DOMEIN(ZORGVOOR)WONEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DOMEIN(ZORGVOOR)WONEN"

Transcriptie

1 DOMEIN(ZORGVOOR)WONEN NATIONAALARCHIEF DATUM:februari2011 AUTEURS:ONDERZOEKSTEAMTRENDANALYSE

2 Inleiding...4 Trend1:Toenemendewoningbehoefte...7 Trend2:Toenemendewoondifferentiatie...9 Trend3:Veranderingenindewoonlocatiekeuze...14 Trend4:Toenamevandekostenvanwonen...19 Trend5:Verschuivingvandeoverheidssubsidiëring...21 Trend6:Verzelfstandigingwoningcorporaties...23 Trend7:Inhoudelijkeenbestuurlijkeveranderingenvanderuimtelijkeordening m.b.t.woningbouw...25 Trend8:Vanstads'naarstedelijkevernieuwing...31 Trend9:Veranderingeninkwaliteitvanwoningbouwenwoningen...34 Trend10:Opkomstenneergangvandekraakbeweging...38 Trend11:Intensiveringenafschaffingvanhetwoonwagenbeleid...41 Hotspot1:GifinLekkerkerk(1979'1980)...44 Hotspot2:Kroningsrellen(1980)...47 Hotspot3:ParlementaireEnquêteBouwsubsidies(1986'1988)...49 Bijlage1:Literatuurlijst...52 Bijlage2:CV sexperts...57 Bijlage3:TrendsenhotspotsDomeinGezondheid...58 Bijlage4:TrendsenhotspotsdomeinVeiligheid...59 Bijlage5:TrendsenhotspotsDomeinWelzijn...61 Bijlage6:TrendsenhotspotsDomeinRecht

3 DezetweedeconceptrapportageWonenbevatdeelftrendsendriehotspotsdiehet onderzoeksteambinnenhetdomeinwonenheeftgeïdentificeerd.hetdomeinwonen omvatinsterkemateelkaaroverlappendeenaanelkaargerelateerdeontwikkelingen. Aaneennadereindelinginsubdomeinenbleekindeloopvanhetonderzoekgeen behoeftetebestaan. 1 Dezeconceptrapportageisnognietvolledigindiezin,datindeloopvanhetonderzoek naardeanderedomeinenwaarschijnlijknoganderetrendsenhotspotszullenworden geïdentificeerdophetgebiedvanwonen.datgeldtinelkgevalvoordetrends betreffendemigratie,dewoningbouwenwoninginrichting,maarwijsluitennietuitdat ookbijhetonderzoeknaaranderedomeinennogtrendsen/ofhotspotsworden geïdentificeerddierelevantzijnvoorhetdomeinwonen.dezezullenonderdiedomeinen wordenbeschreven,entezijnertijdalsnogwordentoegevoegdaandeeindrapportage Wonen. IndeloopvandeverschillendeonderzoekenbinnenhetprojectMaatschappelijke Trendanalyse1976A2005isbeslotendetrendsbetreffendemigratieineenlaterstadium gecoördineerdtebehandelen,zodatzeinsamenhangkunnenwordenbeschreven. Tijdenshetonderzoekisvastgestelddatdesectorwoningbouw(de bouwers )beterkan wordenbehandeldalsonderdeelvandehelebouwsector.geziendeeconomische importantieendebijzonderewijzewaaropdezesectormetveranderingeninde conjunctuurverbondenis,zaldezeaanbodkomeninhetdomeineconomie.vantevoren wasreedsvastgestelddatdebinnenkantvanhetwonen(inrichtinge.d.)ompraktische redenenbeterkanwordenmeegenomeninhetonderzoeknaarhetdomeinleefstijl, CultuurenMentaliteit.Debuitenkantvandewoningen,ofteweldearchitectuurervan,is alszodanigwelbenoemd(trend3),maaropditgebiedzijngeendominante ontwikkelingenwaargenomen,behalveopmetaniveau(hoogbouwvs.laagbouw). Wellichtzullenophetgebiedvanarchitectuurinhetalgemeennogontwikkelingenals trendwordengeïdentificeerdbijhetonderzoeknaarhetdomeinleefstijl,cultuuren Mentaliteit.HetonderwerpRuimtelijkeOrdeningwordthierbehandeldvoorzoverhet directbetrekkingheeftopwoningbouw. Devolgendetrendswordenbehandeld: 1. Toenemendewoningbehoeftealsgevolgvanbevolkingsgroeien huishoudensverdunning 2. Toenemendedifferentiatievanhetsoortwoningenenwoonvormenalsgevolgvan veranderendewoonbehoeften 3. Veranderingenindewoonlocatiekeuze 4. Toenamevandekostenvanwonenvoorkopersenhuurders 5. Verschuivingvandeoverheidssubsidiëringvanbouwennaarhurenenkopen 6. Verzelfstandigingvandewoningcorporaties 7. Inhoudelijkeenbestuurlijkeveranderingenvandeinzetensturingdoor rijksoverheid,provinciesengemeentenopderuimtelijkeordeningm.b.t. woningbouw 8. Toenemendeaandachtvoorstadsvernieuwing/stedelijkevernieuwing 9. Veranderingeninhetaansturenenbewakenvandekwaliteitvanwoningenen woningbouw:vancentralesturingnaarmarktsturing 10. Opkomstenneergangvandekraakbeweging 11. Intensiveringenafschaffingvanhetwoonwagenbeleid 1 IndeoorspronkelijkedoorhetNAaangegevenstramienwordtWonenonderverdeeldinhuizen, steden,dorpenenwijken.dezeindelingbleekopbasisvanhetscpamateriaalweinig werkbaar. 3

4 4 Hotspotszijn: 1. GifschandaalLekkerkerk(1979A1980) 2. Kroningsrellen(1980) 3. ParlementaireEnquêteBouwsubsidies(1986A1988) IneersteaanzetwarenookalsconceptAtrendsbenoemd: - Toenemenderolvangemeentenbijwoningbouw - Veranderingbijopdrachtgeversvoorwoningbouw Dezetrendsblekengeenapartetrendsalszodanigtezijn,maardeelaspectenvantrends 7en9.Omdieredenzijndegemeentenenopdrachtgeversonderdietrendsbeschreven enalsapartetrendskomentevervallen. Ookbijdehotspotshebbenveranderingenplaatsgevonden.Deeerderbenoemde conceptahotspot Betonrot isopgenomenindetrendm.b.t.kwaliteitvanwoningen,de krakersrellenhebbendeeigenlijkenaamkroningsoproergekregenenhetparlementair onderzoekstichtingwoningbeheerlimburgisvervangendoordebelangrijker ParlementaireEnquêteBouwsubsidies.DeBrandinhetHaagsedaklozenpension(1992) bleekgeenhotspotophetdomeinwonenmaariswelalshotspotbeschreveninhet domeinwelzijn. Hetkaraktervanhetdomeiniszodanigdatveelontwikkelingenverwevenzijn.Omdatde trendsuiteindelijklosvanelkaargelezenmoetenkunnenworden,washetnoodzakelijk dateenaantalontwikkelingeninmeerderetrendsterugkeert.enkeletrendbeschrijvingen zijnhierdoorookietslijvigergewordendanhetonderzoeksaformataangeeft. BinnenhetdomeinWonenwarenmetnamedemetatrendsIndividualiseringen Verzakelijkingopvallendaanwezig.Deinvloedvanindividualiseringisterugtezieninde veranderdewoonbehoeftenvannederlanders,quawoonsituatie,soortwoning,kwaliteit vandewoningenlocatievandewoning(trends1a3,7en9).deverzakelijkingisterug tezienindevoortdurendepogingenomdeoverheidsuitgaventebeperkenende doelmatigheidendedoeltreffendheidvanhetoverheidsbeleidtevergroten. Marktwerking,privatisering,liberalisering,juridiseringenschaalvergrotingzijnintrends 4totenmet11steedsweerterugkerendeuitingenhiervan.! Bijditdomeinkonbreedgebruikgemaaktwordenvandeverschillenderapportenvan hetscp,zowelbijhetopsporenvantrendsalsbijgebruikalsliteratuur.ookkondenwij gebruikmakenvanexpertisebijhetscpindepersoonvanvicveldheer,afdelingshoofd vandeonderzoeksgroepwonen,leefbaarheid&veiligheidvanhetscp. Eenuitzonderinghieropbetrofdemeertechnischekantenvandewoningbouw.Daarover wasbijhetscpmaarfragmentarischinformatievoorhanden.debeschikbaarheidvan aanvullendeliteratuurverschildeverderpertrend.literatuurmetbetrekkingtothet beleidwasvoldoendeaanwezig.inhetalgemeenwas vaaktamelijkspecialistische vakliteratuurwelbeschikbaar.inenkelegevallenwerdineenspecialistischwerkeenkort historischoverzichtgegeven,maarhistorischeonderzoekspublicatiesoverdeperiode ontbrakenveelal.Aanvullendisgebruikgemaaktvanverschillendewebsites overhistorischegebeurtenissenenvanpartijendieophetdomeinactiefzijn. Alvrijvergaandehetonderzoekwerdduidelijkdaterbehoeftewasaanaanvullende informatieuithetveld,inhetbijzondervankopers,huurdersenverhuurders.met expertsopditgebiedkondenpasineenlaatstadiumafsprakenwordengemaakt. UiteindelijkisgesprokenmetdeheerBobMaas,seniorbeleidsmedewerkerbijde VerenigingEigenHuisendeheerErikWilke,adjunctAdirecteurbijAedes,de brancheverenigingvandewoningcorporaties.hierdoorbleefalleeneen blindevlek

5 bestaanvoordehuurders.opdevalreepkonalsnogindezelacunewordenvoorzien doordatdewoningbondzovriendelijkwasomversvandeperseenboekoverzijn geschiedenistoetesturen. # Vanhetconceptrapportiseeneersteversievan15november2010gevalideerddoorde heervicveldheer.deheerh.priemus,emeritushoogleraarsysteeminnovatie RuimtelijkeOrdeningaandeTUDelft,heeftdeconceptrapportagevoorzienvan commentaarendezegevalideerd.zijncommentaarvormdeaanleidingomhetrapportop eenaantalpuntenaantescherpeneneentrendtoetevoegenm.b.t.de verzelfstandigingvandewoningcorporaties.deherenbobmaasenerikwilkezijn gevraagddietrendstevalideren,waarvoorzijalsexpertzijngeraadpleegd. 5

6 - Individualisering Toenemendewoningbehoeftealsgevolgvanbevolkingsgroeienhuishoudensverdunning - Trend:Toenemendedifferentiatievanhetsoortwoningenenwoonvormenalsgevolg vanveranderendewoonbehoeften - Trend:Veranderingenindewoonlocatiekeuze - Trend:Inhoudelijkeenbestuurlijkeveranderingenvandeinzetensturingdoor rijksoverheid,provinciesengemeentenopderuimtelijkeordeningm.b.t. woningbouw - Trend:Opkomstenneergangvandekraakbeweging - Trend:Intensiveringenafschaffingvanhetwoonwagenbeleid - Hotspot:Kroningsrellen(1980) $ Na1945 na2005 %&'$ Tussen1975en2005groeidedeNederlandsebevolkingvan13,6tot16,3miljoen personen,eentoenamevanbijna20procent.[scp1998:73a77,504;cbs2010]het aantalhuishoudensgroeideechternogsterker:vanruim4,5miljoentotbijna7,1 miljoen,eenstijgingvanruim54procent.dezeveelgroteregroeiwerdveroorzaakt doordatdehuishoudensuitsteedsminderpersonengingenbestaan:degemiddelde huishoudensomvangdaaldevan2,95personenin1975tot2,42in1990en2,27in2005. [SCP1998:504;CBS2010] Oorzakenvoordezehuishoudensverdunningwarendegroeivanhetaantal alleenstaandenenontgroeningvandebevolking.indeperiode1975a1995namhet aandeeljongerentot20jaar(dieinhetalgemeennogbijdeouderswonen)metbijna eenderdeafvan34,2%tot24,4%,waarnahetstabiliseerde.bovendiengingenjongeren diehetouderlijkhuisverlieten,vakeralsalleenstaandezelfstandigwonen:inhetbegin vandejarenzeventiggoldditnogvoor27%vandejongeren,inhetbeginvandejaren negentigwasditgestegentot55%.doordatstellensteedslatergingensamenwonenof trouwenenhetaantalscheidingensteeg,groeideookinandereleeftijdsgroepenhet aantalalleenstaanden.intotaalverdrievoudigdehetbijna:vancirca totruim 2,4miljoen.Hetaandeeleenpersoonshuishoudenssteegdaardoorvan19,4%in1975tot 34,5%in2005.[SCP1998:504A505,512A513;CBS2010] Doordestijgingvanhetaantalhuishoudenssteegookdewoningbehoeftevande Nederlandsebevolking.Aanvankelijkbleefhetaantalwoningenhierbijachter,maarinde loopvandejarennegentigleekhetwoningtekortdefinitiefopgelost.dewoonagendavan hetministerievanvromvoorbeginjaren2000richttezichvooralopdekwaliteitvan wonenendebetaalbaarheid.doorstagnerendewoningbouwliephetwoningtekortechter weerop,waardoordeoverheidweerdenadruklegdeopdevoortgangvandenieuwbouw endebeschikbaarheidvanwoningen.[scp2005:264] % - MinisterievanVolkshuisvesting,RuimtelijkeOrdeningenMilieuentaakvoorgangers - SociaalenCultureelPlanbureau,Sociaalencultureelrapport jaarsociale verandering(denhaag1998). 6

7 - SociaalenCultureelPlanbureau,DesocialestaatvanNederland2005(DenHaag 2005). - CentraalBureauvoordeStatistiek, Kerncijfers NL/menu/cijfers/kerncijfers/default.htm(laatstgeraadpleegd30A09A2010). 7

8 - Individualisering Toenemendedifferentiatievanhetsoortwoningenenwoonvormenalsgevolgvan veranderendewoonbehoeften - Trend:Toenemendewoningbehoeftealsgevolgvanbevolkingsgroeien huishoudensverdunning - Trend:Veranderingenindewoonlocatiekeuze - Trend:Toenamevandekostenvanwonenvoorkopersenhuurders - Trend:Inhoudelijkeenbestuurlijkeveranderingenvandeinzetensturingdoor rijksoverheid,provinciesengemeentenopderuimtelijkeordeningm.b.t. woningbouw - Trend:Toenemendeaandachtvoorstadsvernieuwing/stedelijkevernieuwing - TrendDomeinGezondheid:Hetintoenemendemateaanbiedenvansemimurale, extramuraleentransmuralezorgbuitendemurenvaneenintramuraleinstelling, bijvoorbeeldindeeigenwoningofinkleinschaligewoonvormen $ Na1945 na2005 %&'$ NadeTweedeWereldoorlognamdewoningbehoeftedusdanigsterktoe,datdaar nauwelijkstegenoptebouwenviel.nogbijdelandelijkeverkiezingenvan1967werdde woningnooddoordekiezersalshetopéénnabelangrijksteprobleemgezien,nade werkloosheid.indenaoorlogsewoningbouwlaghierdoordenadrukvooralopkwantiteit. Flatwoningenhaddendanookdevoorkeurvandeoverheidenvooralindetweedehelft vandejarenzestigwerdveelhoogbouwgeproduceerd.dekwaliteitvandewoningen hadveelminderaandacht.denadruklagopsoberewoningbouwingroteaantallenen mededoorstrengecontrolevanhetrijkopdekostenwerdenveelkleinewoningen,zoals kleineportiekwoningenenduplexwoningen,gebouwd hoewelalin1963bleekdateen grotemeerderheidvandenederlandsebevolkingliefstineeneengezinswoningzouwillen wonen,endievoorkeursindsdiennauwelijksisveranderd.pasaanheteindevande jarenzestigkwamer,onderdrukvandeinzettendesuburbanisatieenerzijdsen toenemendeprotestenvanonderanderearchitectentegendeabsolutevoorrangvoor kwantiteittegendelaagstekostenanderzijds,meeraandachtvoordekwaliteitvande woningenendewoonomgeving,maardatwasvoordemassalehoogbouwprogramma s altelaat.[vandercammen,2008:203;scp1998:501a502] Indejarenzeventigkwamermeeraandachtvoordifferentiatieindewoningbouwals gevolgvandeproblemenmetdeverhuurbaarheidvandehoogbouwflatsenhetoordeel vandebewoners.bovendienwerdenhuishoudenssteedsgedifferentieerdervan samenstelling:erblekenmeersoortenhuishoudenstebestaandanhetgezinmettwee kinderen.daarnaastnamdewelvaarttoe,waardoordevraagnaarbetereengrotere woningengroeide.[scp,1998:502,529a530;devreeze,1993:340;brandsen,1999: 174]. DewoningkwaliteitwerdlangetijddoordesubsidievoorwaardenendetoetsingsprijsA methodiekvandeoverheidbepaald.eengrootdeelvandenieuwbouwvondplaatsmet overheidssubsidie.indezogenaamde Voorschriftenenwenken werdenminimumaen maximumakwaliteitseisenvastgelegd.doordatdezeeisenincombinatiemetde toetsingsprijsrigidewerdentoegepast,gavendeminimumeisenvandevoorschriftenen wenkentegelijkertijdookdemaximumkwaliteitaan.in1984werdendevoorschriftenen 8

9 9 wenkenafgeschaftalssubsidievoorwaarde.in1992tradhetbouwbesluitinwerking, waarinalleenminimaleeisenwerdengesteldaanderuimteindewoningendeindeling ervanvrijwelvolledigwerdvrijgelaten.aandevoorzieningenindewoning,zoalssanitair, isolatie,binnenklimaatenlaterooktoegankelijkheidenduurzaamheid,werdenwelhoge eisengesteld.hiermeewerddekwaliteitvaneengrootdeelvandenieuwbouwniet langervolledigdoordeoverheidgestuurd,maarbinnendoordeoverheidgestelde randvoorwaardendoordemarktbepaald.[scp,1998:529a531] Nietalleendewoningkwaliteitwerdgedifferentieerder,ookdewoningenzelf.De voorkeurvooreeneengezinswoningbleefonveranderdgroot,ondankseendalingvanhet aantalgezinnenmetkinderen.dewoningvoorkeurenvanparenzonderkinderenzijn namelijksteedsmeergaanlijkenopdievangezinnenmetkinderen.[scp,1998:506a 507]Quauiterlijkenindelingvanwoningenontstondsteedsmeerdifferentiatie,mede alsgevolgvanhetparticulieropdrachtgeverschap,hoewelhetaantalwoningendatop dezemaniertotstandkwamvooralsnogbeperktbleef.welsprakdeoverheidin2002het voornemenuitomhetaantalinparticulieropdrachtgeverschapgebouwdewoningenop termijntevergrotentoteenderdevandenieuwtebouwenwoningen,hoeweldatinde praktijknognietwerdgehaald.[beleidsnotavrom,2000:88] Naastdeeengezinswoningenendeappartementeninflatgebouwendedenooknieuwe soortenwoningenhunintrede.zokregensteedsvakeroudemonumentalepanden,zoals kerken,pakhuizen,watertorens,ziekenhuizenenloodsen,eennieuwebestemming doordaterappartementeninwerdengebouwd.daarnaastkwamenersteedsmeer woningenspecifiekvoorouderenenjongeren. Vanafdetweedehelftvandejarentachtigwashetoverheidsbeleideropgerichtouderen zolangmogelijkzelfstandigthuistelatenwonen.doordatdebevolkingtegelijkertijd vergrijsde,groeidedebehoefteaanouderenwoningensterk.hetaantalouderenwoningen steegtussen1990en2002van naarbijnaeenhalfmiljoen.[kullbergenras, 2004:19A21]Intoenemendematewerdendaarbijookdienstenenzorggeleverd,zoals thuisverpleging.daarnaastontstondennieuwevoorzieningenalswoonzorgcomplexen. Doordeverbeterdevoorzieningengingenouderensteedsvakerpasnaareen verzorgingsaofverpleeghuis,wanneerzijdaadwerkelijknietmeervoorzichzelfkonden zorgen.hetaantalbewonersvanverzorgingshuizendat,metuitzonderingvanenige huishoudelijkeverzorging,niethulpbehoevendwas,daaldetussen1975en2001danook vancircazestigtotietsmeerdantwintigprocent.[scp1998:312a314;cbs] Aanpassingenaandewoningkonden(deels)vergoedwordenviadeWetVoorzieningen Gehandicapten(WVG),diein1994vankrachtwerd.Vooralinhuurwoningenwerden groteofkleinevoorzieningenaangebracht,zoalsaangepastedrempels,beugels, verbrededeuren,trapliftenofhellingbanen.hierdoorwasin2004alruim10%vanalle woningengeschiktgemaaktvoormensenmeteenhandicapoflichamelijkebeperkingen. [KullbergenRas,2004:18] Daarnaastdeeddelevensloopbestendigewoningzijnintrede.Onderdeze overkoepelendetermvallenallerleitypenwoningen,diealskenmerkhebbendatze geschiktzijnofeenvoudiggeschiktgemaaktkunnenwordenvoorbewoningtotophoge leeftijd,ookingevaldebewonersfysiekgehandicaptofchronischziekworden.ditgeldt bijvoorbeeldvoordezogenaamdenultredenwoning,waarbijkeuken,sanitair,woonkamer entenminsteéénslaapkamerzichopdezelfdewoonlaagbevinden.hierbijgaathetniet alleenomgalerijflats:bijnadehelftvanderuiméénmiljoennultredenwoningenbestaat uiteengezinswoningen(eventueelmetaanbouw),bungalows,villa s,boerderijenen tuindershuizen.[kullbergenras,2004:9].anderelevensloopbestendigewoningenzijn bijvoorbeeldrolstoelwoningen,dienietspeciaalvoorrolstoelgebruikerswordengebouwd maardoorbrededeuropeningenenhetontbrekenvandrempelsdaarwelgeschiktvoor zijn,enzogenaamdekangoeroewoningen,waarbijtweezelfstandigewooneenhedendoor middelvaneeninpandigeverbindingaanelkaargekoppeldzijn,zodatouderenof mensenmeteenhandicapzelfstandigkunnenblijvenwonendankzijdemantelzorgdie doordefamilievanuitdeanderewoningwordtverleend.

10 10 Indewoningbehoeftevanjongerenwerddeelsvoorziendoordebouwvanwoningen vooralleenstaandenentweepersoonshuishoudens.in1975lanceerdestaatssecretaris MarcelvanDamdeNota Huisvestingalleenstaandenentweepersoonshuishoudens, waarinhetvoornemenwerdgeuitomlandelijk hataeenhedentebouwen. Hiervoorwerdeensubsidieregelingvoorwoningcorporatiesgetroffen,waarmeetot1985 ongeveer77.000hataeenheden,ookwelvandamaeenhedengenoemd,zijngebouwd. Ookindestudentenhuisvestingveranderdeveel.Totindejarenzestigwoondende meestestudententhuisofbijeenhospita.doordatdeuniversiteitensterkgroeiden, groeideookdebehoefteaanstudentenhuisvesting.woningcorporatieshaddenhierlange tijdechterweinigaandachtvoor,waaropstudentenorganisatiesenuniversiteitsbesturen dehandenineensloegen.metfinanciëlesteunvanhetministerievanonderwijswerden viastichtingenvoorstudentenhuisvestinggroteaantallenstudentenwoningenontwikkeld. Dekoppelingtussenuniversiteitenendeverantwoordelijkheidvoorstudentenhuisvesting kwamvanafeindjarenzeventigterdiscussietestaan,waarnadezein1986overging naarhetministerievanvrom.destichtingenvoorstudentenhuisvestinggingen vervolgensindejarennegentig,aldannietnaeenfusie,alszelfstandige woningcorporatiesfungeren.[stichtingduwo,2010:10a14;rabobank,2006:13] Sindsdejarennegentigis,onderanderedoordeopkomstvangrotehogescholen,het aantalstudentenstedensterkuitgebreid.inplaatsenwaargeenbijzonderevoorzieningen voorstudentenhuisvestingwaren,zijnsommige reguliere woningcorporatieseenactieve rolgaanspelenalsaanbiedervankamersenwoningen.[interviewwilke] Ondanksalleinspanningenbleefindemeestestedenwelkamernoodbestaan.Oorzaken hiervoorwarenondermeerdegroeivanhetaantalstudenten,hetachterblijvenvan (sociale)woningbouwprogramma s,eengebrekaandoorstromingvanafgestudeerden naarderegulierewoningmarkt,afnamevandewoningmarktdoorherstructureringvan de(binnen)stedenendeafnamevandeparticulierewoningmarkt.in2003wasdeacute noodzelfszohoog,datstudentenwoningcorporatiesengemeentenovergingentothet inrichtenvanondermeerslooppanden,zeecontainers,verlatenasielzoekerscentraen ziekenhuizenalsstudentenverblijf.[rabobank,2006:7,14]aandeanderekantrichten studentenwoningcorporatieszichsteedsmeerophetrealiserenvanzelfstandige woonruimtevoorstudenten.dezezijnvakerdanvroegergeïnteresseerdineen zelfstandigewoningenalszevooronzelfstandigewoonruimtekiezen,willenzeliefstin eenkleineregroepwonendanvroegerhetgevalwas.[rabobank,2006:9,31;laagland, 2010:29A34] Bijwoningbehoeftewordtindeeersteplaatsgekekennaarhuishoudens.Nietiedereen wildeechterals'eigenhuishouden wonen.nahetuitdemoderakenvancommunes ontstondsinds1969eenbewegingomtekomentotfaciliteitenvoorgezamenlijkwonen. In1977werdinHilversumheteersteprojectgerealiseerd.Sindsdienishetaantal woonprojectengestaaggegroeid;tot2005warendaternaarschattingtussende75en 100.Daarbijwassprakevangrotediversiteit,zowelvoorwatbetreftvolume(projecten vandriehuishoudenstot160),dematevangezamenlijkheidendestriktheidvande toegangsregelingen.[websitelvcw] Erwarenookvormenvanwonenwaarbijnietzozeeruitsocialemaaruitecologische overwegingenwerdsamengewerkt.indejarennegentigennulontstondenecologische projectenenwijken,waarduurzaambouwenenwonenindepraktijkwerdgebracht.in hetalgemeenginghetomzelfstandigewoningen,maarveelalmetgemeenschappelijke voorzieningenalstuinenengroen.[websiteomslag] Eenanderealternatievevormwaswonenophetwater,ineenwoonboot.Oorspronkelijk werdditgerekendonderdesociaalminderwenselijkekeuzen.dewetwoonwagensen woonschepenuit1918werdvoorbereiddooreenstaatscommissieonderleidingvanj. DomelaNieuwenhuis,enwasinwezenbedoeldalseenaanvullingophetWetboekvan Strafrechtterbestrijdingvanlandloperijenbedelarij.Dezewetispasin1999vervangen

11 doordehuisvestingswet,waarininartikel88woonschepenbenoemdworden.[website overheid] Desituatierondwoonschepenveranderdesterk.Washetindejarenzestignogeensoort 'vrijwonen',indeperiodedaarnaisderegelgevingensturingrondwonenophetwater sterkverdicht,doordebetreffendegemeenten.naaststrengeregelsvoorde vergunningenvoorde(intotaalinnederlandcirca10.000)ligplaatsen,gingendeeisen aanwoonschepenzelfsteedsmeerinderichtingvandievangewonewoningen,inclusief hettoepassenvandelenvanhetbouwbesluitendewelstandseisen,enhetopleggenvan WOZAvergelijkbarebelastingen.Gemeentenhebbenookdemogelijkheidombijzondere eisentestellen,bijvoorbeelddoordevoorkeurtegevenaanhistorischewerkschepen, omdatdiehetstadsbeeldtengoedekomen.wonenophetwaterisdaarmeevoorvelen eennogsteedsaantrekkelijke,maarveelalwelluxewoonvormgeworden.[website lwoorg] Eenbijzonderalternatief,naasthet gewone wonen,washetbenuttenvaneentweede verblijfineenaantrekkelijkeomgeving:eenrecreatiewoning,eenvolkstuinhuisjeofeen stacaravan.gemeentenzagenrecreatiewoningenuiteconomischoogpuntgraag verschijnen,behalvewanneerhetgingomrecreatiefgebruikvanbestaandepandeninde bebouwdekom:daarvreesdemenverliesvanleefbaarheid. Tellingenlopenuiteen,maarin1999ginghetomcirca83.000recreatiewoningenin Nederland,voornamelijkopdeWadden,langsdeZeeuwsekusten,inDrentheenopde Veluwe.Verderwarener90.000tot stacaravans,endaarnaastnog volkstuinhuisjesententhuisjes.inhetbuitenlandwarencirca50.000recreatiewoningen inhetbezitvannederlanders,metnameinfrankrijk,nogafgezienvandewoonruimte diewerdbenutvooroverwinteren,wathetmeestinspanjegebeurde.indetweedehelft vandejarennegentigwashetaantalrecreatiewoningensterkgestegen,met20tot25%. Naarschattinghadtoen5%vandehuishoudensdebeschikkingovereen recreatiewoning.[scp,2003:232;scp,2004:518]daarbovenwarennogeenkleine recreatiewoningeninNederlandinhetbezitvanbuitenlanders,meestDuitsers. [Steenbekkerse.a.,2006:192]Deuitbreidinggingzosnel,dateropdatmoment prognosesderondededendaterin2030sprakezouzijnvanéénmiljoentweedehuizen. [Montijn,2002:169,170] Hoeweldaarvoornietbedoeld,werdeentoenemenddeelvanderecreatiewoningen permanentbewoond.hetgingin2000omcirca12.000woningen.datwerdooksteeds betermogelijk,doordetoenemendekwaliteit(sinds1992dienenrecreatiewoningente voldoenaandezelfdeeisenalsgewonewoningen).indejarennulbestondcirca40%van de'vaste'bewonersuitvuttersengepensioneerden,circa40%wareninwonersvande eigengemeentedieomdeeenofandereredengeenregulierewoningkondenvindenen circa15%warenpersonendieelderswerktenmaargraagin'hetgroen'wildenwonen.in 2005werdhetwettelijkmogelijkompermanentebewoningtelegaliseren.Debeslissing daaroverwerddoorvrombijdegemeentengelegd,diedaarelkophuneigenmanier meeomgingen.[steenbekkerse.a.,2006:194] % - MinisterievanVolkshuisvesting,RuimtelijkeOrdeningenMilieubeheeren taakvoorgangers - MinisterievanVolksgezondheid,WelzijnenSportentaakvoorgangers - MinisterievanOnderwijs,CultuurenWetenschappenentaakvoorgangers - VerenigingvanNederlandseGemeenten(VNG) - universiteiten - woningcorporaties - stichtingenvoorstudentenhuisvesting - thuiszorgorganisaties 11

12 - Brandsen,Taco,'Volkshuisvesting:tegendevlakte',in:W.A.TrommelenR.J.van derveen(ed.),deherverdeeldesamenleving.deontwikkelingenherzieningvande Nederlandseverzorgingsstaat(Amsterdam1999)163A Cammen,Hansvander,Ruimelijkeordening:vangrachtengordeltotVinex'wijk(3 e druk,houten2008). - CentraalBureauvoordeStatistiek,'Kerncijfers',http://www.cbs.nl/nlA NL/menu/cijfers/kerncijfers/default.htm. - Ekkers,Paul,Vanvolkshuisvestingnaarwoonbeleid(DenHaag2006). - InterviewmetErikWilke,d.d.16november Klerk,M.M.Y.de(red.),Zorgenwonenvoorkwetsbareouderen.Rapportage ouderen2004(denhaag2004). - Kullberg,Jeanet,enMichielRas,Metzorggekozen?Woonvoorkeurenen woningmarktgedragvanouderenenmensenmetlichamelijkebeperkingen(den Haag2004). - Laagland advies,contrastenindekamermarkt.eenquickscannaar studentenhuisvestingintwintigstudentensteden(denhaag2010). - Lente,D.vanenJ.W.Schot, Techniekalspolitie:ingenieursendevormgevingvan denederlandsesamenleving inj.w.schot(red.)techniekinnederlandinde twintigsteeeuw,vi:stad,bouw,industriëleproductie(eindhoven1998a2003), Mensen,wensen,wonen.Woneninde21 e eeuw(beleidsnotaministerievanvrom, DenHaag2000). - Montijn,Ileen,Naarbuiten!Hetverlangennaarlandelijkheidindenegentiendeen twintigsteeeuw(amsterdam,2002) - Rabobank,Studentenwoningmarkt.Eenverkennendonderzoek(z.p.2006), 6A10.pdf. - SociaalenCultureelPlanbureau,Sociaalencultureelrapport jaarsociale verandering(denhaag1998). - SociaalenCultureelPlanbureau,DesocialestaatvanNederland2003(DenHaag 2003). - SociaalenCultureelPlanbureau,DesocialestaatvanNederland2005(DenHaag 2005). - Steenbekkers,Anja,CarolaSimonenVicVeldheer(red.),Thuisophetplatteland.De leefsituatievanplattelandenstadvergeleken(denhaag2006). - Stevens,H.,Hergebruikvanoudegebouwen(Zutphen1986). - StichtingDUWO,VijfjaarAdviesraadStudentenhuisvesting(Delft2010). - Vreeze,Noudde,Woningbouw,inspiratie&ambities.Kwalitatievegrondslagenvan desocialewoningbouwinnederland(almere1993). - 'WildeWonenNetAAchtergrond', - http//:www.lvcw.nl(landelijkeverenigingcentraalwonen;geraadpleegd9november 2010) ) ErikWilke 12

13 - Individualisering - Emancipatieenparticipatie Veranderingenindewoonlocatiekeuze - Trend:Toenemendewoningbehoeftealsgevolgvanbevolkingsgroeien huishoudensverdunning - Trend:Toenemendedifferentiatievanhetsoortwoningenenwoonvormenalsgevolg vanveranderendewoonbehoeften - Trend:Toenamevandekostenvanwonenvoorkopersenhuurders - Trend:Verschuivingvandeoverheidssubsidiëringvanbouwennaarhurenenkopen - Trend:Inhoudelijkeenbestuurlijkeveranderingenvandeinzetensturingdoor rijksoverheid,provinciesengemeentenopderuimtelijkeordeningm.b.t. woningbouw - Trend:Toenemendeaandachtvoorstadsvernieuwing/stedelijkevernieuwing - Trend:Veranderingeninhetaansturenenbewakenvandekwaliteitvanwoningen enwoningbouw:vancentralesturingnaarmarktsturing - Trend:Intensiveringenafschaffingvanhetwoonwagenbeleid - Hotspot:GifinLekkerkerk(1979A1980) - Domein:Cultuur,LeefstijlenMentaliteit $ Jarenzestig na2005 %&'$ Deaandachtvoorhetkiezenvanwoonlocatieswasbeleidsmatigsterkophetwestenvan Nederland,deRandstadendegrotestedendaarin,gericht.Ditwashetgebiedwaarin deperiodevanwederopbouwengrotewoningnoodnadeoorlogdenadruklagbijde bouwvannieuwewoningen,methetoogophetstimulerenvandeeconomische bedrijvigheid.dewoningen,waarvanveelindesocialesector,werdengebouwdinwijken rondomdeoudecentraindevormvanflatsofportiekwoningen.doordestrakketopa downsturingwerdzelfsinkleinegemeentengrootschaligheidafgedwongen.[scp,1998: 501A502;Lubach,2001:11]. Ditstrooktenietmetdevoorkeurvanvelenvooreenkwalitatiefgoede,grondgebonden woningen(liefsteen tweeonderéénkap metvoora,zijenachtertuin)ineengroene, ruimeomgeving.[interviewmaas]illustratiefisdatindejarenzeventigvolgenshetblad IdeaalWonenachtvandetienjongegezinnenweleensplannengemaakthaddenomin eenboerderijophetplattelandtegaanwonen.[montijn,2002:164]. Hetgevolgvandebehoefteaangrondgebondenwoningenwaseengrotematevan ongestuurdesuburbanisatie.ditwerdmedemogelijkgemaaktdoordeverbeterde vervoersmogelijkhedensindsdejarenzestig,vooraldoorhettoenemendautobezit, waardoordenoodzaakomdichtbijhetwerktewonenwasvervallen.delocatie waarheenmenwildeverhuizenwasdaaromvooralafhankelijkvandebeschikbaarheid vandegeschiktewoning,enofhetgingomeenhuurwoningindesocialesector,een commerciëlehuurwoningofeenkoopwoning. Kleinegemeentenwistenzowelindevrijesectoralsindegesubsidieerdesectorde gewenstewoningenterealiseren.[scp,1998:503]datgoldlater,indeperiodetussen 1972en1993,ookvoordegroeikernen.Aanvankelijkwasookdaarvooralsprakevan bouwvanflats,zodatdegenendieuitdestadvertrokkenhunheilalsnogin plattelandsgemeentenzochten,maarweldrawerdenookdaaropgroteschaalde 13

14 14 gewenstegrondgebondenwoningengerealiseerd.[scp,1998:526a527;vanpraagen Uitterhoeve,1999:98A99]. Toenamevanhetaantaltweeverdienersinjarentachtigennegentigleiddeertoedatde woonlocatiestrategischermoestwordengekozen.beidewerklocatiesmoestenimmerszo goedmogelijkbereikbaarzijnvanuitdewoonlocatie.[interviewveldheer]wanneerhet gingomeengezinmetkinderen,teldeookdelocatievanscholen,kinderopvangen dergelijke.naarmatedeoudershogerwarenopgeleidwasdewerkgelegenheidmeer geconcentreerdinderandstad,endaarbinnenindegrotesteden.incombinatiemetde wensvaneeneengezinswoningmettuinwasdekeuzevandewoonlocatievoordeze groepenbeperkttotsuburbanegemeentencentraalgelegeninderandstad.[scp,1998: 513] Dekeuzevoorbouwenenwonenbuitende(grote)stedenleiddeertoedat,terwijlin 1970nog18%vandetotalewoningvoorraadinNederlandzichindeviergrotesteden bevond,ditin1994gedaaldwastot11%.waterindieperiodeindestedengebouwd werdbestondvooraluitsocialehuurwoningenindevormvanflats.[vanpraagen Uitterhoeve,1999:98]'Gebundeldedeconcentratie'enhetgroeikernenbeleidhebbende migratiestromenvandestadnaarbuitengestuurd.hetstadsvernieuwingsbeleidheefter echternietvoorkunnenzorgendatdeselectievemigratievankansrijke,draagkrachtige bewonersuitdestedeneenhaltistoegeroepen,laatstaandatzeopgroteschaal terugkeerden.[scp,1998:538] Halverwegedejarentachtigontstondmeernuanceindebehoeften.Indeperiode bleekdevoorkeurvooreeneengezinswoninggedaaldbijstarters,alleenstaanden enouderenbovende65jaarengestegenbijparenmetkinderenenvooralbijparen zonderkinderen.grossomodonamarelatiefadevoorkeurvandetotalebevolkingvoor eeneengezinswoningnietmeertoeenookhetaantalkamersdatmenwildebleefgelijk. Welwaservraagnaarmeerruimteenkwaliteit.[SCP,1998:506A507] Etnischeminderhedenhebbensindsdejarenzeventigsteedsmeergekozenvoorgrote stedenalswoonplaats,waarzedeplaatsinnamenvanvertrekkersnaarsuburbane gebieden.doordenatuurlijkeaanwasheeftdezeconcentratieeenzelfversterkend karaktergekregen.eengrootdeelvandegezinnenmetkinderenuitetnische minderheidsgroepenwildeookgraagineeneengezinswoningmettuinwonen,maardeze wenswasindegrotestedenmoeilijkterealiserenenverhuizennaarbuitenstadwas vaakniettebetalen.[scp,1998:513a514] Indejarennegentigbegonnenstedensteedsmeerinspanningenteverrichtenom,door daadwerkelijkaandewensentevoldoen,bewonerstebindenenterugtehalen. Eenvandemarkantepuntenindehistorievandewoonlocatiekeuzeisdesloopvande Bijlmermeer.Dezehoogbouwwijkwasindeperiode1962A1972gebouwdvolgensde eerderearchitectonischeidealenvanhoogbouwineenparkachtigeomgevingmet gemeenschappelijkgroen.in1992bleekdesituatiedusdanigverloederd,datbesloten werdom2800vande12.000flatwoningenteslopenentevervangendoor laagbouwhuizenmettuinen.70%vandebewonersgaftekennendaarvoorkeuraante geven.[montijn,2002:100]laterwerddataantalnogverhoogdmet4500woningen. [TenHaafte.a.,2001:71] Ineenmarktdiesteedsmeeruitkoophuizenbestond,washetzaakdelocatiekeuzete sturenmetaantrekkelijkeprojecten.[scp2003:227]viahetwonenkondenmensen zichstatusverwerven,zoweldoordekwaliteitalsdelocatievandewoning.[scp,1998: 508;interviewVeldheer]DeRijksoverheidonderschreefhetbeginselvande keuzevrijheidindenotamensen,wensen,wonen[scp,2003:223]. Omineenkopersmarktaantrekkelijkteworden,kozenveelgemeentenen projectontwikkelaarsvoorzogenaamdethemawijken.inrustigevorm,omvariatieaante brengenindeinopzetnogalgelijkvormigevinexwijken(dewaterbuurt,debomenbuurt, etcetera)ofdoorzichduidelijkteprofilerenmetarchitectonischehoogstandjes (vuurtorenwoningeninbarendrecht).hetaanbodkonspectaculairzijn,maardathoefde niet.extremehoogbouwofarchitectuurblevenniches,netalsexperimenteerwijkjes, bijvoorbeeldinalmerewaar(achteraftochbinnenstriktebeperkingenvanuitde

15 15 overheid)particuliereopdrachtgevershundroomhuiskondenrealiseren.(nai,2004: 179A180) Inhetalgemeenwarendenieuwewijkeneensucces,ookdoordemeerformeleopzet waarbijafstandwerdgedaanvandeonoverzichtelijkehofjesenwoonervenuitdejaren zeventigentachtig.[scp,2004,519]veelmensenblekenhetnietergtevindenalsde huizen,tuinenendemensenomhenheennogalopelkaarleken.hetginghenookom eenveiligebelegging;weinigenwildenhetrisicolopendateenmeerextremewoning laternietofslechtsmetverliesverkoopbaarzoublijken,waardoordegekozen woonlocatiewelergdefinitiefzouworden.[montijn,2002:101a102]vooraleenextreem exterieurwerdafgewezen.[scp,2004:520] Inelkgevalwerden(potentiële)bewonersbijnanergensgevraagdommeetedenken metdearchitecten.watdatbetreftbleefdedoorderijksoverheidgepropageerde keuzevrijheidvanbewonerseenwassenneus.[tenhaafte.a.,2001:25]hoewelde markteenkopersmarktgewordenwas,moestendiekoperszichnogsteedstevreden stellenmetwathenwerdaangeboden.hetideaaluitmensen,wensen,wonendat tenminste30%vandenieuwbouwmetparticulieropdrachtgeverschapgerealiseerdzou worden,bleefeenutopie.[interviewmaas] Depogingenommetbijzonderewijkjes,meteeneigensfeerenarchitectuurenopde eenofanderemanierafgeschermdvandeomgeving,middenaenhogereinkomenste trekkennaarachterstandsbuurten,verliepenmindersuccesvol.[vandijck,2010]ook hetmengenvansocialeencommerciëlenieuwbouwluktenietecht.inenbuitende stedenontstondendurekoopwijken.dedoelstellingomopgrotenieuwbouwlocaties tenminste30%socialehuuraenkoopwoningentebouwen,werdnietofslechtsmetgrote moeitegehaald.[scp,1998:542a543]indejarennegentigennulwerddatnogminder, omdathetmerendeelvandenieuwbouwuitkoopwoningenbestond[scp,2003:227] Demogelijkhedenombinnendesocialewoningbouweenaantrekkelijkewoonlocatiete kiezenzijndoordezeontwikkelingenbeperktergeworden.erontstondenwijkenwaarin mensenwoondendieeigenlijkgeenanderekeuzehadden.[scp, ,543]daarbij speeldedegeheleperiodedediscussierond'scheefwonen':bewonersvanwiehet inkomenrelatiefhoogis(geworden)tenopzichtevandehuurprijsvanhunvaak aantrekkelijkesocialehuurwoning,maardienietwildenverhuizenendaardoorde wooncarrièrevananderenzoudenblokkeren.hoegrootdatprobleemwerkelijkwasbleef steedsvrijvaag.nogin2009liependeschattingenuiteenvan4tot49%scheefwoners, afhankelijkvanonderzoekenendefinities.[websitekeiacentrum] Eentypesocialewoningbouwdatindejarentachtigtotnulsteedsmeerwerd (her)gewaardeerdwarendetuindorpen,zekerwanneerdievoorwatbetreftwooncomfort enruimteabijvoorbeelddoorhetsamenvoegenvanwoningenauptodatewerden gebracht.[montijn,2002:102] Sinds1997booddeHuisvestingswetwoningzoekendeninbeginseldevrijheidom zonderdatdaarnoglangereenvergunningvoornodigwasazichinelkegemeentete vestigen.indepraktijkpaktedatminderrooskleuriguit,vooralvoordegenendieop zoekwarennaareenbetaalbaresocialehuurwoning.opgroteschaalwerden bindingseisengesteldaanwoningzoekenden:in2004stelde43%vandegemeenten dergelijkeeisen,dieveelalinstrijdzijnmetdewet.[scp,2004:509] Indejarennegentigennulwerdeneisenaanwoningenhogeromdatwoonsituaties complexerwerden.erwasmeersprakevanthuisaentelewerken,waardoormeer behoeftekwamaaneeneigenplekvoorgezinsledenindewoning[scp,1998:538]de gezinssamenstellingwerddoorsituatiesalscoaouderschapmindereenduidig,waardoor deruimteaenmobiliteitsbehoeftefluctueerde.doordevoortgaandeontmengingvan wonen,werkenenoverigevoorzieningendoorautomobiliteit,werddebehoefteoméén ofliefsttweeauto'svoordedeurtehebbengroter,ietswaarbijvoorbeeldinvinexwijken nietwasvoorzien.[scp,2004: ]

16 HoeweldetevredenheidoverwonenindeVinexAwijkenmeeviel,bleefhetplattelandvoor veelnederlanderseenzeeraantrekkelijkewoonlocatie.datgoldmetnamevoordegenen diedaaralwoonden.datwaseenaanzienlijkdeelvandenederlandsebevolking.hoewel definitiesvanwatprecies'hetplatteland'isvariërenenhetpercentageplattelandsinds dejarenzestigisafgenomendoorsuburbanisatieenverstedelijking,woondein ,5%vandeNederlandsebevolking(6,2miljoenpersonen)ophetplatteland. [Steenbekkerse.a.,2008:25A26] Eriszekerooksprakegeweestvaneentrekvandestadnaarhetplatteland.Deal genoemdeboerderijenspeeldendaarbij,inelkgevalindebeeldvorming,eenbelangrijke rol.indejarenzestigenzeventigkwamenveelboerderijenvrijinhetkadervan ruilverkavelingen.in2002warenvandeintotaal bewoondeboerderijennog alsboederijingebruik.[Steenbekkerse.a.(red.),2006:191]Hetmerendeelvan deboerderijendieinhandenvanstedelingenkwamenwerdals'eerstewoning'gebruikt. Indietijdontstondentermenals'drentenieren'.[Montijn,2002:173]Indejaren negentigennulwerdditopruimeschaalaangevuldmetaanbodvannieuwewoningenin hetlandelijkgebieddieenerzijdskenmerkenvanboerderijenhadden,maaranderzijds hetcomfortvaneenmodernewoning('boerderettes').[montijn,2002:177a178] InNederlandverhuisdenin personenvanstadnaarplatteland, personengingenvanplattelandnaarstad.tervergelijking:intotaalverhuisdenindat jaar personen gingenvanstadnaarstad, vanplatteland naarplatteland.hetdoorstromennaareenbeterewoning,liefstineenbetereomgeving, wasdebelangrijkstevanderedenenomteverhuizen,behalvevoordegenendievan plattelandnaarstadgingen:daarwasdebelangrijksteredenhetzelfstandiggaan wonen.[steenbekkerse.a.(red.),2006:263]ingevalvanverhuizingvanstadnaarhet plattelandwenstemenoverwegendeenkoopwoning.[steenbekkerse.a.(red.),2006: 265]Opvallendisdatéénopdevijfdieverhuisdenvandestadnaarhetplatteland uiteindelijkineenandereplaatsterechtkwamdandiemeneerstophetooghad,omdat menelderseenaantrekkelijkerwoningontdekte.[steenbekkerse.a.(red.),2006:205] Hetbeschrijvenvanwoonlocatiekeuzensuggereertinzekermatedatmenvooralergens anderswilwonen.datisniethetgeval.in2002toondebijna89%vandehuishoudens zichtevredenofzeertevredenoverdekwaliteitvandehuidigewoning,enerwas bovendiensprakevantoenemendetevredenheid.[scp,2005:270] Ookdetevredenheidoverdeomgevingscoordehoog(meerdan80%),alwashierwat meersprakevanvariatietussenetnischeaeninkomensgroepen,envaneenlichte teruggang.[scp,2005:272a273] % - MinisterievanVolkshuisvesting,RuimtelijkeOrdeningenMilieubeheeren taakvoorgangers - gemeenten - woningcorporaties - aannemersenprojectontwikkelaars - bewoners - Berg,JaapJan,1968A2004Almere.LifestylesindepolderinNederlandsArchitectuur Instituut,GeWoonArchitectuur.WoneninNederland1850'2004(Rotterdam2004). - Dijck,Floorvan Themawijken.Woonpretparkdoetsjofelestadvergeten indepers, 9september Ekkers,Paul,Vanvolkshuisvestingnaarwoonbeleid(DenHaag2002). - Haaft,Gonnyten,e.a.,WoneninNederland(Amsterdam2001). - InterviewmetVicVeldheer,d.d.6oktober InterviewmetBobMaas,d.d.10november

17 - Kullberg,Jeanet,'Wonen',inSteenbekkers,Anja,CarolaSimon,VicVeldheer,(red.), Thuisophetplatteland.Deleefsituatievanplattelandenstadvergeleken(DenHaag 2006). - Lubach,D.A.'Inleiding'inBregmanA.GenD.A.Lubach(red),Vanwonennaar bouwen.100jaarwoningwet(deventer2001)1a3. - Montijn,Ileen,Naarbuiten!Hetverlangennaarlandelijkheidindenegentiendeen twintigsteeeuw(amsterdam,2002). - NAI/NederlandsArchitectuurInstituut,GeWoonArchitectuur.WoneninNederland 1850'2004(Rotterdam2004). - SCP,SociaalenCultureelRapport1998(Rijkswijk1998). - SCP,SociaalenCultureelRapport2004(DenHaag2004). - SCP,SocialestaatvanNederland2001(DenHaag2001). - SCP,SocialestaatvanNederland2003(DenHaag2003). - SCP,SocialestaatvanNederland2005(DenHaag2005). - SCP,SocialestaatvanNederland2007(DenHaag2007). - Steenbekkers,Anja,CarolaSimonenVicVeldheer(red.),Thuisophetplatteland.De leefsituatievanplattelandenstadvergeleken(denhaag2006). - Steenbekkers,Anjaetal,HetplattelandvanalleNederlanders.HoeNederlandershet plattelandzienengebruiken(denhaag2008). - Praag,Carlovan,enWilfriedUitterhoeve,Eenkwarteeuwsocialeveranderingin Nederland(Nijmegen1999) VicVeldheer - BobMaas 17

18 - Verzakelijking Toenamevandekostenvanwonenvoorkopersenhuurders - Trend:Toenemendedifferentiatievanhetsoortwoningenenwoonvormenalsgevolg vanveranderendewoonbehoeften - Trend:Veranderingenindewoonlocatiekeuze - Trend:Verschuivingvandeoverheidssubsidiëringvanbouwennaarhurenenkopen - Trend:Toenemendeaandachtvoorstadsvernieuwing/stedelijkevernieuwing - Trend:Veranderingeninhetaansturenenbewakenvandekwaliteitvanwoningen enwoningbouw:vancentralesturingnaarmarktsturing - Hotspot:ParlementaireEnquêteBouwsubsidies(1986A1988) $ Jarenzeventig na2005 %&'$ Dekostenvanhetwonenzijnsindsindebeschrevenperiodesterkgestegen.Erzijn geencoherentecijferreeksenbeschikbaarvoordeheleperiode,maareenindicatieiswel tegeven.hetaandeelwoonuitgavenindeconsumptievangezinshuishoudenssteegvan 15,1%in1979tot19,9%in1986,waarnahetafnamtot18,6%in1989.Detotale woonquote(detotalewoonuitgaveninclusieflokalelastenenuitgavenaan nutsbedrijven)alspercentagevanhetnettohuishoudinkomen,steegvoorhuurdersen kopersvanrespectievelijk28,3%en20,5%in1990tot33,7%en25,5%in2000.[cbs] In2007bedroegdewoonlastenquote(hetaandeelvandewoonlasteninrelatietothet besteedbaarinkomen)voorkopers30,9%envoorhuurders38,7%.dewoonlastenin NederlandwarendaarmeehethoogstevandeheleEuropeseUnie.[Cüsters,2010:236] Voorhuurdersisdekostenstijgingmedetedankenaandejaarlijksehuurverhoging,die tot2001elkjaarenkeletiendenvanprocententotenkeleprocentenbovendeinflatie lag.daarnaastkreegeendeelvandewoningentemakenmeteenextrahuurverhoging. Dezewaseengevolgvanhuurharmonisatie,waarmeedeoverheidbeoogdeeenbetere verhoudingaantebrengentussendekwaliteitendehuurvaneenwoning.[cbs;scp, 1998:535] Metuitzonderingvandeeerstehelftvandejarentachtig,toendehuizenprijzendaalden, stegendeprijzenvankoopwoningen.vooralintweedehelftvandejarenzeventigenin dejarennegentigwasersprakevaneenhausseopdehuizenmarkt.eenkoopwoning kwambinnenhetbereikvansteedsmeerhuishoudensdoordathetbeschikbarebudget steeg.hieraanlagnietalleeneenstijgendewelvaarttengrondslag,maarvooraleen dalingvandehypotheekrenteen(vanafdejarennegentig)nieuwehypotheekvormenen hetfeitdatookeentweedeinkomenvolwaardiggingmeetellenbijhetberekenenvande maximalehypotheek.alsgevolghiervanstegendehuizenprijzenexplosief.tussen1985 en2004namhetgemiddeldeprijsniveauvankoopwoningenmetmaarliefst254%toe. Tussen1996en2000bedroegdezestijgingjaarlijkszelfs12%.[Rabobank,2005]. Desterkgestegenenergiekostenvormdeneensteedsgroteraandeelvandewoonlasten. DaarnaastwerdenzowelhuurdersalskopersgeconfronteerdmethogerelokaleAen waterschapsbelastingen,dienietalleengebaseerdwarenopde(veelalsterkgestegen) WOZAwaardevandewoning,maarwaarvanbovendiendetarievenflinkwerden verhoogd.[interviewsmaasenwilke] 18

19 % - MinisterievanVolkshuisvesting,RuimtelijkeOrdeningenMilieubeheeren taakvoorgangers - VerenigingvanNederlandseGemeenten(VNG) - woningcorporaties - StichtingWaarborgfondsEigenWoning - CentraalBureauvoordeStatistiek,'Kerncijfers',http://www.cbs.nl/nlA NL/menu/cijfers/kerncijfers/default.htm. - Cüsters,John,Twintigjaaropdebresvoorhuurders.Degeschiedenisvande NationaleWoonbond(Amsterdam2010). - Ekkers,Paul,Vanvolkshuisvestingnaarwoonbeleid(DenHaag2002). - InterviewmetBobMaas,d.d.10november InterviewmetVicVeldheer,d.d.6oktober InterviewmetErikWilke,d.d.16november SociaalenCultureelPlanbureau,Sociaalencultureelrapport jaarsociale verandering(denhaag1998). - SociaalenCultureelPlanbureau,DesocialestaatvanNederland2003(DenHaag 2003). - SociaalenCultureelPlanbureau,DesocialestaatvanNederland2005(DenHaag 2005). - SociaalenCultureelPlanbureau,DesocialestaatvanNederland2007(DenHaag 2007).! - VicVeldheer - BobMaas - ErikWilke 19

20 - Verzakelijking Verschuivingvandeoverheidssubsidiëringvanbouwennaarhurenenkopen - Trend:Veranderingenindewoonlocatiekeuze - Trend:Toenamevandekostenvanwonen - Trend:Verzelfstandigingvandewoningcorporaties - Trend:Toenemendeaandachtvoorstadsvernieuwing/stedelijkevernieuwing - Trend:Veranderingeninhetaansturenenbewakenvandekwaliteitvanwoningen enwoningbouw:vancentralesturingnaarmarktsturing - Hotspot:ParlementaireEnquêteBouwsubsidies(1986A1988) $ Jarenzeventig na2005 %&'$ Aanheteindevandejarenzestigenbeginjarenzeventigwarendebouwkostenvan woningensterkgestegen.omtevoorkomendatsocialenieuwbouwwoningeneenveel hogerehuurzoudenkrijgendandebestaandehuurwoningen,werdendehurenvan nieuwbouwwoningentot1995omlaaggebrachtdoormiddelvanobjectsubsidies. Wanneerhetinkomenvandebewonersteeg,stegendehuurlastenechternietmee doordatdeoverheidssubsidienietnavenantveranderde.deoverheidgingdaaromvanaf 1970steedsvakerovertothetverstrekkenvansubjectsubsidies,waarbijhuurderseen inkomensafhankelijkeindividuelehuursubsidiekregen.in1975werddezeregelingsterk verruimd,waardoorhetaantalgebruikersmeerdanverdubbeldetot na jarenlangehuurverhogingendiedeinflatievertebovengingen,bedroeghetaantal huursubsidiegebruikersin1995ruim [scp,1998:518a520,534a536] Deoverheidstreefdenaarfinanciëleverzelfstandigingvandewoningcorporaties.Vanaf 1988verstrektederijksoverheidgeenleningenmeervoorsocialewoningbouw: woningcorporatiesmoestenvoortaanzelfopdekapitaalmarktgeldlenen.de objectsubsidieverplichtingenvanhetrijkaandesocialeverhuurderswerdenin1995in éénkeervereffendmetdezogenoemdebruteringsoperatie,hetsluitstukvande financiëleverzelfstandiging.hierbijwerdendeleningendiehetrijknoghaduitstaanbij dewoningcorporatiesinéénkeerverrekendmetdesubsidieswaaropdezedekomende twintigjaarnogrechthadden.daardoorkondendeoverheidsuitgavensnelafnemenen werddeindividuelehuursubsidiehetkerninstrumentvanhetbeleid.de exploitatiesubsidiesopnieuwbouwwoningenverdwenenendeoverheidverstrektealleen nogeenmaligestimuleringssubsidies.[scp,1998:517a518,522]. Deoverheidzettesteedsmeermiddeleninterbevorderingvanheteigenwoningbezit, datsindsdejarenzestigspeerpuntvanhetoverheidsbeleidwas.doormiddelvande zogenaamdepremieaaaregelingwerddebouwvankoopwoningensterkgestimuleerd: bedroeghetaandeelkoopwoningenindejaarlijksewoningbouwin1970nog37%,in 1979wasditmaarliefst64%.Eengrootdeeldaarvanwerdgebouwdinde gesubsidieerdesector.[scp,1998:522]daarnaastwerdheteigenwoningbezit bevorderddoordeaftrekbaarheidvandehypotheekrente,koopsubsidievoorlagere inkomensgroepenendenationalehypotheekgarantie.hierdoorkwameenkoopwoning voorsteedsmeerhuishoudensbinnenbereik. Hetaantalkoopwoningensteeghierdoorgestaag,vooralvanafdejarennegentig. Bedroegditin1975nog38%,in1990washet43%enin2006bijna56%[Ekkers, 2002:169;SCP,1998:504;idem,2003:223;idem,2007:252]Opdehuurmarktwas 20

DOMEIN(ZORGVOOR)VEILIGHEID

DOMEIN(ZORGVOOR)VEILIGHEID DOMEIN(ZORGVOOR)VEILIGHEID NATIONAALARCHIEF DATUM:18februari2011 AUTEURS:ONDERZOEKSTEAMTRENDANALYSE ... 9... 11... 13... 16!"... 18 # $%%%... 21 & ' $... 23 () * +... 26,... 29 -..... 31 $ $.' %... 35

Nadere informatie

Verslag!bijeenkomst+Stedelijke)Alliantie) Interculturalisatie!

Verslag!bijeenkomst+Stedelijke)Alliantie) Interculturalisatie! Verslagbijeenkomst+Stedelijke)Alliantie) Interculturalisatie 11.03.14& & BijStichtingFederatieEEKTA DenHaag Tijd& Programma& 12.30 13.00 Inloopenontvangstmetlunch 13.00 13.10 WelkomentoelichtingopdemiddagdoorNicoleMenke

Nadere informatie

Een solide belegging AAA-borgstelling

Een solide belegging AAA-borgstelling Een solide belegging AAA-borgstelling Onze bijdrage aan de samenleving Het WSW stelt als onafhankelijk instituut woningcorporaties in staat optimale financiering te verkrijgen voor vastgoed in de publieke

Nadere informatie

Zorgwonen als beleggingsproduct Het ontwikkelaarsperspectief

Zorgwonen als beleggingsproduct Het ontwikkelaarsperspectief Zorgwonen als beleggingsproduct Het ontwikkelaarsperspectief drs. ing. Bert Krikke Conferentie Scheiden van Wonen en Zorg in een vergrijzende samenleving Delft, 12 juni 2012 Introductie Strategie, advies,

Nadere informatie

Terugmelden en onderzoek. Gemeente Amsterdam

Terugmelden en onderzoek. Gemeente Amsterdam Terugmelden en onderzoek Gemeente Amsterdam Gebruik gegevens uit de BRP en terugmelden Fraudebestrijding en kwaliteitsverbetering BRP, 27 november 2014 Pilot Gekwalificeerd terugmelden, workshop 3 & 4

Nadere informatie

1. Inwoners stad Groningen

1. Inwoners stad Groningen facts & figures 1. Inwoners stad Groningen Huidige inwoneraantal: 195.676 De stad Groningen is de afgelopenjaren sterk gegroeid. Bovenstaande grafiek laat zien dat de stad in de komende 15 jaar blijft

Nadere informatie

* * ** ** ** ** ** ** ** ** ** ** ** *RENDEMENTSBEREKENINGEN*UNITS*CUBICPARK*GOUDA** ** * * * * ** * BAR* **

* * ** ** ** ** ** ** ** ** ** ** ** *RENDEMENTSBEREKENINGEN*UNITS*CUBICPARK*GOUDA** ** * * * * ** * BAR* ** Rendementsberekeningvanuwbelegging Ziebijgaandoverzicht.OpbasisvandedoorCubicparkbvgehanteerdehuurprijzenbevindthet brutoaanvangsrendement(bar)zichruimbovende8%. RENDEMENTSBEREKENINGENUNITSCUBICPARKGOUDA

Nadere informatie

Blijf'altijd'op'de'hoogte' 'diversdenhaag,nl'

Blijf'altijd'op'de'hoogte' 'diversdenhaag,nl' Onderwerp( Seksuele(diversiteit(binnen(culturele( diversiteit:(het(vaak(ongemakkelijke(gesprek(aangaan ( Bijeenkomst16februari2016 Trouwzaalstadhuis ( Programma'! 12.30 Inloopmetlunch 13.00 OpeningJogerdeJong

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek SRS

Centraal Bureau voor de Statistiek SRS Aan: VNG, gemeenten Van: Hermanus Rietveld (projectleider vastgoed CBS) Onderwerp: Invloed invoering BAG op gegevensleveranties CBS Datum: 4 juni 2008 Aanleiding Tijdens overleg in Utrecht, tussen de VNG,

Nadere informatie

Inleiding. Onderzoeksvraag, aanpak en doelstelling Overzicht resultaten Conclusie Algemene toepasbaarheid Vragen

Inleiding. Onderzoeksvraag, aanpak en doelstelling Overzicht resultaten Conclusie Algemene toepasbaarheid Vragen Programma 14:00 Inloop en ontvangst 14:15 Boekuitreiking aan de deelnemers 14:30 Presentatie van de resultaten 15:00 Vragen en opmerkingen 15:15 Uitwisselen ervaringen tussen de steden, discussie 16:00

Nadere informatie

Evaluatie sleutelprojecten

Evaluatie sleutelprojecten Evaluatie sleutelprojecten Marjolein Spaans (TU Delft, OTB) Ries van der Wouden (Bureau Stedelijke Planning) Ruimteconferentie, 3 november 2009 Rotterdam Technische Universiteit Delft Cities in a Network

Nadere informatie

Presentatie Van opstellen woonvisie naar realiseren goede huisvesting

Presentatie Van opstellen woonvisie naar realiseren goede huisvesting Presentatie Van opstellen woonvisie naar realiseren goede huisvesting Gemeentenetwerk MOE-landers Ing. F.C. (Frans) Suijkerbuijk Adviseur Volkshuisvesting Gemeente Bergen op Zoom 7 april 2011 Inhoud presentatie

Nadere informatie

Enquête uitslag: Professionalisering portefeuillesturing bij woningcorporaties April 2014

Enquête uitslag: Professionalisering portefeuillesturing bij woningcorporaties April 2014 Enquête uitslag: Professionalisering portefeuillesturing bij woningcorporaties April 2014 Enquête uitslag: Professionalisering portefeuillesturing bij woningcorporaties Het professionaliseren van portefeuillesturing

Nadere informatie

Persoonlijke gegevens Naam Prof. dr. Evelien H. Tonkens E mail e.tonkens@uvh.nl

Persoonlijke gegevens Naam Prof. dr. Evelien H. Tonkens E mail e.tonkens@uvh.nl CURRICULUMVITAE Persoonlijkegegevens Naam Prof.dr.EvelienH.Tonkens E mail e.tonkens@uvh.nl Opleiding 2012 CursusFinancieelManagementvoorNiet financiëlemanagers, BureauKeesHorden 1999 GepromoveerdaandeKatholiekeUniversiteitNijmegentotdoctorin

Nadere informatie

Projectteam woningstichting Vestia Den Haag Zuid-West

Projectteam woningstichting Vestia Den Haag Zuid-West SBR NATIONALE RENOVATIE PRIJS 2009 - CATEGORIE WONINGBOUW revitalisatie van een woonwijk door renovatie naast sloop/nieuwbouw, met respect voor het verleden: renovatie van 168 woningen in de woonwijk De

Nadere informatie

Wij geven thuis. Goed en betaalbaar wonen in Den Haag

Wij geven thuis. Goed en betaalbaar wonen in Den Haag Wij geven thuis De gemeenteraadsverkiezingen in 2014 vallen samen met het laatste jaar van de lokale en regionale prestatieafspraken 2010-2014 tussen corporaties en gemeenten. De corporaties willen nieuwe

Nadere informatie

2010-2012 SAMENVATTING

2010-2012 SAMENVATTING 2010-2012 SAMENVATTING Samenvatting De Regionale woningmarktmonitor 2010-2012 beschrijft de ontwikkelingen op de woningmarkt in het gebied binnen de driehoek Waalwijk, Oss en Boxtel. De kredietcrisis

Nadere informatie

Schetsontwerp Starterswoningen Achterweg 90 Voormalig Cultureel Centrum, Nieuwe Wetering.

Schetsontwerp Starterswoningen Achterweg 90 Voormalig Cultureel Centrum, Nieuwe Wetering. Schetsontwerp Starterswoningen Achterweg 90 Voormalig Cultureel Centrum, Nieuwe Wetering. 1 September 2014 Schetsontwerp Starterswoningen Achterweg 90 Voormalig Cultureel Centrum, Nieuwe Wetering. Project:

Nadere informatie

Beeldkwaliteitsplan. Molehiem in Jirnsum. definitief

Beeldkwaliteitsplan. Molehiem in Jirnsum. definitief definitief Beeldkwaliteitsplan Molehiem in Jirnsum ------------ Buro Appelman ------------------------------------------------------------------------------------------------- tuin- & landschapsarchitectuur

Nadere informatie

Inspiratiedag Gezonde wijk 3 juni

Inspiratiedag Gezonde wijk 3 juni Inspiratiedag Gezonde wijk 3 juni Skyline Carnisse Antoinette van Rinsum Daphne Doorduijn Subsidie van ZonMw tot 2013 Wat wil het programma bereiken? De overstijgende programmatische doelen van het landelijke

Nadere informatie

Stuknummer: AM2.06095

Stuknummer: AM2.06095 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. uw kenmerk bijlagefn) (070) 373 8393 1 betreft ons kenmerk datum Ontwikkelingen FLO/U201200941 22 juni 2012 woningcorporatiesector

Nadere informatie

!!!!!!!! Beschrijving!van!organisatie!! t.b.v.!vacatures!rvt!! Stichting!de!Parabool! september!2015!

!!!!!!!! Beschrijving!van!organisatie!! t.b.v.!vacatures!rvt!! Stichting!de!Parabool! september!2015! Beschrijvingvanorganisatie t.b.v.vacaturesrvt StichtingdeParabool september2015 Inleiding Ditdocumentisbedoeldominzichtteverschaffenindeorganisatiecontexteninde belangrijkstetaken,verantwoordelijkhedenencompetenties,vanbelangvoordefunctie

Nadere informatie

Bevolkingsprognose 2011-2030. Afdeling Onderzoek en Statistiek

Bevolkingsprognose 2011-2030. Afdeling Onderzoek en Statistiek Bevolkingsprognose 2011-2030 Afdeling Onderzoek en Statistiek GEMEENTE HELMOND Bevolkingsprognose 2011-2030 Onderzoek & Statistiek COLOFON Titel: Bevolkingsprognose 2011-2030 Opdrachtgever: Gemeente Helmond

Nadere informatie

Uitdagingen bij Verglazen Nederland Rotterdam 25 maart 2015

Uitdagingen bij Verglazen Nederland Rotterdam 25 maart 2015 Reggefiber Laatste Ontwikkelingen Breedband Buitengebieden Het Nieuwe Aanleggen Veiligheid Innovatie Uitdagingen bij Verglazen Nederland Rotterdam 25 maart 2015 Frank ten Berge 1 Reggefiber is marktleider.

Nadere informatie

Vrijesectorhuur: het nieuwe goud?

Vrijesectorhuur: het nieuwe goud? Vrijesectorhuur: het nieuwe goud? Frans Wittenberg en Joep Arts 22 mei 2014 Even voorstellen Economisch onderzoek- en adviesbureau Markt en financiële kant van vastgoed Wonen, commercieel vastgoed en gebiedsontwikkeling

Nadere informatie

Planbureau voor de Leefomgeving PERSBERICHT. Bevolking daalt in kwart Nederlandse gemeenten. Nieuwe regionale bevolkingsprognoses tot 2040:

Planbureau voor de Leefomgeving PERSBERICHT. Bevolking daalt in kwart Nederlandse gemeenten. Nieuwe regionale bevolkingsprognoses tot 2040: Planbureau voor de Leefomgeving PERSBERICHT Nieuwe regionale bevolkingsprognoses tot 2040: Bevolking daalt in kwart Nederlandse gemeenten De komende dertig jaar treedt in delen van Nederland, vooral in

Nadere informatie

Presentatie bewoners Leerdam West

Presentatie bewoners Leerdam West Project Broekgraaf Presentatie bewoners Leerdam West maart 2012 Informatieavond West maart 2012 1 Plangebied project Broekgraaf Informatieavond West maart 2012 2 Welkom! Aanleiding: Sinds inloopavond bestemmingsplan

Nadere informatie

De woningprijs. Brink expertmeeting. Paul de Vries, Onderzoeksinstituut OTB/TUDelft. 13 oktober 2011

De woningprijs. Brink expertmeeting. Paul de Vries, Onderzoeksinstituut OTB/TUDelft. 13 oktober 2011 De woningprijs Brink expertmeeting Paul de Vries, /TUDelft 13 oktober 2011 Delft University of Technology Challenge the future Inhoud Meten Verklaren Regionaal Nieuwbouw bestaande bouw Expertmeeting

Nadere informatie

Rapport Wat vinden Nederlanders van de Nul op de Meter woningen? PR-onderzoek in opdracht van Eneco

Rapport Wat vinden Nederlanders van de Nul op de Meter woningen? PR-onderzoek in opdracht van Eneco Rapport Wat vinden Nederlanders van de Nul op de Meter woningen? PR-onderzoek in opdracht van Eneco Project: 15083773 Datum: 22 december 2015 Inhoudsopgave 2 Onderzoeksopzet 4 Conclusies 6 Belangrijkste

Nadere informatie

Activiteiten ICDuBo. Maak kennis met alle facetten van duurzaam bouwen in de hal van 2.000 m2 vol inspirerende oplossingen en voorbeelden.

Activiteiten ICDuBo. Maak kennis met alle facetten van duurzaam bouwen in de hal van 2.000 m2 vol inspirerende oplossingen en voorbeelden. Van duurzaam denken naar duurzaam doen Activiteiten ICDuBo Kenniscentrum Inspiratie: Maak kennis met alle facetten van duurzaam bouwen in de hal van 2.000 m2 vol inspirerende oplossingen en voorbeelden.

Nadere informatie

3. Minder tevreden over het wonen

3. Minder tevreden over het wonen 3. Minder tevreden over het wonen zijn minder tevreden over hun woning en hun woonomgeving dan autochtonen. Zij wonen in kwalitatief minder goede woningen en moeten met meer mensen de beschikbare ruimte

Nadere informatie

Jaarprogramma 2011. Laat zien dat uw bedrijf een competente bouwpartner is als het gaat om innovatieve duurzame oplossingen!

Jaarprogramma 2011. Laat zien dat uw bedrijf een competente bouwpartner is als het gaat om innovatieve duurzame oplossingen! Jaarprogramma 2011 Laat zien dat uw bedrijf een competente bouwpartner is als het gaat om innovatieve duurzame oplossingen! Meer dan wordt u aangeboden door het Centrum voor Innovatie van de Bouwkolom

Nadere informatie

Herziening Ontwikkelingskader Horeca Utrecht

Herziening Ontwikkelingskader Horeca Utrecht + Herziening Ontwikkelingskader Horeca Utrecht + Co-productie/ integraal beleid: uitgebreid proces interne en externe consultatie Alles ligt gevoelig (parallelle belangen bewoners en ondernemers vs maatschappelijk

Nadere informatie

Mediatrainingen Engels (spreekvaardigheid) Klantgericht Resultaatgericht Sterke onderhandelaar Samenbindend

Mediatrainingen Engels (spreekvaardigheid) Klantgericht Resultaatgericht Sterke onderhandelaar Samenbindend Curriculum Vitae Naam Geboortejaar Woonplaats Opleiding Trainingen Profiel Mr. H.W. (Henk) van Heuven 1950 Rotterdam Nederlands Recht; eerste graads onderwijsbevoegdheid economie (Vrije Universiteit 1975)

Nadere informatie

Civiele kracht Stem geven aan verankering. 21 januari 2010

Civiele kracht Stem geven aan verankering. 21 januari 2010 Civiele kracht Stem geven aan verankering 21 januari 2010 Verkenning: Stem geven aan verankering Opzet - Aanleiding - Centrale vraag - Uitgangspunten - Analyse - Voice nader bekeken Aanleiding Legitimiteit

Nadere informatie

Alleen ter besluitvorming door het College Actief informeren van de Raad. Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp Erfpacht in crisistijd.

Alleen ter besluitvorming door het College Actief informeren van de Raad. Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp Erfpacht in crisistijd. Openbaar Onderwerp Erfpacht in crisistijd Programma / Programmanummer Grondbeleid / 1032 BW-nummer Portefeuillehouder H. Kunst en J. van der Meer Samenvatting De economische crisis heeft er onder andere

Nadere informatie

Trendstudie IV 2015: De twee-onder-één-kapwoning in de Metropoolregio Eindhoven

Trendstudie IV 2015: De twee-onder-één-kapwoning in de Metropoolregio Eindhoven Trendstudie IV 2015: De twee-onder-één-kapwoning in de Metropoolregio Eindhoven De komende maanden zullen een zestal trendstudies verschijnen om meer inzicht te krijgen in het functioneren van de regionale

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Deelrapport Hoogwater? Vrije Weg! Toeritten A12 toerit 14, Woerden. 1 Deelrapport toerit Woerden (14 A2)

Deelrapport Hoogwater? Vrije Weg! Toeritten A12 toerit 14, Woerden. 1 Deelrapport toerit Woerden (14 A2) Deelrapport Hoogwater? Vrije Weg! Toeritten A12 toerit 14, Woerden 1 Deelrapport toerit Woerden (14 A2) Het project Hoogwater? Vrije weg! van de innovatieprogramma s Wegen naar de Toekomst en waterinnovatie

Nadere informatie

De gids (gelden) Het verkleinen van (sociaal-economische) Gezondheidsverschillen in wijken: Wat helpt? Wat helpt minder? Wat helpt niet?

De gids (gelden) Het verkleinen van (sociaal-economische) Gezondheidsverschillen in wijken: Wat helpt? Wat helpt minder? Wat helpt niet? De gids (gelden) Het verkleinen van (sociaal-economische) Gezondheidsverschillen in wijken: Wat helpt? Wat helpt minder? Wat helpt niet? Utrecht, 11 december 2014 1 Gids (gelden) Wie werd en wordt waar

Nadere informatie

Betaalbaar particulier opdrachtgeverschap

Betaalbaar particulier opdrachtgeverschap Betaalbaar particulier opdrachtgeverschap Expertteam Eigenbouw in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Eigenbouw is ook haalbaar voor starters Ook starters op de woningmarkt

Nadere informatie

Woningwet op weg: Workshop corporatiefinanciën 17 september 2015. Zwolle

Woningwet op weg: Workshop corporatiefinanciën 17 september 2015. Zwolle Woningwet op weg: Workshop corporatiefinanciën 17 september 2015 Zwolle Gabriël de Groot Senior adviseur BNG Advies 17 september 2015 BNG Advies ondersteunt haar cliënten bij het maken van afwegingen bij

Nadere informatie

gemeente Eindhoven InitiatiefvoorstelHoorzitting woningsplitsing en kamerbewoning

gemeente Eindhoven InitiatiefvoorstelHoorzitting woningsplitsing en kamerbewoning gemeente Eindhoven Griffie gemeenteraad Raadsnummer 11R4247 Inboeknummer Dossiernummer InitiatiefvoorstelHoorzitting woningsplitsing en kamerbewoning Inleiding De vele negatieve signalen die uit de stad

Nadere informatie

CV Jacqueline Heerema (Den Haag, 1958) Conceptueel kunstenaar, urban curator, initiatiefnemer www.jacquelineheerema.nl info@jacquelineheerema.

CV Jacqueline Heerema (Den Haag, 1958) Conceptueel kunstenaar, urban curator, initiatiefnemer www.jacquelineheerema.nl info@jacquelineheerema. 1 CVJacquelineHeerema(DenHaag,1958) Conceptueelkunstenaar,urbancurator,initiatiefnemer www.jacquelineheerema.nl info@jacquelineheerema.nl Opleiding Kunstenaarsinitiatieven (Gast)curator Publicaties Onderzoeken/opdrachten

Nadere informatie

Woonambities de kern van de regionale woonagenda Holland Rijnland 2014 samengevat

Woonambities de kern van de regionale woonagenda Holland Rijnland 2014 samengevat Bijlage 1 In Holland Rijnland werken samen: Alphen aan den Rijn, Hillegom, Kaag en Braassem, Katwijk, Leiden, Leiderdorp, Lisse, Nieuwkoop, Noordwijk, Noordwijkerhout, Oegstgeest, Teylingen, Voorschoten

Nadere informatie

$ % $ # &'' ( ) &!'&! * +) &!'&!,, & # & -. / 0 1 1 * 2. -.! "!#

$ % $ # &'' ( ) &!'&! * +) &!'&!,, & # & -. / 0 1 1 * 2. -.! !# $%$ #&''( )&!'&!*+)&!'&!,,& #& -./ 011 *2.-. "!#! ! (31-.1 41 51 /.( 1131 ( 31 $3 6 36 1 31 0* 34*17 3 1,*/8,/$9. 6 1 3 3 * : 1 1 3 /,/$& ;3*/33 131(1 1 ( 7 6 3 / 1 1 3 (31$/ (/)1-.-7 16 3 6 6 3 11

Nadere informatie

Bouw samen woningen aan het groene hart van Oranjeburgh Collectief Particulier Opdrachtgeverschap Anna van Saksenstraat

Bouw samen woningen aan het groene hart van Oranjeburgh Collectief Particulier Opdrachtgeverschap Anna van Saksenstraat Bouw samen woningen aan het groene hart van Oranjeburgh Collectief Particulier Opdrachtgeverschap Anna van Saksenstraat Oranjeburgh Royaal ROYAAL WONEN wonen OP op EIGEN eigen KAVEL kavel Ontwerp de buitenkant

Nadere informatie

Samenvatting voorlichtingsbijeenkomst Nieuwbouwcoach Vereniging Eigen Huis datum: 13 mei2008 plaats: De Weide Wereld te Vleuten

Samenvatting voorlichtingsbijeenkomst Nieuwbouwcoach Vereniging Eigen Huis datum: 13 mei2008 plaats: De Weide Wereld te Vleuten Samenvatting voorlichtingsbijeenkomst Nieuwbouwcoach Vereniging Eigen Huis datum: 13 mei2008 plaats: De Weide Wereld te Vleuten De presentatie werd gehouden door Manon van Essen van de VEH. Als voorlichtster

Nadere informatie

Kernboodschappen Woningcorporaties Nederland dicht bij huis

Kernboodschappen Woningcorporaties Nederland dicht bij huis Kernboodschappen Woningcorporaties Nederland dicht bij huis Oktober 2014 Thema 1 Goed wonen en een goede dienstverlening We vinden het in Nederland normaal dat iedereen goed kan wonen. Maar niet iedereen

Nadere informatie

M3H Werkwijzer Het bouwen

M3H Werkwijzer Het bouwen M3H Werkwijzer Het bouwen 1/7 Het bouwen M3H ontwerpt en bouwt al zeventien jaar in opdracht van woningcorporaties, ontwikkelende partijen en particulieren. M3H ontwerpt en begeleidt het gehele ontwerp-

Nadere informatie

ANBO THEMA-ONTBIJT. Wonen. Dinsdag 7 oktober 2014, Sociëteit De Witte, Den Haag

ANBO THEMA-ONTBIJT. Wonen. Dinsdag 7 oktober 2014, Sociëteit De Witte, Den Haag ANBO THEMA-ONTBIJT Wonen Dinsdag 7 oktober 2014, Sociëteit De Witte, Den Haag Impressie van het Woonontbijt van ANBO. Op 7 oktober heeft ANBO in de Sociëteit de Witte in Den Haag een ontbijt georganiseerd,

Nadere informatie

ACTIVITEITEN AMSTERDAM

ACTIVITEITEN AMSTERDAM ACTIVITEITEN AMSTERDAM Woningbezit naar woningtype Eengezinswoning Galerijflat Portiekflat Beneden-/ bovenwoning Totaal 1.476 2.368 14.337 593 18.774 Woningbezit naar huurprijscategorieën AMSTERDAM totaal

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Hout laat je huis leven WELKOM

Hout laat je huis leven WELKOM Hout laat je huis leven WELKOM Hout laat je huis leven Programma 15:00u Welkom 15:10u Belang van de particuliere consument 15:30u Strategie en aanpak van de campagne 16:00u Financiering, uitvoering en

Nadere informatie

De belangrijkste prijseffecten vinden plaats binnen 250 meter van de investeringslocatie.

De belangrijkste prijseffecten vinden plaats binnen 250 meter van de investeringslocatie. Er is de afgelopen decennia fors geïnvesteerd in zogenoemde krachtwijken. De investeringen waren vooral gericht op het verbeteren van de socialewoningvoorraad. Als het krachtwijkenbeleid tot aantrekkelijker

Nadere informatie

Synorga Elektrotechniek. Service & Onderhoud. Dagelijks onderhoud aan 100.000 wooneenheden

Synorga Elektrotechniek. Service & Onderhoud. Dagelijks onderhoud aan 100.000 wooneenheden Synorga Elektrotechniek Service & Onderhoud Dagelijks onderhoud aan 100.000 wooneenheden Service Totaalonderhoud woninginstallaties Collectief onderhoud Planmatig onderhoud Totaalonderhoud collectieve

Nadere informatie

Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte

Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte Stap 1 van de Ladder voor Duurzame Verstedelijking schrijft voor dat een stedelijke ontwikkeling past binnen de regionale behoefte. Provincie

Nadere informatie

Dialoogsessie De bestuurder in een nieuw krachtenveld: van koning naar loper?

Dialoogsessie De bestuurder in een nieuw krachtenveld: van koning naar loper? Dialoogsessie De bestuurder in een nieuw krachtenveld: van koning naar loper? Datum: woensdagmiddag 10 juni 2015 Tijd: 13.00 16.30 uur Locatie: Villa Augustus, Oranjelaan 7, 3311 DH Dordrecht Aantal deelnemers:

Nadere informatie

Dienst Stadsontwikkeling afdeling Ruimtelijke Plannen. Extra toelichting op het beeldkwaliteitplan KLOOSTERBOS

Dienst Stadsontwikkeling afdeling Ruimtelijke Plannen. Extra toelichting op het beeldkwaliteitplan KLOOSTERBOS Dienst Stadsontwikkeling afdeling Ruimtelijke Plannen Extra toelichting op het beeldkwaliteitplan KLOOSTERBOS INLEIDING In 2006 is het uitwerkingsplan Kloosterbos in procedure gegaan. Hiermee werd het

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma PvdA Feijenoord

Verkiezingsprogramma PvdA Feijenoord Verkiezingsprogramma PvdA Feijenoord Vrijheid, democratie, rechtvaardigheid, duurzaamheid en solidariteit. Dat zijn de idealen van de Partij van de Arbeid. Wij staan voor een spreiding van kennis, macht

Nadere informatie

situatie opzuid Amsterdam, 2014

situatie opzuid Amsterdam, 2014 situatie opzuid Amsterdam, 2014 Het plan OpZuid is gelegen tussen de Gershwinlaan en de Boelelaan in Amsterdam, en vormt een onderdeel van de grootschalige ontwikkelingen aan de Zuidas. Binnen de zakelijke

Nadere informatie

voorkomt schooluitval en afstand tot de arbeidsmarkt voorkomt jeugdwerkloosheid en uitkeringsafhankelijkheid

voorkomt schooluitval en afstand tot de arbeidsmarkt voorkomt jeugdwerkloosheid en uitkeringsafhankelijkheid voorkomt schooluitval en afstand tot de arbeidsmarkt voorkomt jeugdwerkloosheid en uitkeringsafhankelijkheid biedt jongeren Entreeopleiding- / Startkwalificatie biedt leerwerk-trajecten, stages en baangaranties;

Nadere informatie

Het middenhuursegment. in Kleidum

Het middenhuursegment. in Kleidum Het middenhuursegment in Kleidum Het middenhuursegment In Kleidum Voorbeeldrapport ABF Research 2015 ABF Research Verwersdijk 8 2611 NH Delft 015-27 99 300 Copyright ABF Research 2015 De informatie in

Nadere informatie

Onderzoeksflits. Atlas voor gemeenten 2015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht. IB Onderzoek, 29 mei 2015. Utrecht.nl/onderzoek

Onderzoeksflits. Atlas voor gemeenten 2015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht. IB Onderzoek, 29 mei 2015. Utrecht.nl/onderzoek Onderzoeksflits Atlas voor gemeenten 015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht IB Onderzoek, 9 mei 015 Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 86 1350 onderzoek@utrecht.nl

Nadere informatie

Alles wat je moet weten over zelfbouw in Almere!

Alles wat je moet weten over zelfbouw in Almere! Alles wat je moet weten over zelfbouw in Almere! > www.ikbouwmijnhuisinalmere.nl Ikbouwmijnhuisinalmere is het programma waarmee de gemeente Almere de komende jaren vele duizenden kavels gaat uitgeven

Nadere informatie

Locatie Het Mozaïek / De Haag

Locatie Het Mozaïek / De Haag Locatie Het Mozaïek / De Haag Informatie avond omwonenden 4 maart 2014 Agenda voor vanavond Opening en welkomstwoord door wethouder Van Dalen Doel van deze avond Wijziging bevolkingsopbouw -> wijzigen

Nadere informatie

GEMEENTE LOPIK VOORSTEL. Raadsvergadering d.d. 21 november 2006 Nr. : 10. Aan de raad van de gemeente Lopik.

GEMEENTE LOPIK VOORSTEL. Raadsvergadering d.d. 21 november 2006 Nr. : 10. Aan de raad van de gemeente Lopik. VOORSTEL GEMEENTE LOPIK Raadsvergadering d.d. 21 november 2006 Nr. : 10 Aan de raad van de gemeente Lopik. Onderwerp: Ontwikkelingsplanologie/Verevening Behandelend ambtenaar: J.C. van Kats Voorstel: 1.

Nadere informatie

Colloquium zorg & vastgoed

Colloquium zorg & vastgoed Colloquium zorg & vastgoed 26 April 2016 Wordt er anno 2046 nog geïnvesteerd in zorgvastgoed? -1- Zorgvastgoed als investeringsobject -2- Zorgvastgoed als investeringsobject > Anno 2016 : voornamelijk

Nadere informatie

Coordinatie van de nazorg aan exgedetineerden

Coordinatie van de nazorg aan exgedetineerden Coordinatie van de nazorg aan exgedetineerden Gemeente Purmerend 7 oktober 2010 Bea van Meerten Inhoud van deze presentatie Organisatie van de nazorg Informatie over gerealiseerde zaken op de 5 leefgebieden:

Nadere informatie

Direct contact: 020 44 000 44 JAN VAN GALENSTRAAT 110 AMSTERDAM TE HUUR: WINKELRUIMTE VAN 56 M 2 (BVO)

Direct contact: 020 44 000 44 JAN VAN GALENSTRAAT 110 AMSTERDAM TE HUUR: WINKELRUIMTE VAN 56 M 2 (BVO) Direct contact: 020 44 000 44 JAN VAN GALENSTRAAT 110 AMSTERDAM TE HUUR: WINKELRUIMTE VAN 56 M 2 (BVO) WWW.KRK.NL JAN VAN GALENSTRAAT 110 AMSTERDAM KERNGEGEVENS FUNCTIE Winkelruimte (detailhandel) OPPERVLAKTE

Nadere informatie

Informatiebrochure Nacht van de Fooi Stedelijk Bestuur 2016

Informatiebrochure Nacht van de Fooi Stedelijk Bestuur 2016 Informatiebrochure Nacht van de Fooi Stedelijk Bestuur 2016 Stichting Nacht van de Fooi Kromme Nieuwegracht 58, 3512 HL Utrecht contact@nachtvandefooi.nl www.nachtvandefooi.nl Beste geïnteresseerde, Dat

Nadere informatie

6 september Zomerbloeii.

6 september Zomerbloeii. 6 september Zomerbloeii. Themabijeenkomst: Maatschappelijk Rendement Raeflex Catharijnesingel 56, 3511 GE Utrecht Postbus 8068, 3503 Utrecht (030) 230 31 50 www.raeflex.nl Visitaties van Raeflex Gestart

Nadere informatie

Opplussen in Eefde. Drs. Eric Schellekens Senior adviseur wonen welzijn zorg Laagland advies 06-25 05 17 56

Opplussen in Eefde. Drs. Eric Schellekens Senior adviseur wonen welzijn zorg Laagland advies 06-25 05 17 56 Opplussen in Eefde Drs. Eric Schellekens Senior adviseur wonen welzijn zorg Laagland advies 0625 05 17 56 1 Opplussen in Lochem Wat brengt de workshop?: Wat verklaart het succes in Eefde? Kernboodschap:

Nadere informatie

HINDERNISSEN bedrijfsleven Zuidvleugel. Presentatie Bert Mooren, directeur VNO-NCW West Economische Programmaraad Zuidvleugel 24 februari 2014

HINDERNISSEN bedrijfsleven Zuidvleugel. Presentatie Bert Mooren, directeur VNO-NCW West Economische Programmaraad Zuidvleugel 24 februari 2014 Presentatie Bert Mooren, directeur VNO-NCW West Economische Programmaraad Zuidvleugel 24 februari 2014 Fundamentals Onvoldoende innovatiekracht MKB Zuidvleugel Triple helix samenwerking op bestuurlijk

Nadere informatie

Financieringsoplossingen voor duurzame ambities. Caspar Boendermaker, 22 april 2014, Breukelen

Financieringsoplossingen voor duurzame ambities. Caspar Boendermaker, 22 april 2014, Breukelen Financieringsoplossingen voor duurzame ambities Caspar Boendermaker, 22 april 2014, Breukelen Opbouw Financiering corporatie sector Verduurzaming Financiering verduurzaming Geschiedenis Gemeentelijke Credietbank

Nadere informatie

Aanvraaggegevens. Publiceerbare aanvraag/melding. Aanvraagnummer 1908229. Uw referentiecode 15-045. Ingediend op 24-07-2015.

Aanvraaggegevens. Publiceerbare aanvraag/melding. Aanvraagnummer 1908229. Uw referentiecode 15-045. Ingediend op 24-07-2015. Gegevens bevoegd gezag Referentienummer Datum ontvangst Formulierversie 215.3 Aanvraaggegevens Publiceerbare aanvraag/melding Aanvraagnummer 198229 Aanvraagnaam Wijland Fase II Uw referentiecode 15-45

Nadere informatie

Fotoverslag wijkendag klantenraad Woonstad Rotterdam

Fotoverslag wijkendag klantenraad Woonstad Rotterdam Fotoverslag wijkendag klantenraad Woonstad Rotterdam Op zaterdag 27 april 2013 heeft een deel van de klantenraad een bezoek gebracht aan twee wijken: de Wielewaal en Pendrecht. Dit is een fotoverslag van

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Cursus Volkshuisvesting 2013

Cursus Volkshuisvesting 2013 Cursus Volkshuisvesting 2013 PROGRAMMA DATA: 7 mei, 8 mei, 4 juni en 5 juni 2013 LOCATIE: Villa Jongerius, Kanaalweg 64, Utrecht Versie 14 mrt 2013, Arjan Raatgever, Platform31 Dag 1: Inleiding in de volkshuisvesting

Nadere informatie

Gemeente Amersfoort BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE VRAGEN Reglement van Orde van de Raad 2011 Docs.nr 4402318

Gemeente Amersfoort BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE VRAGEN Reglement van Orde van de Raad 2011 Docs.nr 4402318 Gemeente Amersfoort BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE VRAGEN Reglement van Orde van de Raad 2011 Docs.nr 4402318 Nr. 2013-99 Vragen van raadslid Frits Schoenmaker (SP), over Huurverhogingen n.a.v. WSW-rapport,

Nadere informatie

Prestatieborging Duurzame Renovatie. Kennissessie

Prestatieborging Duurzame Renovatie. Kennissessie Prestatieborging Duurzame Renovatie Kennissessie 0 Agenda 1. Opening en welkom (13.30 uur) 2. Presentatie Leerervaringen prestatiemetingen Blokvoor-blok door Jaap Neeleman (Servicepunt) 3. Presentatie

Nadere informatie

WONINGTRANSFORMATIECONCEPTEN

WONINGTRANSFORMATIECONCEPTEN Bepalende overwegingen voor de toepassing bij corporaties! Maarten van den Berg 19-12-2012 1 Het toepassen van innovaties in de bestaande bouw? Welke overwegingen spelen bij woningcorporaties een bepalende

Nadere informatie

Verslag SVOB excursie Hoogvliet 3 oktober 2006

Verslag SVOB excursie Hoogvliet 3 oktober 2006 Verslag SVOB excursie Hoogvliet 3 oktober 2006 Vooraf In juni 2006 heeft de SVOB een workshop georganiseerd over het mengen van verschillende bevolkingsgroepen in herstructureringsgebieden. Als vervolg

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 27 400 XI Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer

Nadere informatie

BIJLAGE 1. Uitvoeringsprogramma Duurzaam Bouwen 2007-2011

BIJLAGE 1. Uitvoeringsprogramma Duurzaam Bouwen 2007-2011 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING 1 1.1 Aanleiding 1 1.2 Doel van het beleidsplan 1 1.3 Definitie Duurzaam Bouwen 1 2 BELEIDSUITGANGSPUNTEN 3 2.1 De rol van de gemeente 3 2.2 Positionering t.o.v. andere beleidsterreinen

Nadere informatie

Even voorstellen. Claudia Reiner

Even voorstellen. Claudia Reiner Even voorstellen Claudia Reiner Vicevoorzitter UNETO-VNI Voorzitter Groep kleine bedrijven Programmacommissie Wonen-Welzijn-Zorg Forse groei extramuralisering vraagt om gezamenlijke actie van gemeenten,

Nadere informatie

Bouwstenen voor de levensloopbestendige woning. Realive by

Bouwstenen voor de levensloopbestendige woning. Realive by W O N I N G C O R P O R A T I E S Bouwstenen voor de levensloopbestendige woning Realive by Het concept Zorgdiensten Interactieve diensten Basis diensten Bouwstenen (infrastructuur) Basis producten t Levensloop

Nadere informatie

Werkend leren en sociale innovatie

Werkend leren en sociale innovatie Werkend leren Lex Borghans NSI, Universiteit Maastricht TOP INSTITUTE INSCOPE Research Consortium of Erasmus University Rotterdam, TNO, University of Amsterdam and Maastricht University Werkend leren en

Nadere informatie

Aanvraaggegevens. Publiceerbare aanvraag/melding. Aanvraagnummer 2181457. Uw referentiecode 16113. Ingediend op 08-02-2016.

Aanvraaggegevens. Publiceerbare aanvraag/melding. Aanvraagnummer 2181457. Uw referentiecode 16113. Ingediend op 08-02-2016. Gegevens bevoegd gezag Referentienummer Datum ontvangst Formulierversie Aanvraaggegevens Publiceerbare aanvraag/melding Aanvraagnummer 2181457 Aanvraagnaam Plaatsen dakkapel Uw referentiecode 16113 Ingediend

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2008 2009 29 453 Woningcorporaties Nr. 127 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR WONEN, WIJKEN EN INTEGRATIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Datum 25 september 2014 Betreft AFM rapport Big 4, voorstellen accountancysector en rapport evaluatie Wta

Datum 25 september 2014 Betreft AFM rapport Big 4, voorstellen accountancysector en rapport evaluatie Wta > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Inwoners grote steden mopperen meer over hun stad

Inwoners grote steden mopperen meer over hun stad Inwoners grote steden mopperen meer over hun stad Bewoners van grote steden zijn veel kritischer over hun woonplaats dan in kleinere steden. Ze klagen met name over de onveiligheid en onrust. Ook de medebewoners

Nadere informatie

Studentenmonitor Leeuwarden 2010 Nathan Rozema Leeuwarden Studiestad (1) Laagland advies i.o.v. Ministerie van VROM, april 2010 Doelstelling Leeuwarden om in top 3 HBO-steden te komen Met het oog daarop

Nadere informatie

Te huur Winkelruimte met kantoren

Te huur Winkelruimte met kantoren Winkelruimte met kantoren Contact +31 (0)88-796 24 76 info@synchrobedrijfshuisvesting.nl Badhuisstraat 56 4381 LT Vlissingen Te huur Een mooie winkelruimte met kantoren van ca. 210 m² aan het historische

Nadere informatie

Eenzame naasten. Onderwerpen. Contactarm. Eenzaamheid. Sociaal isolement. Sociale netwerken van ouderen

Eenzame naasten. Onderwerpen. Contactarm. Eenzaamheid. Sociaal isolement. Sociale netwerken van ouderen Eenzame naasten Dr. Anja Machielse Onderwerpen Begripsverkenning Oorzaken en gevolgen Sociale competenties Stappen in de aanpak Interventieprofielen Conclusies Eenzaamheid Het gevoel dat de aanwezige contacten

Nadere informatie

Onderwerp Beantwoording vragen PvdA-fractie inzake gebruik leegstaande panden om woningnood op korte termijn op te lossen

Onderwerp Beantwoording vragen PvdA-fractie inzake gebruik leegstaande panden om woningnood op korte termijn op te lossen PvdA-fractie T.a.v. Mevrouw A. Postma De Roede 12 9285 VK Buitenpost Dossiernummer : n.v.t. Stuknummer : n.v.t. Behandeld door : E. Idsardi Email : gemeente@achtkarspelen.nl Uw brief/mail van Uw kenmerk

Nadere informatie

samen maken we de stad, toch?

samen maken we de stad, toch? samen maken we de stad, toch? informatiebijeenkomst 13, 22 en 29 april 2015 WAC bestaat uit vertegenwoordigers van Werkgroep Toegankelijkheid uit: GPPA gehandicapten en patiënten platform Werkgroep Geschikt

Nadere informatie

OTB PLATFORM31 WOONCONGRES 2014

OTB PLATFORM31 WOONCONGRES 2014 Betaalbaarheid van het wonen OTB PLATFORM31 WOONCONGRES 2014 12 NOVEMBER HAAGSE HOGESCHOOL, DEN HAAG Mariette Carstens / Hollandse Hoogte OTB Platform31 Wooncongres 2014 Betaalbaarheid van het wonen 12

Nadere informatie