanwonenvoorkopersenhuurders - Trend:Verschuivingvandeoverheidssubsidiëringvanbouwennaarhurenenkopen - Trend:Inhoudelijkeenbestuurlijkeveranderingenvandeinzetensturingdoor rijksoverheid,provinciesengemeentenopderuimtelijkeordeningm.b.t. woningbouw - Trend:Toenemendeaandachtvoorstadsvernieuwing/stedelijkevernieuwing - Trend:Veranderingeninhetaansturenenbewakenvandekwaliteitvanwoningen enwoningbouw:vancentralesturingnaarmarktsturing - Trend:Intensiveringenafschaffingvanhetwoonwagenbeleid - Hotspot:GifinLekkerkerk(1979A1980) - Domein:Cultuur,LeefstijlenMentaliteit $ Jarenzestig na2005 %&'$ Deaandachtvoorhetkiezenvanwoonlocatieswasbeleidsmatigsterkophetwestenvan Nederland,deRandstadendegrotestedendaarin,gericht.Ditwashetgebiedwaarin deperiodevanwederopbouwengrotewoningnoodnadeoorlogdenadruklagbijde bouwvannieuwewoningen,methetoogophetstimulerenvandeeconomische bedrijvigheid.dewoningen,waarvanveelindesocialesector,werdengebouwdinwijken rondomdeoudecentraindevormvanflatsofportiekwoningen.doordestrakketopa downsturingwerdzelfsinkleinegemeentengrootschaligheidafgedwongen.[scp,1998: 501A502;Lubach,2001:11]. Ditstrooktenietmetdevoorkeurvanvelenvooreenkwalitatiefgoede,grondgebonden woningen(liefsteen tweeonderéénkap metvoora,zijenachtertuin)ineengroene, ruimeomgeving.[interviewmaas]illustratiefisdatindejarenzeventigvolgenshetblad IdeaalWonenachtvandetienjongegezinnenweleensplannengemaakthaddenomin eenboerderijophetplattelandtegaanwonen.[montijn,2002:164]. Hetgevolgvandebehoefteaangrondgebondenwoningenwaseengrotematevan ongestuurdesuburbanisatie.ditwerdmedemogelijkgemaaktdoordeverbeterde vervoersmogelijkhedensindsdejarenzestig,vooraldoorhettoenemendautobezit, waardoordenoodzaakomdichtbijhetwerktewonenwasvervallen.delocatie waarheenmenwildeverhuizenwasdaaromvooralafhankelijkvandebeschikbaarheid vandegeschiktewoning,enofhetgingomeenhuurwoningindesocialesector,een commerciëlehuurwoningofeenkoopwoning. Kleinegemeentenwistenzowelindevrijesectoralsindegesubsidieerdesectorde gewenstewoningenterealiseren.[scp,1998:503]datgoldlater,indeperiodetussen 1972en1993,ookvoordegroeikernen.Aanvankelijkwasookdaarvooralsprakevan bouwvanflats,zodatdegenendieuitdestadvertrokkenhunheilalsnogin plattelandsgemeentenzochten,maarweldrawerdenookdaaropgroteschaalde 13

14 14 gewenstegrondgebondenwoningengerealiseerd.[scp,1998:526a527;vanpraagen Uitterhoeve,1999:98A99]. Toenamevanhetaantaltweeverdienersinjarentachtigennegentigleiddeertoedatde woonlocatiestrategischermoestwordengekozen.beidewerklocatiesmoestenimmerszo goedmogelijkbereikbaarzijnvanuitdewoonlocatie.[interviewveldheer]wanneerhet gingomeengezinmetkinderen,teldeookdelocatievanscholen,kinderopvangen dergelijke.naarmatedeoudershogerwarenopgeleidwasdewerkgelegenheidmeer geconcentreerdinderandstad,endaarbinnenindegrotesteden.incombinatiemetde wensvaneeneengezinswoningmettuinwasdekeuzevandewoonlocatievoordeze groepenbeperkttotsuburbanegemeentencentraalgelegeninderandstad.[scp,1998: 513] Dekeuzevoorbouwenenwonenbuitende(grote)stedenleiddeertoedat,terwijlin 1970nog18%vandetotalewoningvoorraadinNederlandzichindeviergrotesteden bevond,ditin1994gedaaldwastot11%.waterindieperiodeindestedengebouwd werdbestondvooraluitsocialehuurwoningenindevormvanflats.[vanpraagen Uitterhoeve,1999:98]'Gebundeldedeconcentratie'enhetgroeikernenbeleidhebbende migratiestromenvandestadnaarbuitengestuurd.hetstadsvernieuwingsbeleidheefter echternietvoorkunnenzorgendatdeselectievemigratievankansrijke,draagkrachtige bewonersuitdestedeneenhaltistoegeroepen,laatstaandatzeopgroteschaal terugkeerden.[scp,1998:538] Halverwegedejarentachtigontstondmeernuanceindebehoeften.Indeperiode bleekdevoorkeurvooreeneengezinswoninggedaaldbijstarters,alleenstaanden enouderenbovende65jaarengestegenbijparenmetkinderenenvooralbijparen zonderkinderen.grossomodonamarelatiefadevoorkeurvandetotalebevolkingvoor eeneengezinswoningnietmeertoeenookhetaantalkamersdatmenwildebleefgelijk. Welwaservraagnaarmeerruimteenkwaliteit.[SCP,1998:506A507] Etnischeminderhedenhebbensindsdejarenzeventigsteedsmeergekozenvoorgrote stedenalswoonplaats,waarzedeplaatsinnamenvanvertrekkersnaarsuburbane gebieden.doordenatuurlijkeaanwasheeftdezeconcentratieeenzelfversterkend karaktergekregen.eengrootdeelvandegezinnenmetkinderenuitetnische minderheidsgroepenwildeookgraagineeneengezinswoningmettuinwonen,maardeze wenswasindegrotestedenmoeilijkterealiserenenverhuizennaarbuitenstadwas vaakniettebetalen.[scp,1998:513a514] Indejarennegentigbegonnenstedensteedsmeerinspanningenteverrichtenom,door daadwerkelijkaandewensentevoldoen,bewonerstebindenenterugtehalen. Eenvandemarkantepuntenindehistorievandewoonlocatiekeuzeisdesloopvande Bijlmermeer.Dezehoogbouwwijkwasindeperiode1962A1972gebouwdvolgensde eerderearchitectonischeidealenvanhoogbouwineenparkachtigeomgevingmet gemeenschappelijkgroen.in1992bleekdesituatiedusdanigverloederd,datbesloten werdom2800vande12.000flatwoningenteslopenentevervangendoor laagbouwhuizenmettuinen.70%vandebewonersgaftekennendaarvoorkeuraante geven.[montijn,2002:100]laterwerddataantalnogverhoogdmet4500woningen. [TenHaafte.a.,2001:71] Ineenmarktdiesteedsmeeruitkoophuizenbestond,washetzaakdelocatiekeuzete sturenmetaantrekkelijkeprojecten.[scp2003:227]viahetwonenkondenmensen zichstatusverwerven,zoweldoordekwaliteitalsdelocatievandewoning.[scp,1998: 508;interviewVeldheer]DeRijksoverheidonderschreefhetbeginselvande keuzevrijheidindenotamensen,wensen,wonen[scp,2003:223]. Omineenkopersmarktaantrekkelijkteworden,kozenveelgemeentenen projectontwikkelaarsvoorzogenaamdethemawijken.inrustigevorm,omvariatieaante brengenindeinopzetnogalgelijkvormigevinexwijken(dewaterbuurt,debomenbuurt, etcetera)ofdoorzichduidelijkteprofilerenmetarchitectonischehoogstandjes (vuurtorenwoningeninbarendrecht).hetaanbodkonspectaculairzijn,maardathoefde niet.extremehoogbouwofarchitectuurblevenniches,netalsexperimenteerwijkjes, bijvoorbeeldinalmerewaar(achteraftochbinnenstriktebeperkingenvanuitde

15 15 overheid)particuliereopdrachtgevershundroomhuiskondenrealiseren.(nai,2004: 179A180) Inhetalgemeenwarendenieuwewijkeneensucces,ookdoordemeerformeleopzet waarbijafstandwerdgedaanvandeonoverzichtelijkehofjesenwoonervenuitdejaren zeventigentachtig.[scp,2004,519]veelmensenblekenhetnietergtevindenalsde huizen,tuinenendemensenomhenheennogalopelkaarleken.hetginghenookom eenveiligebelegging;weinigenwildenhetrisicolopendateenmeerextremewoning laternietofslechtsmetverliesverkoopbaarzoublijken,waardoordegekozen woonlocatiewelergdefinitiefzouworden.[montijn,2002:101a102]vooraleenextreem exterieurwerdafgewezen.[scp,2004:520] Inelkgevalwerden(potentiële)bewonersbijnanergensgevraagdommeetedenken metdearchitecten.watdatbetreftbleefdedoorderijksoverheidgepropageerde keuzevrijheidvanbewonerseenwassenneus.[tenhaafte.a.,2001:25]hoewelde markteenkopersmarktgewordenwas,moestendiekoperszichnogsteedstevreden stellenmetwathenwerdaangeboden.hetideaaluitmensen,wensen,wonendat tenminste30%vandenieuwbouwmetparticulieropdrachtgeverschapgerealiseerdzou worden,bleefeenutopie.[interviewmaas] Depogingenommetbijzonderewijkjes,meteeneigensfeerenarchitectuurenopde eenofanderemanierafgeschermdvandeomgeving,middenaenhogereinkomenste trekkennaarachterstandsbuurten,verliepenmindersuccesvol.[vandijck,2010]ook hetmengenvansocialeencommerciëlenieuwbouwluktenietecht.inenbuitende stedenontstondendurekoopwijken.dedoelstellingomopgrotenieuwbouwlocaties tenminste30%socialehuuraenkoopwoningentebouwen,werdnietofslechtsmetgrote moeitegehaald.[scp,1998:542a543]indejarennegentigennulwerddatnogminder, omdathetmerendeelvandenieuwbouwuitkoopwoningenbestond[scp,2003:227] Demogelijkhedenombinnendesocialewoningbouweenaantrekkelijkewoonlocatiete kiezenzijndoordezeontwikkelingenbeperktergeworden.erontstondenwijkenwaarin mensenwoondendieeigenlijkgeenanderekeuzehadden.[scp, ,543]daarbij speeldedegeheleperiodedediscussierond'scheefwonen':bewonersvanwiehet inkomenrelatiefhoogis(geworden)tenopzichtevandehuurprijsvanhunvaak aantrekkelijkesocialehuurwoning,maardienietwildenverhuizenendaardoorde wooncarrièrevananderenzoudenblokkeren.hoegrootdatprobleemwerkelijkwasbleef steedsvrijvaag.nogin2009liependeschattingenuiteenvan4tot49%scheefwoners, afhankelijkvanonderzoekenendefinities.[websitekeiacentrum] Eentypesocialewoningbouwdatindejarentachtigtotnulsteedsmeerwerd (her)gewaardeerdwarendetuindorpen,zekerwanneerdievoorwatbetreftwooncomfort enruimteabijvoorbeelddoorhetsamenvoegenvanwoningenauptodatewerden gebracht.[montijn,2002:102] Sinds1997booddeHuisvestingswetwoningzoekendeninbeginseldevrijheidom zonderdatdaarnoglangereenvergunningvoornodigwasazichinelkegemeentete vestigen.indepraktijkpaktedatminderrooskleuriguit,vooralvoordegenendieop zoekwarennaareenbetaalbaresocialehuurwoning.opgroteschaalwerden bindingseisengesteldaanwoningzoekenden:in2004stelde43%vandegemeenten dergelijkeeisen,dieveelalinstrijdzijnmetdewet.[scp,2004:509] Indejarennegentigennulwerdeneisenaanwoningenhogeromdatwoonsituaties complexerwerden.erwasmeersprakevanthuisaentelewerken,waardoormeer behoeftekwamaaneeneigenplekvoorgezinsledenindewoning[scp,1998:538]de gezinssamenstellingwerddoorsituatiesalscoaouderschapmindereenduidig,waardoor deruimteaenmobiliteitsbehoeftefluctueerde.doordevoortgaandeontmengingvan wonen,werkenenoverigevoorzieningendoorautomobiliteit,werddebehoefteoméén ofliefsttweeauto'svoordedeurtehebbengroter,ietswaarbijvoorbeeldinvinexwijken nietwasvoorzien.[scp,2004: ]

16 HoeweldetevredenheidoverwonenindeVinexAwijkenmeeviel,bleefhetplattelandvoor veelnederlanderseenzeeraantrekkelijkewoonlocatie.datgoldmetnamevoordegenen diedaaralwoonden.datwaseenaanzienlijkdeelvandenederlandsebevolking.hoewel definitiesvanwatprecies'hetplatteland'isvariërenenhetpercentageplattelandsinds dejarenzestigisafgenomendoorsuburbanisatieenverstedelijking,woondein ,5%vandeNederlandsebevolking(6,2miljoenpersonen)ophetplatteland. [Steenbekkerse.a.,2008:25A26] Eriszekerooksprakegeweestvaneentrekvandestadnaarhetplatteland.Deal genoemdeboerderijenspeeldendaarbij,inelkgevalindebeeldvorming,eenbelangrijke rol.indejarenzestigenzeventigkwamenveelboerderijenvrijinhetkadervan ruilverkavelingen.in2002warenvandeintotaal bewoondeboerderijennog alsboederijingebruik.[Steenbekkerse.a.(red.),2006:191]Hetmerendeelvan deboerderijendieinhandenvanstedelingenkwamenwerdals'eerstewoning'gebruikt. Indietijdontstondentermenals'drentenieren'.[Montijn,2002:173]Indejaren negentigennulwerdditopruimeschaalaangevuldmetaanbodvannieuwewoningenin hetlandelijkgebieddieenerzijdskenmerkenvanboerderijenhadden,maaranderzijds hetcomfortvaneenmodernewoning('boerderettes').[montijn,2002:177a178] InNederlandverhuisdenin personenvanstadnaarplatteland, personengingenvanplattelandnaarstad.tervergelijking:intotaalverhuisdenindat jaar personen gingenvanstadnaarstad, vanplatteland naarplatteland.hetdoorstromennaareenbeterewoning,liefstineenbetereomgeving, wasdebelangrijkstevanderedenenomteverhuizen,behalvevoordegenendievan plattelandnaarstadgingen:daarwasdebelangrijksteredenhetzelfstandiggaan wonen.[steenbekkerse.a.(red.),2006:263]ingevalvanverhuizingvanstadnaarhet plattelandwenstemenoverwegendeenkoopwoning.[steenbekkerse.a.(red.),2006: 265]Opvallendisdatéénopdevijfdieverhuisdenvandestadnaarhetplatteland uiteindelijkineenandereplaatsterechtkwamdandiemeneerstophetooghad,omdat menelderseenaantrekkelijkerwoningontdekte.[steenbekkerse.a.(red.),2006:205] Hetbeschrijvenvanwoonlocatiekeuzensuggereertinzekermatedatmenvooralergens anderswilwonen.datisniethetgeval.in2002toondebijna89%vandehuishoudens zichtevredenofzeertevredenoverdekwaliteitvandehuidigewoning,enerwas bovendiensprakevantoenemendetevredenheid.[scp,2005:270] Ookdetevredenheidoverdeomgevingscoordehoog(meerdan80%),alwashierwat meersprakevanvariatietussenetnischeaeninkomensgroepen,envaneenlichte teruggang.[scp,2005:272a273] % - MinisterievanVolkshuisvesting,RuimtelijkeOrdeningenMilieubeheeren taakvoorgangers - gemeenten - woningcorporaties - aannemersenprojectontwikkelaars - bewoners - Berg,JaapJan,1968A2004Almere.LifestylesindepolderinNederlandsArchitectuur Instituut,GeWoonArchitectuur.WoneninNederland1850'2004(Rotterdam2004). - Dijck,Floorvan Themawijken.Woonpretparkdoetsjofelestadvergeten indepers, 9september Ekkers,Paul,Vanvolkshuisvestingnaarwoonbeleid(DenHaag2002). - Haaft,Gonnyten,e.a.,WoneninNederland(Amsterdam2001). - InterviewmetVicVeldheer,d.d.6oktober InterviewmetBobMaas,d.d.10november

17 - Kullberg,Jeanet,'Wonen',inSteenbekkers,Anja,CarolaSimon,VicVeldheer,(red.), Thuisophetplatteland.Deleefsituatievanplattelandenstadvergeleken(DenHaag 2006). - Lubach,D.A.'Inleiding'inBregmanA.GenD.A.Lubach(red),Vanwonennaar bouwen.100jaarwoningwet(deventer2001)1a3. - Montijn,Ileen,Naarbuiten!Hetverlangennaarlandelijkheidindenegentiendeen twintigsteeeuw(amsterdam,2002). - NAI/NederlandsArchitectuurInstituut,GeWoonArchitectuur.WoneninNederland 1850'2004(Rotterdam2004). - SCP,SociaalenCultureelRapport1998(Rijkswijk1998). - SCP,SociaalenCultureelRapport2004(DenHaag2004). - SCP,SocialestaatvanNederland2001(DenHaag2001). - SCP,SocialestaatvanNederland2003(DenHaag2003). - SCP,SocialestaatvanNederland2005(DenHaag2005). - SCP,SocialestaatvanNederland2007(DenHaag2007). - Steenbekkers,Anja,CarolaSimonenVicVeldheer(red.),Thuisophetplatteland.De leefsituatievanplattelandenstadvergeleken(denhaag2006). - Steenbekkers,Anjaetal,HetplattelandvanalleNederlanders.HoeNederlandershet plattelandzienengebruiken(denhaag2008). - Praag,Carlovan,enWilfriedUitterhoeve,Eenkwarteeuwsocialeveranderingin Nederland(Nijmegen1999) VicVeldheer - BobMaas 17

18 - Verzakelijking Toenamevandekostenvanwonenvoorkopersenhuurders - Trend:Toenemendedifferentiatievanhetsoortwoningenenwoonvormenalsgevolg vanveranderendewoonbehoeften - Trend:Veranderingenindewoonlocatiekeuze - Trend:Verschuivingvandeoverheidssubsidiëringvanbouwennaarhurenenkopen - Trend:Toenemendeaandachtvoorstadsvernieuwing/stedelijkevernieuwing - Trend:Veranderingeninhetaansturenenbewakenvandekwaliteitvanwoningen enwoningbouw:vancentralesturingnaarmarktsturing - Hotspot:ParlementaireEnquêteBouwsubsidies(1986A1988) $ Jarenzeventig na2005 %&'$ Dekostenvanhetwonenzijnsindsindebeschrevenperiodesterkgestegen.Erzijn geencoherentecijferreeksenbeschikbaarvoordeheleperiode,maareenindicatieiswel tegeven.hetaandeelwoonuitgavenindeconsumptievangezinshuishoudenssteegvan 15,1%in1979tot19,9%in1986,waarnahetafnamtot18,6%in1989.Detotale woonquote(detotalewoonuitgaveninclusieflokalelastenenuitgavenaan nutsbedrijven)alspercentagevanhetnettohuishoudinkomen,steegvoorhuurdersen kopersvanrespectievelijk28,3%en20,5%in1990tot33,7%en25,5%in2000.[cbs] In2007bedroegdewoonlastenquote(hetaandeelvandewoonlasteninrelatietothet besteedbaarinkomen)voorkopers30,9%envoorhuurders38,7%.dewoonlastenin NederlandwarendaarmeehethoogstevandeheleEuropeseUnie.[Cüsters,2010:236] Voorhuurdersisdekostenstijgingmedetedankenaandejaarlijksehuurverhoging,die tot2001elkjaarenkeletiendenvanprocententotenkeleprocentenbovendeinflatie lag.daarnaastkreegeendeelvandewoningentemakenmeteenextrahuurverhoging. Dezewaseengevolgvanhuurharmonisatie,waarmeedeoverheidbeoogdeeenbetere verhoudingaantebrengentussendekwaliteitendehuurvaneenwoning.[cbs;scp, 1998:535] Metuitzonderingvandeeerstehelftvandejarentachtig,toendehuizenprijzendaalden, stegendeprijzenvankoopwoningen.vooralintweedehelftvandejarenzeventigenin dejarennegentigwasersprakevaneenhausseopdehuizenmarkt.eenkoopwoning kwambinnenhetbereikvansteedsmeerhuishoudensdoordathetbeschikbarebudget steeg.hieraanlagnietalleeneenstijgendewelvaarttengrondslag,maarvooraleen dalingvandehypotheekrenteen(vanafdejarennegentig)nieuwehypotheekvormenen hetfeitdatookeentweedeinkomenvolwaardiggingmeetellenbijhetberekenenvande maximalehypotheek.alsgevolghiervanstegendehuizenprijzenexplosief.tussen1985 en2004namhetgemiddeldeprijsniveauvankoopwoningenmetmaarliefst254%toe. Tussen1996en2000bedroegdezestijgingjaarlijkszelfs12%.[Rabobank,2005]. Desterkgestegenenergiekostenvormdeneensteedsgroteraandeelvandewoonlasten. DaarnaastwerdenzowelhuurdersalskopersgeconfronteerdmethogerelokaleAen waterschapsbelastingen,dienietalleengebaseerdwarenopde(veelalsterkgestegen) WOZAwaardevandewoning,maarwaarvanbovendiendetarievenflinkwerden verhoogd.[interviewsmaasenwilke] 18

19 % - MinisterievanVolkshuisvesting,RuimtelijkeOrdeningenMilieubeheeren taakvoorgangers - VerenigingvanNederlandseGemeenten(VNG) - woningcorporaties - StichtingWaarborgfondsEigenWoning - CentraalBureauvoordeStatistiek,'Kerncijfers',http://www.cbs.nl/nlA NL/menu/cijfers/kerncijfers/default.htm. - Cüsters,John,Twintigjaaropdebresvoorhuurders.Degeschiedenisvande NationaleWoonbond(Amsterdam2010). - Ekkers,Paul,Vanvolkshuisvestingnaarwoonbeleid(DenHaag2002). - InterviewmetBobMaas,d.d.10november InterviewmetVicVeldheer,d.d.6oktober InterviewmetErikWilke,d.d.16november SociaalenCultureelPlanbureau,Sociaalencultureelrapport jaarsociale verandering(denhaag1998). - SociaalenCultureelPlanbureau,DesocialestaatvanNederland2003(DenHaag 2003). - SociaalenCultureelPlanbureau,DesocialestaatvanNederland2005(DenHaag 2005). - SociaalenCultureelPlanbureau,DesocialestaatvanNederland2007(DenHaag 2007).! - VicVeldheer - BobMaas - ErikWilke 19

20 - Verzakelijking Verschuivingvandeoverheidssubsidiëringvanbouwennaarhurenenkopen - Trend:Veranderingenindewoonlocatiekeuze - Trend:Toenamevandekostenvanwonen - Trend:Verzelfstandigingvandewoningcorporaties - Trend:Toenemendeaandachtvoorstadsvernieuwing/stedelijkevernieuwing - Trend:Veranderingeninhetaansturenenbewakenvandekwaliteitvanwoningen enwoningbouw:vancentralesturingnaarmarktsturing - Hotspot:ParlementaireEnquêteBouwsubsidies(1986A1988) $ Jarenzeventig na2005 %&'$ Aanheteindevandejarenzestigenbeginjarenzeventigwarendebouwkostenvan woningensterkgestegen.omtevoorkomendatsocialenieuwbouwwoningeneenveel hogerehuurzoudenkrijgendandebestaandehuurwoningen,werdendehurenvan nieuwbouwwoningentot1995omlaaggebrachtdoormiddelvanobjectsubsidies. Wanneerhetinkomenvandebewonersteeg,stegendehuurlastenechternietmee doordatdeoverheidssubsidienietnavenantveranderde.deoverheidgingdaaromvanaf 1970steedsvakerovertothetverstrekkenvansubjectsubsidies,waarbijhuurderseen inkomensafhankelijkeindividuelehuursubsidiekregen.in1975werddezeregelingsterk verruimd,waardoorhetaantalgebruikersmeerdanverdubbeldetot na jarenlangehuurverhogingendiedeinflatievertebovengingen,bedroeghetaantal huursubsidiegebruikersin1995ruim [scp,1998:518a520,534a536] Deoverheidstreefdenaarfinanciëleverzelfstandigingvandewoningcorporaties.Vanaf 1988verstrektederijksoverheidgeenleningenmeervoorsocialewoningbouw: woningcorporatiesmoestenvoortaanzelfopdekapitaalmarktgeldlenen.de objectsubsidieverplichtingenvanhetrijkaandesocialeverhuurderswerdenin1995in éénkeervereffendmetdezogenoemdebruteringsoperatie,hetsluitstukvande financiëleverzelfstandiging.hierbijwerdendeleningendiehetrijknoghaduitstaanbij dewoningcorporatiesinéénkeerverrekendmetdesubsidieswaaropdezedekomende twintigjaarnogrechthadden.daardoorkondendeoverheidsuitgavensnelafnemenen werddeindividuelehuursubsidiehetkerninstrumentvanhetbeleid.de exploitatiesubsidiesopnieuwbouwwoningenverdwenenendeoverheidverstrektealleen nogeenmaligestimuleringssubsidies.[scp,1998:517a518,522]. Deoverheidzettesteedsmeermiddeleninterbevorderingvanheteigenwoningbezit, datsindsdejarenzestigspeerpuntvanhetoverheidsbeleidwas.doormiddelvande zogenaamdepremieaaaregelingwerddebouwvankoopwoningensterkgestimuleerd: bedroeghetaandeelkoopwoningenindejaarlijksewoningbouwin1970nog37%,in 1979wasditmaarliefst64%.Eengrootdeeldaarvanwerdgebouwdinde gesubsidieerdesector.[scp,1998:522]daarnaastwerdheteigenwoningbezit bevorderddoordeaftrekbaarheidvandehypotheekrente,koopsubsidievoorlagere inkomensgroepenendenationalehypotheekgarantie.hierdoorkwameenkoopwoning voorsteedsmeerhuishoudensbinnenbereik. Hetaantalkoopwoningensteeghierdoorgestaag,vooralvanafdejarennegentig. Bedroegditin1975nog38%,in1990washet43%enin2006bijna56%[Ekkers, 2002:169;SCP,1998:504;idem,2003:223;idem,2007:252]Opdehuurmarktwas 20

DOMEIN(ZORGVOOR)VEILIGHEID

DOMEIN(ZORGVOOR)VEILIGHEID DOMEIN(ZORGVOOR)VEILIGHEID NATIONAALARCHIEF DATUM:18februari2011 AUTEURS:ONDERZOEKSTEAMTRENDANALYSE ... 9... 11... 13... 16!"... 18 # $%%%... 21 & ' $... 23 () * +... 26,... 29 -..... 31 $ $.' %... 35

Nadere informatie

6. Wonen. Inleiding Wonen 432

6. Wonen. Inleiding Wonen 432 6. Wonen Inleiding Wonen 432 6.1 Trend: De toenemende woningbehoefte als gevolg van bevolkingsgroei en huishoudensverdunning 433 6.2 Trend: De toenemende differentiatie van het soort woningen en woonvormen

Nadere informatie

Verslag!bijeenkomst+Stedelijke)Alliantie) Interculturalisatie!

Verslag!bijeenkomst+Stedelijke)Alliantie) Interculturalisatie! Verslagbijeenkomst+Stedelijke)Alliantie) Interculturalisatie 11.03.14& & BijStichtingFederatieEEKTA DenHaag Tijd& Programma& 12.30 13.00 Inloopenontvangstmetlunch 13.00 13.10 WelkomentoelichtingopdemiddagdoorNicoleMenke

Nadere informatie

Een solide belegging AAA-borgstelling

Een solide belegging AAA-borgstelling Een solide belegging AAA-borgstelling Onze bijdrage aan de samenleving Het WSW stelt als onafhankelijk instituut woningcorporaties in staat optimale financiering te verkrijgen voor vastgoed in de publieke

Nadere informatie

De intermediair voor verantwoord lenen. Leef met je hart, leen met verstand.

De intermediair voor verantwoord lenen. Leef met je hart, leen met verstand. De intermediair voor verantwoord lenen. Leef met je hart, leen met verstand. Leenonderzoek De 4 Grote steden Naar aanleiding van het Nationaal leenonderzoek (april, 2016) dat vooral was gericht op provinciale

Nadere informatie

Zorgwonen als beleggingsproduct Het ontwikkelaarsperspectief

Zorgwonen als beleggingsproduct Het ontwikkelaarsperspectief Zorgwonen als beleggingsproduct Het ontwikkelaarsperspectief drs. ing. Bert Krikke Conferentie Scheiden van Wonen en Zorg in een vergrijzende samenleving Delft, 12 juni 2012 Introductie Strategie, advies,

Nadere informatie

Woonvisie Gemeenteraad Boxtel

Woonvisie Gemeenteraad Boxtel Woonvisie 2015-2025 Gemeenteraad Boxtel Aanleiding Woonvisie 2010-2014 afgerond Regionale agenda wonen Veranderde dynamiek op de woningmarkt Extramuralisering Woningwet 2015 2 Vorm van de woonvisie Visie

Nadere informatie

Terugmelden en onderzoek. Gemeente Amsterdam

Terugmelden en onderzoek. Gemeente Amsterdam Terugmelden en onderzoek Gemeente Amsterdam Gebruik gegevens uit de BRP en terugmelden Fraudebestrijding en kwaliteitsverbetering BRP, 27 november 2014 Pilot Gekwalificeerd terugmelden, workshop 3 & 4

Nadere informatie

1. Inwoners stad Groningen

1. Inwoners stad Groningen facts & figures 1. Inwoners stad Groningen Huidige inwoneraantal: 195.676 De stad Groningen is de afgelopenjaren sterk gegroeid. Bovenstaande grafiek laat zien dat de stad in de komende 15 jaar blijft

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA Den Haag. Datum 07 juni 2011 Betreft Voortgang Expertteam Eigenbouw

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA Den Haag. Datum 07 juni 2011 Betreft Voortgang Expertteam Eigenbouw > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Directoraat-Generaal Schedeldoekshaven 200 Postbus 20011 2500 EA Den

Nadere informatie

* * ** ** ** ** ** ** ** ** ** ** ** *RENDEMENTSBEREKENINGEN*UNITS*CUBICPARK*GOUDA** ** * * * * ** * BAR* **

* * ** ** ** ** ** ** ** ** ** ** ** *RENDEMENTSBEREKENINGEN*UNITS*CUBICPARK*GOUDA** ** * * * * ** * BAR* ** Rendementsberekeningvanuwbelegging Ziebijgaandoverzicht.OpbasisvandedoorCubicparkbvgehanteerdehuurprijzenbevindthet brutoaanvangsrendement(bar)zichruimbovende8%. RENDEMENTSBEREKENINGENUNITSCUBICPARKGOUDA

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Gelet op artikel 125 van het Besluit toegelaten instellingen volkshuisvesting 2015;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Gelet op artikel 125 van het Besluit toegelaten instellingen volkshuisvesting 2015; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 47597 27 oktober 2016 Beleidsregel van de Minister voor Wonen en Rijksdienst van 19 september 2016, nr. 2016-0000568604,

Nadere informatie

Inleiding. Onderzoeksvraag, aanpak en doelstelling Overzicht resultaten Conclusie Algemene toepasbaarheid Vragen

Inleiding. Onderzoeksvraag, aanpak en doelstelling Overzicht resultaten Conclusie Algemene toepasbaarheid Vragen Programma 14:00 Inloop en ontvangst 14:15 Boekuitreiking aan de deelnemers 14:30 Presentatie van de resultaten 15:00 Vragen en opmerkingen 15:15 Uitwisselen ervaringen tussen de steden, discussie 16:00

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek SRS

Centraal Bureau voor de Statistiek SRS Aan: VNG, gemeenten Van: Hermanus Rietveld (projectleider vastgoed CBS) Onderwerp: Invloed invoering BAG op gegevensleveranties CBS Datum: 4 juni 2008 Aanleiding Tijdens overleg in Utrecht, tussen de VNG,

Nadere informatie

Persoonlijke gegevens Naam Prof. dr. Evelien H. Tonkens E mail e.tonkens@uvh.nl

Persoonlijke gegevens Naam Prof. dr. Evelien H. Tonkens E mail e.tonkens@uvh.nl CURRICULUMVITAE Persoonlijkegegevens Naam Prof.dr.EvelienH.Tonkens E mail e.tonkens@uvh.nl Opleiding 2012 CursusFinancieelManagementvoorNiet financiëlemanagers, BureauKeesHorden 1999 GepromoveerdaandeKatholiekeUniversiteitNijmegentotdoctorin

Nadere informatie

Evaluatie sleutelprojecten

Evaluatie sleutelprojecten Evaluatie sleutelprojecten Marjolein Spaans (TU Delft, OTB) Ries van der Wouden (Bureau Stedelijke Planning) Ruimteconferentie, 3 november 2009 Rotterdam Technische Universiteit Delft Cities in a Network

Nadere informatie

Wonen in Schildersbuurt-Oost

Wonen in Schildersbuurt-Oost Woningvoorraad Wonen in Schildersbuurt-Oost De buurt Schildersbuurt-Oost ligt in stadsdeel 5 Centrum en heeft 7.332 inwoners. Woningvoorraad De gemeente telde op 1 januari 2016 252.508 woningen. Buurt:

Nadere informatie

Blijf'altijd'op'de'hoogte' 'diversdenhaag,nl'

Blijf'altijd'op'de'hoogte' 'diversdenhaag,nl' Onderwerp( Seksuele(diversiteit(binnen(culturele( diversiteit:(het(vaak(ongemakkelijke(gesprek(aangaan ( Bijeenkomst16februari2016 Trouwzaalstadhuis ( Programma'! 12.30 Inloopmetlunch 13.00 OpeningJogerdeJong

Nadere informatie

Presentatie Van opstellen woonvisie naar realiseren goede huisvesting

Presentatie Van opstellen woonvisie naar realiseren goede huisvesting Presentatie Van opstellen woonvisie naar realiseren goede huisvesting Gemeentenetwerk MOE-landers Ing. F.C. (Frans) Suijkerbuijk Adviseur Volkshuisvesting Gemeente Bergen op Zoom 7 april 2011 Inhoud presentatie

Nadere informatie

Enquête uitslag: Professionalisering portefeuillesturing bij woningcorporaties April 2014

Enquête uitslag: Professionalisering portefeuillesturing bij woningcorporaties April 2014 Enquête uitslag: Professionalisering portefeuillesturing bij woningcorporaties April 2014 Enquête uitslag: Professionalisering portefeuillesturing bij woningcorporaties Het professionaliseren van portefeuillesturing

Nadere informatie

Projectteam woningstichting Vestia Den Haag Zuid-West

Projectteam woningstichting Vestia Den Haag Zuid-West SBR NATIONALE RENOVATIE PRIJS 2009 - CATEGORIE WONINGBOUW revitalisatie van een woonwijk door renovatie naast sloop/nieuwbouw, met respect voor het verleden: renovatie van 168 woningen in de woonwijk De

Nadere informatie

Schetsontwerp Starterswoningen Achterweg 90 Voormalig Cultureel Centrum, Nieuwe Wetering.

Schetsontwerp Starterswoningen Achterweg 90 Voormalig Cultureel Centrum, Nieuwe Wetering. Schetsontwerp Starterswoningen Achterweg 90 Voormalig Cultureel Centrum, Nieuwe Wetering. 1 September 2014 Schetsontwerp Starterswoningen Achterweg 90 Voormalig Cultureel Centrum, Nieuwe Wetering. Project:

Nadere informatie

!!!!!!!! Beschrijving!van!organisatie!! t.b.v.!vacatures!rvt!! Stichting!de!Parabool! september!2015!

!!!!!!!! Beschrijving!van!organisatie!! t.b.v.!vacatures!rvt!! Stichting!de!Parabool! september!2015! Beschrijvingvanorganisatie t.b.v.vacaturesrvt StichtingdeParabool september2015 Inleiding Ditdocumentisbedoeldominzichtteverschaffenindeorganisatiecontexteninde belangrijkstetaken,verantwoordelijkhedenencompetenties,vanbelangvoordefunctie

Nadere informatie

Beeldkwaliteitsplan. Molehiem in Jirnsum. definitief

Beeldkwaliteitsplan. Molehiem in Jirnsum. definitief definitief Beeldkwaliteitsplan Molehiem in Jirnsum ------------ Buro Appelman ------------------------------------------------------------------------------------------------- tuin- & landschapsarchitectuur

Nadere informatie

Inleiding INLEIDING 1. Nadat in de afgelopen decennia veel vooroorlogse woningbouw is verbeterd

Inleiding INLEIDING 1. Nadat in de afgelopen decennia veel vooroorlogse woningbouw is verbeterd 1 Inleiding Nadat in de afgelopen decennia veel vooroorlogse woningbouw is verbeterd en vervangen, vragen nu de vroeg-naoorlogse woonwijken om aandacht. Woningen uit de jaren vijftig en zestig voldoen

Nadere informatie

Wij geven thuis. Goed en betaalbaar wonen in Den Haag

Wij geven thuis. Goed en betaalbaar wonen in Den Haag Wij geven thuis De gemeenteraadsverkiezingen in 2014 vallen samen met het laatste jaar van de lokale en regionale prestatieafspraken 2010-2014 tussen corporaties en gemeenten. De corporaties willen nieuwe

Nadere informatie

Inspiratiedag Gezonde wijk 3 juni

Inspiratiedag Gezonde wijk 3 juni Inspiratiedag Gezonde wijk 3 juni Skyline Carnisse Antoinette van Rinsum Daphne Doorduijn Subsidie van ZonMw tot 2013 Wat wil het programma bereiken? De overstijgende programmatische doelen van het landelijke

Nadere informatie

Ontwerp convenant woningmarktafspraken

Ontwerp convenant woningmarktafspraken Ontwerp convenant woningmarktafspraken De gemeente Maassluis, gelet op artikel 171 van de Gemeentewet en het ingevolge Boek 3 titel 3 van het Burgerlijk Wetboek verleende volmacht vertegenwoordigd door

Nadere informatie

Stuknummer: AM2.06095

Stuknummer: AM2.06095 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. uw kenmerk bijlagefn) (070) 373 8393 1 betreft ons kenmerk datum Ontwikkelingen FLO/U201200941 22 juni 2012 woningcorporatiesector

Nadere informatie

Welkom Lunchdebat Platform31

Welkom Lunchdebat Platform31 Welkom Lunchdebat Platform31 Onder leiding van Anne-Jo Visser (Platform31) 11 oktober 2016 Gesprekspartners - Rien Nagtegaal, directeur stedelijke ontwikkeling gemeente Leiden - Karin van Dreven, directeur

Nadere informatie

2010-2012 SAMENVATTING

2010-2012 SAMENVATTING 2010-2012 SAMENVATTING Samenvatting De Regionale woningmarktmonitor 2010-2012 beschrijft de ontwikkelingen op de woningmarkt in het gebied binnen de driehoek Waalwijk, Oss en Boxtel. De kredietcrisis

Nadere informatie

Uitdagingen bij Verglazen Nederland Rotterdam 25 maart 2015

Uitdagingen bij Verglazen Nederland Rotterdam 25 maart 2015 Reggefiber Laatste Ontwikkelingen Breedband Buitengebieden Het Nieuwe Aanleggen Veiligheid Innovatie Uitdagingen bij Verglazen Nederland Rotterdam 25 maart 2015 Frank ten Berge 1 Reggefiber is marktleider.

Nadere informatie

Vrijesectorhuur: het nieuwe goud?

Vrijesectorhuur: het nieuwe goud? Vrijesectorhuur: het nieuwe goud? Frans Wittenberg en Joep Arts 22 mei 2014 Even voorstellen Economisch onderzoek- en adviesbureau Markt en financiële kant van vastgoed Wonen, commercieel vastgoed en gebiedsontwikkeling

Nadere informatie

Programma. Gebiedsontwikkeling en Waterrobuust bouwen. Achtergrond Inleiding waterrobuust bouwen Case t Duyfrak Case Alblasserdam

Programma. Gebiedsontwikkeling en Waterrobuust bouwen. Achtergrond Inleiding waterrobuust bouwen Case t Duyfrak Case Alblasserdam Gebiedsontwikkeling en Waterrobuust bouwen ir. L.A. Valkenburg ir. D.J. Biron ir. P. Ravenstijn Programma Achtergrond Inleiding waterrobuust bouwen Case t Duyfrak Case Alblasserdam Boek Waterrobuust bouwen

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Ministerie van Turfmarkt 147 Den Haag Postbus 20011 2500 EA Den Haag

Nadere informatie

op de woningmarkt Presentatie A: Het beleidsproces DSP-groep 2011 in opdracht van Stadsregio Rotterdam

op de woningmarkt Presentatie A: Het beleidsproces DSP-groep 2011 in opdracht van Stadsregio Rotterdam Kansen voor doorstroom op de woningmarkt Presentatie A: Het beleidsproces DSP-groep 2011 in opdracht van Stadsregio Rotterdam Presentatie gebruiken bij discussie verbetering doorstroom Met regiogemeenten

Nadere informatie

Planbureau voor de Leefomgeving PERSBERICHT. Bevolking daalt in kwart Nederlandse gemeenten. Nieuwe regionale bevolkingsprognoses tot 2040:

Planbureau voor de Leefomgeving PERSBERICHT. Bevolking daalt in kwart Nederlandse gemeenten. Nieuwe regionale bevolkingsprognoses tot 2040: Planbureau voor de Leefomgeving PERSBERICHT Nieuwe regionale bevolkingsprognoses tot 2040: Bevolking daalt in kwart Nederlandse gemeenten De komende dertig jaar treedt in delen van Nederland, vooral in

Nadere informatie

Bevolkingsprognose 2011-2030. Afdeling Onderzoek en Statistiek

Bevolkingsprognose 2011-2030. Afdeling Onderzoek en Statistiek Bevolkingsprognose 2011-2030 Afdeling Onderzoek en Statistiek GEMEENTE HELMOND Bevolkingsprognose 2011-2030 Onderzoek & Statistiek COLOFON Titel: Bevolkingsprognose 2011-2030 Opdrachtgever: Gemeente Helmond

Nadere informatie

De woningprijs. Brink expertmeeting. Paul de Vries, Onderzoeksinstituut OTB/TUDelft. 13 oktober 2011

De woningprijs. Brink expertmeeting. Paul de Vries, Onderzoeksinstituut OTB/TUDelft. 13 oktober 2011 De woningprijs Brink expertmeeting Paul de Vries, /TUDelft 13 oktober 2011 Delft University of Technology Challenge the future Inhoud Meten Verklaren Regionaal Nieuwbouw bestaande bouw Expertmeeting

Nadere informatie

TEN BEHOEVE VAN HOOFD AFDELING CONCEPT-RAADSVOORSTEL/-BESLUIT GEMEENTEBLAD 1994, NUMMER 210 AFDELING OWG, NUMMER 12687

TEN BEHOEVE VAN HOOFD AFDELING CONCEPT-RAADSVOORSTEL/-BESLUIT GEMEENTEBLAD 1994, NUMMER 210 AFDELING OWG, NUMMER 12687 TEN BEHOEVE VAN HOOFD AFDELING CONCEPT-RAADSVOORSTEL/-BESLUIT GEMEENTEBLAD 1994, NUMMER 210 AFDELING OWG, NUMMER 12687 IS IN DE VERGADERING VAN DE RAAD D.D. 22 november 1994 0 VASTGESTELD 0 AANGEHOUDEN

Nadere informatie

Presentatie bewoners Leerdam West

Presentatie bewoners Leerdam West Project Broekgraaf Presentatie bewoners Leerdam West maart 2012 Informatieavond West maart 2012 1 Plangebied project Broekgraaf Informatieavond West maart 2012 2 Welkom! Aanleiding: Sinds inloopavond bestemmingsplan

Nadere informatie

Activiteiten ICDuBo. Maak kennis met alle facetten van duurzaam bouwen in de hal van 2.000 m2 vol inspirerende oplossingen en voorbeelden.

Activiteiten ICDuBo. Maak kennis met alle facetten van duurzaam bouwen in de hal van 2.000 m2 vol inspirerende oplossingen en voorbeelden. Van duurzaam denken naar duurzaam doen Activiteiten ICDuBo Kenniscentrum Inspiratie: Maak kennis met alle facetten van duurzaam bouwen in de hal van 2.000 m2 vol inspirerende oplossingen en voorbeelden.

Nadere informatie

07UIT

07UIT gemeente Schiedam Aan de gemeenteraad van Schiedam Burgemeester en wethouders Postbus 1501 3100 EA SCHIEDAM Stadskantoor Stadserf 1 3112 DZ SCHIEDAM T 010 246 55 55 F 010 473 59 78 W www.schiedam.nl UW

Nadere informatie

Wonen in Schildersbuurt

Wonen in Schildersbuurt Woningvoorraad Wonen in Schildersbuurt De wijk Schildersbuurt ligt in stadsdeel 5 Centrum en heeft 31.639 inwoners. Woningvoorraad De gemeente telde op 1 januari 2016 252.508 woningen. Wijk: 29 Schildersbuurt

Nadere informatie

Mediatrainingen Engels (spreekvaardigheid) Klantgericht Resultaatgericht Sterke onderhandelaar Samenbindend

Mediatrainingen Engels (spreekvaardigheid) Klantgericht Resultaatgericht Sterke onderhandelaar Samenbindend Curriculum Vitae Naam Geboortejaar Woonplaats Opleiding Trainingen Profiel Mr. H.W. (Henk) van Heuven 1950 Rotterdam Nederlands Recht; eerste graads onderwijsbevoegdheid economie (Vrije Universiteit 1975)

Nadere informatie

Herziening Ontwikkelingskader Horeca Utrecht

Herziening Ontwikkelingskader Horeca Utrecht + Herziening Ontwikkelingskader Horeca Utrecht + Co-productie/ integraal beleid: uitgebreid proces interne en externe consultatie Alles ligt gevoelig (parallelle belangen bewoners en ondernemers vs maatschappelijk

Nadere informatie

Rapport Wat vinden Nederlanders van de Nul op de Meter woningen? PR-onderzoek in opdracht van Eneco

Rapport Wat vinden Nederlanders van de Nul op de Meter woningen? PR-onderzoek in opdracht van Eneco Rapport Wat vinden Nederlanders van de Nul op de Meter woningen? PR-onderzoek in opdracht van Eneco Project: 15083773 Datum: 22 december 2015 Inhoudsopgave 2 Onderzoeksopzet 4 Conclusies 6 Belangrijkste

Nadere informatie

De nieuwe Woonvisie. Plan van Aanpak

De nieuwe Woonvisie. Plan van Aanpak Plan van Aanpak De nieuwe Woonvisie Opsteller: Carine Roijakkers / Angelique Remijn Afdeling: Volkshuisvesting Versie/status: 1.1 Datum: 18 juni 2015 Wethouder: Piet Machielsen Afdelingshoofd: Carlo van

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF Stichting Bewonersbelangen

NIEUWSBRIEF Stichting Bewonersbelangen NIEUWSBRIEF Stichting Bewonersbelangen 1 Inhoudsopgave 2. Inhoud 3. Wie zijn wij 4. Memorandum van Overeenstemming 4. Samenstelling Bestuur DMR 5. Wij hebben Uw steun nodig 6. Mag ik mij even voorstellen.

Nadere informatie

3. Minder tevreden over het wonen

3. Minder tevreden over het wonen 3. Minder tevreden over het wonen zijn minder tevreden over hun woning en hun woonomgeving dan autochtonen. Zij wonen in kwalitatief minder goede woningen en moeten met meer mensen de beschikbare ruimte

Nadere informatie

GEMEENTE LEIDERDORP. -,r. V, \ f^_\ J TL\J7-

GEMEENTE LEIDERDORP. -,r. V, \ f^_\ J TL\J7- GEMEENTE LEIDERDORP A]d_J\g5 -,r. V, \ f^_\ J TL\J7- Leiderdorp A \. raad van Leiderdorp : 21 juli 2009 vf Vt : 2009U02041 VERZONDPN 2 2 JUL! 2009 :2. : beroep Hoogh Swieten Geachte heer/mevrouw, Naar

Nadere informatie

PARTICULIERE WOONZORGKAART

PARTICULIERE WOONZORGKAART PARTICULIERE WOONZORGKAART PARTICULIERE WOONZORGKAART Cushman & Wakefield* onderzoekt sinds 2006 de trends en ontwikkelingen in de zorgmarkt. Een actuele en relevante trend is de opkomst van particuliere

Nadere informatie

Jaarprogramma 2011. Laat zien dat uw bedrijf een competente bouwpartner is als het gaat om innovatieve duurzame oplossingen!

Jaarprogramma 2011. Laat zien dat uw bedrijf een competente bouwpartner is als het gaat om innovatieve duurzame oplossingen! Jaarprogramma 2011 Laat zien dat uw bedrijf een competente bouwpartner is als het gaat om innovatieve duurzame oplossingen! Meer dan wordt u aangeboden door het Centrum voor Innovatie van de Bouwkolom

Nadere informatie

Te koop Ontwikkelkavel(s) PRISMA / Bedrijvenschap Hoefweg. te Lansingerland

Te koop Ontwikkelkavel(s) PRISMA / Bedrijvenschap Hoefweg. te Lansingerland Te koop Ontwikkelkavel(s) PRISMA / Bedrijvenschap Hoefweg te Lansingerland Locatie Ontwikkelkavel Een deel van PRISMA Bedrijvenpark wordt ontwikkeld door de gemeente Lansingerland (Bleiswijk), in samenwerking

Nadere informatie

Civiele kracht Stem geven aan verankering. 21 januari 2010

Civiele kracht Stem geven aan verankering. 21 januari 2010 Civiele kracht Stem geven aan verankering 21 januari 2010 Verkenning: Stem geven aan verankering Opzet - Aanleiding - Centrale vraag - Uitgangspunten - Analyse - Voice nader bekeken Aanleiding Legitimiteit

Nadere informatie

DE VERBINDING Begroting bijdrage Glimina Chakor 9 november 2016

DE VERBINDING Begroting bijdrage Glimina Chakor 9 november 2016 DE VERBINDING Begroting 2017 - bijdrage Glimina Chakor 9 november 2016 Wat een dag. Hij heeft gewonnen. De aankomende vier jaar zal Donald J. Trump president van Amerika zijn. Wat voor onmogelijk werd

Nadere informatie

Aanvraaggegevens. Publiceerbare aanvraag/melding. Aanvraagnummer Uw referentiecode Ingediend op

Aanvraaggegevens. Publiceerbare aanvraag/melding. Aanvraagnummer Uw referentiecode Ingediend op Gegevens bevoegd gezag Referentienummer Datum ontvangst Formulierversie 216.3 Aanvraaggegevens Publiceerbare aanvraag/melding Aanvraagnummer 2438787 Aanvraagnaam nieuwbouw woning de Haan Uw referentiecode

Nadere informatie

28 Februari 2017 Woonvisie

28 Februari 2017 Woonvisie 28 Februari 2017 Woonvisie Actualisering Woonvisie Purmerend Milou van Putten Oude visie ( uit 2012) Een aansprekende woningvoorraad Iedereen op zijn plek, vooral qua betaalbaarheid. Een prettige woonomgeving.

Nadere informatie

De wooncoöperatie. inzichten uit onderzoek en praktijk. Tineke Lupi, Projectleider wonen

De wooncoöperatie. inzichten uit onderzoek en praktijk. Tineke Lupi, Projectleider wonen De wooncoöperatie inzichten uit onderzoek en praktijk Tineke Lupi, Projectleider wonen Wat is een wooncoöperatie? Platform31: Vereniging met als doel het exploiteren en/of beheren van woningen voor de

Nadere informatie

Betaalbaar particulier opdrachtgeverschap

Betaalbaar particulier opdrachtgeverschap Betaalbaar particulier opdrachtgeverschap Expertteam Eigenbouw in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Eigenbouw is ook haalbaar voor starters Ook starters op de woningmarkt

Nadere informatie

Deelrapport Hoogwater? Vrije Weg! Toeritten A12 toerit 14, Woerden. 1 Deelrapport toerit Woerden (14 A2)

Deelrapport Hoogwater? Vrije Weg! Toeritten A12 toerit 14, Woerden. 1 Deelrapport toerit Woerden (14 A2) Deelrapport Hoogwater? Vrije Weg! Toeritten A12 toerit 14, Woerden 1 Deelrapport toerit Woerden (14 A2) Het project Hoogwater? Vrije weg! van de innovatieprogramma s Wegen naar de Toekomst en waterinnovatie

Nadere informatie

Trendstudie IV 2015: De twee-onder-één-kapwoning in de Metropoolregio Eindhoven

Trendstudie IV 2015: De twee-onder-één-kapwoning in de Metropoolregio Eindhoven Trendstudie IV 2015: De twee-onder-één-kapwoning in de Metropoolregio Eindhoven De komende maanden zullen een zestal trendstudies verschijnen om meer inzicht te krijgen in het functioneren van de regionale

Nadere informatie

De gids (gelden) Het verkleinen van (sociaal-economische) Gezondheidsverschillen in wijken: Wat helpt? Wat helpt minder? Wat helpt niet?

De gids (gelden) Het verkleinen van (sociaal-economische) Gezondheidsverschillen in wijken: Wat helpt? Wat helpt minder? Wat helpt niet? De gids (gelden) Het verkleinen van (sociaal-economische) Gezondheidsverschillen in wijken: Wat helpt? Wat helpt minder? Wat helpt niet? Utrecht, 11 december 2014 1 Gids (gelden) Wie werd en wordt waar

Nadere informatie

Zalmhaventoren. Technische. informatiebijeenkomst. verkeer en parkeren. Roel van Rijthoven Verkeersmodelspecialist Verkeer en Vervoer

Zalmhaventoren. Technische. informatiebijeenkomst. verkeer en parkeren. Roel van Rijthoven Verkeersmodelspecialist Verkeer en Vervoer Technische informatiebijeenkomst Zalmhaventoren verkeer en parkeren Roel van Rijthoven Verkeersmodelspecialist Verkeer en Vervoer 23-6-2016 Index Verkeersstromen en verkeersafwikkeling - Inleiding verkeersmodel

Nadere informatie

Alleen ter besluitvorming door het College Actief informeren van de Raad. Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp Erfpacht in crisistijd.

Alleen ter besluitvorming door het College Actief informeren van de Raad. Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp Erfpacht in crisistijd. Openbaar Onderwerp Erfpacht in crisistijd Programma / Programmanummer Grondbeleid / 1032 BW-nummer Portefeuillehouder H. Kunst en J. van der Meer Samenvatting De economische crisis heeft er onder andere

Nadere informatie

gemeente Eindhoven InitiatiefvoorstelHoorzitting woningsplitsing en kamerbewoning

gemeente Eindhoven InitiatiefvoorstelHoorzitting woningsplitsing en kamerbewoning gemeente Eindhoven Griffie gemeenteraad Raadsnummer 11R4247 Inboeknummer Dossiernummer InitiatiefvoorstelHoorzitting woningsplitsing en kamerbewoning Inleiding De vele negatieve signalen die uit de stad

Nadere informatie

Woningwet op weg: Workshop corporatiefinanciën 17 september 2015. Zwolle

Woningwet op weg: Workshop corporatiefinanciën 17 september 2015. Zwolle Woningwet op weg: Workshop corporatiefinanciën 17 september 2015 Zwolle Gabriël de Groot Senior adviseur BNG Advies 17 september 2015 BNG Advies ondersteunt haar cliënten bij het maken van afwegingen bij

Nadere informatie

Wonen. Woningvoorraad. De buurt Nieuw Waldeck ligt in stadsdeel 1 Loosduinen en heeft inwoners.

Wonen. Woningvoorraad. De buurt Nieuw Waldeck ligt in stadsdeel 1 Loosduinen en heeft inwoners. Wonen De buurt Nieuw Waldeck ligt in stadsdeel 1 Loosduinen en heeft 7.055 inwoners. Woningvoorraad De gemeente telde op 1 januari 2011 237.789 woningen, Buurt: 40 Nieuw Waldeck telde op dat moment 3.232

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Woningbouw in de Utrechtse Heuvelrug. 30 maart 2015

Woningbouw in de Utrechtse Heuvelrug. 30 maart 2015 Woningbouw in de Utrechtse Heuvelrug 30 maart 2015 Inhoudsopgave Voorgeschiedenis Actuele situatie woningbouw Projecten in vertraging en uitvoering Toelichting op projecten in de dorpen Mogelijkheden,

Nadere informatie

Bouw samen woningen aan het groene hart van Oranjeburgh Collectief Particulier Opdrachtgeverschap Anna van Saksenstraat

Bouw samen woningen aan het groene hart van Oranjeburgh Collectief Particulier Opdrachtgeverschap Anna van Saksenstraat Bouw samen woningen aan het groene hart van Oranjeburgh Collectief Particulier Opdrachtgeverschap Anna van Saksenstraat Oranjeburgh Royaal ROYAAL WONEN wonen OP op EIGEN eigen KAVEL kavel Ontwerp de buitenkant

Nadere informatie

CV Jacqueline Heerema (Den Haag, 1958) Conceptueel kunstenaar, urban curator, initiatiefnemer www.jacquelineheerema.nl info@jacquelineheerema.

CV Jacqueline Heerema (Den Haag, 1958) Conceptueel kunstenaar, urban curator, initiatiefnemer www.jacquelineheerema.nl info@jacquelineheerema. 1 CVJacquelineHeerema(DenHaag,1958) Conceptueelkunstenaar,urbancurator,initiatiefnemer www.jacquelineheerema.nl info@jacquelineheerema.nl Opleiding Kunstenaarsinitiatieven (Gast)curator Publicaties Onderzoeken/opdrachten

Nadere informatie

ANBO THEMA-ONTBIJT. Wonen. Dinsdag 7 oktober 2014, Sociëteit De Witte, Den Haag

ANBO THEMA-ONTBIJT. Wonen. Dinsdag 7 oktober 2014, Sociëteit De Witte, Den Haag ANBO THEMA-ONTBIJT Wonen Dinsdag 7 oktober 2014, Sociëteit De Witte, Den Haag Impressie van het Woonontbijt van ANBO. Op 7 oktober heeft ANBO in de Sociëteit de Witte in Den Haag een ontbijt georganiseerd,

Nadere informatie

Samenvatting voorlichtingsbijeenkomst Nieuwbouwcoach Vereniging Eigen Huis datum: 13 mei2008 plaats: De Weide Wereld te Vleuten

Samenvatting voorlichtingsbijeenkomst Nieuwbouwcoach Vereniging Eigen Huis datum: 13 mei2008 plaats: De Weide Wereld te Vleuten Samenvatting voorlichtingsbijeenkomst Nieuwbouwcoach Vereniging Eigen Huis datum: 13 mei2008 plaats: De Weide Wereld te Vleuten De presentatie werd gehouden door Manon van Essen van de VEH. Als voorlichtster

Nadere informatie

Kernboodschappen Woningcorporaties Nederland dicht bij huis

Kernboodschappen Woningcorporaties Nederland dicht bij huis Kernboodschappen Woningcorporaties Nederland dicht bij huis Oktober 2014 Thema 1 Goed wonen en een goede dienstverlening We vinden het in Nederland normaal dat iedereen goed kan wonen. Maar niet iedereen

Nadere informatie

RESULTATEN 2016

RESULTATEN 2016 DOELGROEPEN Inclusief de nieuwbouw verhuren wij in 2016 minimaal 225 huurwoningen. Gelukt door een combinatie van nieuwbouw en lokaal maatwerk o.a. gericht op doorstroom: 242 verhuringen. 70% van onze

Nadere informatie

M3H Werkwijzer Het bouwen

M3H Werkwijzer Het bouwen M3H Werkwijzer Het bouwen 1/7 Het bouwen M3H ontwerpt en bouwt al zeventien jaar in opdracht van woningcorporaties, ontwikkelende partijen en particulieren. M3H ontwerpt en begeleidt het gehele ontwerp-

Nadere informatie

$ % $ # &'' ( ) &!'&! * +) &!'&!,, & # & -. / 0 1 1 * 2. -.! "!#

$ % $ # &'' ( ) &!'&! * +) &!'&!,, & # & -. / 0 1 1 * 2. -.! !# $%$ #&''( )&!'&!*+)&!'&!,,& #& -./ 011 *2.-. "!#! ! (31-.1 41 51 /.( 1131 ( 31 $3 6 36 1 31 0* 34*17 3 1,*/8,/$9. 6 1 3 3 * : 1 1 3 /,/$& ;3*/33 131(1 1 ( 7 6 3 / 1 1 3 (31$/ (/)1-.-7 16 3 6 6 3 11

Nadere informatie

De belangrijkste prijseffecten vinden plaats binnen 250 meter van de investeringslocatie.

De belangrijkste prijseffecten vinden plaats binnen 250 meter van de investeringslocatie. Er is de afgelopen decennia fors geïnvesteerd in zogenoemde krachtwijken. De investeringen waren vooral gericht op het verbeteren van de socialewoningvoorraad. Als het krachtwijkenbeleid tot aantrekkelijker

Nadere informatie

Synorga Elektrotechniek. Service & Onderhoud. Dagelijks onderhoud aan 100.000 wooneenheden

Synorga Elektrotechniek. Service & Onderhoud. Dagelijks onderhoud aan 100.000 wooneenheden Synorga Elektrotechniek Service & Onderhoud Dagelijks onderhoud aan 100.000 wooneenheden Service Totaalonderhoud woninginstallaties Collectief onderhoud Planmatig onderhoud Totaalonderhoud collectieve

Nadere informatie

ACTIVITEITEN AMSTERDAM

ACTIVITEITEN AMSTERDAM ACTIVITEITEN AMSTERDAM Woningbezit naar woningtype Eengezinswoning Galerijflat Portiekflat Beneden-/ bovenwoning Totaal 1.476 2.368 14.337 593 18.774 Woningbezit naar huurprijscategorieën AMSTERDAM totaal

Nadere informatie

Halfjaarcijfers Renovatie interieur hotel The Grand, Amsterdam

Halfjaarcijfers Renovatie interieur hotel The Grand, Amsterdam Halfjaarcijfers 2010 Renovatie interieur hotel The Grand, Amsterdam 16 juli 2010 2010: Resultaten op schema EBIT 6 miljoen + 2 miljoen Marge 1,0 % + 0,3% Orderportefeuille 1,7 miljard Handhaving prognose

Nadere informatie

Uw brief van Ons kenmerk Contactpersoon Zoetermeer WO/BS/2001/ maart 2001

Uw brief van Ons kenmerk Contactpersoon Zoetermeer WO/BS/2001/ maart 2001 OC enw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschappen Europaweg 4 Postbus 25000 2700 LZ Zoetermeer Telefoon (079)

Nadere informatie

Stadsdeel Centrum. Wijkprogramma ARCHIPELBUURT / WILLEMSPARK BINNENSTAD ZEEHELDENKWARTIER HET OUDE CENTRUM RIVIERENBUURT KORTENBOS

Stadsdeel Centrum. Wijkprogramma ARCHIPELBUURT / WILLEMSPARK BINNENSTAD ZEEHELDENKWARTIER HET OUDE CENTRUM RIVIERENBUURT KORTENBOS Wijkprogramma 2016-2019 Stadsdeel Centrum ARCHIPELBUURT / WILLEMSPARK ZEEHELDENKWARTIER BINNENSTAD HET OUDE CENTRUM RIVIERENBUURT KORTENBOS STATIONSBUURT SCHILDERSWIJK TRANSVAAL, GROENTE- EN FRUITMARKT

Nadere informatie

Bouwen aan beloften. Woningbouwvereniging Alkemade. Bezoekadres De Lasso GV Roelofarendsveen. Postadres Postbus AD Roelofarendsveen

Bouwen aan beloften. Woningbouwvereniging Alkemade. Bezoekadres De Lasso GV Roelofarendsveen. Postadres Postbus AD Roelofarendsveen Bouwen aan beloften Woningbouwvereniging Alkemade Bezoekadres De Lasso 1 2371 GV Roelofarendsveen Postadres Postbus 150 2370 AD Roelofarendsveen T 071 331 50 00 F 071 331 71 44 www.wbv-alkemade.nl algemeen@wbv-alkemade.nl

Nadere informatie

Stedelijke distributie het opzoeken van de randen

Stedelijke distributie het opzoeken van de randen Stedelijke distributie het opzoeken van de randen EVO Bedrijfsadvies Ton Mooren Easy Fairs 7 & 8 april 2010 Stedelijke distributie Nijmegen start nieuw duurzaam distributie-initiatief (25-3) Amsterdam

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Woonambities de kern van de regionale woonagenda Holland Rijnland 2014 samengevat

Woonambities de kern van de regionale woonagenda Holland Rijnland 2014 samengevat Bijlage 1 In Holland Rijnland werken samen: Alphen aan den Rijn, Hillegom, Kaag en Braassem, Katwijk, Leiden, Leiderdorp, Lisse, Nieuwkoop, Noordwijk, Noordwijkerhout, Oegstgeest, Teylingen, Voorschoten

Nadere informatie

Dienst Stadsontwikkeling afdeling Ruimtelijke Plannen. Extra toelichting op het beeldkwaliteitplan KLOOSTERBOS

Dienst Stadsontwikkeling afdeling Ruimtelijke Plannen. Extra toelichting op het beeldkwaliteitplan KLOOSTERBOS Dienst Stadsontwikkeling afdeling Ruimtelijke Plannen Extra toelichting op het beeldkwaliteitplan KLOOSTERBOS INLEIDING In 2006 is het uitwerkingsplan Kloosterbos in procedure gegaan. Hiermee werd het

Nadere informatie

Dialoogsessie De bestuurder in een nieuw krachtenveld: van koning naar loper?

Dialoogsessie De bestuurder in een nieuw krachtenveld: van koning naar loper? Dialoogsessie De bestuurder in een nieuw krachtenveld: van koning naar loper? Datum: woensdagmiddag 10 juni 2015 Tijd: 13.00 16.30 uur Locatie: Villa Augustus, Oranjelaan 7, 3311 DH Dordrecht Aantal deelnemers:

Nadere informatie

voorkomt schooluitval en afstand tot de arbeidsmarkt voorkomt jeugdwerkloosheid en uitkeringsafhankelijkheid

voorkomt schooluitval en afstand tot de arbeidsmarkt voorkomt jeugdwerkloosheid en uitkeringsafhankelijkheid voorkomt schooluitval en afstand tot de arbeidsmarkt voorkomt jeugdwerkloosheid en uitkeringsafhankelijkheid biedt jongeren Entreeopleiding- / Startkwalificatie biedt leerwerk-trajecten, stages en baangaranties;

Nadere informatie

KNHM afdeling Zuid-Holland

KNHM afdeling Zuid-Holland FOTO: GERHARD VAN ROON / HOLLANDSE HOOGTE KNHM afdeling Zuid-Holland Koninklijke Nederlandsche Heidemaatschappij (KNHM) ondersteunt bewoners die hun buurt, wijk of streek willen verbeteren. We helpen bijvoorbeeld

Nadere informatie

Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte

Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte Stap 1 van de Ladder voor Duurzame Verstedelijking schrijft voor dat een stedelijke ontwikkeling past binnen de regionale behoefte. Provincie

Nadere informatie

Onderzoeksflits. Atlas voor gemeenten 2015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht. IB Onderzoek, 29 mei 2015. Utrecht.nl/onderzoek

Onderzoeksflits. Atlas voor gemeenten 2015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht. IB Onderzoek, 29 mei 2015. Utrecht.nl/onderzoek Onderzoeksflits Atlas voor gemeenten 015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht IB Onderzoek, 9 mei 015 Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 86 1350 onderzoek@utrecht.nl

Nadere informatie

Hout laat je huis leven WELKOM

Hout laat je huis leven WELKOM Hout laat je huis leven WELKOM Hout laat je huis leven Programma 15:00u Welkom 15:10u Belang van de particuliere consument 15:30u Strategie en aanpak van de campagne 16:00u Financiering, uitvoering en

Nadere informatie

situatie opzuid Amsterdam, 2014

situatie opzuid Amsterdam, 2014 situatie opzuid Amsterdam, 2014 Het plan OpZuid is gelegen tussen de Gershwinlaan en de Boelelaan in Amsterdam, en vormt een onderdeel van de grootschalige ontwikkelingen aan de Zuidas. Binnen de zakelijke

Nadere informatie

Wijkontwikkelingsplan Transvaal, Den Haag. Bezoek projectorganisatie Leon, Nicaragua 26 september 2006 Presentatie Willem Sulsters

Wijkontwikkelingsplan Transvaal, Den Haag. Bezoek projectorganisatie Leon, Nicaragua 26 september 2006 Presentatie Willem Sulsters Wijkontwikkelingsplan Transvaal, Den Haag Bezoek projectorganisatie Leon, Nicaragua 26 september 2006 Presentatie Willem Sulsters Inhoud Stedelijke Ontwikkeling Den Haag Wijkplan Transvaal Ontwikkelingsplan

Nadere informatie

HYPOTHEEK INDEX 4E KWARTAAL 2016

HYPOTHEEK INDEX 4E KWARTAAL 2016 HYPOTHEEK INDEX 4E KWARTAAL 2016 De Hypotheek Index geeft ieder kwartaal inzicht in het consumentengedrag op het gebied van hypotheken. De kerncijfers zijn afkomstig van De Hypotheker, de grootste onafhankelijke

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma PvdA Feijenoord

Verkiezingsprogramma PvdA Feijenoord Verkiezingsprogramma PvdA Feijenoord Vrijheid, democratie, rechtvaardigheid, duurzaamheid en solidariteit. Dat zijn de idealen van de Partij van de Arbeid. Wij staan voor een spreiding van kennis, macht

Nadere informatie

Geachte Voorzitter, Eigenbouw als kwalitatieve bijdrage aan de woningmarkt

Geachte Voorzitter, Eigenbouw als kwalitatieve bijdrage aan de woningmarkt > Retouradres Postbus 30941 2500 GX Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Rijnstraat 8 Postbus 30941 2500 GX Den Haag www.vrom.nl Betreft Expertteam

Nadere informatie