Economic. Research Notes

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Economic. Research Notes"

Transcriptie

1 Economic Research Notes Jaargang 3 - nr oktober 2005 Het vermogen en beleggingsprofiel van de Belgische gezinnen U bent al KBC-Online-cliënt? Dan kunt u gratis Economic Research Notes ontvangen per . Surf naar www. In mei 2003 analyseerden wij in Economic Research Notes een eerste maal de vermogenssituatie van de Belgische gezinnen in de periode De bedoeling was om een aantal tendensen te illustreren (onder meer de vermarkting van het financiële vermogen) en om het vermogensverlies en de gewijzigde verhoudingen van de verschillende vermogenscomponenten in de periode van slechte beursprestaties ( ) in kaart te brengen (1). In dit nummer schetsen we een beeld van de vermogenspositie van de Belgen na 2002 en plaatsen we hun beleggingsgedrag van de voorbije jaren (d.w.z. hoe zij hun vermogen effectief hebben samengesteld) tegenover de ontwikkeling van het profiel van de gemiddelde Belgische belegger (d.w.z. hoe hij had mogen belegd zijn). Vermogensbeheerders peilen bij individuele beleggingscliënten op basis van een vragenlijst inzake financiële draagkracht, beleggingshorizon, e.d. naar hun risicoprofiel (d.i. defensief dan wel dynamisch). Op macro-economisch niveau is er over de ontwikkeling van het beleggingsprofiel van de Belgen geen cijfermateriaal beschikbaar. Mits het hanteren van een aantal hypothesen trachten wij een inschatting te maken. kbc.be/sb/ e-nieuwsbrieven en registreer uw gegevens. Bij de huidige actualisatie van het vermogen van de Belgische gezinnen hanteren we dezelfde aanpak als bij de eerdere analyse. Dat betekent dat we voor het financiële vermogen beroep doen op de cijfers gepubliceerd door de Nationale Bank van België (Belgostat: Detailcijfers en internationale gegevens m.b.t. het belegd vermogen in financiële activa komen van de Belgische Vereniging van Asset Managers (BEAMA, respectievelijk Eurostat (Statistics in Focus, Het onroerend vermogen bekomen we door de voorraad gebouwen en grond in het bezit van de gezinnen te vermenigvuldigen met de gemiddelde jaarlijkse verkoopprijzen. Cijfers hieromtrent worden door het NIS (Statistieken over Bouwnijverheid en Huisvesting, Financiële Statistieken) beschikbaar gesteld. Materiële roerende goederen (duurzame huishoudartikelen, transportmiddelen, kunstvoorwerpen, e.d.) worden in onze analyse buiten beschouwing gelaten. Het financiële vermogen dat de Belgische gezinnen aanhouden in het buitenland zit in de financiële activa vervat. Het vermogen van de Belgen Het netto-vermogen van de gezinnen wordt gevormd door het geheel van hun bezittingen en vorderingen min hun financiële verplichtingen, die grotendeels bestaan uit hypothecaire leningen. Volgens onze berekeningen beschikten de Belgische gezinnen in 2004 samen over een totaal netto-vermogen van naar schatting miljard EUR (zie tabel 1). Dat is ruim zeven keer zo groot als hun bruto beschikbaar inkomen en zo n EUR per gemiddeld gezin of EUR per inwoner. In vergelijking met 1990 lag het totale vermogen van de Belgen in 2004 ruim dubbel zo hoog, wat overeenkomt Asset Management

2 Tabel 1 - Hoe rijk zijn de Belgen? (gezinsvermogen, in miljard EUR) Financieel vermogen (1) 39,4 119,3 358,4 738,3 723,1 665,8 679,6 707,1 - Schulden 5,8 31,6 62,6 107,1 106,0 110,2 115,7 118,9 = Netto-financieel vermogen 33,6 87,7 295,8 631,2 617,0 555,6 563,8 588,2 + Onroerend vermogen 51,5 193,3 310,3 501,4 520,9 557,5 630,4 674,5 = Totaal gezinsvermogen 85,1 281,0 606,1 1132,6 1137,9 1113,1 1194,2 1262,7 Totaal gezinsvermogen: - in prijzen van ,5 580,8 803,8 1223,5 1199,3 1154,7 1219,3 1262,7 - in % beschikbaar inkomen 394,9 450,3 553,4 724,1 691,6 664,6 692,9 710,6 (1) Cash, deposito's, aandelen, obligaties, beleggingsfondsen... (inclusief vermogen in het buitenland). Bronnen: Vuchelen en Rademaekers (1998), NBB, NIS, Stadim en eigen berekeningen. met een gemiddelde nominale (reële) jaarstijging in die periode van 5,4% (3,2%). Tegenover miljard EUR bezittingen stonden 119 miljard EUR schulden. 46,6% van het netto-vermogen bestond in 2004 uit financiële activa (cash, deposito s, aandelen, obligaties, beleggingsfondsen, ), het overige gedeelte uit onroerende goederen (gronden en gebouwen) (2). Dankzij een verdere toename van het onroerend vermogen is de afname van het totale vermogen in de periode van beurscrisis ( ) beperkt gebleven tot ruim 2%, de eerste nominale daling sinds het begin van de jaren 80 (3). In de jaren nam het gezinsvermogen opnieuw met 13% toe (zie grafiek 1). Dat was opnieuw in de eerste plaats te danken aan het fors aangetrokken groeitempo van het onroerend vermogen, vooral als gevolg van de sterke prijsstijging van de woningen en bouwgronden. Hierdoor Grafiek 1 - Het bruto-vermogen van de Belgische gezinnen (in % van het BBP) 1970 Financiële activa met marktwaarde (1) Financiële activa zonder marktwaarde (2) Onroerend vermogen (1) Obligaties, aandelen en beleggingsfondsen. (2) Cash, (termijn)depositio's, beleggingen bij verz.maatsch. & pensioenfondsen. Bronnen: Vuchelen en Rademaekers (1998), NBB, NIS, Stadim en eigen berekeningen. is het aandeel van vastgoed in het totale vermogen toegenomen tot 53,4% in In de decennia daarvoor was dat aandeel teruggevallen van een piek van 69,2% eind jaren 70 tot een dieptepunt van 43,2% in De forse terugval in die periode was een gevolg van de toegenomen welvaart, waardoor het eigenwoningbezit een hoogtepunt bereikte (naar schatting zo n driekwart van de gezinnen bezit een eigen woning) en een alsmaar groter deel van de bijkomende spaarmiddelen terechtkwam in de categorie van de financiële activa (4). Na een forse afname met 9,8% in door toedoen van de dalende beurskoersen, nam het totale netto-financiële vermogen van de Belgische gezinnen in opnieuw met 6,2% in nominale termen toe (5). Deze stijging manifesteerde zich hoofdzakelijk in de categorie financiële activa zonder marktwaarde (d.i. cash, (termijn-)deposito s, kasbons en beleggingen bij verzekeringsmaatschappijen en pensioenfondsen). Dat komt vooral doordat de gezinnen de voorbije jaren een uitgesproken voorkeur kenden voor liquide middelen (cash en deposito s), die op zijn beurt vooral kan worden verklaard door de lage opportuniteitskost als gevolg van de aanhoudend lage langetermijnrente. Het verschil tussen de obligatierendementen en de rente op spaardeposito s was de voorbije jaren onvoldoende om beleggingen in vastrentende effecten aantrekkelijk te maken. Zodoende is het aandeel van de financiële activa met marktwaarde (obligaties, aandelen en beleggingsfondsen) in de financiële portefeuille van de gezinnen teruggevallen tot 46,7% in Doordat de wereldwijde beurshausse het spaargeld van de gezinnen naar risicodragende waarden had gedraineerd, was dat aandeel in de jaren vóór de beurscrisis opgelopen van 30% in 1980 tot een piek van 60% in De hierboven gehanteerde opdeling van het financieel vermogen in activa met en zonder marktwaarde Economic Research Notes 2

3 meer defensief meer dynamisch ECONOMIC RESEARCH NOTES geeft een onvoldoende klaar beeld van de mate waarin de Belgen direct in beursgenoteerde aandelen zijn belegd. Om zicht te krijgen op dat laatste moeten we bij de aandelenbeleggingen abstractie maken van niet-beursgenoteerde aandelen (die vaak een participatie in een familiebedrijf vertegenwoordigen) en van kapitaalgegarandeerde aandelenfondsen (die niet (ten volle) aan de risico s van de beurs zijn blootsgesteld). Uit grafiek 2 blijkt dat het uitstaande bedrag beursgenoteerde aandelen (exclusief kapitaalgegarandeerde fondsen) in de globale financiële portefeuille van een gemiddeld gezin toenam van 8,1% eind 1993 tot 17,5% eind Daarna viel dat percentage door toedoen van de slechte beursprestaties terug tot 9,9% eind Het beursherstel nadien en de hernieuwde interesse voor aandelenbeleggingen (deels toe te schrijven aan de goede prestaties van de Brusselse beurs) deden het cijfer opnieuw oplopen tot 13,5% eind Indien we toch rekening houden met aandelenbeleggingen met kapitaalgarantie bedroeg het gehalte aandelen in de financiële portefeuille eind 2004 om en bij 19%. Grafiek 2 - Blootstelling vermogen Belgische gezinnen aan de beurs (uitstaande bedrag aandelen in % totaal financieel vermogen) (1) 25% 20% 15% 10% 5% 0% ICB's niet-vastrentend met kapitaalsgarantie Beursgenoteerde aandelen Meer dynamisch profiel ICB's niet-vastrentend zonder kapitaalgarantie (1) Het financieel vermogen omvat cash en deposito's, obligaties, niet-beurs- en beursgenoteerde aandelen, beleggingsfondsen (ICB's) en beleggingen bij verz. maatsch. en pensioenfondsen. De toegenomen blootstelling van de Belgen aan de beurs tijdens het voorbije decennium wordt doorgaans toegeschreven aan de lokroep van de wereldwijde beurshausse tot 1999 en aan het alsmaar ruimere aanbod van aandelenbeleggingen op de markt van de beleggingsfondsen (ICB s). ICB s maakten eind ,0% van het financiële gezinsvermogen uit, tegenover 9,7% in Daarvan was ruim een derde direct gevoelig voor de beurs (d.w.z. niet-vastrentend 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% Grafiek 3 - Uitsplitsing financiële activa 0% Verzekeringstechnische voorzieningen ICB's niet-vastrentend ICB's vastrentend Niet-beursgenoteerde aandelen Bronnen: NBB, BEAMA en eigen berekeningen. Beursgenoteerde aandelen Vastrentende effecten Cash en (termijn)deposito's en niet-kapitaalgegarandeerd), tegenover circa een kwart in 1993 (zie grafiek 3). De vlucht naar aandelen weerspiegelt evenwel ook het feit dat het gemiddeld Belgisch gezin sinds 1980 een alsmaar dynamischer beleggingsprofiel aangemeten kreeg. Onder risicoprofiel verstaan we hier hoe de belegger zou mogen belegd zijn (los van zijn emotionele houding ten aanzien van het nemen van risico), gegeven zijn financieel draagvlak, beleggingshorizon en kennis van en ervaring met beleggingen. Naargelang op basis van deze kenmerken wordt afgeleid of de belegger weinig dan wel veel risicodragende activa in zijn portefeuille kan opnemen, spreken we van een (zeer) defensief respectievelijk (zeer) dynamisch profiel. In grafiek 4 benaderen we het risicoprofiel van de gemiddelde Belg aan de hand van een samengestelde indicator die is gebaseerd op de ontwikkeling van zijn finan- Grafiek 4 - Risicoprofiel gemiddelde Belgische belegger (bijdrage van de drie determinanten) 1,0 0,9 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0, , Bronnen: zie kadertekst 1 op blz Financieel draagvlak Kennis en ervaring beleggingen Beleggingshorizon Economic Research Notes

4 Grafiek 5 - Indicatoren inzake financieel draagvlak gemiddelde Belg Eigenwoningbezit (% gezinnen, rechtse as) Financieel vermogen (% beschikbaar inkomen, linkse as) Spaarquote (% beschikbaar inkomen, x10, linkse as) Bronnen: zie kadertekst 1 op blz cieel draagvlak, zijn beleggingshorizon en zijn kennis van en ervaring met beleggingen (zie kadertekst 1 op blz. 6-7 voor een uitvoerige beschrijving van de berekeningen). Met het aandikken van het financieel vermogen, dit vooral dankzij de hoge spaarquote, en het toenemend eigenwoningbezit nam het financieel draagvlak van de gemiddelde Belg op het einde van de jaren 80 en in het begin van de jaren 90 fors toe (zie grafiek 5). Dat droeg in die periode sterk bij tot het dynamischer worden van het risicoprofiel van de gemiddelde belegger. Daarna zwakte het financieel draagvlak af, eerst onder impuls van de afnemende spaarquote en later, tijdens de beurscrisis in , ook door de terugval in het financieel vermogen. Een en ander zorgt ervoor dat het beleggingsprofiel sinds 1999 niet langer in meer dynamische 30% Grafiek 6 - Verschuivingen in de leeftijdspiramide (%-aandeel leeftijdscategorieën in totale bevolking) richting opschuift. Vanaf midden de jaren 90 speelden verschuivingen in de leeftijdspiramide van de bevolking een alsmaar grotere rol in de profilering van de gemiddelde belegger (zie grafiek 6). Die zorgen er immers, samen met de afnemende gezinsgrootte, voor dat de beleggingshorizon van de gemiddelde belegger toeneemt. Het bevolkingsaandeel van de categorie met de gemiddeld langste beleggingshorizon (de jarigen) nam sinds 1990 met 3,1 procentpunten toe, terwijl dat van de categorie met de kortste horizon (de jarigen) met 4,2 procentpunten afnam. Volgens de door ons gehanteerde indicatoren (de scholingsgraad en de oplage van selectieve kranten) droeg ten slotte ook de betere kennis van en ervaring met beleggingen bij tot een meer dynamisch profiel van de gemiddelde belegger. Internationaal perspectief Volgens de meest recente cijfers van Eurostat hebben de Belgische gezinnen in verhouding tot het BBP het grootste netto-financiële vermogen van alle Europeanen, vóór de Italianen, de Britten en de Nederlanders (Eurostat, 2004). In 2002 hadden zij samen financiële activa (na aftrek van de financiële verplichtingen) ter waarde van 214% van het BBP, vergeleken met 132% voor de Europese Unie als geheel (d.i. de EU-15, uitgezonderd Luxemburg, Griekenland en Ierland, waarvoor geen cijfers beschikbaar zijn). Dat is in vergelijking met het jaar respectievelijk 35 procentpunten BBP minder (zie grafiek 7). Het relatief hoge vermogen van de Belgen is vooral te verklaren doordat de spaarquote van de Belgische gezinnen de voorbije decennia gemiddeld zo n vijf procentpunten hoger lag dan gemiddeld in Europa. De relatief sterke vermogensopbouw is tevens de voornaamste reden voor het feit dat het beleggings- Grafiek 7 - Het vermogen in de jaren van beurszwakte (netto-financieel vermogen, in % van het BBP, einde jaar) % 26% % % 20% % % 14% 12% 10% Bron: NIS België Italië Bron: Eurostat. VK Nederland Frankrijk EU Portugal Duitsland Spanje Zweden Oostenrijk Finland Denemarken Economic Research Notes 4

5 meer dynamisch Grafiek 8 - Relatief risicoprofiel gemiddelde Belgische, Europese en Amerikaanse belegger meer defensief 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0, Bron: zie bijlage, eigen berekeningen. België EU VS profiel van de gemiddelde Belg de voorbije decennia relatief gezien meer dynamischer is geworden dan dat van de gemiddelde Europeaan (zie grafiek 8). Dat uit zich op zijn beurt in een aandelenbezit dat, uitgedrukt in verhouding tot het totale financiële vermogen, in België zo n 4 procentpunten hoger ligt dan gemiddeld in Europa (6). In 2002 hadden de Belgen volgens de cijfers van Eurostat voor circa 156 miljard EUR aandelen in portefeuille. Dat is omgerekend gemiddeld zo n EUR per hoofd van de bevolking, tegenover EUR per hoofd gemiddeld voor de door Eurostat beschouwde landen. In vergelijking met de Europese landen zit de aandelencultuur in de VS meer ingebakken. Ruim de helft van de financiële beleggingsportefeuille van de Amerikanen is in aandelen belegd. Ongeveer één op twee Amerikaanse gezinnen heeft aandelen in portefeuille. Het is dan ook erg verrassend dat, hoewel het aandelenbezit in VS ruwweg dubbel zo hoog ligt als gemiddeld in Europa, het theoretisch risicoprofiel van de gemiddelde Amerikaan (althans volgens onze methodologie) toch relatief minder dynamisch is (zie grafiek 8). Deze paradox kunnen we in grote mate verklaren doordat (hoewel er ook Europa op dat vlak veel is veranderd) de financiering van bedrijven via een publiek beroep op de aandelenmarkt in de VS sinds lange tijd relatief sterker is ingeburgerd. Hierdoor is ook de diepgang van de Amerikaanse aandelenmarkt gemeten naar omvang, liquiditeit e.d. tot op vandaag een stuk groter dan in Europa (zie tabel 2). Meer algemeen spelen bij de beslissing van het publiek om in aandelen te beleggen diverse structureel-institutionele factoren een rol, waaronder de fiscaliteit en transactiekosten m.b.t. aandelenbeleggingen, het aanbod van beleggingsfondsen, privatiseringsgolven en het bestaan van een goed uitgebouwd publiek pensioenstelsel (zie ook Guiso e.a, 2002, voor een studie omtrent deze problematiek). Voor wat dat laatste betreft scoort de VS vergeleken met de Europese landen minder goed, wat eveneens de relatief grotere vraag naar aandelen helpt verklaren. Tabel 2 - Structurele kenmerken ter verklaring van het bestaan van een aandelencultuur Diepgang Financial institutions Belasting op Overheidsuitgaven Vervangingsratio aandelenmarkt (1) transparency (2) kapitaalwinsten (3) pensioenen (% BBP) (4) (Milken Institute, 2004) (IMD, 2005) (EC, 2003) (OESO, 2000) (OESO, 2002) België 3,17 6, Frankrijk 3,83 6, ,1 53 Duitsland 3,83 6, ,8 46 Italië 4,00 3,43 12,5 14,2 79 Nederland 4,20 7,39 1,2 5,2 68 Zweden 4,17 7, ,2 65 VK 4,50 5, Japan 4,50 4, ,9 50 VS 4,83 7, ,4 39 (1) Samengestelde indicator bestaande uit: - Omvang: marktkapitalisatie alle beursgenoteerde bedrijven in % van het BBP (gemiddelde ); - Omvang: aantal genoteerde bedrijven in verhouding tot de bevolking (december 2002); - Liquiditeit: verhouding volume verhandelde aandelen t.o.v. marktkapitalisatie ( ); - IPO-performantie: netto-wijziging aantal genoteerde bedrijven t.o.v. gemiddeld aantal genoteerde bedrijven in dat jaar ( ); - Volatiliteit: standaardafwijking wekelijkse observaties, genormaliseerd o.b.v. gemiddelde ( ); - Concentratie: marktkapitalisatie 10 grootste genoteerde bedrijven t.o.v. totale marktkapitalisatie (2002). Bron: Milken Institute, Capital Access Index (2) Perceptie van top- en middenmanagement aangaande de transparantie van financiële instellingen m.b.t. beleggingen. Bron: IMD, World Competitiveness Yearbook (3) Voor uitzonderingen op deze percentages, zie EC. Bron: EC, Benchmarking business angels (4) Netto-pensioen in verhouding tot nettoberoepsinkomen op het einde van de loopbaan. 5 Economic Research Notes

6 KADERTEKST 1 Risicoprofilering van de gemiddelde belegger Vermogensbeheerders hanteren bij de risicoprofilering van hun beleggingscliënten een vragenlijst die peilt naar de mate waarin de belegger risicodragende activa in zijn portefeuille kan opnemen. Naargelang wordt geadviseerd weinig dan wel veel in risicodragende activa te beleggen, spreken we van een (zeer) defensief respectievelijk (zeer) dynamisch beleggingsprofiel. Hoe de belegger zijn portefeuille in de praktijk dient samen te stellen, wordt in de eerste plaats bepaald door objectieve factoren die verband houden met zijn financieel draagvlak, zijn beleggingshorizon en met de mate waarin hij met beleggen vertrouwd is. Daarnaast hangt de concrete invulling van de portefeuille ook af van hoe de belegger staat tegenover het risico dat met de op basis van objectieve criteria gesuggereerde portefeuillespreiding gepaard gaat. Het is best mogelijk dat hij op basis van de objectieve criteria een dynamische portefeuille met heel wat risicodragende activa erin kan aanhouden. Maar misschien wil hij liever weinig risico s lopen, of ligt hij wakker van koersschommelingen van zijn beleggingen, en is eerder een defensieve portefeuille wenselijk. De bevraging van beleggingscliënten resulteert op macroeconomisch niveau in een verdeling van individuele beleggers over de verschillende profielen (zeer defensief, defensief, dynamisch, zeer dynamisch). Aangezien financiële instellingen uit concurrentieoverwegingen geen algemeen overzicht van de profielen van hun cliënten publiek maken, is die macro-economische verdeling niet gekend. Evenmin is geweten hoe het risicoprofiel van de gemiddelde Belgische belegger de voorbije decennia is geëvolueerd. Dit laatste kunnen we evenwel benaderen door voor de diverse vragen die bij de risicoprofilering aan de belegger worden gesteld, na te gaan hoe de situatie er op macro-economisch niveau uitziet. Voor deze oefening vertrekken we van het in 2004 vernieuwde risicoprofileringsdocument dat KBC voor de cliëntenprofilering in zijn kantorennetwerk hanteert. Dat document peilt bij de individuele belegger naar (1) zijn financiële draagvlak (o.b.v. vragen i.v.m. de grootteorde van het financieel vermogen, het maandelijkse spaarbedrag en of hij al dan niet eigenaar is van een onroerend goed), (2) zijn beleggingshorizon (o.b.v. vragen i.v.m. de leeftijd en de gezinssamenstelling) en (3) zijn kennis van en ervaring met beleggingen (o.b.v. vragen omtrent de mate waarin de belegger vertrouwd is met beleggingsvormen en de mate waarin hij zich op eigen initiatief over beleggingen informeert). Voor elk van de vermelde aspecten is ofwel informatie op macro-economisch niveau beschikbaar of kunnen we ons, mits het hanteren van bepaalde assumpties, een benaderend idee vormen. Door de informatie vervolgens over de deelaspecten te aggregeren tot één samengestelde indicator voor verschillende opeenvolgende waarnemingen krijgen we zicht op de ontwikkeling van het risicoprofiel van de gemiddelde belegger. Bij de oefening houden we enkel rekening met de objectieve factoren inzake risicoprofilering. Er bestaat immers geen indicator die toelaat inzicht te krijgen in de gemiddelde beleggersemotie (laat staan de ontwikkeling daarvan). Een en ander betekent dat we enkel in kaart brengen hoe de gemiddelde Belg, gegeven zijn karakteristieken, in de loop der jaren in feite had mogen belegd hebben, los van zijn aanvaarding en beleving van de daarmee gepaard gaande risico s: - Hoe groter het vermogensbezit en het maandelijks spaarbedrag, hoe groter de buffer tegen onvoorziene negatieve gebeurtenissen op de financiële markten. Bijgevolg ligt dan een dynamischer portefeuillebeheer met verhoudingsgewijs meer risicovolle vermogensvormen voor de hand. Een betere financiële uitgangspositie verschaft immers een buffer tegen koersschommelingen van de belegde activa en vermindert de belemmering van transactiekosten. Macro-economisch gezien wordt het profiel van de gemiddelde Belgische belegger bijgevolg dynamischer in de tijd naarmate het totale netto-financiële vermogen van de Belgen, de nationale spaarquote (beide uitgedrukt in procent van het beschikbaar inkomen) en het eigenwoningbezit van de gezinnen toenemen (bronnen: zie tabel 1, OESO en NIS). - Hoe verder weg de beleggingshorizon, hoe meer risico de belegger in principe kan nemen. Meestal is de beleggingshorizon gekoppeld aan een bepaald beleggingsdoel, zoals de aankoop van een auto of het verzekeren van een aanvullend pensioen. Jonge beleggers en/of gezinnen met meerdere personen ten laste hebben doorgaans een korte beleggingshorizon omdat zij nog relatief veel uitgaven hebben. Met het klimmen van de leeftijd van de belegger neemt ook de horizon waarop hij belegt toe. De horizon blijkt te pieken bij vijftigers. Wanneer de periode van ontsparen na de pensioenleeftijd nadert, zullen individuen immers opnieuw op de wat kortere termijn gaan beleggen en wordt hun profiel opnieuw wat defensiever. Macro-economisch Economic Research Notes 6

7 vatten we verschuivingen in de beleggingshorizon van de gemiddeld belegger d.m.v. de ontwikkeling van de leeftijdspiramide van de bevolking en van het gemiddeld aantal personen per gezin (bron: NIS). - Of en de mate waarin risicodragende activa in de portefeuille thuishoren, hangt ten slotte ook af van de mogelijkheden en de bereidheid van de belegger om informatie over verschillende beleggingsformules te interpreteren. Een slecht geïnformeerd en weinig ervaren belegger is niet vertrouwd met de voor- en nadelen van verschillende beleggingsvormen en kan daarom best wat minder risicovolle activa in de portefeuille opnemen (en vice versa). Uit studies blijkt dat in de praktijk de mate waarin beleggers risicovolle activa opnemen in hun portefeuille toeneemt met het scholingsniveau (Guiso e.a., 2000). Daarom trachten we de kennis en ervaring van de gemiddelde Belg met beleggingen te vatten door de combinatie van de ontwikkeling van de scholingsgraad van de bevolking (concreet: het aandeel van de bevolking met minstens een diploma hoger secundair, bron: OESO) en van de oplage van selectieve kranten (voor België zijn dat De Tijd, De Standaard en De Morgen) (7). We bekomen de risicoprofileringsindicator (weergegeven in grafiek 4) door eerst de ruwe waarden van de zes deelaspecten (vermogen, spaarquote, woningbezit, leeftijd, gezinsgrootte, financiële kennis/ervaring) te normaliseren over de tijd en drie beschouwde landen/regio s heen (naast België maken we de oefening ook voor Europa en de VS). Dat betekent dat voor elk aspect in de risicoprofilering de waarden voor de jaren en drie regio s worden omgezet in een cijfer tussen 0 en 1. De normalisatie is gebaseerd op een van de volgende formules, naargelang een hogere waarde op een defensiever (d.i. het geval bij het aspect gezinsgrootte ) dan wel dynamischer profiel (d.i. het geval bij de overige aspecten) duidt (8): N i = X i - X min X max - X i of N i = X max - X min X max - X min waarbij : genormaliseerde waarde voor deelaspect i;: ruwe waarde van deelaspect i; : laagste ruwe waarde over de tijd en drie regio s heen; en: hoogste ruwe waarde. Voor elk deelaspect komt de waarde 0 resp. 1 overeen met het jaar en land/regio waarvoor het meest defensieve resp. meest dynamische profiel van toepassing is. In een tweede stap berekenen we de gewogen som van de genormaliseerde waarden. De gewichten van de deelaspecten bedragen 0,25 voor vermogen, 0,15 voor spaarquote, 0,10 voor woningbezit, 0,10 voor gezinsgrootte, 0,25 voor leeftijd en 0,15 voor financiële kennis/ervaring. Zij zijn ook van toepassing in het risicoprofileringsdocument dat KBC bij zijn individuele cliënten hanteert en werden bekomen op basis van een ruime bevraging van de adviseurs sparen en beleggen in het KBC-kantorennetwerk. Boven uitgelegde berekeningen laten enkel relatieve interpretaties toe. Ze maken het mogelijk om: (1) vast te stellen of het gemiddelde beleggingsprofiel doorheen de tijd defensiever dan wel dynamischer is geworden en (2) na te gaan of het profiel van de gemiddelde Belgische belegger defensiever dan wel dynamischer is dan dat van de gemiddelde Europese of Amerikaanse belegger. De oefening zegt niets over het absolute niveau van risicoprofiel van de gemiddelde belegger. 7 Economic Research Notes

8 Grafiek 9 - België: spaarders versus ontspaarders (spaarders (40-65) en ontspaarders (65+) als % van de totale bevolking) Grafiek 10 - Risicoprofiel gemiddelde Belgische belegger in de toekomst 0, meer dynamisch 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 Kennis en ervaring beleggingen Beleggingshorizon meer defensief ,2 0,1 Financieel draagvlak ,0 Bron: NIS Spaarders Ontspaarders Verschil Bron: zie kaderteksten 1 en 2. Toekomstperspectief De vermogensomvang van de Belgische gezinnen zal de eerstkomende jaren allicht opnieuw sneller groeien dan het nominale BBP, dit dankzij de blijvend hoge spaarquote. Tot 2010 zal het aantal spaarders (dat is vooral de groep 40- tot 65-jarigen) immers nog relatief sterker toenemen dan het aantal ontspaarders (de 65-plussers) (zie grafiek 9). Pas wanneer na 2010 de vergrijzing van de bevolking op toerental komt, kan de gezinsspaarquote trendmatig beginnen dalen en zal de vermogensvorming vermoedelijk afzwakken. Hoe de samenstelling van de gezinsvermogens de komende decennia zal evolueren, is moeilijker te voorspellen. Verschuivingen in de relatieve omvang van de vermogenscomponenten hangen af van de beleggingskeuzes van de gezinnen, die (zoals hierboven werd toegelicht) op hun beurt worden bepaald door de evolutie van het beleggingsprofiel van het gemiddelde gezin (sterk bepaald door de sociaaldemografische context), door de relatieve verwachte rendementen en door institutionele factoren (wettelijk pensioenstelsel, fiscaliteit, ). In grafiek 10 schetsen we de verwachte evolutie van het gemiddelde beleggersprofiel van de Belg voor de komende twintig jaar. De oefening (waarvan de aanpak opnieuw deze is beschreven in kadertekst 1 op blz. 6-7) is gebaseerd op enerzijds vrij nauwkeurige demografische voorspellingen (inzake de leeftijdsopbouw van de bevolking en de gemiddelde gezinssamenstelling) en anderzijds op aannemelijke veronderstellingen inzake de overige determinanten van het beleggersprofiel (zie kadertekst 2 op blz. 9). Globaal gezien zal het profiel van de gemiddelde Belgische belegger volgens onze berekeningen de komende jaren blijven opschuiven in meer dynamische richting, tot 2010 zelfs opnieuw in wat sterkere mate. Dat komt vooral doordat het financieel draagvlak verbetert (een nog tijdelijk toenemende macroeconomische spaarquote en een opnieuw behoorlijke toename van het financieel vermogen) en de gemiddelde beleggingshorizon nog tot 2010 toeneemt. Na 2010 zal onder impuls van een afnemende spaarquote en het inkorten van de gemiddelde beleggingshorizon de beleggingsvoorkeur minder naar dynamische beleggingsvormen neigen. Economic Research Notes 8

9 KADERTEKST 2 Determinanten beleggersprofiel in de komende decennia - Volgens het levenscyclusmodel wordt relatief meer gespaard op middelbare leeftijd om een voldoende vermogen op te bouwen voor de pensioenjaren. Op oudere leeftijd wordt dit vermogen aangeproken en ontspaard. Tot 2010 zal de groep jarigen (de spaarders) nog relatief sterker toenemen dan de 65-plussers (de ontspaarders). Dat impliceert dat de macro-economische spaarquote tot dan nog licht kan stijgen. Pas wanneer na 2010 de vergrijzing op toerental komt, kan de gezinsspaarquote trendmatig beginnen dalen. De dalende tendens van de spaarquote wordt nog versterkt door verschillen in spaargedrag tussen generaties. Doordat jongere leeftijdcohortes een lagere spaarquote hebben dan hun voorgangers, zal (in de veronderstelling dat zij blijvend minder sparen) het opschuiven van deze cohortes in de tijd de macro-economische spaarquote negatief beïnvloeden (dit effect is evenwel onzeker omdat de actieve bevolking mogelijk juist meer gaat sparen in het vooruitzicht van een minder genereus publiek pensioenstelsel of een verdere toename van de levensverwachting). In de mate dat de spaarquote na 2010 trendmatig afneemt, zal ook de opbouw van het financieel vermogen afzwakken (voor een meer uitvoerige discussie, zie bijvoorbeeld McKinsey Global Institute, 2004, en Börsch-Supan, 2004). - Het eigenwoningbezit zal de komende decennia door twee tegengestelde tendensen worden beïnvloed. Enerzijds zal bij de jongere leeftijdscategorieën (de jarigen) het woningbezit allicht verminderen, doordat zij als gevolg van de hoge huizen- en grondenprijzen en de alsmaar hogere eisen pas op latere leeftijd overgaan tot de aankoop of bouw van een eigen woonst. Dat zal evenwel ruimschoots worden gecompenseerd door een sterk cohorte-effect: het eigenwoningbezit bij de jarigen is immers hoger dan dat bij de 65-jarigen, zodat het aandeel gezinnen met een eigen woning de komende decennia automatisch zal toenemen (zie Simons en Maschke, 2003). - Vanaf 2010 zullen de jarigen (de leeftijdscategorie met een relatief lange horizon) een alsmaar kleiner deel en de plus-55-jarigen (de categorie die opnieuw op de wat kortere termijn belegt) een groter deel van de bevolking gaan uitmaken. Hierdoor zal de gemiddelde beleggingshorizon vanaf dat ogenblik beginnen inkorten. Anderzijds kan, onder invloed van tendensen als het uitstellen van de huwelijksleeftijd en de kinderwens, worden verwacht dat de gemiddelde gezinsomvang de komende jaren nog lichtjes verder kan afnemen (zie Alders en Manting, 2003). Hoewel dat in principe de beleggingshorizon van de gemiddelde Belg langer zou moeten maken (minder personen ten laste in het gezin), zijn de sociaal-demografische effecten op de beleggingshorizon toch onzeker. De groeiende instabiliteit van de gezinnen (meer echtscheidingen en niettraditionele samenlevingsvormen) kan immers leiden tot een verkorting van de beleggingshorizon en minder vormen van engagement op lange termijn (minder woningbouw en langetermijnbeleggingen). - De komende jaren kunnen we een verdere stijging van het scholingsgraad van de bevolking verwachten. Deels is dat het gevolg van cohorte-effecten (de scholingsgraad van de huidige oudere generaties is lager dan die van de toekomstige), maar ook de alsmaar toenemende vraag naar betergeschoolde arbeidskrachten en de principes van levenslang leren en leren van op afstand spelen hier een rol. Door het hogere opleidingspeil en de gemakkelijkere toegang tot financiële informatie onder invloed van mediatoepassingen (internetgebruik, GSM-diensten, ) mogen we verwachten dat de algemene kennis van de bevolking inzake beleggingen zal toenemen. 9 Economic Research Notes

10 Essentiële factoren voor de toekomstige (relatieve) rendementen zijn het toekomstige macro-economische groei-, rente- en inflatieklimaat en de vraag- en aanbodverhoudingen op de financiële en vastgoedmarkten. In tabel 3 vergelijken we de rendementen van vastgoed, aandelen en obligaties. In de jaren 70 waren investeringen in vastgoed de enige inflatieresistente belegging. Sindsdien zijn de rendementsverhoudingen tussen de beleggingsalternatieven grondig veranderd. Na 1981 begon een forse beurshausse en een lange periode van desinflatie, die in de jaren 80 en 90 aanleiding gaven tot hoge reële aandelenen obligatierendementen. In kelderden de beurskoersen en werd het reële aandelenrendement fors negatief, al volgde nadien wel een serieuze correctie. Vastgoed was de voorbije vijf jaar veruit de beste belegging. De komende jaren zullen we allicht te maken krijgen met een aanhoudend lagere inflatie en lagere nominale rente dan gemiddeld in de voorbije decennia. Dat impliceert dat het positieve hefboomeffect van desinflatie en rentedaling op de reële rendementen van financiële activa is uitgewerkt en dus wegvalt. Het komende decennium wordt dan ook naar verwachting een periode met lagere, maar ook stabielere nominale en reële aandelen- en obligatierendementen dan die we kenden in de jaren 80 en 90. De verdere opbouw van vastgoedvermogen door de gezinnen via nieuwe woningen zal de komende jaren allicht afnemen, aangezien vooruitzichten uitwijzen dat de behoefte aan bijkomende huisvesting in België alsmaar kleiner aan het worden is. Op basis van prognoses over het toekomstig verloop van de bevolking en het aantal gezinnen kan worden verwacht dat jaarlijks aantal nieuwe woningen zal afnemen van gemiddeld ruim in tot circa in en in (zie ook Economisch Financiële Berichten, 2000). Herwaarderingseffecten van vastgoed als gevolg van vraag- en aanbodverhoudingen zijn moeilijker in te schatten. Op de korte termijn rijst de vraag of er momenteel sprake is van een vastgoedzeepbel. Gecorrigeerd voor de algemene prijsontwikkeling bedroeg de vastgoedprijsinflatie in België de voorbije drie jaar gemiddeld 5,5% tegenover 3,8% in de periode Binnen Europees perspectief is de opflakkering van de prijzen op de Belgische vastgoedmarkt evenwel nog relatief beperk. Het was vooral in het VK, Spanje en Ierland dat de huizenprijzen de voorbije jaren hoge toppen scheerden. De komende jaren komt er allicht een matiging van het groeitempo van de prijzen, maar een correctie zoals in de periode is onwaarschijnlijk. Toen bedroeg de terugval van het onroerend vermogen liefst 92% van het BBP. Dat is ruim meer dan de negatieve vermogensschok op de beurs in de periode voorjaar 2000-voorjaar 2003 (die deed het financieel vermogen met marktwaarde met circa 45% van het BBP terugvallen). Op de langere termijn zullen de vraag- en aanbodverhoudingen op de vastgoedmarkt onderhevig zijn aan de demografische ontwikkelingen. De effecten daarvan op de vastgoedprijzen zijn onduidelijk. Door de vergrijzing van de bevolking zouden er de komende jaren steeds meer gezinswoningen op de markt komen (al is de mate waarin erg onzeker aangezien ook het verschijnsel van de thuiszorg aan belang wint). Daartegenover staat een steeds grotere behoefte aan kleinere woningen of appartementen als gevolg van de gezinsverdunning (kleinere gezinnen, meer eenpersoonsgezinnen). Tabel 3 - Return van beleggingsvormen (in %, op jaarbasis) Vastgoed (1) Aandelen (2) Obligaties (3) Inflatie Nom. Reëel Nom. Reëel Nom. Reëel ,7 3,6 2,9-4,1 6,9-0,2 7, ,0 1,2 20,9 16,1 11,2 6,4 4, ,7 3,6 15,9 13,7 9,1 7,0 2, (Q1) 8,6 6,3-19,1-21,2 8,5 6,2 2, (H1) 13,4 11,0-3,0-5,0 8,7 6,4 2,1 (1) Gemiddelde return Europese vastgoedaandelen, -fondsen en -certificaten. (2) Returnindex MSCI-Europe. (3) Gemiddelde returnindexen Belgisch, Duits en Frans 10-jarig overheidspapier. Bron: Thomson Financial Datastream. Economic Research Notes 10

11 Bibliografie Alders, M. en D. Manting (2003), Household scenarios for the European Union , in G. Hullen (ed.), Living Arrangements and households Methods and results of demographic projections, Bundesinstituut für Bevölkerungsforschung. Börsch-Supan, A. (2004), The impact of global aging on labor, product and capital markets, NBER paper. Eurostat (2004), Households financial assets and liabilities in Europe, Statistics in Focus, nr. 22. Guiso, L., M. Haliassos en T. Jappelli (2000), Household stockholding in Europe: where do we stand and where do we go?, disussion paper University of Cyprus. (2000), Tendensen op de Belgische woningmarkt, Economisch Financiële Berichten, 18 februari. (2003), Het gezinsvermogen in de branding van het beursklimaat, Economic Research Notes, 21 mei. McKinsey Global Institute (2004), The coming demographic deficit: How aging populations will reduce global savings. Rademaekers, K. en J. Vuchelen (1996), Het vermogen van de Belgische gezinnen, , Documentatieblad van het Ministerie van Financiën, nr. 5. Rademaekers, K. en J. Vuchelen (1998), Het Belgische gezinsvermogen, , Documentatieblad van het Ministerie van Financiën, nr. 5. Simons, H. en K. Maschke (2003), Cohort models : a tool for household projections, in G. Hullen (ed.), Living Arrangements and households Methods and results of demographic projections, Bundesinstituut für Bevölkerungsforschung. (1) Zie (2003). Voor eerdere analyses i.v.m. het gezinsvermogen, zie K. Rademaekers en J. Vuchelen (1996 en 1998). (2) In tegenstelling tot de in voetnoot i vermelde studies van Rademaekers en Vuchelen houden we hier geen rekening met het materieel roerend vermogen (transportmiddelen, veestapel, huishoudartikelen, kunstwerken, enzovoort). Rademaekers en Vuchelen schatten dit vermogen op 124 miljard EUR in (3) De impact van de negatieve vermogensschok op de beurs in de periode voorjaar 2000-voorjaar 2003 was geringer dan die van de vastgoedschok in de periode Tussen 1999 en 2003 viel het financieel vermogen met marktwaarde terug met circa 46% van het bruto binnenlands product (BBP). In de periode bedroeg de terugval van het onroerend vermogen 92% van het BBP. (4) Het toenemend aandeel van financiële activa in het totale vermogen had ook te maken met de toegenomen fiscalisering van het vastgoed, terwijl financiële activa een fiscaal gunstigere behandeling kregen (cfr. de wet Cooreman-De Clercq van 1982). Bovendien werd beroepsmatig onroerend goed in steeds belangrijkere mate via vennootschappen verworven, waardoor gebouwen verhuisden naar de categorie van het financiële vermogen. (5) Door de terugval van de beurskoersen viel het vermogen van de gezinnen belegd in financiële activa met marktwaarde in de jaren met 22,4% terug. (6) In tegenstelling tot de meeste anderen EU-landen zijn de beleggingen bij institutionele beleggers in België wel meer gericht op ICB s dan op de verzekeringsmaatschappijen en pensioenfondsen (die ook deels in aandelen beleggen). Binnen het geheel van deze beleggingen vormen de pensioenfondsen in België in vergelijking met andere landen slechts een klein deel. (7) Cijfers over de oplage van beleggingsbladen en/of het lidmaatschap van beleggingsclubs bleken niet of voor een onvoldoende lange periode beschikbaar om ze in de oefening te betrekken. (8) Voor het deelaspect leeftijd berekenen we de te normaliseren waarde als een gewogen gemiddelde van de bevolkingsaandelen van de leeftijdscategorieën 0-19 (gewicht 0), (gewicht 0,10), (gewicht 0,20), (gewicht 0,40), (gewicht 0,25) en +65 (gewicht 0,15). De weging weerspiegelt enerzijds de toenemende beleggingshorizon naarmate de leeftijd opklimt en anderzijds het opnieuw inkorten van de beleggingshorizon naarmate de periode van ontsparen na de pensioenleeftijd zich aandient. Johan Van Gompel Hoofd Economic Research Tel. +32 (2) Deze publicatie komt tot stand op de afdeling Economic Research van NV (KBC AM). Noch de mate waarin de voorgestelde scenario s, risico s en prognoses de marktverwachtingen weerspiegelen, noch de mate waarin zij in de realiteit zullen tot uiting komen, kunnen worden gewaarborgd. De prognoses zijn indicatief. De gegevens in deze publicatie zijn algemeen en louter informatief. Ze mogen niet worden beschouwd als beleggingsadvies conform de Wet van 6 april 1995 inzake secundaire markten, het statuut van en het toezicht op beleggingsonder nemingen, de bemiddelaars en beleggingsadviseurs. KBC AM en KBC Bank kunnen niet aansprakelijk worden gesteld voor de juistheid of de volledigheid ervan. Redactie beëindigd 11 oktober Correspondentieadres: NV, APC - Economic Research Notes, Havenlaan 2, B-1080 Brussel, Fax: 02/ Tel.: 02/ Verantwoordelijke uitgever: Johan Van Gompel, Havenlaan 2, B-1080 Brussel. 11 Economic Research Notes

Economic Research Notes

Economic Research Notes Economic Research Notes Jaargang 1 - nr. 9 21 mei 23 Het gezinsvermogen in de branding van het beursklimaat In dit nummer van Economic Research Notes schetsen we een beeld van de negatieve impact van de

Nadere informatie

Samen uw risicoprofiel bepalen - Natuurlijke personen

Samen uw risicoprofiel bepalen - Natuurlijke personen Samen uw risicoprofiel bepalen - Natuurlijke personen Elke belegger staat voor de moeilijke keuze om zijn portefeuille samen te stellen uit de diverse mogelijke beleggingsvormen (beleggingsfondsen, aandelen,

Nadere informatie

Samen uw risico profiel bepalen

Samen uw risico profiel bepalen Klant naam: Woonplaats:.. Samen uw risico profiel bepalen Deze vragenlijst is bestemd voor de belegger. Beleggen betekent investeren, tegen al dan niet onzekere rendementen en eventueel met een risico.

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Leedsestraat 22, 9770 Kruishoutem Moretusstraat 6, 9120 Beveren-Waas. staes.siegfried@telenet.be, tel: 0478/313.389, http://www.siegfriedstaes.

Leedsestraat 22, 9770 Kruishoutem Moretusstraat 6, 9120 Beveren-Waas. staes.siegfried@telenet.be, tel: 0478/313.389, http://www.siegfriedstaes. versie 27/06/2014 Financieel Overzicht - Vragenlijst voor de cliënt (=verzekeringnemer): Naam:.Voornaam:... Voor welke perso(o)n(en) wordt dit document ingevuld? voor uzelf samen met uw partner enkel voor

Nadere informatie

Economic Research Special

Economic Research Special Economic Research Special 12 december 23 Senioren en beleggen Vanuit theoretisch oogpunt zijn er argumenten voor en tegen het verminderen van risicodragende activa in de beleggingsportefeuille naarmate

Nadere informatie

Bemiddelingsfiche: Kennis en ervaring, financiële situatie, horizon en doelstelling

Bemiddelingsfiche: Kennis en ervaring, financiële situatie, horizon en doelstelling MIIFID BELEGGINGSPROFIEL VERZEKERINGEN TAK 21-23-26 BVBA Kantoor Decapmaker - Oostlaan 18-8970 Poperinge Tel: 057/33 65 35 Fax: 057/ 33 87 47 Ondernemingsnummer: 0426.185.831 info@decapmaker.be www.decapmaker.be

Nadere informatie

Rendement versus risico:

Rendement versus risico: Rendement versus risico: Een belangrijke keuze! 1. Uw risicoprofiel is de hoeksteen van een goed beleggingsadvies Het gepersonaliseerd beleggingsadvies dat u van KBC krijgt is gebaseerd op uw risicoprofiel.

Nadere informatie

Bemiddelingsfiche, Kennis en ervaring, financiële situatie, horizon en doelstelling

Bemiddelingsfiche, Kennis en ervaring, financiële situatie, horizon en doelstelling Kantoor BEVERNAGE NV Bevernage invest : maatschappelijke & uitbatingszetel : Woestendorp 45 8640 Woesten Ondernemingsnummer : 0439.040.509 Tel : 057 42 21 82 - email : info@bevernage.be - www.bevernage.be

Nadere informatie

Strategy Background Papers

Strategy Background Papers november 2013 Beleggen in vastgoed Huurder of eigenaar, iedereen krijgt in het dagelijkse leven te maken met vastgoed. De meeste eigenaars van een huis zien hun woning meer als een vorm van comfort dan

Nadere informatie

Rendement versus risico:

Rendement versus risico: Rendement versus risico: Een belangrijke keuze! 1. Uw risicoprofiel is de hoeksteen van een goed beleggingsadvies Het gepersonaliseerd beleggingsadvies dat u van KBC krijgt is gebaseerd op uw risicoprofiel.

Nadere informatie

Samen uw risicoprofiel bepalen - Natuurlijke personen

Samen uw risicoprofiel bepalen - Natuurlijke personen Samen uw risicoprofiel bepalen - Natuurlijke personen Beleggen is keuzes maken. Hoe weet u als belegger welk type belegging voor u het meest geschikt is? Hoe vindt u het juiste evenwicht tussen rendement

Nadere informatie

Bepaal uw beleggersprofiel. Sparen en beleggen

Bepaal uw beleggersprofiel. Sparen en beleggen Bepaal uw beleggersprofiel Sparen en beleggen Via het beleggersprofiel...... Naar beter beleggingsadvies Wanneer uw bank u beleggingsadvies verstrekt, moet zij rekening houden met uw financiële situatie,

Nadere informatie

BELEGGINGSPROFIEL. Naam cliënt: Cliëntnummer: Rekening nummer: Datum: Referentie:

BELEGGINGSPROFIEL. Naam cliënt: Cliëntnummer: Rekening nummer: Datum: Referentie: BELEGGINGSPROFIEL Naam cliënt: Cliëntnummer: Rekening nummer: Datum: Referentie: Beleggingsadvies impliceert in de eerste plaats dat wij een voldoende inzicht krijgen in uw risico-profiel, uw kennis en

Nadere informatie

Bepaal uw beleggersprofiel FINTRO. GAAT VER, BLIJFT DICHTBIJ.

Bepaal uw beleggersprofiel FINTRO. GAAT VER, BLIJFT DICHTBIJ. Bepaal uw beleggersprofiel FINTRO. GAAT VER, BLIJFT DICHTBIJ. Via het beleggersprofiel naar beter beleggingsadvies Wanneer uw bank u beleggingsadvies verstrekt, moet zij rekening houden met uw financiële

Nadere informatie

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Feiten en cijfers ja Neemt de inkomensongelijkheid tussen arm en rijk toe? Toelichting: Een vaak gehanteerde maatstaf voor

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Nieuwegein, 28 september 2006 Agenda < Huidig Mandaat bij ING IM < Performance, Beleid en Vooruitzichten < Financieel Toetsingskader

Nadere informatie

1. Wat is uw voornaamste beleggingsdoel? Punten

1. Wat is uw voornaamste beleggingsdoel? Punten NnL Wat is uw beleggersprofiel? Wat voor belegger bent u? Accepteert u risico's? Of speelt u liever op zeker? Door de onderstaande vragen te beantwoorden, brengt u uw risicoprofiel en uw beleggingshorizon

Nadere informatie

Beleggersprofiel - Vragenlijst voor de klant(en) :

Beleggersprofiel - Vragenlijst voor de klant(en) : Beleggersprofiel - Vragenlijst voor de klant(en) : Naam persoon 1 :.Voornaam :.. Naam persoon 2 :.Voornaam :.. Adres :. Heeft u een partner? : ja / neen Aantal kinderen ten laste + hun leeftijd :. Voor

Nadere informatie

Hypothecair krediet: duurzame groei

Hypothecair krediet: duurzame groei Beroepsvereniging van het Krediet Persbericht Hypothecair krediet: duurzame groei Brussel, 6 mei 2011 In het eerste trimester van 2011 werden 24% meer hypothecaire kredieten verstrekt dan in het eerste

Nadere informatie

Werkloosheid in de Europese Unie

Werkloosheid in de Europese Unie in de Europese Unie Diana Janjetovic en Bart Nauta De werkloosheid in de Europese Unie vertoont sinds 2 als gevolg van de conjunctuur een wisselend verloop. Door de economische malaise in de jaren 21 23

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 9 december 25 Beleggingen institutionele beleggers in 24 met 8,1 procent omhoog drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Uw risicoprofiel bepalen - Natuurlijke personen

Uw risicoprofiel bepalen - Natuurlijke personen Uw risicoprofiel bepalen - Natuurlijke personen Wat is een risicoprofiel? En wat doen we ermee? Bij elk beleggingsadvies dat u van ons ontvangt, stellen we uw belang voorop. Dit betekent dat elk advies

Nadere informatie

Overzicht van de fondsen tak 23 in Voorzorg

Overzicht van de fondsen tak 23 in Voorzorg Capital Life Overzicht van de fondsen tak 23 in Voorzorg Situatie op 31/10/2014 Capital Balanced Benchmark obligaties: EuroMTS Global Index Datum Performance (%) Sterren NIW Info oprichting 1 maand 3 maanden

Nadere informatie

Easy Fund Plan 1. Type levensverzekering. Individuele levensverzekering waarvan het rendement gekoppeld is aan beleggingsfondsen (tak 23).

Easy Fund Plan 1. Type levensverzekering. Individuele levensverzekering waarvan het rendement gekoppeld is aan beleggingsfondsen (tak 23). Easy Fund Plan 1 Dit betreft een verzekeringsproduct van AG Insurance, aangeboden door BNP Paribas Fortis. AG Insurance nv E. Jacqmainlaan 53, 1000 Brussel - RPR Brussel BTW BE 0404.494.849 www.aginsurance.be

Nadere informatie

Risicoprofiel 123 INFORMATIE

Risicoprofiel 123 INFORMATIE 01 INFORMATIE Met behulp van deze vragenlijst kunt u zelf uw risicoprofiel vaststellen. Correcte invulling van de vragen en optelling van de punten leiden tot een bepaald beleggingsprofiel. Rekeningnummer:

Nadere informatie

De Pensioenkrant. Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant...

De Pensioenkrant. Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant... De Pensioenkrant Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant... Het probleem Levensstandaard behouden wordt moeilijker Uit cijfers van het nationaal instituut voor statistiek

Nadere informatie

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Financieel Forum West-Vlaanderen Kortrijk - 24 februari 2015 Jan Smets A. De stand van

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

Bepaal uw beleggersprofiel FINTRO. GAAT VER, BLIJFT DICHTBIJ.

Bepaal uw beleggersprofiel FINTRO. GAAT VER, BLIJFT DICHTBIJ. Bepaal uw beleggersprofiel FINTRO. GAAT VER, BLIJFT DICHTBIJ. Via het beleggersprofiel naar beter beleggingsadvies Wanneer uw bank u beleggingsadvies verstrekt, moet zij rekening houden met uw financiële

Nadere informatie

Easy Fund Plan 1. Type levensverzekering. Individuele levensverzekering waarvan het rendement gekoppeld is aan beleggingsfondsen (tak 23).

Easy Fund Plan 1. Type levensverzekering. Individuele levensverzekering waarvan het rendement gekoppeld is aan beleggingsfondsen (tak 23). Easy Fund Plan 1 Type levensverzekering Individuele levensverzekering waarvan het rendement gekoppeld is aan beleggingsfondsen (tak 23). Waarborgen Bij overlijden Bij overlijden van de verzekerde, is standaard

Nadere informatie

T T A M. Vandaag lijken aandelen volgens TreeTop Asset Management absoluut en relatief goedkoop.

T T A M. Vandaag lijken aandelen volgens TreeTop Asset Management absoluut en relatief goedkoop. T T A M Een vermogen 249 keer verhogen sinds 1900 Ondanks twee wereldconflicten en de grote crisis van de jaren dertig, verhoogde de reële waarde (na inflatie) van een globale aandelenportefeuille 249

Nadere informatie

Economic Research. Notes

Economic Research. Notes Economic Research Notes Jaargang 3 - nr. 11 Juli 5 Het effect van de gestegen olieprijzen op economische groei en inflatie U bent al KBC-Online-cliënt? Dan kunt u gratis Economic Research Notes ontvangen

Nadere informatie

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012 ABN AMRO verzekeringen Profielfonds 3 Tweede kwartaal 2012 Marktontwikkelingen & vooruitzichten Volgens recente signalen vertoont de mondiale economie tekenen van verzwakking. Tegelijkertijd nemen de risico

Nadere informatie

Rendement. 9 de jaargang maart 2015 nr 30 FINANCIEEL NIEUWS

Rendement. 9 de jaargang maart 2015 nr 30 FINANCIEEL NIEUWS Rendement 9 de jaargang maart 2015 nr 30 FINANCIEEL NIEUWS De voordelen van globale diversificatie Ondanks de sterk toegenomen globalisering blijft internationale diversificatie in aandelenportefeuilles

Nadere informatie

FINANCIËLE INFOFICHE LEVENSVERZEKERING VOOR TAK 23

FINANCIËLE INFOFICHE LEVENSVERZEKERING VOOR TAK 23 KBC-Life Invest Plan KBC-Life Invest Plan 1 is een tak23-levensverzekering zonder gewaarborgd rendement, waarvan het rendement verbonden is met beleggingsfondsen. Type Levensverzekering Meer concreet heeft

Nadere informatie

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Financieel Forum Gent - 26 februari 2015 Jan Smets A. De stand van zaken 1. De (lange)

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen Publicatiedatum CBS-website: 1 oktober 27 Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek Voorburg/Heerlen 27 Verklaring der tekens. =

Nadere informatie

Beleggen op uw eigen tempo.

Beleggen op uw eigen tempo. Flexinvest Beleggen op uw eigen tempo. FINTRO. GAAT VER, BLIJFT DICHTBIJ. 2 De voordelen van beleggen en het gemak van sparen Flexinvest is een beleggingsplan waarmee u maandelijks een klein bedrag opzij

Nadere informatie

1. Hoe ziet het conservatieve beleggingsportefeuille van BNP Paribas Fortis er uit?

1. Hoe ziet het conservatieve beleggingsportefeuille van BNP Paribas Fortis er uit? Sparen en beleggen Het conservatief beleggersprofiel 1. Hoe ziet het conservatieve beleggingsportefeuille van BNP Paribas Fortis er uit? BNP Paribas Fortis stelt een beleggingsportefeuille voor, samengesteld

Nadere informatie

Kentering op de Europese woningmarkten

Kentering op de Europese woningmarkten Na een hausse die twaalf jaar duurde, is nu in de meeste Europese landen waaronder Nederland een afvlakking van de huizenprijsstijging te zien. In enkele landen dalen de prijzen zelfs. Een belangrijke

Nadere informatie

ING PERSONAL BANKING EEN GLOBALE EN PERSOONLIJKE BENADERING VAN UW FINANCIËLE VERMOGEN

ING PERSONAL BANKING EEN GLOBALE EN PERSOONLIJKE BENADERING VAN UW FINANCIËLE VERMOGEN ING PERSONAL BANKING EEN GLOBALE EN PERSOONLIJKE BENADERING VAN UW FINANCIËLE VERMOGEN www.ing.be 1 2 ADVIES VOOR HET BEHEER VAN UW PORTEFEUILLE 6 DOELSTELLINGEN, RISICO S EN BELEGGINGSHORIZON UW BELEGGERSPROFIEL

Nadere informatie

2011/4 Ze leefden lang (en gelukkig) en scheidden dan Echtscheiding op latere leeftijd en na langere huwelijksduur

2011/4 Ze leefden lang (en gelukkig) en scheidden dan Echtscheiding op latere leeftijd en na langere huwelijksduur 2011/4 Ze leefden lang (en gelukkig) en scheidden dan Echtscheiding op latere leeftijd en na langere huwelijksduur Martine Corijn D/2011/3241/019 Inleiding FOD ADSEI-cijfers leidden tot de krantenkop Aantal

Nadere informatie

Financiële infofiche Levensverzekering voor Tak 23. AG Fund+ 1. Type levensverzekering

Financiële infofiche Levensverzekering voor Tak 23. AG Fund+ 1. Type levensverzekering Financiële infofiche Levensverzekering voor Tak 23 AG Fund+ 1 Type levensverzekering Individuele levensverzekering waarvan het rendement gekoppeld is aan beleggingsfondsen (tak 23). Waarborgen Bij overlijden

Nadere informatie

ARMOEDE GEPEILD Een analyse van de EU-SILC cijfers naar aanleiding van 17 oktober Werelddag van verzet tegen armoede

ARMOEDE GEPEILD Een analyse van de EU-SILC cijfers naar aanleiding van 17 oktober Werelddag van verzet tegen armoede ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 16 oktober 9 ARMOEDE GEPEILD Een analyse van de EU-SILC cijfers naar aanleiding van oktober Werelddag van verzet tegen armoede % van de

Nadere informatie

Compartiment ACTIVE FIX NEW MARKETS

Compartiment ACTIVE FIX NEW MARKETS Compartiment ACTIVE FIX NEW MARKETS BELANGRIJK BERICHT: In toepassing van artikel 236 2 alinea 5 van de wet van 20 juli 2004 betreffende bepaalde vormen van collectief beheer van beleggingsportefeuilles,

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Verdere evolutie van de geharmoniseerde werkloosheid in ruime zin

Verdere evolutie van de geharmoniseerde werkloosheid in ruime zin Verdere evolutie van de geharmoniseerde werkloosheid in ruime zin ruime zin in België, Duitsland, Frankrijk en Nederland in 2014 Directie Statistieken, Begroting en Studies stat@rva.be Inhoudstafel: 1

Nadere informatie

Woningen in de pensioenportefeuille

Woningen in de pensioenportefeuille Woningen in de pensioenportefeuille Auteur(s): Eichholtz, P.M.A. (auteur) Hilverink, H. (auteur) Theebe, M.A.J. (auteur) Respectievelijk verbonden aan de Universiteit Maastricht en de Universiteit van

Nadere informatie

Het ondernemersvertrouwen stabiliseert in november

Het ondernemersvertrouwen stabiliseert in november 25--24 Links: NBB.Stat Algemene informatie Maandelijkse conjunctuurenquête bij de bedrijven - november 25 Het ondernemersvertrouwen stabiliseert in november Na de aanmerkelijke stijging in oktober, is

Nadere informatie

Bepaal uw beleggersprofiel. FINTRO. Gaat ver, blijft dichbij.

Bepaal uw beleggersprofiel. FINTRO. Gaat ver, blijft dichbij. Bepaal uw beleggersprofiel FINTRO. Gaat ver, blijft dichbij. Via het beleggersprofiel naar een beter beleggingsadvies Wanneer uw bank u beleggingsadvies verstrekt, moet zij rekening houden met uw financiële

Nadere informatie

BI CARMIGNAC PATRIMOINE

BI CARMIGNAC PATRIMOINE BI CARMIGNAC PATRIMOINE Beleggingsdoelstelling Het compartiment belegt in het fonds Carmignac Patrimoine A (acc) EUR (ISIN: FR0010135103). Dit fonds behoort tot de categorie gediversifieerd en heeft als

Nadere informatie

Sicav naar Luxemburgs recht

Sicav naar Luxemburgs recht Sicav naar Luxemburgs recht Best Choice Best Choice is een selectie van fondsen die spe ciaal werd samengesteld voor wie vandaag flexibel en verstandig wil beleggen. Best Choice werd opgericht onder de

Nadere informatie

Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed

Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed Centraal Bureau voor de Statistiek Divisie Macro-economische Statistieken en Publicaties 3 november 24 Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed Drs. J.L. Gebraad De Stichting Leerstoel

Nadere informatie

Financiële infofiche Levensverzekering voor Tak 23. AG Fund+ 1. Type levensverzekering

Financiële infofiche Levensverzekering voor Tak 23. AG Fund+ 1. Type levensverzekering Financiële infofiche Levensverzekering voor Tak 23 AG Fund+ 1 Type levensverzekering Individuele levensverzekering waarvan het rendement gekoppeld is aan beleggingsfondsen (tak 23). Waarborgen Bij overlijden

Nadere informatie

67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk

67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 28 oktober 67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk Tegen 2020 moet 75% van de Europeanen van 20 tot en met 64 jaar aan het werk zijn.

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

Long Term Secured Notes: u wint over de gehele lijn

Long Term Secured Notes: u wint over de gehele lijn Long Term Secured Notes: u wint over de gehele lijn >> U zult beleggen in een obligatie met AAA-rating. >> Gedurende de eerste 10 jaar ontvangt u een van coupon van minimum 4% bruto. >> Vervolgens, tot

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons vernomen.

Nadere informatie

Financiële infofiche Levensverzekeringen voor tak 23. Top Profit 1. Type levensverzekering

Financiële infofiche Levensverzekeringen voor tak 23. Top Profit 1. Type levensverzekering Financiële infofiche Levensverzekeringen voor tak 23 Top Profit 1 Type levensverzekering Individuele levensverzekering waarvan het rendement gekoppeld is aan beleggingsfondsen (tak 23). Waarborgen Waarborgen

Nadere informatie

Zakelijk beleggen. Uitgebreide beleggingsmogelijkheden voor ondernemers

Zakelijk beleggen. Uitgebreide beleggingsmogelijkheden voor ondernemers Informatie ABN AMRO 0900-00 24 (lokaal tarief) Zakelijk beleggen www.abnamro.nl Uitgebreide beleggingsmogelijkheden voor ondernemers Volledig zelf beleggen Beleggen met advies van ABN AMRO Uw vermogen

Nadere informatie

AFM Consumentenmonitor voorjaar 2012 Beleggers

AFM Consumentenmonitor voorjaar 2012 Beleggers AFM Consumentenmonitor voorjaar 2012 Beleggers Juni 2012 GfK 2012 AFM Consumentenmonitor Juni 2012 1 Leeswijzer Voor u ziet u de rapportage van de Consumentenmonitor, uitgevoerd in het voorjaar van 2012.

Nadere informatie

Welkom. Datum: 25 april 2014

Welkom. Datum: 25 april 2014 Welkom Datum: 25 april 2014 Even voorstellen Ronald Stoel Directeur Personal Banking Ingrid van Doremalen Financial Planner ING Private Banking 2 Uw geldzaken op orde voor nu en later, dát is Financieel

Nadere informatie

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties?

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? ING Investment Office Publicatiedatum: 13 maart 2014 Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? In onze beleggingsvisie op 2014 ( Visie 2014: minder crisis, meer groei ) kunt u lezen dat we

Nadere informatie

De geld- en kapitaalmarkt

De geld- en kapitaalmarkt De geld- en kapitaalmarkt Omschrijf het begrip kapitaal. - geldkapitaal: - goederenkapitaal: De financiële markt - 1 op 6 DE FINANCIËLE MARKT Situeer de financiële markt in de economische kringloop. Bedrijven

Nadere informatie

Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 2010 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks

Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 2010 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks ANNEX Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 21 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks 1. Deelname voor- en vroegschoolse educatie (VVE) De Nederlandse waarde voor

Nadere informatie

Uitkomen voor de beste resultaten. DB Star Performer

Uitkomen voor de beste resultaten. DB Star Performer Uitkomen voor de beste resultaten DB Star Performer Gestimuleerd rendement Voordelen Hoe het werkt Simulatie aan de hand van historische gegevens geeft consistente resultaten op lange termijn Voordelen

Nadere informatie

Informatiewijzer. Beleggingsdoelstelling & Risicoprofielen. Today s Tomorrow Morgen begint vandaag

Informatiewijzer. Beleggingsdoelstelling & Risicoprofielen. Today s Tomorrow Morgen begint vandaag Informatiewijzer Beleggingsdoelstelling & Risicoprofielen Today s Tomorrow Morgen begint vandaag Beleggen op een manier die bij u past! Aangenomen mag worden dat beleggen een voor u een hoger rendement

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Matthijs Claessens 30 september 2010 www.ingim.com Agenda Huidig mandaat bij ING IM Performance, beleid en vooruitzichten

Nadere informatie

KBC-Beleggingsservice

KBC-Beleggingsservice KBC-Beleggingsservice U hebt al een mooi bedrag bij elkaar gespaard. Voldoende om onverwachte uitgaven op te vangen. Maar wat doet u met het geld dat u niet nodig hebt als buffer? Steeds meer mensen kiezen

Nadere informatie

KBC-Beleggingsservice

KBC-Beleggingsservice KBC-Beleggingsservice U hebt al een mooi bedrag bij elkaar gespaard. Voldoende om onverwachte uitgaven op te vangen. Maar wat doet u met het geld dat u niet nodig hebt als buffer? Steeds meer mensen kiezen

Nadere informatie

BI CARMIGNAC PATRIMOINE A EUR ACC

BI CARMIGNAC PATRIMOINE A EUR ACC BI CARMIGNAC PATRIMOINE A EUR ACC Beleggingsdoelstelling Het interne beleggingsfonds belegt in het fonds Carmignac Patrimoine A EUR acc (ISIN: FR0010135103). Dit fonds behoort tot de categorie gediversifieerd

Nadere informatie

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd Risico pariteit Risico pariteit is een techniek die wordt ingezet om de risico s in een beleggingsportefeuille te reduceren. Sinds 2008 heeft risico pariteit om drie redenen veel aandacht gekregen: 1.

Nadere informatie

Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie)

Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie) Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie) Cliënt Naam + Voorletters M/V Geboortedatum Adres Postcode + Woonplaats Wensen en doelstellingen Wat is de doelstelling

Nadere informatie

NN First Class Balanced Return Fund

NN First Class Balanced Return Fund NN First Class Balanced Return Fund Alle Fonds onder de loep cijfers zijn per 31/03/015 Het NN First Class Balanced Return Fonds won in het eerste kwartaal 8,9% Zeer sterke performances van aandelen en

Nadere informatie

Compartiment ACTIVE FIX EURO EQUITIES

Compartiment ACTIVE FIX EURO EQUITIES Compartiment ACTIVE FIX EURO EQUITIES BELANGRIJK BERICHT: In toepassing van artikel 236 2 alinea 5 van de wet van 20 juli 2004 betreffende bepaalde vormen van collectief beheer van beleggingsportefeuilles,

Nadere informatie

Uitgewerkt beleggingsbeleid Vastgoed Fundament Fonds NV

Uitgewerkt beleggingsbeleid Vastgoed Fundament Fonds NV Uitgewerkt beleggingsbeleid Vastgoed Fundament Fonds NV In het Prospectus wordt u geïnformeerd over beleggen in Vastgoed Fundament Fonds N.V. (het Fonds). Het Fonds is op 10 september 2008 omgevormd tot

Nadere informatie

Beleggen Risico Inventarisatie

Beleggen Risico Inventarisatie eleggen Risico Inventarisatie PERSOONSGEGEGEVENS PRTIULIEREN Geslacht chternaam Voorletters Titulatuur/anhef SN dres Postcode/Woonplaats Land Opleidingsniveau eroep Telefoon privé Telefoon zakelijk (1)

Nadere informatie

AFM Consumentenmonitor voorjaar 2015 Beleggers

AFM Consumentenmonitor voorjaar 2015 Beleggers AFM Consumentenmonitor voorjaar 2015 Beleggers Juni 2015 GfK 2015 AFM Consumentenmonitor Juni 2015 1 Inhoudsopgave 1. Onderzoeksresultaten in detail Beleggersprofiel Beleggingsportefeuille Risico, rendement

Nadere informatie

Pensioenaanspraken in beeld

Pensioenaanspraken in beeld Pensioenaanspraken in beeld Deel 1: aanspraken naar geslacht en burgerlijke staat Elisabeth Eenkhoorn, Annelie Hakkenes-Tuinman en Marije vandegrift bouwen minder pensioen op via een werkgever dan mannen.

Nadere informatie

EVOLUTIE VAN DE MARKT

EVOLUTIE VAN DE MARKT Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen Oktober - december n 27 T/4 www.notaris.be VASTGOEDACTIVITEIT IN BELGIË 101 102,1 102,6 106,4 106,8 101,7 103,4 105,9 94,9 102,8 98,9 101,4 99,2 105,0

Nadere informatie

Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie)

Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie) Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie) Cliënt Naam + Voorletters M/V Geboortedatum Adres Postcode + Woonplaats Wensen en doelstellingen Wat is de doelstelling

Nadere informatie

Herstel van de verzekeringsbranche in 2003

Herstel van de verzekeringsbranche in 2003 Herstel van de verzekeringsbranche in 2003 Uit voorlopige cijfers 1 van de Pensioen- & Verzekeringskamer (PVK) blijkt dat de verzekeringsbranche na een moeizame periode (vanaf 1999) zich enigszins hersteld

Nadere informatie

DE BESTE START VOOR UW BELEGGING

DE BESTE START VOOR UW BELEGGING BELEGGEN Optimal Timing 2015 DE BESTE START VOOR UW BELEGGING Instappen op het laagste niveau tijdens het eerste jaar Deelname aan de evolutie van de Dow Jones EuroStoxx Select Dividend 30 Looptijd van

Nadere informatie

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153%

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153% Kwartaalbericht 2e kwartaal 2008 Dekkingsgraad op 143% Rendement 0,2% in tweede kwartaal Belegd vermogen 86,3 miljard Klein positief resultaat in moeilijke markt In het tweede kwartaal is een totaalrendement

Nadere informatie

Marktontwikkelingen varkenssector

Marktontwikkelingen varkenssector Marktontwikkelingen varkenssector 1. Inleiding In de deze nota wordt ingegaan op de marktontwikkelingen in de varkenssector in Nederland en de Europese Unie. Waar mogelijk wordt vooruitgeblikt op de te

Nadere informatie

Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen

Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen Oktober - december 2014 n 20 T/1 5 jaar www.notaris.be VASTGOEDACTIVITEIT IN BELGIË 99,2 99,8 101 102,1 102,6 106,4 106,8 101,7 102,8 94,1 94,9 98,9

Nadere informatie

Beleggen op uw manier

Beleggen op uw manier Beleggen op uw manier 2 Professioneel beleggen U wilt uw vermogen snel laten groeien; sneller dan op een spaarrekening. U durft daarbij risico te lopen, maar u houdt wel graag zelf de controle over uw

Nadere informatie

Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT

Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT Amsterdam, 11 juli 1997 Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT Totaal vermogen beheerd door ABN AMRO Asset Management wereldwijd in

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gestegen van 105,7% naar 115,4%. Dit komt

Nadere informatie

Moedige overheden. Stille kampioenen = ondernemingen. Gewone helden = burgers

Moedige overheden. Stille kampioenen = ondernemingen. Gewone helden = burgers Moedige overheden Stille kampioenen = ondernemingen Gewone helden = burgers Vaststellingen Onze welvaart kalft af Welvaartscreatie Arbeidsparticipatie Werktijd Productiviteit BBP Capita 15-65 Bevolking

Nadere informatie

Fidea Flexinvest. Bij overlijden door ongeval: met een extra uitkering van één of tweemaal de uitkering overlijden

Fidea Flexinvest. Bij overlijden door ongeval: met een extra uitkering van één of tweemaal de uitkering overlijden Fidea Flexinvest Type levensverzekering Fidea Flexinvest 1 is een tak23-levensverzekering zonder gewaarborgd rendement, waarvan het rendement verbonden is met beleggings. Meer concreet heeft men de keuze

Nadere informatie

Euroschuldencrisis en beleggingsalternatieven. Koen De Leus Senior Economist KBC Group

Euroschuldencrisis en beleggingsalternatieven. Koen De Leus Senior Economist KBC Group Euroschuldencrisis en beleggingsalternatieven Koen De Leus Senior Economist KBC Group Agenda Constructiefouten EMU en oplossingen Beleggingsalternatieven Obligaties Aandelen Vastgoed 2 19 oktober 2012

Nadere informatie

Formulier Profielbepaler

Formulier Profielbepaler Particulier Beleggen Formulier Profielbepaler Execution Only dienstverlening RegioBank U belegt of wilt gaan beleggen via RegioBank. U geeft daarbij zelfstandig orders aan RegioBank, zonder beleggingsadvies.

Nadere informatie

Persoonlijk Pensioen Plan

Persoonlijk Pensioen Plan Persoonlijk Pensioen Plan Verstandig beleggen voor een goed pensioen Zorgvuldig uw pensioen opbouwen Natuurlijk denkt u wel eens aan uw financiële situatie na uw pensionering. Misschien wilt u minder werken,

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie