Pensioen. nummer 2, juni 2014

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Pensioen. nummer 2, juni 2014"

Transcriptie

1 Pensioen. nummer 2, juni 2014 Marc van Luijk & Dick Berlijn Hackers zijn lui. Als ze bij een ander makkelijker binnenkomen, doen ze het daar. De gelegenheid creëert de dief

2 In dit nummer: Redactioneel Een betrouwbare overheid? Interview Pensioenfondsen, qua IT-risicomanagement bent u er nog niet Externe verslaggeving voor pensioenfondsen blijvend in beweging 12 Governance bij vastgoedbeleggingen van pensioenfondsen Pensioenfondsen anno 2014 Hoe gaat Pensioenfonds Horeca & Catering om met de trends in de pensioenmarkt? Is de nettolijfrente het product voor de oude dag van de toekomst? 22 Wet algemeen pensioenfonds: consultatieronde voorontwerp afgesloten 24 Toekomstbestendig risicoraamwerk Ralphs Column Van defined benefit naar defined exit: is IFRS inductor of kwade oorzaak? Governance, Risk en Compliance geïntegreerd

3 Redactioneel Een betrouwbare overheid? O nlangs werd bekend dat het AON-pensioenfonds voornemens is naar België te verhuizen. Al eerder hebben diverse pensioenfondsen van Nederlandse ondernemingen hun vestigingsplaats verhuisd naar België. In een reactie op dit nieuws liet met name minister Dijsselbloem van zich horen. Hij vindt het onverantwoord dat pensioenfondsen Nederland verlaten om aan het Nederlandse toezicht te ontsnappen. Zo liet hij zich ontvallen dat het ontlopen van Nederlands toezicht slecht is voor de mensen die hun pensioen via dat fonds geregeld hebben. Van de voorzitter van de Eurogroep zou je toch een ander geluid verwachten. Een van de belangrijkste verworvenheden van de Europese samenwerking is het vrije verkeer van goederen en diensten. Nu dit vrije verkeer pensioenfondsen de keuze geeft hun zetel te verplaatsen, is het vreemd dat Dijsselbloem daar bezwaren tegen heeft. Daarbij gaat hij ervan uit dat het doel van de pensioenfondsen enkel is het Nederlandse toezicht te ontlopen. Pensioenfondsen die met name de belangen van de deelnemers dienen te behartigen, zullen met een goed en solide toezicht geen problemen hebben. Dit is immers in het belang van de deelnemers. Ik vrees echter dat de Nederlandse overheid hier de hand in eigen boezem moet steken. Tot voor enkele jaren gold het Nederlandse pensioensysteem als het beste van de wereld. Nu lijkt daar in de visie van politiek Den Haag nog maar weinig van te deugen. Dit heeft geleid tot een stortvloed aan (voorgenomen) nieuwe wetgeving. Daarbij is niet zelden sprake van proefballonnetjes en wetsvoorstellen die in de loop van de behandeling een totaal andere inhoud krijgen. Dit terwijl het pensioensysteem is gebaat bij duidelijke kaders waar partijen voor langere tijd op kunnen vertrouwen. Het kabinet lijkt er echter alles aan te doen om onzekerheid te scheppen over deze kaders op langere termijn. Daar waar bijvoorbeeld het wettelijke fiscale kader tot 1999 vele jaren onaangepast is gebleven, lijkt de fiscale wetgever nu op hol te zijn geslagen. Zo hebben we net een ingrijpende wijziging per 1 januari 2014 achter de rug. Per 1 januari 2015 is men voornemens opnieuw het fiscale kader ingrijpend te wijzigen. Daarbij heeft men aangegeven dat werkgevers en werknemers ervan uit moeten gaan dat per 1 januari 2016 de pensioenleeftijd waarschijnlijk weer wordt gewijzigd. Ook op civielrechtelijk terrein bestaat er al lange tijd onduidelijkheid over de uiteindelijke uitkomst van de plannen van het kabinet. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het financieel toetsingskader voor pensioenfondsen. Ook pensioenuitvoerders hebben behoefte aan stabiliteit en een duidelijk wettelijk kader. Ik kan slechts constateren dat dat de laatste jaren in Nederland ontbreekt. Daardoor is het niet vreemd dat pensioenfondsen hun ogen laten vallen op een ander wettelijk systeem. Als Nederland dat niet zint, moet men zorgen dat men de eigen zaken op orde heeft. Carl Luijken Reacties: Pensioen nummer 2 juni

4 Pensioenfondsen, qua IT-risicomanagement bent u er nog niet De grote banken hebben inmiddels wel begrepen wat de betekenis is van cybercrime, maar pensioenbestuurders twijfelen vaak nog aan de relevantie van dit thema voor hun organisatie. Terwijl de pensioenwereld een dynamische omgeving is met veel actoren en dito kwetsbaarheden. Alle reden voor Deloitte om het seminar Cyber Security voor Pensioenbestuurders te organiseren, op 11 maart Marc van Luijk, Director Financial Services Industry, en generaal b.d. Dick Berlijn, Senior Board Advisor, over het belang van digitale veiligheid als fundament van functioneren zowel bedrijfsmatig als maatschappelijk. 4

5 Pensioendeelnemers kunnen er niet meer klakkeloos van uitgaan dat er op een betrouwbare manier met hun data wordt omgesprongen Pensioen nummer 2 juni

6 Waarom een seminar specifiek voor de pensioenbranche? Marc van Luijk: Wat de groeiende digitalisering kan betekenen voor de bedrijfsvoering van pensioenfondsen, wordt nog niet echt doorvoeld. Er heerst een bijna onvoorwaardelijk vertrouwen in grote instellingen in Nederland, maar men zou beter moeten weten. Het feit dat pensioenfondsen over heel veel geld beschikken en aan duizenden deelnemers uitbetalen, maakt ze op voorhand kwetsbaar voor criminaliteit. Wat als bekend wordt dat jouw inkomensgegevens op straat liggen? Daar wordt iedereen onrustig van. Alleen wanneer je in staat bent verdachte onregelmatigheden in je dataverkeer te detecteren, kun je effectieve maatregelen nemen Welke trends kent de pensioenbranche waardoor de cyberrisico s alleen maar toenemen? Van Luijk: Vroeger stond alles op papier; nu worden er voor de deelnemers allerlei websites gelanceerd waar ze gepersonaliseerde financiële informatie kunnen halen. Als die gegevens beïnvloedbaar blijken door derden, zou dat betekenen dat men verkeerde info krijgt over de eigen pensioensituatie, met alle claim- en reputatierisico s van dien. Ook krijgt veel vermogensbeheer een digitaal karakter. Vermogensbeheer waar het pensioenfonds verantwoordelijk voor is, maar dat wordt uitbesteed als elektronische handel: aandelentransacties en dergelijke. Als vermogensbeheerders dat niet op orde hebben, speelt uiteindelijk hetzelfde financiële risico als bij banken en verzekeraars, namelijk dat er geld ontvreemd kan worden. Daarnaast is er veel berichtenverkeer tussen pensioenfonds, werknemers en werkgever rondom pensioen bij indiensttreding, overlijden, arbeidsongeschiktheid enzovoort. Dat zijn heel veel mutaties, en ook die gaan steeds vaker via websites en portals. Pensioendeelnemers kunnen er, kortom, niet meer klakkeloos van uitgaan dat er op een betrouwbare manier met hun data wordt omgesprongen. Hebben affaires als die van DigiNotar een paar jaar terug, toen bleek dat alle overheidswebsites gehackt konden worden, geen verhoogd risicobewustzijn teweegbracht in de samenleving? Dick Berlijn: Dat zou je verwachten, maar men leek er de schouders over op te halen. Incidenten worden toch snel vergeten. Als het jou niet geraakt heeft, is het kennelijk minder relevant. Het is dus een thema dat constant onder de aandacht gebracht moet worden. En dat ligt op het bordje van bestuurders. Van Luijk: Binnen de financiële sector waren banken en 6

7 verzekeraars aanvankelijk het doelwit. Maar naarmate zij hun beveiliging beter op orde hebben, gaan cybercriminelen automatisch op zoek naar instellingen met een lagere drempel. Berlijn: Hackers zijn ook lui. Als ze bij een ander makkelijker binnenkomen, doen ze het daar. De gelegenheid creëert mede de dief. Goed crisismanagement is voor procent een kwestie van een gedegen voortraject. Het is per definitie proactief Hoezeer is het vertrouwen in de financiële sector geschaad? Van Luijk: Dat vertrouwen stond al zwaar onder druk. Bij banken en verzekeraars door te hoge kostenberekeningen, in de pensioenbranche door discussies als: wie betaalt nu premie voor wie? en tot hoever reikt de solidariteit? Het duurt nog even voordat het vertrouwen weer hersteld is. Daar hoort zeker bij dat je veilig omgaat met persoonlijke gegevens. Berlijn: Vertrouwen is een essentieel element voor het totale maatschappelijk functioneren. Zonder veiligheid en vertrouwen beginnen samenlevingen te haperen. Als je daarover doordenkt, kom je uit bij verantwoordelijkheden. Van overheden, van bedrijven, van individuen. Een complicatie bij cybercrime is dat je de vijand niet kunt zien. Berlijn: Precies, en wat doe je als je niet weet waar het gevaar vandaan komt? Dan maak je zogezegd je hang-en-sluitwerk robuuster, verstevig je je muren en breng je buitenverlichting aan. Data en netwerken laten zich echter niet alleen door dikkere muren beschermen. Begrijp me goed: dikke muren zijn niet verkeerd. Je basishygiëne moet op orde zijn. Maar daarnaast, vanwege die onzichtbare tegenstander, en ook vanwege het kat-en-muisspel tussen hacker en beveiliging, moet je ervan uitgaan dat men altijd wel bij je kan binnenkomen. Als de CIA, NSA of Mossad bij je wil inbreken, houd je dat waarschijnlijk niet tegen. Maar bij alle andere aspiranten kun je veel doen om ze de entree te bemoeilijken. En dan nóg zul je een keer ten prooi vallen aan het virus, dus moet je je weerstand opbouwen zodat je er niet meteen vreselijk ziek van wordt of eraan overlijdt. Dus ook al heb je ondoordringbare firewalls, is je software gepatcht en doe je aan penetration testing allemaal hartstikke goed, er is meer nodig. Zoals? Berlijn: Het begint met een structurele assessment van je organisatie. Waar zitten mijn zwakke plekken? Hoe veilig is mijn IT-infrastructuur? Waar staan mijn data? In de cloud? Wil ik dat wel? Hoe zit het met mijn governance? Hoe aware is mijn personeel? Op basis van het beeld dat ontstaat, kun je, uitgaande van je risicobereidheid, passende maatregelen nemen preparation. Bijvoorbeeld je IT anders inrichten, of afspraken maken met ondersteunende partijen die je software delen. Dit zijn de dingen die je op z n minst moet doen. Onze samenleving wordt steeds minder tolerant ten opzichte van partijen die dat nalaten. Van Luijk: In dat opzicht is het opmerkelijk hoe sommige organisaties reageren of beter: niet reageren op het feit dat Microsoft het onderhoud op Windows XP staakt. Je zou denken: zoiets zie je van ver aankomen. Bovendien, XP is de belangrijkste applicatie van de BV Nederland; je mag toch aannemen dat men tijdig maatregelen neemt. De signalen hierover geven de burger echter weinig vertrouwen. Berlijn: Wat mij ook verwondert is dat de centrale overheid dit via een onderhoudscontract met Microsoft heeft geregeld, maar de decentrale overheden laat bungelen. Op dit gebied is nog een wereld te winnen. Assess en prepare zijn de eerste stappen op weg naar cyber security. Wat komt daarna? Berlijn: Alleen wanneer je in staat bent verdachte onregelmatigheden in je dataverkeer te detecteren, kun je effectieve maatregelen nemen. Maatregelen die minder ingrijpend, kostbaar of pijnlijk zijn dan wanneer je ze moet nemen als het water al over de dijken klotst. Een goede waarnemingsfunctie monitoring is dus essentieel. Dan blijf je aan de goede kant van de powercurve. Het is makkelijker een dijk te verstevigen dan een watersnoodramp op te lossen. Hier ga je van reactief naar proactief, want dit impliceert meeluisteren, meekijken, zorgen dat je weet wat er op je netwerk gebeurt. Weten dat er bijvoorbeeld op social media vervelende dingen over jouw pensioenfonds worden gezegd. Informatie uitwisselen met je partnerorganisaties, om je situational awareness scherper te krijgen. Deze monitoring capability kun je zelf inrichten, maar als je daar de middelen niet voor hebt, luidt het advies: besteed het uit. Er zijn partijen die dat goed, dat wil zeggen 24/7, aanbieden: Monitoring-as-a-Service. Zoals u zegt: het virus komt toch een keer binnen. Wat doe je dan? Berlijn: Als je iets ernstigs opmerkt, moet je snel de juiste mensen kunnen mobiliseren alert en adequaat Pensioen nummer 2 juni

8 kunnen reageren respond. Een goede incident respond capability betekent dat je een team van professionals hebt die niet alleen de juiste maatregelen kunnen treffen, maar hier ook door en door in getraind zijn. Dus zeggen wij tegen organisaties: ga oefenen, voordat je die grote DDos-aanval krijgt. Laat er maar een simulatie op los. Kijk daarbij niet alleen naar de IT-aspecten, maar bijvoorbeeld ook naar de communicatie naar de klanten, de besluitvorming, de rol van de Raad van Bestuur, enzovoort. Door jezelf stevig onder druk te zetten en regelmatig te oefenen, toets je de theorie aan de praktijk en sluit je verrassingen zoveel mogelijk uit. Mooie plannen zijn niet voldoende; je moet een goed getraind apparaat hebben en worst case cyberscenario s bedenken die je Cybercrime overkomt je gegarandeerd een keer. En dan wordt jou als pensioenbestuur gevraagd: wat heb jij gedaan om de risico s te mitigeren? achteraf gaat evalueren en bijstellen. Dat brengt routine, rust en zelfvertrouwen. Als er dan iets gebeurt, treedt er een geoliede machinerie in werking en voorkom je dat een incident leidt tot een crisis. Goed crisismanagement is voor procent een kwestie van een gedegen voortraject. Het is per definitie proactief. Het vervelende is dat er meestal iets gebeurt wat je niet had verwacht. Berlijn: Wat daarbij goed werkt is blue team vs red team, een methodiek om jezelf uit te dagen. We hebben bij Deloitte een topteam van ethical hackers, die jaarlijks meedoen aan de mondiale Cyberlympics. Het aardige is dat we die al drie keer op rij hebben gewonnen. Die hackers dagen elkaar uit onder het motto: It takes a thief to catch a thief. Je moet je verdediging laten stresstesten; dan zie je waar je zwakke plekken zitten. Niet te snel tevreden zijn. Van Luijk: Binnen Deloitte heeft dit geleid tot een nieuwe dienst: Hacking-as-a-Service, waarbij we met medeweten van de klant proberen in diens gesloten digitale omgeving binnen te komen. Eenmalig, met enige regelmaat of op permanente basis. Op grond van de bevindingen nemen bedrijven vervolgens maatregelen: bijvoorbeeld dat je anders omgaat met je data, infrastructuur of governance. Om je gebouw brandveilig te krijgen nodig je ook de brandweer uit voor een expert opinion; zo gek is dat dus niet. Cybercrime gaat niet alleen over IT, maar over het voortbestaan van je organisatie. Berlijn: Daarom moet je maatregelen nemen om zo snel mogelijk weer in business te zijn recover, de laatste schakel in onze aanpak. Als je te lang platligt verlies je geld, of klanten, of je leidt reputatieschade, of je krijgt claims aan je broek, of de Europese Commissie zegt dat je niet goed bent omgegaan met privacygevoelige gegevens. Vier procent van je jaaromzet kun je als boete krijgen. Dat moet toch een prikkel geven om je zaken op orde te hebben. Cybercrime overkomt je gegarandeerd een keer. En dan wordt jou als pensioenbestuur gevraagd: wat heb jij gedaan om de risico s te mitigeren? Dan kom je niet weg met: ik ging ervan uit dat het goed geregeld was. Van Luijk: Die verantwoordelijkheid strekt zich uit over de hele supply chain. Bijna alle pensioenfondsen hebben hun primaire processen uitbesteed. Dat betekent dat ze bij de selectie van partners het risico van cybercrime al moeten meewegen. Goed contact met een betrouwbare partij volstaat niet. Dat is ook het standpunt van DNB, die de nadruk legt op ketenintegraliteit en bijvoorbeeld risicorapportages eist over uitbestede processen. Spitsen de risico s zich niet steeds meer toe op cloud? Steeds meer ondernemingen stappen immers in de cloud. Berlijn: Dat laat onverlet dat je als organisatie te allen tijde verantwoordelijk blijft voor de veiligheid van je data. Daar moet je dus op z n minst over hebben nagedacht als je afspraken maakt met je cloudprovider. Van Luijk: Voor pensioenfondsen is relevant dat gegevens van deelnemers niet zomaar overal ter wereld neergezet mogen worden. Met fysieke data is dat een vanzelfsprekendheid, maar met elektronische data lijkt men dat vergeten te zijn. Dat naïeve beeld mag je als financiële partij niet hebben in Nederland, met 1000 miljard in de pensioenpot. Berlijn: We zijn ons gelukkig steeds beter bewust van de risico s, en zien dat we achterstallig onderhoud moeten plegen rondom de technologie die we hebben omarmd. Maar toch zijn alle maatregelen die je achteraf aanbrengt ook weer te omzeilen. Je moet dus veel eerder in het proces rekening houden met security al bij het ontwerp. 8

9 We noemen dat security by design. Dit houdt in dat je de veiligheidsaspecten incorporeert in de criteria waar het systeem aan moet voldoen. Je maakt ook niet eerst een auto om vervolgens te gaan nadenken over veiligheid. Al op de tekentafel ga je ervan uit dat je tegen een boom kunt botsen. Die impacttechnologie en airbag zitten er dus vanaf het begin al in. Hoe ver zijn pensioenfondsen met hun IT Risk Management? Van Luijk: IT en informatiebeveiliging worden steeds belangrijker. Cybercrime eist zijn plek op naast risico s van belegging en liquiditeit en dergelijke. Banken en verzekeraars worden door de toezichthouder via self-assessments al kritisch bevraagd over hoe ze cyberrisico s hebben geborgd. Het is een standaardonderdeel van hun risicoraamwerk geworden. Bij pensioenfondsen vertoont het risicomanagement nog niet altijd de gewenste volwassenheid. Het is vaak nog reactief, ad hoc en incidentgedreven, terwijl proactief, structureel en geïntegreerd de streefbegrippen zijn. In ons Maturity Model gaan we minimaal voor niveau 3, waarbij een fonds laat zien dat het goed over cyberrisico s heeft nagedacht, maatregelen heeft getroffen en deze ook heeft getest. Belangrijkste boodschap die we pensioeninstellingen meegeven: qua IT-risicomanagement bent u er nog niet. Berlijn: Om het gevoel van urgentie aan te wakkeren, gaat er niets boven een live demo. Zo hebben we onlangs bij een seminar in Zeist een nep-hotspot uitgezet waarmee we alle online bewegingen van de deelnemers konden volgen; elke site die ze tijdens het seminar bezochten, elk Twitterbericht dat ze uitstuurden, gebruikersnamen, wachtwoorden. Toen we deze Als organisatie blijf je te allen tijde verantwoordelijk voor de veiligheid van je data. Daar moet je dus over hebben nagedacht als je afspraken maakt met je cloudprovider gegevens aan het eind van de sessie geanonimiseerd op een scherm presenteerden, zag je de pensioenbestuurders even schrikken! Er kwamen reacties als: Wij zijn wel heel erg makkelijk in het accepteren van mobiele devices in het dagelijks gebruik. Al die beleggingstransacties en koersgevoelige informatie; het gaat allemaal door de lucht naar mijn ipad. Hoe veilig is dat eigenlijk? Een nauwelijks te onderschatten vraag. Pensioen nummer 2 juni

10 Externe verslaggeving voor pensioenfondsen blijvend in beweging Verslaggevingsrichtlijnen zijn bedoeld om verschaffers, gebruikers en controleurs van externe verslaggeving te assisteren door het definiëren van de normen die in het maatschappelijk verkeer als aanvaardbaar worden beschouwd. Actuele ontwikkelingen in de pensioensector zoals het korten op pensioenaanspraken en pensioenrechten of de vraag hoe om te gaan met zogenoemde VPL-gelden vereisen nieuwe richtlijnen voor de verwerking in de externe verslaggeving van pensioenfondsen. 10

11 De Raad voor de Jaarverslaggeving heeft in het najaar van 2013 een gewijzigde Richtlijn 610 betreffende de externe verslaggeving voor pensioenfondsen voor verslagjaren die aanvangen op of na 1 januari 2014 opgenomen in de Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving. Eerdere toepassing dan 1 januari 2014 is aanbevolen. De gewijzigde Richtlijn 610 bevat zowel nieuwe als gewijzigde bepalingen voor de externe verslaggeving voor pensioenfondsen. De belangrijkste worden hierna toegelicht. Korten op pensioenaanspraken en pensioenrechten In alinea 251a is in overeenstemming met de eerdere uitingen van de Raad voor de Jaarverslaggeving (Uitingen en ) verduidelijkt hoe een pensioenfonds kortingen op pensioenaanspraken c.q. pensioenrechten moet verwerken. Op basis van deze verduidelijking geldt dat pensioenfondsen een korting verwerken in hun voorziening per balansdatum voor zover een korting onvermijdelijk is, maar ook als per balansdatum nog geen onvoorwaardelijk besluit is genomen, maar het per balansdatum zeker is dat na deze datum een onvoorwaardelijk kortingsbesluit zal worden genomen. Uitvoerings- en transactiekosten De eerdere ontwerprichtlijnen in de alinea s 314 en 503 over de gewenste transparantie in verslaggeving omtrent uitvoerings- en transactiekosten van vermogensbeheer en kosten van pensioenbeheer zijn definitief geworden. De Raad voor de Jaarverslaggeving geeft geen nadere omschrijving hoe deze gewenste transparantie eruit moet zien, maar verwijst naar normen die daaromtrent in het maat schappelijk verkeer als aanvaardbaar worden beschouwd. Deze normen verwijzen onder andere naar de onder verantwoordelijkheid van de Pensioenfederatie opgestelde Aanbevelingen Uitvoeringskosten 2013 Nadere uitwerking kosten vermogensbeheer, herziene versie met aanvullingen. VPL-gelden In alinea 270 is een nieuwe ontwerprichtlijn opgenomen die van toepassing is op pensioenfondsen die middelen beheren die voortvloeien uit met de sociale partners overeengekomen regelingen, niet zijnde pensioenregelingen (zogenaamde VPL-gelden). Deze nieuwe richtlijn stelt dat ontvangen VPL-gelden die per balansdatum nog niet zijn aangewend, als een afzonderlijke verplichting worden opgenomen op de balans van het pensioenfonds. Achtergrond van deze nieuwe richtlijn is het standpunt van De Nederlandsche Bank dat VPL-gelden geen eigendom zijn van het pensioenfonds en vermenging tussen de reguliere pensioenregeling en de VPL-gelden moet worden voorkomen. De gewijzigde Richtlijn 610 bevat zowel nieuwe als gewijzigde bepalingen voor de externe verslaggeving voor pensioenfondsen Handreiking Jaarverslaggeving Pensioenfondsen 2014 Om bestuurders van pensioenfondsen, uitvoeringsorganisaties, accountants en andere bij pensioen fondsen betrokken personen te ondersteunen bij vraagstukken omtrent externe verslaggeving voor pensioenfondsen, heeft Deloitte een volledig geactualiseerde Handreiking Jaarverslaggeving Pensioenfondsen gepubliceerd. De Handreiking is kosteloos verkrijgbaar via actueel.deloitte.nl/branches/financial-services/fsi-value/ fsivalue-imp/een-praktische-handreiking-voor-de-externeverslaggeving-pensioenfondsen. Marc van Luijk Audit Bart Gulicher Audit Pensioen nummer 2 juni

12 Governance bij vastgoedbeleggingen van pensioenfondsen Bij investeringen in vastgoed gaat het vaak over de toekomstige mogelijkheden die vastgoed biedt: Kantoren op de Zuidas zijn in trek bij internationale beleggers, De vastgoedmarkt in London is oververhit, Aan vrije sector huurwoningen tussen 700 en 1000 euro is in Nederland een groot tekort. Ook wordt veel gesproken over juist wel of niet direct of indirect investeren in vastgoed. En welke investment managers zijn in staat de beste beleggingskansen uit de markt te halen? Zeer relevante vragen en zeer interessante materie, maar hoe worden de 71 miljard aan bestaande vastgoedinvesteringen van pensioenfondsen beheerd? Hoe wordt er bijvoorbeeld omgegaan met beleggingen in special purpose vehicles en met club deals die niet goed renderen? 1 Thema s DNB Toezicht Platform Taxateurs en Accountants, Goed gewaardeerd Vastgoed 27 aanbevelingen voor taxeren en taxatierapporten. De Nederlandsche Bank (DNB) heeft een grootschalig onderzoek uitgevoerd naar het vastgoedbezit en de leningenportefeuilles van banken. De Europese Centrale Bank doet dit momenteel nog eens dunnetjes over. Dit doen ze niet zonder reden. De exposure van de Nederlandse bancaire sector in vastgoed is groot, waardoor negatieve waardeontwikkelingen in het vastgoed grote risico s voor het Nederlandse bankwezen vormen. Ook geldt voor de Nederlandse pensioenfondsen een grote exposure in vastgoed. DNB heeft in aangekondigd onderzoek te doen naar beleggingen in commercieel vastgoed bij pensioenfondsen en verzekeraars. Dit onderzoek kent twee speerpunten. Ten eerste de waardering van vastgoed, waarbij gebruik wordt gemaakt van de aanbevelingen van Platform Taxateurs en Accountants. 2 Ten tweede wordt specifieke aandacht besteed aan buitenlandse beleggingen via vooral niet-beursgenoteerde vastgoedfondsen. In maart van dit jaar heeft DNB aangegeven mogelijk nog een sectorbrief over dit thema op te stellen. De bevindingen van DNB zijn grofweg: (1) taxaties kunnen transparanter, (2) beheersprocessen voor buitenlands niet-genoteerd vastgoed zijn over het algemeen op orde, (3) waardering vergt aandacht. De twee speerpunten van het onderzoek van DNB zijn relevant, maar dekken niet de volledige lading als het gaat om risicobeheersing van de vastgoedportefeuille. Zoals gezegd, wordt aan de voorkant veel aandacht besteed aan de investeringskansen die op dat moment aanwezig zijn en de selectie van de juiste investment manager. Maar hoe gaat de investment manager na investering om met het vastgoedbezit? Hierbij komt een belangrijke governancevraag bij vastgoedbeleggingen om de hoek kijken. Hoe zorg je er als pensioenfonds voor dat de vastgoedbeleggingen goed worden beheerd en op welke manier kun je adequaat monitoren en bijsturen als dat nodig is? Hoe weet je als pensioenfonds dat de investment manager de juiste prioriteiten stelt als het gaat om acquisitie en verkoop van vastgoed in relatie tot andere transacties voor andere klanten? DNB heeft in een eerder onderzoek naar beleggingen in vastgoed van pensioenfondsen reeds geconcludeerd dat de invulling van het risicobeheer in veel gevallen onvoldoende aansluit op de complexiteit van het beleggingsbeleid. Risicobeheer moet in alle fasen van het beleggingsproces worden betrokken, van het vaststellen van het strategisch beleggingsbeleid tot aan de daadwerkelijke uitvoering daarvan. Een sanity check 12

13 op de processen bij de vermogensbeheerder en ook een incidentele deep dive naar de onderliggende stenen maken hier onderdeel van uit. Aandachtspunten hierbij zijn onder andere: toetsen van mandaten voor vermogensbeheer aan opgestelde uitgangspunten; door pensioenfonds opgestelde eisen ten aanzien van (risico)rapportages van vermogensbeheerders; taxaties en het taxatieproces van de vastgoedbeleggingen; periodieke stressscenario s, onder andere gericht op waardeveranderingen in de portefeuille in relatie tot de leverage van (beursgenoteerde) vastgoedfondsen; spreiding van bestaande vastgoedportefeuille naar regio s en sectoren; transparantie bij het selecteren van zakelijke relaties en ook zicht op de transparante processen van de investment manager; customer due diligence (CDD)/tegenpartij-analyse; met wie doe je zaken; hoe is de CDD geregeld in het proces van aankoop, verhuur, verkoop van vastgoedobjecten? De kennis en capaciteit bij pensioenfondsen op het gebied van vastgoedbeleggingen verschilt sterk. Bij met name middelgrote en kleinere pensioenfondsen ontbreekt Risicobeheer moet in alle fasen van het beleggingsproces worden betrokken het in sommige gevallen aan specifieke vastgoed- en marktkennis. Aangezien ook bij deze pensioenfondsen significante directe en indirecte vastgoedbeleggingen aanwezig zijn, verdient het aanbeveling om periodiek een toets op de governance rondom deze investeringen uit te voeren. Daarbij biedt het onderzoek van de DNB aandachtspunten die in een governance-check niet misstaan. Rob Huisman Real Estate Transactions Pensioen nummer 2 juni

14 Pensioenfondsen anno 2014 Hoe gaat Pensioenfonds Horeca & Catering om met de trends in de pensioenmarkt? Pensioenfonds Horeca & Catering neemt sinds vorig jaar wekelijks een risicorapportage van Deloitte af om inzicht te krijgen in zijn eigen beleidsdoelstellingen. Dankzij dit initiatief loopt het fonds vooruit op aanbevelingen van De Nederlandsche Bank (deze worden verderop gespecificeerd) en is het vooruitstrevend bij de inrichting van zijn eerstelijns risicomanagement. Wij vonden het daarom hoog tijd worden om eens een kijkje achter de schermen te nemen op de afdeling vermogensbeheer van één van de grootste pensioenfondsen van Nederland: Pensioenfonds Horeca & Catering. Wouter Jan Naborn (Unit manager Vermogensbeheer) en Bas van Ooijen (Senior Manager Asset Management) stonden ons te woord over hun visie op het monitoren van risico s in deze constant veranderende maatschappij. Het afgelopen decennium zijn beleggingen, die voorheen als relatief veilig en waardevast werden bestempeld, behoorlijk in waarde gedaald. Enkele grote internationale financiële instellingen, waaronder Lehman Brothers, zijn failliet verklaard. Aan deze gevolgen van de financiële crisis liggen verschillende oorzaken ten grondslag. Een van de belangrijkste aanleidingen is het gebrek aan transparantie van financiële markten en producten. Dit maakt het voor beleggers onmogelijk om een goede inschatting te maken van de risico s van financiële producten, bijvoorbeeld in de Amerikaanse hypothekenmarkt. Naast de vele faillissementen resulteerde het gebrek aan transparantie tevens in een gebrek aan vertrouwen in de financiële markt. Anno 2014 is de financiële sector nog altijd bezig om dit vertrouwen terug te winnen. Welke consequenties zien jullie binnen de organisatie door dit gebrek aan transparantie? Over het algemeen is het aantal klantvragen niet sterk toegenomen. Het is dus niet zo dat we de laatste jaren overspoeld worden met telefoontjes over beleggingen. Wél merken we dat de deelnemers kritischer zijn geworden over het beleggingsbeleid. Zij vragen nadrukkelijk om transparantie, dus daar houden wij rekening mee in onze communicatie. Een goed voorbeeld hiervan is onze website. Hierop bieden we bezoekers uitgebreide informatie over het beleid dat Pensioenfonds Horeca & Catering hanteert en geven we inzage in de externe managers waarmee we werken. Ook zetten wij in onze jaarrapportage uiteen wat de trends en ontwikkelingen zijn in de wereld van pensioenen. Hierdoor verwachten wij het vertrouwen te behouden en duidelijk inzicht te kunnen geven in wat wij doen en waarom we het op deze manier doen. Een andere trend in de pensioenmarkt is dat er steeds meer (internationale) regelgeving bestaat en dat de snelheid waarmee deze regelgeving op ons afkomt enorm toeneemt. Staat regelgeving op dit moment hoog bij jullie op de agenda? Ja, het is zeker een belangrijk agendapunt. Op dit moment zijn onze belangrijkste toezichthouders Autoriteit Financiële Markten (AFM) en De Nederlandsche Bank (DNB). Ook vanuit Europa wordt er steeds meer wet- en regelgeving opgelegd aan 14

15 De hoeveelheid controle neemt steeds verder toe en daarom is het belangrijk om overal van op de hoogte te zijn Pensioen nummer 2 juni

16 1 Het Financieele Dagblad van dinsdag 4 maart pensioenfondsen. In zijn algemeenheid zou je kunnen zeggen dat het nieuwe Financieel Toetsingskader voor ons een belangrijke rol speelt qua wet- en regelgeving binnen de organisatie. Hierbij zal de nadruk komen te liggen op het managen van algemene risico s. De hoeveelheid controle neemt steeds verder toe en daarom is het belangrijk om overal van op de hoogte te zijn. De historisch lage rentescenario s, lage aandelenkoersen en veranderende demografische patronen hebben tot gevolg dat toegezegde ambities door pensioenfondsen niet altijd kunnen worden waargemaakt, zo blijkt onder meer uit de nieuwsberichten over het korten van pensioenrechten. 1 Een pensioenfonds dat een adequate waardering van de pensioenverplichtingen geeft en een duidelijke en heldere communicatiemethode hanteert, draagt bij aan het herstel van vertrouwen in de financiële markt. Deze bovengenoemde trends hebben onder andere impact op de eisen die aan rapportages worden gesteld. Hierdoor is de ontwikkeling ingezet om de complexiteit van producten en processen te reduceren. Het uitvoeren van balansmanagement en het zodanig inrichten van de beleggingsportefeuille dat deze de verplichtingen het meest efficiënt benaderen, zijn daarbij belangrijke sturingsmechanismen. Het wordt voor een pensioenfonds dan ook steeds belangrijker om aan te tonen dat het wel in staat is om aan zijn pensioenverplichtingen te voldoen en inzicht te geven in waar de risico s liggen. Hoe gaat Pensioenfonds Horeca & Catering hiermee om? Het is voor ons vooral van belang dat we op fondsniveau op de hoogte zijn van de bestaande risico s. Op dit moment krijgen wij voornamelijk risico-informatie van managers, maar om een overall overzicht te krijgen is dit niet voldoende. We hebben een tiental belangrijke risico s geselecteerd waarvan we de trend volgen, zoals het liquiditeitsrisico en het valutarisico. Deze verschillende risico s zijn samengevoegd in een risicorapportage, waardoor we op basis van marktwaarderingen niet alleen terug kunnen kijken, maar ook toekomstige risico s kunnen inschatten. Het risicorapport wordt dus niet enkel gebruikt als een monitoringstool, maar ook als signaleringstool om te kunnen constateren waar risico s op bepaalde momenten toenemen en wat de reden hiervan is. De tweede functie van de risicoanalyse is om controles uit te voeren op het huidige beleid en om te monitoren of de portefeuille binnen de richtlijnen blijft. Met welke frequentie monitoren jullie deze risico s? De volatiliteit van financiële markten is de laatste jaren enorm toegenomen. Binnen onze organisatie is het daarom noodzakelijk om alle trends en ontwikkelingen, inclusief de risico s die hieraan verbonden zijn, op de voet te volgen. Door wekelijks te monitoren houden we bij of bepaalde risico s toe- of afnemen en of ze overeenkomen met wat we vooraf hadden verwacht. Hierdoor is het mogelijk om proactief te reageren en te anticiperen op de voorspelde risico s. De resultaten die uit de risicorapportages komen, worden ook wekelijks met elkaar besproken en bovendien houden we de tien belangrijkste risico s voor Pensioenfonds Horeca & Catering bij en bespreken we deze intern. DNB heeft ultimo 2013 een themaonderzoek uitgevoerd naar de beheersing van risico s, met in het bijzonder de beheersing van het renterisico, tevens een van de tien risico s die jullie organisatie geïdentificeerd heeft. Renterisico is een van de belangrijkste risico s voor pensioenfondsen en ontstaat doordat beleggingen een andere rentegevoeligheid hebben dan verplichtingen. DNB geeft met de aanbevelingen van dit onderzoek guidance aan de pensioensector. De hoofdlijnen uit dit onderzoek waren: - vastlegging van het beleid van afdekken van risico s; een concreet vastgelegd beleid is belangrijk om grip te houden en bij te sturen wanneer dit nodig is; - curverisico van de rente over de looptijd; pensioenfondsen dienen rekening te houden met verschuivingen van de rentecurve en de verdeling van het risico over verschillende looptijden; - monitoring en evaluatie van de risico s; de rapportages van pensioenfondsen geven vaak onvoldoende inzicht in de blootstelling aan risicofactoren. Renterisico is niet het enige risico dat een pensioenfonds loopt in het realiseren van de langetermijnambitie. Vanuit de beleggingen zijn er meerdere risico s die ervoor kunnen zorgen dat niet aan de verplichtingen kan worden voldaan. Een goede risicorapportage geeft daarom ook inzicht in de mate van marktverandering van de verplichtingen en combineert deze risico s in een integrale benadering van de balans. Voor veel pensioenfondsen is het een grote uitdaging om zowel de beleggingen als de stand van de verplichtingen samen te voegen in één rapportage. Is dit bij Pensioenfonds Horeca & 16

17 Hoe staat het bestuur tegenover de wekelijkse risicorapportage van de afdeling vermogensbeheer? Erg positief. Het is een intern instrument voor het monitoren en het signaleren. De afdeling vermogensbeheer gebruikt informatie uit de risicorapportages als input voor bestuursrapportages. Ook wij zijn zeker tevreden over het rapport en over de juistheid van de informatie. Dat zit goed in elkaar. Catering ook het geval? Bij pensioenfondsen is het de trend om meer vanuit de verplichtingen te kijken, dus hoe beheers je de verschillende risico s ten opzichte van je verplichtingen. Onze wens vanaf het begin was echter om het risicodashboard zowel aan de beleggingenkant als aan de verplichtingenkant van de balans overzichtelijk te maken. Met deze rapportage hebben we bovendien een onafhankelijke toets op de afdekking van risico s waarvan de operationele uitvoering is uitbesteed. In nauwkeurige afstemming met onze afdeling actuariaat wordt op periodieke basis een update gegeven van de verplichtingen. Deloitte zorgt ervoor dat deze op de juiste manier worden verwerkt in de rapportage, zodat de meest actuele stand van de verplichtingen wordt gekoppeld aan de marktwaardering van de beleggingen. Van onze custodian en de externe managers zijn aparte rapporten beschikbaar, maar deze hangen onderling niet met elkaar samen. Bovendien wordt daarbij de verplichtingenkant niet meegenomen. Met de risicorapportage van Deloitte hebben we een rapportage op fondsniveau en op het niveau van de risico s en de beleggingen in zijn totaliteit. Het voordeel van het hebben van één rapport is dat het een overzichtelijke overall presentatie van de risico s geeft. Ook zijn cruciale wijzigingen door nieuwe regelgevingen efficiënt geïmplementeerd in onze risicorapportage. Een voorbeeld hiervan zijn nieuwe aanpassingen aan de gebruikte rentecurves, waaronder de UFR-curve. Een ander voordeel van de risicorapportage is dat het tijdbesparend werkt, doordat het operationeel is uitbesteed waarbij in een vast format de risico s inzichtelijk worden gemaakt. De afdeling vermogensbeheer gebruikt informatie uit het risicorapport vervolgens weer voor rapportage richting het bestuur. Meer informatie over de risicorapportage die Deloitte te bieden heeft? Neem dan contact op met Ivo van der Veen via Het risicorapport wordt ( ) ook als signaleringstool gebruikt om te kunnen constateren waar risico s op bepaalde momenten toenemen en wat de reden hiervan is Pensioen nummer 2 juni

18 Is de netto-lijfrente het product voor de oude dag van de toekomst? Onze overheid zorgt voor haar burgers. Met diverse regelingen en vangnetten zorgt zij ervoor dat in principe alle burgers van een inkomen worden voorzien. Met de wetsvoorstellen die thans ter goedkeuring bij de Eerste Kamer liggen en waarmee de Tweede Kamer op 6 maart 2014 heeft ingestemd, neemt de overheid het standpunt in dat een burger in Nederland wordt geacht zelf voor een deel van zijn eigen oudedagsvoorziening te zorgen. In het wetsvoorstel is namelijk een voorstel voor een nettolijfrente opgenomen. Eenieder die meer dan (thans) bruto per jaar aan inkomen heeft, wordt geacht in staat te zijn om over dat hogere deel van het inkomen zelf een deel apart te zetten en te reserveren voor later. Hoe je dit inkomen realiseert, maakt daarbij niet uit. Ofwel de regeling staat open voor de werknemer, de ondernemer en de zelfstandige zonder personeel. In dit artikel zullen wij nader ingaan op deze noviteit binnen het spectrum aan oudedagsvoorzieningen. 18

19 Historie In eerdere wetsvoorstellen uit 2013 werd voorgesteld de fiscaal maximale pensioenopbouw terug te brengen naar 1,75% middelloon met een maximaal pensioengevend loon van Deze wetsvoorstellen hebben de eindstreep niet gehaald en zijn inmiddels deels ingetrokken. Ter aanvulling op het pensioen was een nettopensioenvariant opgenomen, zoals de ouderdomspensioenexcedentregeling en de optoppingsouderdomspensioenexcedentregeling. Mede doordat de uitvoerbaarheid van deze nettovariant erg ingewikkeld zou zijn, stuitten deze voorstellen op veel weerstand. Dat was een van de redenen waarom de voorstellen niet konden rekenen op instemming van de Eerste Kamer. Teneinde toch tot een verdere versobering van het fiscaal gefacilieerde pensioen te komen is op 18 december 2013 een pensioenakkoord gesloten tussen de regeringspartijen en een drietal gedoogpartijen. Thans is de novelle Witteveen 2015, met daarin een uitwerking van het akkoord, gepubliceerd en aan de Kamer aangeboden. De wettelijke maximale pensioenopbouw zal, in plaats van 1,75%, 1,875% per jaar bedragen. De aftopping van het pensioengevend inkomen blijft in het voorstel opgenomen, waarbij deze aftopping op wordt gesteld. Heeft men een inkomen boven deze grens, dan is fiscaal gefacilieerde pensioenopbouw vanaf 2015 voor dit hogere deel naar alle waarschijnlijkheid niet meer mogelijk. Met fiscaal gefacilieerde opbouw wordt bedoeld dat er een uitstel van belastingheffing plaatsvindt, waardoor de premie onbelast is en de toekomstige uitkering belast. Voor het inkomen boven de grens van wordt de mogelijkheid gecreëerd voor het opbouwen van een nettolijfrente. Toelichting nettolijfrente Wanneer is sprake van een nettolijfrente? Kortweg is het een kapitaal dat gedurende de werkzame periode wordt gereserveerd om vanaf pensioendatum voor een aanvulling op het inkomen te zorgen. De inleg in een verzekering (of bankproduct) vindt vanuit het nettoinkomen plaats, waarna de toekomstige uitkeringen belastingvrij zijn. Omdat er een vermogensvorming plaatsvindt vanuit het netto-inkomen, zal in beginsel jaarlijks vermogensrendementsheffing verschuldigd zijn over het reeds opgespaarde kapitaal. Dit beperkt het effectieve rendement op de beleggingen, waardoor het beoogde doelvermogen voor de toekomstige inkomensaanvulling minder snel wordt bereikt. Tot op heden werd de pensioengrondslag niet afgetopt, waardoor veel mensen in 2015 geconfronteerd zullen worden met een (drastische) beperking in hun pensioenopbouw. Dit was een opbouw die zij tot op heden wel in hun planning hadden meegenomen, welke thans ineens onbereikbaar is geworden. Als compensatie en als stimulans om het deel van het inkomen waarover vanaf 2015 geen pensioenopbouw meer plaatsvindt niet helemaal uit te geven maar deels te reserveren voor later, is er een levenslange vrijstelling in box 3 (vermogensrendementsheffing) bij toepassing van de nettolijfrente. Hiertoe wordt in de Wet inkomstenbelasting 2001 een nieuwe afdeling opgenomen: afdeling 5.3a. Deze faciliteit staat open voor iedereen die een belastbaar inkomen uit werk en woning (box 1) heeft van meer dan thans Hierbij maakt het niet uit of dit inkomen wordt gerealiseerd in een dienstbetrekking, een onderneming of andere werkzaamheden. Veel werknemers hebben een pensioenregeling waarbij ze over hun salaris pensioen opbouwen. Ook voor een salaris boven de zal dit over het algemeen van toepassing zijn. De werkgever en werknemer zullen, wanneer de fiscale faciliëring wegvalt, de overeengekomen arbeidsvoorwaarden moeten heroverwegen. Inmiddels is aan het parlement de toezegging gedaan dat de nettolijfrente ook als een nettopensioen kan worden aangeboden. De werkgever kan de pensioenopbouw van zijn werknemer blijven faciliëren, zij het deels in een bruto- en deels in een nettovariant. In een brief van 28 maart 2014 heeft de staatssecretaris zijn eerste gedachten geschetst van hoe de pensioenfondsen dit nettopensioen kunnen aanbieden. Hij somt daarbij een rits aan voorwaarden op. Er moet onder meer een strikte scheiding van de brutoen nettokapitalen plaatsvinden, teneinde vermenging te voorkomen. Het nettopensioen moet in de vorm van een beschikbare premieregeling door de pensioenfondsen Pensioen nummer 2 juni

20 1 Deze verplichting tot herverzekering geldt voor het risico op premievrijstelling bij arbeidsongeschiktheid en de dekking van het partner- en wezennettopensioen bij vooroverlijden. worden aangeboden (zonder rendementsgarantie), waarvoor een kostendekkende premie moet worden betaald. Het pensioenfonds zal naast een gescheiden administratie ook een uitgebreide uitsplitsing van de kosten moeten maken. Risico s ten aanzien van langleven, kortleven (partner- en wezendekking) en arbeidsongeschiktheid moeten in acht worden genomen en worden herverzekerd. 1 De werkgever wordt ten slotte verplicht tot een bijdrage van 10% van de premie, die hij niet alleen aan de deelnemende werknemer moet verstrekken, maar ook aan alle andere werknemers. Iedereen die een belastbaar inkomen uit werk en woning heeft van meer dan , zal in 2015 gebruik kunnen maken van nettolijfrente Voorwaarden aan de nettolijfrente Om voor de nettolijfrente in aanmerking te komen moet (uiteraard) aan een aantal voorwaarden worden voldaan. Allereerst kun je niet onbeperkt geld reserveren binnen deze nettolijfrente. De maximale premieruimte zal worden gebaseerd op een bereikbaar niveau in veertig jaar van 75% op middelloonbasis. Daarnaast zal dit maximum niet in één keer mogen worden benut, maar geleidelijk worden opgebouwd. Verder zal het geld niet zomaar op een willekeurige bankrekening of beleggingsrekening kunnen worden geplaatst. Nee, de middelen gereserveerd voor de nettolijfrente moeten bij een verzekeraar of bank worden ondergebracht. Eigen beheer is hierbij voor DGA s dus niet mogelijk. Inleggen is mogelijk tot in het kalenderjaar waarin men de AOW-gerechtigde leeftijd bereikt. Ten slotte geldt een verbod op afkoop, vervreemden of het stellen als voorwerp voor zekerheid. De sanctie voor het niet langer voldoen aan de voorwaarden is het (met terugwerkende kracht) vervallen van de vrijstelling in box 3. Deze terugwerkende kracht zal in de vorm van een forfaitaire heffing over de voorgaande tien jaren worden vormgegeven. De belastingplichtige krijgt hierbij een tegenbewijsmogelijkheid, zou het daadwerkelijke voordeel lager zijn geweest dan de forfaitaire heffing. Internationaal Nederland is een klein land en steeds meer mensen gaan vroeg of laat voor korte of langere periode naar het buitenland. Maakt het bezitten van een nettolijfrente(tegoed) een verhuizing over de grens moeilijker? Wanneer twee landen aanspraak menen te maken op de belastingheffing over inkomen of vermogen, dan is daarvoor meestal een belastingverdrag afgesloten waarin is vastgelegd welk land heffingsbevoegd is. Dan zal er wel overeenstemming moeten zijn over de vorm van het betreffende inkomen. Voor deze nettolijfrente is dit ook precies het mogelijke probleem: is het inkomen of is het vermogen? Vanuit Nederlandse optiek zien we de nettolijfrente als een vermogensbestanddeel, waarvoor Nederland een vrijstelling verleent. Afhankelijk van de belastingwetgeving in het andere land kan dit land de nettolijfrentetermijnen zien als inkomen, waarover het belasting zou willen heffen, dan wel beschouwen als vermogensbestanddeel, waarover belasting is verschuldigd. Is er geen specifiek label op het inkomen c.q. vermogen te plaatsen, dan resteert in ieder belastingverdrag de toepassing van het restartikel. Het restartikel wijst de heffing van alle resterende zaken toe aan het woonland. Bij een emigratie met een nettolijfrente zal dit veelal betekenen dat de belastingheffing toekomt aan het nieuwe woonland. Op welke wijze en in welke mate deze heffing zal plaatsvinden, is afhankelijk van het specifieke land. Tijdens de behandeling van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer is deze problematiek ook aan de orde geweest. De oplossing van onze wetgever voor deze mogelijke problematiek omtrent belastingheffing in het buitenland is erg pragmatisch. Die stelt namelijk voor dat eenieder met een nettolijfrente in eigendom vlak voor de emigratie de nettolijfrente afkoopt. Hierdoor vervalt de vrijstelling in box 3, maar ook de verplichting om het 20

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen 14 september 2015 VERD VERD VERD VERD GEWIJZI Vooraf VERD VERD 08 VERD Herziening IORP-richtlijn VERD G 01 02 03 04 05 VERD Toekomst pensioenstelsel Algemeen

Nadere informatie

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen 15 december 2015 GEWIJZI Vooraf 08 Herziening IORP-richtlijn G 01 Toekomst pensioenstelsel 09 Payroll - motie Hamer G 02 03 04 05 Algemeen pensioenfonds

Nadere informatie

Algemeen pensioenfonds in vogelvlucht

Algemeen pensioenfonds in vogelvlucht Algemeen pensioenfonds in vogelvlucht Vlak voor het kerst heeft staatssecretaris Klijnsma het Wetsvoorstel algemeen pensioenfonds naar de Tweede Kamer gestuurd. Onderstaande analyse van AZL biedt u een

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Parnassusplein 5 T 070 333

Nadere informatie

Beantwoording Kamervragen over de pensioenmaximering op 100.000 en de verlaging van de opbouw

Beantwoording Kamervragen over de pensioenmaximering op 100.000 en de verlaging van de opbouw Beantwoording Kamervragen over de pensioenmaximering op 100.000 en de verlaging van de opbouw Het Tweede Kamerlid Omtzigt (CDA) heeft aan de staatssecretarissen Wiebes (Financiën) en Klijnsma (SZW) een

Nadere informatie

2014Z21984. Antwoord 1

2014Z21984. Antwoord 1 2014Z21984 Vragen van het lid Omtzigt (CDA) aan de staatssecretarissen van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en van Financiën over de pensioenmaximering op 100.000 en de verlaging van de opbouw, die bij

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Betreft Kamervragen van het lid Krol Hierbij zend ik u de

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Een nieuwe pensioenregeling

Een nieuwe pensioenregeling Een nieuwe pensioenregeling De pensioenregeling van Pensioenfonds voor de Accountancy wordt per 1 januari 2015 aangepast. Het bestuur heeft inmiddels de hoofdlijnen van de nieuwe regeling vastgesteld.

Nadere informatie

ONDERDEEL VAN EEN GEOLIEDE MACHINE

ONDERDEEL VAN EEN GEOLIEDE MACHINE ONDERDEEL VAN EEN GEOLIEDE MACHINE PENSIOENMANTEL BESCHIKBARE PREMIE 1 november 2013 UW KAPITAAL ZIJN UW MENSEN SPECIAAL VOOR WTG Cappital: een unieke pensioenregeling voor WTG De pensioenregeling bij

Nadere informatie

Versobering van de fiscale pensioenopbouw

Versobering van de fiscale pensioenopbouw Versobering van de fiscale pensioenopbouw 1. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel Als het aan het kabinet ligt, dan wordt het Witteveenkader op drie manieren aangepast: verhoging van de pensioenrichtleeftijd,

Nadere informatie

98 De Pensioenwereld in 2015

98 De Pensioenwereld in 2015 10 98 De Pensioenwereld in 2015 Verslaggeving & communicatie 99 Weloverwogen keuzes nodig voor juiste waardering beleggingen Auteurs: Jacco van Kleef en Lars Mion Pensioenfondsen moeten volgens de verslaggevingsregels

Nadere informatie

142 De Pensioenwereld in 2015

142 De Pensioenwereld in 2015 15 142 De Pensioenwereld in 2015 Ontwikkelingen in de pensioenmarkt 143 Het Algemeen Pensioenfonds als postillon d amour onder pensioenfondsen Auteurs: Tjerk Klompmaker en Mark Straube Het aantal pensioenfondsen

Nadere informatie

PROFIELSCHETS. Philips Pensioenfonds NIET UITVOEREND BESTUURDER 1/5. Stichting Philips Pensioenfonds

PROFIELSCHETS. Philips Pensioenfonds NIET UITVOEREND BESTUURDER 1/5. Stichting Philips Pensioenfonds PROFIELSCHETS NIET UITVOEREND BESTUURDER Stichting Stichting behoort tot de grootste ondernemingspensioenfondsen van Nederland met een belegd vermogen van bijna 18 miljard euro. Het pensioenfonds voert

Nadere informatie

Via deze brief krijgt u verdere (achtergrond)informatie over de huidige situatie en wat dit voor uw pensioen betekent.

Via deze brief krijgt u verdere (achtergrond)informatie over de huidige situatie en wat dit voor uw pensioen betekent. Naam Adres Postcode + woonplaats Land ONDERWERP: SITUATIE PENSIOENFONDS ROCKWOOL EN MOGELIJKE VERLAGING VAN UW PENSIOEN BIJLAGEN: EVALUATIEMOMENTEN IN HERSTELPLAN, ONTWIKKELING DEKKINGSGRAAD, DEKKINGSGRAAD

Nadere informatie

Netto pensioenregeling De netto pensioenregeling voor het pensioengevende salaris boven 96.544

Netto pensioenregeling De netto pensioenregeling voor het pensioengevende salaris boven 96.544 ABN AMRO Pensioenen Netto pensioenregeling De netto pensioenregeling voor het pensioengevende salaris boven 96.544 Sinds 1 januari 2015 is de fiscale regelgeving voor pensioenregelingen veranderd. Een

Nadere informatie

De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij

De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij 3 De beschikbare premieregeling In Nederland bestaan grofweg twee categorieën pensioenregelingen: beschikbare premieregelingen enerzijds en middelloon-

Nadere informatie

Wijziging uitvoerder & pensioenregeling 2015 25 november 2014

Wijziging uitvoerder & pensioenregeling 2015 25 november 2014 Wijziging uitvoerder & pensioenregeling 2015 25 november 2014 1 Doel van deze bijeenkomst Toelichting waarom overstap naar nieuwe pensioenuitvoerder Toelichting waarom nieuwe pensioenregeling per 1-1-2015

Nadere informatie

UPDATE. Nieuwsbrief december 2013. Sneller op de hoogte zijn van het nieuws? Volg ons op Social Media!

UPDATE. Nieuwsbrief december 2013. Sneller op de hoogte zijn van het nieuws? Volg ons op Social Media! UPDATE Nieuwsbrief december 2013 Sneller op de hoogte zijn van het nieuws? Volg ons op Social Media! Mandema & Partners helpt u graag bij het interpreteren van de actualiteiten die voor u en voor uw bedrijf

Nadere informatie

Q&A Evi Pensioenbeleggen. www.evipensioen.nl. 2. Wanneer kies ik voor Evi Pensioenbeleggen, Evi Netto Pensioenbeleggen of voor Evi?

Q&A Evi Pensioenbeleggen. www.evipensioen.nl. 2. Wanneer kies ik voor Evi Pensioenbeleggen, Evi Netto Pensioenbeleggen of voor Evi? Q&A Evi Pensioenbeleggen www.evipensioen.nl Inhoudsopgave 1. Wat is Evi Pensioen? 2. Wanneer kies ik voor Evi Pensioenbeleggen, Evi Netto Pensioenbeleggen of voor Evi? 3. Waarom gebruiken we de life-cycle

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2013 2014 33 610 Wijziging van de Wet inkomstenbelasting 2001, de Wet op de loonbelasting 1964, de Pensioenwet, de Wet verplichte beroepspensioenregeling

Nadere informatie

Wijziging CDC-regeling TBI

Wijziging CDC-regeling TBI Wijziging CDC-regeling TBI Voorlichtingssessie tijdens deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds TBI 18 november 2014 Copyright 2014 Sprenkels & Verschuren. Geen enkele reproductie van het document

Nadere informatie

2014 KPMG Advisory N.V

2014 KPMG Advisory N.V 02 Uitbesteding & assurance 23 Overwegingen bij uitbesteding back- en mid-office processen van vermogensbeheer Auteurs: Alex Brouwer en Mark van Duren Is het zinvol voor pensioenfondsen en fiduciair managers

Nadere informatie

Veelgestelde vragen nettopensioenregeling

Veelgestelde vragen nettopensioenregeling Veelgestelde vragen nettopensioenregeling Vragen en antwoorden over pensioenopbouw en verzekeren nabestaandenpensioen over uw pensioengevend salaris boven 100.000 Pagina 1 van 7 Vragen en antwoorden Wat

Nadere informatie

Regeling parameters pensioenfondsen. Artikel 1. Artikel 2. Regeling parameters pensioenfondsen

Regeling parameters pensioenfondsen. Artikel 1. Artikel 2. Regeling parameters pensioenfondsen Regeling parameters pensioenfondsen Regeling van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 19 december 2006, nr. AV/ PB/2006/102565b, tot vaststelling van de parameters voor pensioenfondsen

Nadere informatie

68 De Pensioenwereld in 2014

68 De Pensioenwereld in 2014 09 68 De Pensioenwereld in 2014 Pensioenregeling 69 Aanpassingen van het fiscale (Witteveen-)kader Auteurs: Ivar Sintemaartensdijk en Jan Stigter Pensioenen mogen zich nog altijd verheugen in de warme

Nadere informatie

Toespraak Frank Elderson over prioriteiten pensioentoezicht in 2015

Toespraak Frank Elderson over prioriteiten pensioentoezicht in 2015 Toespraak Frank Elderson over prioriteiten pensioentoezicht in 2015 Rotterdam, De Doelen, 11 december 2014 - Frank Elderson, lid van de directie van De Nederlandsche Bank (DNB), heeft een toespraak gehouden

Nadere informatie

152 De Pensioenwereld in 2015

152 De Pensioenwereld in 2015 16 152 De Pensioenwereld in 2015 Ontwikkelingen in de pensioenmarkt 153 Pensioenproducten standaardiseren, gedegen vergelijking blijft noodzakelijk Auteurs: Olivier Roodenburg en Marcel Schep Het pensioenlandschap

Nadere informatie

Q&A Evi Pensioenbeleggen

Q&A Evi Pensioenbeleggen Q&A Evi Pensioenbeleggen 1. Wat is Evi Pensioen? 2. Wanneer kies ik voor Evi Pensioenbeleggen, Evi Netto Pensioenbeleggen of voor Evi? 3. Waarom gebruiken we de lifecyclesystematiek? 4. Waar beleggen wij

Nadere informatie

APF toekomstbestendige oplossing voor pensioenfondsen 13:30 14:45

APF toekomstbestendige oplossing voor pensioenfondsen 13:30 14:45 APF toekomstbestendige oplossing voor pensioenfondsen 13:30 14:45 1 Agenda Introductie APF Wat is een Algemeen Pensioenfonds? Het nut van een APF Wat zijn de belangrijkste bouwstenen van De Nationale APF?

Nadere informatie

Grip op de uitvoering:

Grip op de uitvoering: Grip op de uitvoering: inspelen op veranderingen in wet- en regelgeving Pensioenfondsen doen er goed aan in de zoektocht naar het juiste evenwicht tussen verplichtingen en vermogen de focus te leggen op

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief NUMMER 12 > JAARGANG 8 > SEPTEMBER 2011 inhoud > De financiële situatie bij pensioenfondsen [p.1] Pensioenleeftijd 65 jaar, wat als ik eerder

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Directie Algemene Fiscale Politiek Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus

Nadere informatie

De DGA en de Dividenduitkering

De DGA en de Dividenduitkering Door Rob Korendijk, op persoonlijke titel De DGA en de Dividenduitkering Vanaf 1 oktober 2012 is het nieuwe BV-recht (Flex BV) van kracht. In het nieuwe BV-recht is onder meer het minimum aandelenkapitaal

Nadere informatie

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen Syntrus Achmea Real Estate & Finance is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke

Nadere informatie

Reactie consultatie algemeen pensioenfonds

Reactie consultatie algemeen pensioenfonds & Reactie consultatie algemeen pensioenfonds T.a.v.: De ministeries van: - Sociale Zaken en Werkgelegenheid, en - Financiën Van: Mr. H.S.W. (Henk) Beets Algemeen Directeur Tel. 030 767 0802 Dhr. J.T.M.

Nadere informatie

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke combinatie van pensioenexpertise en vastgoedexpertise

Nadere informatie

MEMORANDUM BESCHIKBARE PREMIEREGELING MET BELEGGINGSMOGELIJKHEID: TOETSNORM VOOR HET VERLEDEN

MEMORANDUM BESCHIKBARE PREMIEREGELING MET BELEGGINGSMOGELIJKHEID: TOETSNORM VOOR HET VERLEDEN MEMORANDUM BESCHIKBARE PREMIEREGELING MET BELEGGINGSMOGELIJKHEID: TOETSNORM VOOR HET VERLEDEN 1. Inleiding: de aanleiding De Pensioenwet kent verschillende manieren waarop binnen de tweede pijler pensioen

Nadere informatie

De regeling nettopartnerpensioen is een product van Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW).

De regeling nettopartnerpensioen is een product van Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW). Kenmerken en voorwaarden regeling nettopartnerpensioen De regeling nettopartnerpensioen is een product van Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW). Over deze kenmerken en voorwaarden Het doel van

Nadere informatie

Knelpunt pensioen in eigen beheer: waardering pensioenverplichting

Knelpunt pensioen in eigen beheer: waardering pensioenverplichting Voorstel voor een eenvoudiger pensioen in eigen beheer Inleiding Het Register Belastingadviseurs (hierna: het RB) heeft met belangstelling kennisgenomen van de brief van de staatssecretaris van Financiën

Nadere informatie

Pensioen: werk in uitvoering

Pensioen: werk in uitvoering Ledenonderzoek Pensioen: werk in uitvoering Uitkomsten AWVN-pensioenenquête Pensioen: werk in uitvoering Uitkomsten AWVN pensioenenquête augustus 2014 2014 AWVN De inhoud en het ontwerp van dit document

Nadere informatie

100K+/Netto Pensioen/Netto Lijfrente. Versie 19 januari 2015

100K+/Netto Pensioen/Netto Lijfrente. Versie 19 januari 2015 100K+/Netto Pensioen/Netto Lijfrente Versie 19 januari 2015 Wat is er veranderd per 1-1-2015? Voor 1-1-2015 gold er geen salarisbeperking waarover met pensioen op mocht bouwen. Vanaf 1-1-2015 is wetgeving

Nadere informatie

Bijzondere Deelnemersvergadering 24 april 2014

Bijzondere Deelnemersvergadering 24 april 2014 Bijzondere Deelnemersvergadering 24 april 2014 2 1. Opening, mededelingen en ingekomen stukken 2. Achtergrond Wet versterking bestuur pensioenfondsen 3. Wet versterking bestuur pensioenfondsen 4. Wijzigingen

Nadere informatie

Aanvullend reglement. Pensioenopbouw boven Salarisgrens (laag) 2016. 20150622 Reglement Pensioenopbouw boven Salarisgrens (laag)

Aanvullend reglement. Pensioenopbouw boven Salarisgrens (laag) 2016. 20150622 Reglement Pensioenopbouw boven Salarisgrens (laag) Aanvullend reglement 1 Aanvullend reglement Pensioenopbouw boven Salarisgrens (laag) 2016 20150622 Reglement Pensioenopbouw boven Salarisgrens (laag) Aanvullend reglement 2 Voorwoord De verplichte pensioenregeling

Nadere informatie

Directe investeringen Investeren buiten traditionele financiële markten

Directe investeringen Investeren buiten traditionele financiële markten Directe investeringen Investeren buiten traditionele financiële markten CLAVIS Vermogensstructurering Directievoering Trustdiensten Vermogensbeheer (Infra)structuur Vermogensplanning Transactiebegeleiding

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram 02 verkort in beeld 03 Ontwikkelingen 05 08 10 Pensioenen Beleggingen Organogram Aantal deelnemers dat pensioen opbouwt Aantal personen dat een ouderdomspensioen ontvangt Aantal deelnemers met slapende

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT Prins Willem-Alexanderlaan 651 Postbus 700 7300 HC Apeldoorn Telefoon (055) 579 39 48 www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van

Nadere informatie

IT risk management voor Pensioenfondsen

IT risk management voor Pensioenfondsen IT risk management voor Pensioenfondsen Cyber Security Event Marc van Luijk Wikash Bansi Rotterdam, 11 Maart 2014 Beheersing IT risico s Het pensioenfonds is verantwoordelijk voor de hele procesketen,

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2013 2014 33 847 Wijziging van de Wet verlaging maximumopbouw- en premiepercentages pensioen en maximering pensioengevend inkomen en het Belastingplan 2014

Nadere informatie

In werking : 1 juli 2015 Vastgesteld door het bestuur : 26 juni 2015

In werking : 1 juli 2015 Vastgesteld door het bestuur : 26 juni 2015 In werking : 1 juli 2015 Vastgesteld door het bestuur : 26 juni 2015 Inhoud Inleiding 3 1. Beschrijving crisissituatie 3 2. Beleidsdekkingsgraad waarbij het fonds er zonder korten niet meer uit kan komen

Nadere informatie

Korte termijn: onnodig korten van rechten voorkomen. Lange termijn: naar een nieuw FTK op basis van nieuwe pensioencontracten

Korte termijn: onnodig korten van rechten voorkomen. Lange termijn: naar een nieuw FTK op basis van nieuwe pensioencontracten Korte termijn: onnodig korten van rechten voorkomen Lange termijn: naar een nieuw FTK op basis van nieuwe pensioencontracten De daling van de dekkingsgraden heeft de afgelopen weken een uitgebreide discussie

Nadere informatie

Asset & Liability Management

Asset & Liability Management Asset & Liability Management Verder gaan is de juiste balans vinden. ALM: inzicht in risico s Zorgen voor balans tussen pensioenverplichtingen en de opbouw van het pensioenvermogen. Het is een kerntaak

Nadere informatie

PENSIOEN UPDATE In Nederland

PENSIOEN UPDATE In Nederland PENSIOEN UPDATE In Nederland Oktober 2015 Het pensioenlandschap in het algemeen, maar ook hoe werknemers naar pensioen kijken, verandert in rap tempo. Zowel in 2014 als in 2015 zijn grote bezuinigingen

Nadere informatie

ONDERDEEL Leven Zakelijk

ONDERDEEL Leven Zakelijk delta Iloyd ONDERWERP Delta Lloyd Levensverzekering NV ONDERDEEL Leven Zakelijk DATUM 27 mei 2014 UW REFERENTIE 34072 Honig en Honig T.a.v. W. Honig Postbus 336 1800 AH ALKMAAR Geachte heer / mevrouw Honig,

Nadere informatie

Witteveen 2015. 1. Algemeen

Witteveen 2015. 1. Algemeen Witteveen 2015 1. Algemeen Eind vorig jaar zijn tussen de regeringsfracties van de VVD en de PvdA enerzijds en de oppositiepartijen D66, de SGP en de CU anderzijds pensioenafspraken gemaakt. Een groot

Nadere informatie

POPULAIR JAARVERSLAG 2013

POPULAIR JAARVERSLAG 2013 POPULAIR JAARVERSLAG 2013 2 Het herstel van onze financiële positie blijft absolute topprioriteit. Twee gezichten Het jaar 2013, maar ook 2014 dat nog grotendeels voor ons ligt, kent twee gezichten. Enerzijds

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2014 529 Besluit van 11 december 2014 tot wijziging van het Besluit uitvoering Pensioenwet en Wet verplichte beroepspensioenregeling in verband met

Nadere informatie

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2012 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Oplossingsrichtingen Pensioen in eigen beheer

Oplossingsrichtingen Pensioen in eigen beheer Oplossingsrichtingen Pensioen in eigen beheer Op 01 juli 2015 heeft de Staatssecretaris van Financiën, Eric Wiebes, de Tweede Kamer geïnformeerd over de mogelijke oplossingsrichtingen pensioen in eigen

Nadere informatie

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 2 pensioenregeling

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 2 <kapitaalovereenkomst> <premieovereenkomst> <netto><bruto> pensioenregeling Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 2 pensioenregeling Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht

Nadere informatie

Het inrichten van een nettopensioenregeling bij een pensioenfonds

Het inrichten van een nettopensioenregeling bij een pensioenfonds Het inrichten van een nettopensioenregeling bij een pensioenfonds 19 november 2014 mr. S.J. (Jeroen) Roder, hoofd pensioenjuridische adviesgroep Blue Sky Group 2 In den beginne Regeerakkoord Rutte II:

Nadere informatie

Pensioenfonds Update April 2014

Pensioenfonds Update April 2014 Pensioenfonds Update April 2014 1. Van de Voorzitter nr 17 april 2014 pagina 1 INHOUD 1. Van de voorzitter 1 2. Dekkingsgraad gestegen in eerste twee maanden 2014 2 3. Interview met Roy Braem en Klaas

Nadere informatie

Een Crossborder in Pensioenfonds in België Vragen & Antwoorden Informatief hieruit kunnen geen rechten worden ontleend.

Een Crossborder in Pensioenfonds in België Vragen & Antwoorden Informatief hieruit kunnen geen rechten worden ontleend. 1. Wat is een Crossborder IORP? Een Crossborder in Pensioenfonds in België Sedert 2003 staan Europese richtlijnen toe dat grensoverschrijdende pensioenfondsen worden opgericht binnen de Europese Unie.

Nadere informatie

Dit besluit is per 1 januari 2015 vervangen door het besluit van 23 september 2014, nr. BLKB2014/1702M) Het vervallen besluit is hierna opgenomen.

Dit besluit is per 1 januari 2015 vervangen door het besluit van 23 september 2014, nr. BLKB2014/1702M) Het vervallen besluit is hierna opgenomen. Dit besluit is per 1 januari 2015 vervangen door het besluit van 23 september 2014, nr. BLKB2014/1702M) Het vervallen besluit is hierna opgenomen. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der

Nadere informatie

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Corporate Pensioen 4 Juni 2009 Vragen 1. Hoe zeker is mijn toekomstige pensioenvoorziening bij Nationale-Nederlanden? 3. Hoe weet ik hoeveel pensioen

Nadere informatie

KPMG Meijburg & Co ABCD. Wetsvoorstel Witteveen 2015

KPMG Meijburg & Co ABCD. Wetsvoorstel Witteveen 2015 Wetsvoorstel Witteveen 2015 Het wetsvoorstel Witteveen 2015 is op 15 april 2013 ingediend bij de Tweede Kamer. Het betreft de verlaging van de maximumopbouw- en premiepercentages voor pensioenen en de

Nadere informatie

Info over de PENSIOENWET voor Bedrijfstakpensioenfondsen. Nieuwe verdeling verantwoordelijkheden tussen werkgever, werknemer en pensioenuitvoerder

Info over de PENSIOENWET voor Bedrijfstakpensioenfondsen. Nieuwe verdeling verantwoordelijkheden tussen werkgever, werknemer en pensioenuitvoerder Info over de PENSIOENWET voor Bedrijfstakpensioenfondsen Nieuwe verdeling verantwoordelijkheden tussen werkgever, werknemer en pensioenuitvoerder De Pensioenwet Na jarenlange discussie is de Pensioenwet

Nadere informatie

Help, mijn pensioen Slim sparen voor de toekomst

Help, mijn pensioen Slim sparen voor de toekomst Begin tijdig met het optimaliseren van uw oudedagsvoorziening Help, mijn pensioen Slim sparen voor de toekomst De media staan er vol mee. Ons pensioen loopt gevaar. Door de economische crisis, tegenvallende

Nadere informatie

124 De Pensioenwereld in 2015

124 De Pensioenwereld in 2015 13 124 De Pensioenwereld in 2015 Verslaggeving & communicatie 125 Meer consistentie nodig in verslaggeving premiepensioeninstellingen Auteurs: Frans Glorie en Kees Voorburg Op 1 januari 2011 is de premiepensioeninstelling

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen STICHTING PENSIOENFONDS RECREATIE Mei 2011 INHOUDSOPGAVE 0. Introductie 3 1. Doelstelling van het beleggingsbeleid 4 2. Organisatie en risicobeheerprocedures 5 3. Beleggingsbeginselen 7 Mei 2011 Pagina

Nadere informatie

33 672 Invoering van pensioen- en lijfrente-excedentregelingen (Wet pensioenaanvullingsregelingen) Nadere Memorie van Antwoord.

33 672 Invoering van pensioen- en lijfrente-excedentregelingen (Wet pensioenaanvullingsregelingen) Nadere Memorie van Antwoord. 33 672 Invoering van pensioen- en lijfrente-excedentregelingen (Wet pensioenaanvullingsregelingen) Nadere Memorie van Antwoord Inleiding Het kabinet heeft met interesse kennisgenomen van de nadere vragen

Nadere informatie

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland In deze nieuwsbrief Voorwoord Wat betekenen de nieuwe pensioenmaatregelen voor u? De informatie in dit document is eigendom van en mag noch in haar geheel noch gedeeltelijk van. Page 2 of 5 Voorwoord In

Nadere informatie

Kamervragen van de leden Omtzigt en Van Hijum (beiden CDA)

Kamervragen van de leden Omtzigt en Van Hijum (beiden CDA) De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon (070) 333 44 44 Fax (070) 333 40 33

Nadere informatie

Uitbesteding in de pensioensector:

Uitbesteding in de pensioensector: Uitbesteding in de pensioensector: Bevindingen vanuit de toezichtspraktijk Prof. Dr. O.C.H.M. Sleijpen EYe on Pensions 14 januari 2014 Uitbesteding in de Pensioensector Topics: A. Wettelijke bepalingen

Nadere informatie

Beleidsregels Middelentoets voor pensioenvermogens in de 3 de pijler

Beleidsregels Middelentoets voor pensioenvermogens in de 3 de pijler Beleidsregels Middelentoets voor pensioenvermogens in de 3 de pijler Inhoudsopgave Hoofdstuk I Algemeen 2 Hoofdstuk II Pensioenvermogen 2 Hoofdstuk III Slotbepalingen 3 Toelichting 4 I-SZ/2015/2582: Beleidsregels

Nadere informatie

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM Aanpassing pensioenregeling een must Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM 1 Aanpassing pensioenregeling een must Inhoud Marcel Brussee: Achtergrond wijzigingen

Nadere informatie

Terugblik 2011 in cijfers

Terugblik 2011 in cijfers Terugblik 2011 in cijfers U vindt hier een samenvatting van het jaarverslag 2011. Het volledige jaarverslag kunt u downloaden via www.pensioenfondsricohnederland.nl. Financiële situatie Door de kredietcrisis

Nadere informatie

Presentatie met uitleg per slide

Presentatie met uitleg per slide Presentatie met uitleg per slide 1 Terug- en vooruitblik In het principe cao-akkoord van december 2012 hebben we afspraken gemaakt over de noodzaak van een nieuwe en toekomstbestendige pensioenregeling

Nadere informatie

Wetsvoorstel Algemeen Pensioenfonds

Wetsvoorstel Algemeen Pensioenfonds pggm.nl Wetsvoorstel Algemeen Pensioenfonds PGGM Bestuurlijke Advisering 9 januari 2015 Met minder regels, meer bereiken Quick Scan Voor u ligt onze Quick Scan van het wetsvoorstel algemeen pensioenfonds,

Nadere informatie

AANPAK 100K+ COMPENSATIE PENSIOEN

AANPAK 100K+ COMPENSATIE PENSIOEN AANPAK 100K+ COMPENSATIE PENSIOEN De aftopping van het pensioengevend inkomen heeft naar verwachting voor ongeveer 125.000 werknemers in Nederland gevolgen. Dit is weliswaar een relatief kleine groep,

Nadere informatie

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Toekomstbestendig pensioenstelsel: doorhakken van een Gordiaanse knoop Hoofdstuk 2 Doel van pensioen

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Toekomstbestendig pensioenstelsel: doorhakken van een Gordiaanse knoop Hoofdstuk 2 Doel van pensioen Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Toekomstbestendig pensioenstelsel: doorhakken van een Gordiaanse knoop... 1 1.1 Inleiding... 1 1.2 Ontwikkelingen... 1 1.2.1 Aanleiding... 1 1.2.2 Ontwikkelingen... 1 1.3 Aanpak

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1998 1999 26 272 Wijziging van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 (aanpassing regime ter zake van de afkoop van verplichtingen tot alimentatie of tot verrekening

Nadere informatie

Wijzigingen in de pensioenwetgeving... 2. Belangrijke gevolgen van de pensioenwijzigingen... 4

Wijzigingen in de pensioenwetgeving... 2. Belangrijke gevolgen van de pensioenwijzigingen... 4 UPDATE Pensioenspecial september 2014 Sneller op de hoogte zijn van het nieuws? Volg ons op Social Media! Mandema & Partners helpt u graag bij het interpreteren van de pensioenwijzigingen die voor u en

Nadere informatie

PENSIOENBAROMETER 2012 Onderzoek van GfK Panel Services in opdracht van Montae

PENSIOENBAROMETER 2012 Onderzoek van GfK Panel Services in opdracht van Montae PENSIOENBAROMETER 2012 Onderzoek van GfK Panel Services in opdracht van Montae Op macroniveau begrijpt de grote meerderheid van de Nederlandse werknemers dat ingrepen in het pensioenstelsel noodzakelijk

Nadere informatie

Fiscaal memorandum voor participaties in Terra Vitalis met betrekking tot het belastingjaar 2009

Fiscaal memorandum voor participaties in Terra Vitalis met betrekking tot het belastingjaar 2009 Fiscaal memorandum voor participaties in Terra Vitalis met betrekking tot het belastingjaar 2009 Inleiding Participeren in het beleggingsobject Terra Vitalis kan gevolgen hebben voor uw belastingpositie

Nadere informatie

Pensioen Nieuws. Uw pensioenregeling verandert opnieuw. #12 februari 15 P4 P6. Pensioenfonds

Pensioen Nieuws. Uw pensioenregeling verandert opnieuw. #12 februari 15 P4 P6. Pensioenfonds Pensioen Nieuws Een uitgave van Stichting Pensioenfonds AVEBE www.pensioenfondsavebe.nl #12 februari 15 1 Uw pensioenregeling verandert opnieuw 3 Interview met Manager Martien Smid 4 Onze dekkingsgraad

Nadere informatie

Extra nieuwsbrief. De positie van het pensioenfonds. Mei 2012. Waarom een extra nieuwsbrief?

Extra nieuwsbrief. De positie van het pensioenfonds. Mei 2012. Waarom een extra nieuwsbrief? Mei 2012 Extra nieuwsbrief Waarom een extra nieuwsbrief? De positie van pensioenfondsen krijgt voortdurend veel aandacht in de media. De berichten over pensioenen zijn vaak complex en de laatste tijd nogal

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2005 2006 30 330 Wijziging van de Wet op de loonbelasting 1964 en van enige andere wetten (Wet aanvullend overgangsrecht fiscale behandeling pensioen) Nr.

Nadere informatie

Pensioen in Eigen Beheer

Pensioen in Eigen Beheer Pensioen in Eigen Beheer Pensioen in eigen beheer wil zeggen dat een pensioenregeling niet is onder gebracht bij een verzekeraar of bij een pensioenfonds. Ten aanzien van het opbouwen in eigen beheer zijn

Nadere informatie

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015 Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Agenda 1. Rol klankbordgroep 2. Waarom een nieuwe pensioenregeling?

Nadere informatie

Pensioen voor de toekomst

Pensioen voor de toekomst Pensioen voor de toekomst KlikPensioen als ideale synthese van premie- en uitkeringsovereenkomsten Inhoud - Inleiding 1. Heldere uitgangspunten voor een goed pensioen 2. Pensioenoplossing voor vandaag

Nadere informatie

VEP Workshop Pensioenen 10 november 2015. Wie, wat en hoe en waar gaan we dan naartoe

VEP Workshop Pensioenen 10 november 2015. Wie, wat en hoe en waar gaan we dan naartoe VEP Workshop Pensioenen 10 november 2015 Wie, wat en hoe en waar gaan we dan naartoe Piet Hein Oyens Diverse management functies bij O&vE, Van Lanschot, EuroCard/MasterCard, Interpay en Equens (1-1- 1990

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 Investeren in vertrouwen Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 1 Pensioenfonds Zorg en Welzijn: het pensioenfonds voor de sector zorg en welzijn Het meerjarenbeleidsplan 2011-2015 beschrijft welke

Nadere informatie

Volgens de beleidsregel van De Nederlandsche Bank (DNB) is een financieel crisisplan als volgt te definiëren:

Volgens de beleidsregel van De Nederlandsche Bank (DNB) is een financieel crisisplan als volgt te definiëren: Vastgesteld door het bestuur op 16 mei 2012 1 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Beschrijving crisissituatie... 3 3. Dekkingsgraad waarbij het fonds er zonder korten niet meer uit kan komen... 4 4. Maatregelen

Nadere informatie