Totstandkoming Europese. bankenunie heeft gevolgen. voor alle beleggers. Nieuw FTK weer een stap dichterbij

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Totstandkoming Europese. bankenunie heeft gevolgen. voor alle beleggers. Nieuw FTK weer een stap dichterbij"

Transcriptie

1 Totstandkoming Europese bankenunie heeft gevolgen voor alle beleggers Nieuw FTK weer een stap dichterbij Jaargang 16 september 2013

2 Colofon Redactie Justin Boers, David van Bragt, Lieuwe Jousma, Menso van Leeuwen, RobertJan van der Mark, Joost van Schagen Ontwerp Vormplan design, Amsterdam Drukwerkbegeleiding Centraal Print Management, Hennie Poortinga Oplage exemplaren Redactieadres Postbus CB Den Haag Telefoon (070) Website Totstandkoming Europese bankenunie heeft gevolgen voor alle beleggers ' De Europese bankenunie moet zorgen voor gezonde Europese banken en goed beschermde spaarders.' En verder: Voorwoord Pagina 3 Economie, financiële markten en vooruitzichten Pagina 4 Winnaar in de categorie Mixfondsen EUR Neutraal Nieuw FTK weer een stap dichterbij Pagina 8 Aegon PPI: Beleggen met een doelstelling Pagina 10 Inhoudsopgave Aegon Investment Management B.V. is geregistreerd bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM). Deze informatie is met zorg samen gesteld en er is naar gestreefd de informatie juist en zo volledig mogelijk te publiceren. Onvolkomenheden als gevolg van menselijke vergissingen kunnen echter voorkomen, waardoor gegevens en calculaties kunnen afwijken. Aan de verstrekte informatie en berekende waardes kunnen geen rechten worden ontleend. Mocht u op basis van de gegevens verplichtingen met financiële consequenties aan willen gaan, dan raden wij u aan om contact op te nemen met uw financieel adviseur. De verstrekte informatie is aan wijziging onderhevig. Auteursrechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag zonder schriftelijke toestemming van de rechthebbenden worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotografie, microfilm of anderszins. Dit is ook van toepassing op de gehele of gedeeltelijke bewerking. Ontwikkelingen Emerging Market Debt Pagina 11

3 Beste lezer, Juli en augustus, maanden dat de tijd lijkt stil te staan. Rust op de weg, geen rijen in het bedrijfsrestaurant en eindelijk eens die klusjes doen die de afgelopen maanden zijn blijven liggen. Maar toch is het gevoel dit jaar anders. Op de afdelingen is de bedrijvigheid enorm, ondanks de krappere vakantiebezetting. Als dit een voorbode is van wat ons de komende periode te wachten staat, belooft het een hectische herfst te worden. En er komt nogal iets op u en ons af. Zo is op 1 januari 2013 de Wet verhoging AOW en pensioenrichtleeftijd ingegaan. Een belangrijk onderdeel hiervan is het verlagen van de fiscaal toegestane pensioenopbouw per 1 januari Maar liefst 50% van onze klanten heeft een regeling die niet voldoet aan het nieuwe fiscale kader en dus aangepast moet worden. Een majeure ingreep voor onze klanten en voor Aegon. Wet en regelgeving, de veranderingen die de politiek in petto heeft voor de financiële wereld, zijn bijna niet bij te houden. In deze Beleggingsvisie onder andere aandacht voor twee zaken op dit gebied. Allereerst kijken we naar de Europese richtlijnen die de basis vormen van de nieuwe Europese bankenunie. En wij gaan in op de verdere uitwerking van het nieuwe Financiële Toetsingskader (FTK), waarvoor het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid onlangs met een voorstel kwam. Tijdens de Aegon Pensioenweek in de eerste week van november bespreken wij uiteraard de gevolgen van wet en regelgeving. Maar bovenal biedt Aegon in deze week een podium voor nieuwe inzichten in pensioen en verrassende visies op de toekomst. Binnenkort ontvangt u een uitnodiging. Ik hoop u daar te mogen begroeten. Voor nu wens ik u veel leesplezier met deze Beleggingsvisie. Met vriendelijke groet, Heiko Hoogendijk Commercieel directeur Business Line Pensioen Voorwoord

4 4 2e kwartaal 2013 Economie Verenigde Staten De Amerikaanse centrale bank kondigde aan dat ze al in september kunnen beginnen met het afbouwen van hun opkoopprogramma. Ben Bernanke stelde dat dit wel afhangt van de economie. Het monetair beleid zal lange tijd stimulerend blijven. Financiële markten reageerden heftig, met wereldwijd stijgende rentes en dalende aandelenmarkten. De opkomende landen, waar de markten gevoeliger zijn voor kapitaalstromen, hadden hier de meeste last van. De economie in de VS groeit in een gestaag tempo door. Huizenprijzen stijgen weer en er worden meer nieuwe huizen gebouwd. Door de hogere hypotheekrente zal het herstel waarschijnlijk iets langzamer verlopen, al tast dat het herstel niet materieel aan. Het consumentenvertrouwen en de consumentenbestedingen trekken ook verder aan. Dit ondanks de doorgevoerde belastingverhogingen. Onze verwachting is dat het herstel wel trager verloopt dan de centrale bank aangaf. Europa In Europa blijft de schuldencrisis bepalend. De economie is nog steeds in recessie en de werkloosheid loopt verder op. Duitsland is de positieve uitzondering op deze regel hier groeit de economie nog (langzaam) en is de werkloosheid laag. Er zijn wel tekenen van herstel: zo zijn exporten vanuit landen in de periferie sterk toegenomen. Deze landen hebben hun concurrentiepositie verbeterd. Financiële markten Aandelen Het rendement op wereldaandelen was over het algemeen licht negatief, per land loopt het echter enorm uiteen. Vooral aandelen uit opkomende landen hadden een slecht kwartaal. De zorgen over de houdbaarheid van de groei en de verwachte verkrapping van het Amerikaanse monetaire beleid resulteerden in een verkoopgolf. Braziliaanse aandelen daalden met ongeveer 15%, Chinese aandelen met ongeveer 18%. Amerikaanse en Europese aandelen sloten min of meer onveranderd het kwartaal af en Japanse aandelen stegen zelfs. Staatsobligaties De centrale banken kozen voor kwantitatieve verruiming. De Duitse 10jaars rente daalde licht: van 1,3% naar 1,2%. Nederland blijft kwetsbaar door hoge hypotheekschulden en zwakke economische ontwikkeling. Er wordt gedebatteerd over de vraag of de overheid de economie niet aan het kapot bezuinigen is. Bedrijfsobligaties Creditmarkten begonnen sterk aan het tweede kwartaal, maar verloren halverwege mei snel terrein als gevolg van het algemene riskoff sentiment van beleggers. De volatielere highyield markt liet een bescheiden positief rendement zien. De investment grade markt had meer last van de onderliggende rentebeweging en eindigde het kwartaal met een klein negatief rendement. Vooruitzichten Aandelen Wereldaandelen zijn gemiddeld gewaardeerd. Op de lange termijn verwachten we daarom een goed rendement. Wel zijn de grootste economieën nu bezig met aanpassingen: Japan stimuleert zijn economie, de VS wil het monetair beleid verkrappen, Europa worstelt met de schuldencrisis en China probeert een kredietcrisis te voorkomen. Het korte termijn rendement zal sterk afhangen van het succes van deze aanpassingen. Staatsobligaties De timing van de Fed om het aankoopprogramma stop te zetten, blijft bepalend voor prijsvorming in de (rente)markten. Door het tempo van de daling van de werkloosheid in de VS, zal dit op zijn vroegst tegen het einde van het jaar zijn. Wij verwachten dat tot die tijd de Duitse 10jaars rente in een range van 1,2% tot 2,0% handelt. Bedrijfsobligaties We zien dat de creditmarkten door de hoge rentes weer relatief aantrekkelijk zijn geprijsd. In deze nog steeds low for longer renteomgeving zijn we positief gestemd over de toekomstige rendementsontwikkeling. Vastgoed De vooruitzichten voor vastgoed zijn gematigd positief. Door de sterk gestegen koersen is het dividendrendement gedaald tot een vrij laag niveau. Het dividendverschil met de brede aandelenmarkt is

5 BELEGGINGSVISIE september Hun begrotingstekorten blijven weliswaar hoog, maar zijn wel wat teruggelopen. Steun vanuit Europa is echter nog steeds nodig om deze tekorten te financieren. Dit kan ook met een geloofwaardige belofte om deze landen te steunen in geval van nood, zoals de ECB heeft gedaan met het OMTprogramma. We verwachten dat het lang zal duren voordat de onbalansen in de Europese economie zijn hersteld en tekorten zijn afgebouwd. Door de bezuinigingen en de onzekerheid blijft de groei laag. Azië Premier Shinzo Abe (Japan) heeft gekozen voor een economisch experiment om de economie en inflatie aan te jagen. De Japanse centrale bank heeft met succes de Japanse Yen verzwakt door veel obligaties op te kopen. De vraag is of dit leidt tot een structureel hogere inflatie. Ook moeten aangekondigde hervormingen nog geïmplementeerd worden. We verwachten dat al deze maatregelen slechts zorgen voor een korte opleving. Ze zullen geen blijvende oplossing bieden voor de structurele problemen van de Japanse economie, zoals de vergrijzing en de hoge staatsschuld. Opkomende landen in Azië hebben het moeilijk. Door de kapitaaluitstroom zijn veel wisselkoersen sterk in waarde gedaald. Daarnaast loopt de inflatie in sommige landen verder op en neemt de economische groei af. De centrale banken staan daardoor voor een dilemma. Verhogen ze de rente om inflatie de kop in te drukken of verlagen ze de rente om de economie te ondersteunen? Vastgoed Het beursgenoteerd vastgoed steeg wereldwijd met ruim 9% (in euro s). Daarmee deed beursgenoteerd vastgoed het slechter dan wereldwijde aandelen. De correlatie tussen de twee markten was wel groot. De aanhoudend lage rente is positief voor vastgoed. Beleggers zijn namelijk op zoek naar hoge cash flows. Nu obligaties dat rendement niet bieden, gaan beleggers op zoek naar alternatieve beleggingen. Vastgoed biedt dan aantrekkelijk dividend. Wel zorgt de kapitaalintensiviteit voor sterkere gevoeligheid voor renteveranderingen. De Amerikaanse huizenmarkt herstelt gestaag. De voorraden en leegstand dalen. Banken worden makkelijker met het uitlenen van geld. De nieuwbouw trekt snel aan hoewel het huidige niveau nog steeds historisch laag is, loopt het aantal aanvragen sterk op. Grondstoffen Beleggingen in grondstoffen sloten dit kwartaal negatief af, als gevolg van negatieve rendementen in het grootste deel van de grondstoffenmarkt. Tegenvallende economische cijfers in China zorgden voor afnemende importcijfers van industriële metalen. Energie is de enige sector met een positief rendement. Het koude weer in de Verenigde Staten zorgde voor een flinke toename van het gasgebruik en stuwde de prijzen omhoog. daardoor zelfs historisch klein. Door de lage rente is vastgoed interessant als substituut voor obligaties, dankzij dezelfde stabiele inkomstenstroom. Zolang de rente niet scherp oploopt, blijft vastgoed daarom aantrekkelijk. Grondstoffen Onze verwachtingen zijn neutraal tot negatief. Zo blijft de onzekerheid over de wereldwijde economische groei groot. De vraag vanuit opkomende landen blijft afnemen en voorraden nemen toe, waardoor een neerwaartse prijsdruk op grondstoffen ontstaat. De groei in de G7 staat als gevolg van de hoge staatsschulden sterk onder druk. We verwachten dat grondstoffenprijzen licht gaan dalen. Eventuele spanningen in het Midden Oosten en extra monetaire verruiming van de Amerikaanse of Europese centrale bank kunnen een opwaarts effect hebben, vooral op metaal en energieprijzen. 'De vooruitzichten voor vastgoed zijn gematigd positief.'

6 6 Totstandkoming Europese bankenunie heeft gevolgen voor alle beleggers Rinse Boersema, Senior Portfolio Manager Credits, Aegon Asset Management In heel Europa gaan beleggers straks bijdragen aan reddingsoperaties van banken. Dat is het gevolg van de Europese richtlijnen die de basis vormen van de nieuwe Europese bankenunie. In 2019 moet deze bankenunie volledig operationeel zijn. Een zwakke bank mag niet meer lijden tot problemen in eurolanden, zoals bij Ierland en Cyprus is gebeurd, vindt de EU. De Europese bankenunie moet daarom zorgen voor gezonde Europese banken en goed beschermde spaarders. De richtlijnen die de basis van de bankenunie gaan vormen, hebben echter flinke gevolgen voor beleggers. De kosten van een reddingsoperatie komen straks bijvoorbeeld bij private beleggers te liggen. In noodgevallen kan het Europese noodfonds ESM nog steeds de zwakke banken een kapitaalinjectie geven. Om er zeker van te zijn dat alle regels consequent worden toegepast, ligt het toezicht op de banken vanaf 2014 bij de ECB. Het fundament van de Europese bankenunie gaat bestaan uit drie richtlijnen of directives. Dat zijn het capital requirement directive, het single resolution mechanism en het single supervisor mechanism. Deze richtlijnen worden de komende jaren stapsgewijs ingevoerd. Europese bankenunie 'De richtlijnen die de basis van de bankenunie gaan vormen, hebben echter flinke gevolgen voor beleggers.' In het Capital Requirement Directive staat de vereiste hoeveelheid kapitaal die banken moeten aanhouden. Dit is risico gewogen kapitaal. Afhankelijk van het risico van een lening, moeten banken kapitaal opzij zetten. Voor een consumptief krediet is dit bijvoorbeeld hoger dan voor een hypotheek. Het oude minimum, in Basel II, ligt op slechts 4% risico gewogen kapitaal. In 2016 wordt dit verhoogd tot 6%, terwijl het in 2019 minimaal 8,5% moet zijn. Inclusief achtergestelde leningen komt de totale buffer ruim boven de 10%. Hier voldoen veel banken overigens nu al aan. Ten slotte moet ook de ongewogen kapitaalpositie minimaal 3% zijn. In het Single Resolution Mechanism is vastgelegd wie de rekening betaalt als het toch mis dreigt te gaan. Vanaf augustus 2013 mag er pas belastinggeld worden gebruikt nadat aandeelhouders en achtergestelde obligatiebeleggers maximaal hebben meegedeeld in de verliezen. De ECB krijgt de mogelijkheid om de bank op te knippen en belangrijke onderdelen veilig te stellen.

7 BELEGGINGSVISIE september Kapitaalstructuur Basel II versus CRD 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% Basel 2 CRD achtergestelde obligatie hybride kapitaal aandelen kapitaal De kapitaalstructuur in Basel II vergeleken met die in de Capital Requirement Directive. Hybride kapitaal bestaat uit obligaties die kunnen worden omgezet naar aandelen of waar de nominale waarde (tijdelijk) kan worden verlaagd om verliezen op te vangen. 'De Europese bankenunie moet zorgen voor gezonde Europese banken en goed beschermde spaarders.' Particuliere spaarders krijgen extra bescherming. Naast de protectie van het deposito garantiestelsel, hebben ze straks recht op volledige terugbetaling van hun spaargeld voordat senior obligatiehouders terugbetaald worden. Deze regel wordt ingevoerd in Vanaf 2018 moeten senior obligatiehouders ook actief gaan meebetalen aan de herkapitalisatie van een bank als dat nodig is. Het Single Supervisor Mechanism bepaalt dat de ECB vanaf 2014 de toezichthouder voor de grote Europese banken is. Dit zijn banken met een balanstotaal groter dan 30 miljard. Voor de overdracht van het toezicht naar de ECB wordt er eerst nog een grondige analyse gemaakt van de bezittingen van deze banken: een Asset Quality Review. Pas na deze kwaliteitscheck neemt de ECB de verantwoordelijkheid van toezicht over. Transparantie Hoewel er zeker nog details zullen veranderen, is men het op hoofdlijnen eens: de sector moet veiliger en transparanter worden. Zo zijn spaarders beter beschermd en wordt de kans dat er belastinggeld nodig is om een bank te redden veel kleiner. Nu beleggers ervan doordrongen zijn dat de risico s voor hen groter worden, eisen ze meer transparantie. Zowel in de kwaliteit van de balans, als in de strategie van het management. Dat beleggers inspelen op de veranderde risico s is duidelijk terug te zien aan het vereiste rendement op achtergestelde leningen: dat is al verhoogd. Opmerkelijk is dat het nog niet terug te zien is in de rendementsvergoeding voor senior obligaties. Daar lijken beleggers er nog vanuit te gaan dat ze niet mee hoeven te betalen aan reddingsoperaties. Ook voor hen is het echter verstandig zich voor te bereiden op de nieuwe werkelijkheid en de gevolgen van de komst van de Europese bankenunie. Tijdlijn Richtlijn Regel 1 augustus 2013 SRM Aandeelhouders en achtergestelde obligatiehouders dragen eerste verliezen 2014 SSM Toezicht banken naar ECB 2015 SRM Senior obligatiehouders dragen verliezen, voordat spaarders worden aangeslagen 2016 CRD Risicogewogen kapitaalratio > 6% 2018 SRM Senior obligatiehouders dragen actief bij aan herkapitalisatie van een bank 2019 CRD Risicogewogen kapitaalratio > 8,5%, ongewogen kapitaalpositie > 3% De momenten waarop belangrijke nieuwe regels ingaan.

8 8 Nieuw FTK weer een stap dichterbij David van Bragt, Senior Consultant Investment Solutions, Aegon Asset Management Het nieuwe Financiële Toetsingskader (FTK) gaat waarschijnlijk in 2015 in. Hiermee krijgen pensioenfondsen de keuze tussen twee verschillende pensioencontracten: voortzetting van het huidige nominale contract of de overgang naar een nieuw reëel contract. Het recent gepubliceerde FTKconceptvoorstel geeft weer wat meer duidelijkheid. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid publiceerde recent een conceptvoorstel met daarin een verdere uitwerking van het nieuwe FTK. Dit voorstel is voor een deel erg globaal en vraagt dus nog wel om verdere uitwerking. Tot 6 september kan iedereen via internet reageren. Deze maand adviseert een onafhankelijke commissie bovendien over de voorgestelde inzet van de UFRmethodologie. De definitieve wetsvoorstellen gaan wellicht al voor de kerstdagen naar de Tweede Kamer. DNB houdt in 2014 in het toezicht al rekening met de overgang naar het nieuwe stelsel. Op 1 januari 2015 gaat het nieuwe FTK dan naar verwachting in. Keuzes en consequenties Voor pensioenfondsen betekent het nieuwe FTK dat ze de keuze hebben tussen twee contracten: het nominale of het reële contract. Beide keuzes hebben gevolgen ook wanneer een pensioenfonds kiest voor handhaving van het nominale contract, zal het toch rekening met een aantal zaken moeten houden. FTK 'Voor pensioenfondsen betekent het nieuwe FTK dat ze de keuze hebben tussen twee contracten: het nominale of het reële contract.' 1. Doorgaan op de oude weg Wanneer een pensioenfonds ervoor kiest om het huidige (nominale) contract voort te zetten, krijgt het te maken met hogere buffereisen. De vereiste dekkingsgraad stijgt voor een gemiddeld pensioenfonds met ongeveer 5%punt, van 121,7% naar 126,6%. De waardering van de verplichtingen wordt gebaseerd op de UFRmethodologie. De huidige driemaandsmiddeling van de swaprente wordt daarnaast waarschijnlijk afgeschaft. De dekkingsgraad aan het eind van het jaar wordt dan bepaald door de gemiddelde dekkingsgraad van de laatste 12 maanden. Indexatie is alleen nog toegestaan wanneer dit niet ten koste gaat van huidige buffers of van toekomstige indexatie. De precieze rekenmethode hiervoor wordt nog uitgewerkt. Er komt een haalbaarheidstoets, inclusief jaarlijks het opstellen van een slechtweerscenario en een paar keer per jaar een risicotoets. De kostendekkende premie mag niet langer worden gebaseerd op een 10jaars gemiddelde rente of een verwacht rendement. Premies mogen wel voor een periode van 3 jaar worden vastgezet. 2. Of kiezen voor een nieuw contract De contouren van het reële contract zijn nu, met het nieuwe concept

9 BELEGGINGSVISIE september discontocurve verplichtingen (per ) Discontocurve verplichtingen (per ) 4,0% rente 3,0% 2,0% 1,0% 0,0% 0 1,0% ,0% looptijd (jaar) 3,0% nominale contract reële contract indexatie riscopremie De discontocurve voor de verplichtingen in het nominale en het reële contract per voorstel, iets duidelijker geworden. In plaats van de harde garantie in het nominale contract, volgen de pensioenverplicht ingen in het reële contract de financiële en actuariële ontwikkelingen. Pensioenfondsen moeten schokken volledig verwerken in minimaal 3 jaar en maximaal 10 jaar. Door het ontbreken van een garantie zijn extra buffers, zoals in het nominale contract, niet noodzakelijk. Wel gaat het ministerie in de huidige voorstellen uit van een vereiste (reële) dekkingsgraad van 101%, in plaats van 100%. Ook bestaat de mogelijkheid om een zogenaamde egalisatiereserve te vormen, waarmee een pensioenfonds intergenerationele effecten vermindert. Het nieuwe voorstel geeft meer details over de bepaling van de reële verplichtingen. De reële disconteringscurve zal bestaan uit de nominale curve, plus een risicopremie, minus indexatie. De risicopremie is niet afhankelijk van het specifieke beleggingsbeleid van een pensioenfonds. De afslag voor indexatie wordt gebaseerd op CPBvoorspellingen van de prijsinflatie voor de komende 2 jaar, met een extrapolatie naar de ECBinflatietarget van 2%, een niveau dat na 10 jaar wordt bereikt. Een opmerkelijke keuze, want hiermee negeert het ministerie de gevoeligheid van de reële verplichtingen voor de inflatieverwachting in de markt. Hierdoor blijft het fonds gevoelig voor de nominale rente, in plaats van de reële rente. In het reële contract komen ook elementen terug uit het nominale contract, zoals de dekkingsgraadmiddeling, de haalbaarheidstoets, de risicotoets en de mogelijkheid tot het vastzetten van premies. Wat vindt de sector? De pensioensector reageert kritisch op de nieuwe voorstellen. Verschillende Nederlandse pensioenfondsen, waaronder het ABP, voorspellen dat de nieuwe regels tot een forse premiestijging zullen leiden. Dat betekent een tegenvaller voor de staatskas. Het kabinet reageert ontkennend en verwijst naar berekeningen van DNB. Daaruit zou blijken dat op termijn de pensioenmaatregelen van het kabinet een positief saldo opleveren. De sociale partners zowel werkgevers als vakbonden hebben via de Stichting van de Arbeid aangegeven meer stabiliteit te willen zien in premies en rentecurve. Zij noemen de huidige voorstellen procyclisch, omdat de premie en discontocurve sterk gekoppeld worden aan de marktrente. Het pensioenfonds blijft verantwoordelijk voor eventuele juridische consequenties, stellen de sociale partners, wanneer de bestaande rechten worden ingevaren in het nieuwe, reële contract. Om problemen rond het invaren te vermijden vragen ze om een beter wettelijk kader. De Pensioenfederatie heeft een duidelijke voorkeur voor een zogenaamd combicontract, waarin een harde garantie wordt gecombineerd met zachte, reële rechten. De Pensioenfederatie werkt een dergelijk contract nu verder uit. Wij blijven u informeren Wij houden u zoveel mogelijk van alle ontwikkelingen op de hoogte. In de komende periode voeren wij een nadere analyse uit naar het optimale beleggingsbeleid voor een nominaal en een reële pensioencontract. Heeft u op dit moment al meer vragen over deze pensioenontwikkelingen of de impact hiervan op uw beleggingsbeleid? Uw client relationship manager helpt u graag verder. 'De sociale partners hebben via de Stichting van de Arbeid aangegeven meer stabiliteit te willen zien in premies en rentecurve.'

10 10 Aegon PPI: Beleggen met een doelstelling Twan Possen, Consultant Investment Solutions, Aegon Asset Management Binnen een Defined Contribution (DC) regeling bouwt iedere deelnemer individueel een kapitaal op, waarmee hij bij pensionering een levenslange pensioenuitkering kan inkopen. Voor de opbouw van dit kapitaal stelt de werkgever een premie beschikbaar die vervolgens door de deelnemer belegd kan worden. Het rendement maar zeker ook het risico van deze beleggingen komt dan ook voor eigen rekening van de deelnemer. Defensief risicoprofiel 100% 80% 60% 40% 20% 0% Leeftijd VRW ZW Onderstaand voorbeeld geeft het verwachte pensioen op einddatum weer voor twee verschillende life cycles. Hierbij wordt er initieel vanuit gegaan dat er belegd wordt in staatsobligaties en aandelen. Beide regelingen zijn identiek aan elkaar met uitzondering van de mate van risico die genomen wordt gedurende de looptijd van de life cycle. Aegon PPI Een goed pensioen voor de deelnemer is het ultieme doel van Aegon PPI. In de ontwikkeling van de beleggingspropositie van Aegon PPI is het behalen van een 70% geïndexeerd middelloon pensioen dan ook centraal gesteld. Hiermee wordt er dus verder gekeken dan enkel naar de beleggingen, maar ligt de focus vanaf het begin bij het voor de deelnemer meest belangrijke aspect, namelijk zijn pensioen. Het risico het niet behalen van deze doelstelling wordt tegelijkertijd zoveel mogelijk beperkt. Om ervoor te zorgen dat de deelnemer bij pensionering een goed pensioen kan inkopen, zijn er vanuit beleggingsperspectief een tweetal knoppen om aan te draaien: Hoeveel risico wordt er genomen en wanneer? De Aegon PPI belegt de premies volgens de life cycle methode. Hierbij worden de pensioenpremies op jonge leeftijd voornamelijk belegd in categorieën met een hoog verwacht rendement, zoals aandelen. Uiteraard kennen deze categorieën een hoger risico dan bijvoorbeeld staatsobligaties. Maar doordat er nog vele jaren belegd kan worden, wegen deze risico s niet op tegen de verwachte opbrengsten. Ofwel risico s nemen wanneer het kan! Richting pensioendatum wordt het beleggingsrisico steeds verder afgebouwd om te voorkomen dat de deelnemer op einddatum wordt geconfronteerd met een door slechte marktontwikkelingen gekrompen kapitaal. Daarbij wordt er vanuit de beleggingen meer aangesloten bij het in te kopen pensioen, om ervoor te zorgen dat een verandering van de rente geen grote negatieve invloed meer heeft op deze inkoop. Staatsobligaties & Aandelen Staatsobligaties & Aandelen Wanneer over de gehele life cycle 10% minder in aandelen belegd zou worden, verlaagt dit zowel de kans dat onze doelstelling behaald wordt als het verwachte pensioen dat op einddatum ingekocht kan worden. In termen van pensioen inkoop is de deelnemer dan ook beter af door meer risico te nemen op het moment dat dit mogelijk is. Spreiding van de beleggingen Indien er slechts in een beperkt aantal categorieën belegd wordt, zijn niet alle mogelijkheden benut om tot een goed pensioen te komen. De beleggingspropositie van Aegon PPI kenmerkt zich door een breed gespreide beleggingsportefeuille. Door niet alle eieren in één mandje te plaatsen, kan men profiteren van het feit dat niet alle beleggingen op vergelijkbare wijze reageren op gebeurtenissen in de markt. Met andere woorden, door de portefeuille beter te spreiden is het mogelijk om bij Opbouw Balanced DC fondsen 10% minder risico Kans op behalen doelstelling (70% geïnd. middelloon) 56,5% Pensioen bij tegenvallende marktomstandigheden 45,9% (% geïndexeerd middelloon) 100% 80% 60% 40% 20% 0% BDC1 BDC2 BDC3 BDC4 BDC5 BDC6 BDC7 BDC8 default Kans op behalen doelstelling (70% geïnd. middelloon) 62,4% Pensioen bij tegenvallende marktomstandigheden 45,3% (% geïndexeerd middelloon) Grondstoffen Beursgenoteerd vastgoed Aandelen wereldwijd ABS Emerging Market Debt High Yield obligaties Bedrijfsobligaties Staatsobligaties

11 BELEGGINGSVISIE september een gelijkblijvend risico beleggingscategorieën toe te voegen die in de verwachting een hoger rendement opleveren. Dit betekent dan ook dat het spreiden van de portefeuille in de verwachting een hoger pensioen oplevert op einddatum zonder dat hiervoor hogere risico s gelopen worden. In het voorbeeld hiernaast wordt de verwachte pensioeninkoop bij pensionering weergegeven voor een life cycle waarin enerzijds enkel belegd wordt in staatsobligaties en aandelen en in de fondsen van Aegon PPI anderzijds. Ook hierbij geldt dat, met uitzondering van de spreiding, de overige kenmerken van de regeling identiek aan elkaar zijn. Het toepassen van de breed gespreide beleggingsportefeuille binnen de Aegon PPI zorgt dan ook voor een sterkere verbetering van de kans op het behalen van de doelstelling en de verwachte pensioen inkoop op einddatum. Aegon PPI is ontwikkeld met het uiteindelijk in te kopen pensioen als uitgangspunt, in tegenstelling tot enkel te kijken naar beleggingsrendement of kosten. Hiermee is een deelnemer ervan verzekerd dat er een zo goed mogelijk pensioen voor hem wordt bereikt, waarvoor alle mogelijke middelen worden ingezet. Staatsobligaties & Aandelen default Kans op behalen doelstelling (70% geïnd. middelloon) 62,4% Pensioen bij tegenvallende marktomstandigheden 45,3% (% geïndexeerd middelloon) Aegon PPI default Kans op behalen doelstelling (70% geïnd. middelloon) 71,8% Pensioen bij tegenvallende marktomstandigheden 50,4% (% geïndexeerd middelloon) ONTWIKKELINGEN EMD Ontwikkelingen Emerging Market Debt Emerging Market Debt (EMD) is al tijden een populaire beleggingscategorie. De veelgehoorde redenen zijn de hoge economische groei en het relatief lage schuldniveau van opkomende markten. Echter, tijdens de langetermijnscenario s van 2012 concludeerden wij al dat voorzichtigheid geboden is voor EMD. De risicoopslag die wordt betaald op EMD is de afgelopen jaren flink gedaald en weerspiegelde volgens onze beleggingsstrategen onvoldoende de aanwezige risico s. Zowel de absolute risicoopslag, als het niveau ten opzichte van wereldwijde high yield obligaties is laag. Verschillende opkomende landen hebben een deel van hun schuld gefinancierd in een harde valuta (euro of dollar), dit is zo n 35% van de totale schuldenberg. Als gevolg hiervan hebben deze landen dollars en euro s nodig om de couponbetalingen te kunnen voldoen. En hierin schuilt dan ook het risico. Tot enkele jaren geleden hadden deze landen grote overschotten op de lopende rekening. De afgelopen jaren is dit voor veel opkomende landen flink afgenomen of zelfs omgeslagen in een tekort. Nu hoeft dit geen problemen zolang buitenlanders dit tekort willen financieren. Tijdens de afgelopen periode van extreem lage rentes in ontwikkelde landen was het voor beleggers aantrekkelijk om te investeren tegen de hogere rentes in opkomende landen. Maar nu de rente in de Verenigde Staten snel oploopt, is dit minder aantrekkelijk. Dit zou in het uiterste geval kunnen leiden tot het opdrogen van de buitenlandse valuta reserves In lijn met de verwachtingen binnen onze langetermijnscenario s, is dit risico de afgelopen maanden verdisconteerd in de markt. Hierdoor laat EMD dit jaar een negatief rendement zien. Door de onderweging levert deze beleggingscategorie een positieve bijdrage aan de gediversifieerde portefeuilles die gebruik maken van de dynamisch strategische asset allocatie. Lopende rekening Saldo (%) Risicoopslag risicoopslag (bps) 2,000 1,600 1, High Yield EMD LTS Brazilië Rusland India China Indonesië Maleisië Turkije Chili ZuidAfrika Emerging Market Debt

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014 Samenvatting: stijgende aandelen Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,0% naar 123,6% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gedaald van 115,4% naar 103,7%. Dit

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gestegen van 105,7% naar 115,4%. Dit komt

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen

Achmea life cycle beleggingen Achmea life cycle beleggingen Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Interpolis. Glashelder Achmea life cycle beleggingen Als pensioenverzekeraar beleggen

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015 Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Dekkingsgraad (UFR): 108,3% Beleidsdekkingsgraad: 110,0% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2015 1 e halfjaar:

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014 Samenvatting: dalende rente Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,6% naar 123,7% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Nieuwsbrief februari 2016

Nieuwsbrief februari 2016 Nieuwsbrief februari 2016 In deze nieuwsbrief vindt u de volgende onderwerpen: - De beleggingsresultaten over 2015 - Vragen en antwoorden over de beleggingsresultaten en uw pensioenregeling bij Aegon PPI

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Beleggingsthema s 2016 What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Inleiding De dagen die in 2015 het verschil maakten, zijn de dagen waarop centrale bankiers uitspraken deden, what a difference

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Kwartaalbericht 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015 Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Dekkingsgraad: 111,5% Beleidsdekkingsgraad: 112,6% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2014: 27,6%

Nadere informatie

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015.

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. Kwartaalbericht 2015 Samenvatting De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. De reële dekkingsgraad ultimo tweede kwartaal was

Nadere informatie

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012.

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Kwartaalbericht 2012 Samenvatting 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Meer informatie over de dekkingsgraad vindt u op de website. Beleggingsrendement 4,2%

Nadere informatie

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 De maandelijkse nominale dekkingsgraad ultimo september is gedaald ten opzichte van eind juni; De beleidsdekkingsgraad

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Samenvatting: dalende euro en dalende rente door monetair beleid De beleidsdekkingsgraad is gedaald

Nadere informatie

Wat u moet weten over beleggen

Wat u moet weten over beleggen Rabo BedrijvenPensioen Wat u moet weten over beleggen Beleggen voor het Rabo BedrijvenPensioen Uw werkgever betaalt pensioenpremies voor het Rabo BedrijvenPensioen. In deze brochure leest u hoe we deze

Nadere informatie

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153%

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153% Kwartaalbericht 2e kwartaal 2008 Dekkingsgraad op 143% Rendement 0,2% in tweede kwartaal Belegd vermogen 86,3 miljard Klein positief resultaat in moeilijke markt In het tweede kwartaal is een totaalrendement

Nadere informatie

Beleggingsaspecten voorontwerp van wet herziening ftk

Beleggingsaspecten voorontwerp van wet herziening ftk Beleggingsaspecten voorontwerp van wet herziening ftk De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid publiceerde op vrijdag 12 juli 2013 het lang verwachte consultatiedocument over de uitwerking

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen in beeld

Achmea life cycle beleggingen in beeld Achmea life cycle beleggingen in beeld Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Achmea life cycle beleggingen in beeld Voor het beleggen van pensioen bent

Nadere informatie

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015 KWARTAALVERSLAG DERDE KWARTAAL 2015 1. In het kort De beleidsdekkingsgraad per 30 september 2015 bedroeg 112,6% Het rendement van 1 juli tot en met 30 september 2015 bedroeg -1,6% Het pensioenvermogen

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2014 129,5%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 31 maart 2014. Over de eerste zes maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Nieuwegein, 28 september 2006 Agenda < Huidig Mandaat bij ING IM < Performance, Beleid en Vooruitzichten < Financieel Toetsingskader

Nadere informatie

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak?

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? Komt er QE in de eurozone? Sinds enige maanden wordt er op de financiële markten gezinspeeld op het opkopen van staatsobligaties door de Europese

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 9 december 25 Beleggingen institutionele beleggers in 24 met 8,1 procent omhoog drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

De gegevens van Hewitt Associates zijn: Hewitt Associates Outsourcing B.V. Beukenlaan 143 Postbus 80040 5600 JP Eindhoven

De gegevens van Hewitt Associates zijn: Hewitt Associates Outsourcing B.V. Beukenlaan 143 Postbus 80040 5600 JP Eindhoven Philips Pensioenfonds heeft de uitvoering van het Philips flex pensioen uitbesteed aan Hewitt Associates Outsourcing B.V. U kunt bij Hewitt Associates terecht met al uw pensioenvragen. De gegevens van

Nadere informatie

reëel financieel toetsingskader (FTK2)

reëel financieel toetsingskader (FTK2) nominaal financieel toetsingskader (FTK1) - bestaande contract - nominale contract - uitkeringsovereenkomst - onderscheid tussen nominale opbouw en indexatie - 2,5% onderdekkingskans maatstaf voor nominale

Nadere informatie

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP De Dynamische Strategie Portefeuille DSP Onderdeel van het beleggingsbeleid van Pensioenfonds UWV 1 Inhoudsopgave Waarom beleggen? 4 Beleggen is niet zonder risico s 4 Strategische beleggingsportefeuille

Nadere informatie

Ontwikkelingen in 2012

Ontwikkelingen in 2012 1 Jaarbericht 2012 Ontwikkelingen in 2012 2012 was, in alle opzichten, weer een bewogen jaar. We kregen onder meer te maken met hectische ontwikkelingen op de financiële markten, met veranderingen in de

Nadere informatie

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Persbericht Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Hoofdpunten: Dekkingsgraad van 94% is te laag: aanvullende maatregelen nodig Beschikbaar vermogen stijgt met ruim 11 miljard Door gedaalde rente nemen

Nadere informatie

Update april 2015 Beleggen

Update april 2015 Beleggen Update april 2015 Beleggen Laag, lager, laagst In mijn vorige column schreef ik over de actie van de ECB, die 22 januari jongstleden werd aangekondigd, om maandelijks 60 miljard Euro aan obligaties op

Nadere informatie

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012 ABN AMRO verzekeringen Profielfonds 3 Tweede kwartaal 2012 Marktontwikkelingen & vooruitzichten Volgens recente signalen vertoont de mondiale economie tekenen van verzwakking. Tegelijkertijd nemen de risico

Nadere informatie

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland In deze nieuwsbrief Voorwoord Wat betekenen de nieuwe pensioenmaatregelen voor u? De informatie in dit document is eigendom van en mag noch in haar geheel noch gedeeltelijk van. Page 2 of 5 Voorwoord In

Nadere informatie

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Dekkingsgraad 100% Belegd vermogen 74,7 miljard Rendement tweede kwartaal 8,4% Herstelplan goedgekeurd In het tweede kwartaal heeft Pensioenfonds Zorg en Welzijn een rendement

Nadere informatie

De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen. LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak

De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen. LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak Gespecialiseerd team onderhoudt en ontwikkelt LCM WWW.INGIM.COM 2 ING INVESTMENT MANAGEMENT

Nadere informatie

Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen

Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen Het bestuur van Stichting Pensioenfonds Randstad heeft medio februari 2014 moeten besluiten tot het doorvoeren van een pijnlijke maatregel. Om de

Nadere informatie

Bericht 3 e kwartaal September 2014

Bericht 3 e kwartaal September 2014 Bericht 3 e kwartaal September 2014 Providence Capital NV is geregistreerd als beleggingsonderneming bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en legt zich onder meer toe op het verrichten van vermogensbeheer

Nadere informatie

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 1. Derde kwartaal 2012

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 1. Derde kwartaal 2012 ABN AMRO verzekeringen Profielfonds 1 Derde kwartaal 2012 Marktontwikkelingen & vooruitzichten De plannen van de ECB hebben hun uitwerking op de financiële markten niet gemist. De rente op de obligatiemarkten

Nadere informatie

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DECEMBER 2014 1. Economie VS blijg anker Het IMF verwacht een wereldwijde economische groei van 3,8% in 2015 Met een verwachte economische

Nadere informatie

NN First Class Balanced Return Fund

NN First Class Balanced Return Fund NN First Class Balanced Return Fund Alle Fonds onder de loep cijfers zijn per 31/03/015 Het NN First Class Balanced Return Fonds won in het eerste kwartaal 8,9% Zeer sterke performances van aandelen en

Nadere informatie

Kwartaalbericht 2015. Samenvatting ING CDC Pensioenfonds communiceert over de resultaten van Q3. Kwartaalbericht 3e kwartaal 2015 1

Kwartaalbericht 2015. Samenvatting ING CDC Pensioenfonds communiceert over de resultaten van Q3. Kwartaalbericht 3e kwartaal 2015 1 Kwartaalbericht 2015 Samenvatting ING CDC Pensioenfonds communiceert over de resultaten van Q3 Als je werkt bij ING Bank voert ING CDC Pensioenfonds vanaf 1 januari 2014* jouw huidige pensioenregeling

Nadere informatie

Beschikbarepremieregeling

Beschikbarepremieregeling Beschikbarepremieregeling Beleggen voor uw pensioen Meer weten? Hoe werkt beleggen? 4 Hoeveel pensioen krijgt u? Beleggingsmogelijkheden 5 Hoeveel beleggingsrisico wilt u lopen? 7 8 Geef uw keuze door

Nadere informatie

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2012 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015 Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Agenda 1. Rol klankbordgroep 2. Waarom een nieuwe pensioenregeling?

Nadere informatie

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014 Pensioenfonds Robeco Populair Jaarverslag 2014 2014 was een bewogen jaar voor Pensioenfonds Robeco door de sterk dalende rente en de veranderende wet- en regelgeving. In het jaarverslag blikken wij als

Nadere informatie

Informatie over beleggingen in de prepensioneringsregeling

Informatie over beleggingen in de prepensioneringsregeling Informatie over beleggingen in de prepensioneringsregeling Heeft u vragen over dit beleggingsverslag of over de prepensioneringsregeling? Neemt u dan gerust contact op met onze Klantenservice. De contactgegevens

Nadere informatie

Economie en financiële markten

Economie en financiële markten Economie en financiële markten Bob Homan ING Investment Office Den Haag, 11 oktober 2013 Vraag 1: Begraafplaats Margraten gesloten vanwege. 1. Bezuinigen bij de Nederlandse overheid 2. Op last van Europese

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013 Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013 Gedurende het slotkwartaal van 2013 heeft de ECB ervoor gekozen om het monetaire beleid verder te verruimen. De reden hiervoor was onder meer een verrassend lage

Nadere informatie

Vermogen opbouwen via Mijn Pensioen

Vermogen opbouwen via Mijn Pensioen Deelnemersbrochure Mijn Pensioen 2014 Stichting Pensioenfonds Gasunie Vermogen opbouwen via Mijn Pensioen Een unieke pensioenoplossing: Pensioenopbouw op maat; Altijd online inzage in uw vermogensopbouw.

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

Het managen van balansen, risico s, risicoprofielen waar u allen druk mee bezig bent, herken ik dus goed.

Het managen van balansen, risico s, risicoprofielen waar u allen druk mee bezig bent, herken ik dus goed. Speech Bert Boertje, divisiedirecteur Toezicht pensioenfondsen bij DNB, tijdens het beleggersberaad van Pensioen Pro op 8 oktober 2015, getiteld Beleggen tussen twee vuren. In zijn speech ging Boertje

Nadere informatie

Jaarbericht ABC 2013

Jaarbericht ABC 2013 Jaarbericht ABC 2013 Terugblik De wereldeconomie maakte zich in 2013 op voor de tweede fase van groeiherstel na de crisis van 2008-2010. De groei van de wereldeconomie bedroeg over 2013 circa 3%, vergelijkbaar

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 De obligatiemarkten werden in het derde kwartaal vooral beïnvloed door de ingrepen van de Europese Centrale Bank (ECB). Aan het begin van het kwartaal bleven aanvankelijk

Nadere informatie

Persoonlijk Pensioen Plan

Persoonlijk Pensioen Plan Persoonlijk Pensioen Plan Verstandig beleggen voor een goed pensioen Zorgvuldig uw pensioen opbouwen Natuurlijk denkt u wel eens aan uw financiële situatie na uw pensionering. Misschien wilt u minder werken,

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen April 2015

Maandbericht Beleggen April 2015 ING Investment Office Publicatiedatum: 22 april 2015 Maandbericht Beleggen April 2015 maart april + Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Noord-Amerika

Nadere informatie

NN First Class Return Fund

NN First Class Return Fund NN First Class Return Fund Fonds onder de loep Alle cijfers zijn per 30/09/015 Het NN First Class Return Fund verloor in het derde kwartaal 9,6% Het kwartaal werd gekenmerkt door winstnemingen na een positieve

Nadere informatie

Obligatie. helpdesk SANDRA CROWL OLAF VAN DEN HEUVEL LARS DIJKSTRA SANDOR STEVERINK TRENDS

Obligatie. helpdesk SANDRA CROWL OLAF VAN DEN HEUVEL LARS DIJKSTRA SANDOR STEVERINK TRENDS Obligatie helpdesk Ze zijn de hoeksteen van vrijwel iedere beleggingsportefeuille: obligaties. Terecht, want vastrentende beleggingen hebben een fantastische bullmarkt beleefd. Maar wat gebeurt er met

Nadere informatie

Rapportage derde kwartaal 2015 Volendam, 16 oktober 2015

Rapportage derde kwartaal 2015 Volendam, 16 oktober 2015 Rapportage derde kwartaal 2015 Volendam, 16 oktober 2015 Samenvatting Hoofdpunten In het derde kwartaal zorgden twijfels over de houdbaarheid van de economische groei in China voor onrust op de financiële

Nadere informatie

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties?

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? ING Investment Office Publicatiedatum: 13 maart 2014 Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? In onze beleggingsvisie op 2014 ( Visie 2014: minder crisis, meer groei ) kunt u lezen dat we

Nadere informatie

Aanwezig: - Wilgenhaege Fondsen Management B.V. vertegenwoordigd door de heer R.G.A. Steenvoorden en de heer R.L. Voskamp.

Aanwezig: - Wilgenhaege Fondsen Management B.V. vertegenwoordigd door de heer R.G.A. Steenvoorden en de heer R.L. Voskamp. NOTULEN van de jaarlijkse algemene vergadering van Participanten van Steady Growth Fund, gevestigd en kantoorhoudende te Polarisavenue 97, 2132 JH Hoofddorp (de vennootschap) gehouden te Hoofddorp op 28

Nadere informatie

Nettopensioenregeling

Nettopensioenregeling Nettopensioenregeling 1 Uitgangspunten nettopensioenregeling Algemeen De nettopensioenregeling is een vrijwillige regeling, in aanvulling op de basisregeling van SPW. SPW probeert de nettopensioenregeling

Nadere informatie

Het begint bij de doelstelling

Het begint bij de doelstelling Het begint bij de doelstelling Wat zijn de doelstellingen voor de provincie Gelderland om in lokale ondernemingen te beleggen? VNO- NCW Midden, Lent, 30 januari 2012 Rutger van Asselt Copyright 2011 Sprenkels

Nadere informatie

Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte

Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte Inleiding Onze risicoprofielen 1. Wat is een risicoprofiel? 2. Wat zijn vermogenscategorieën? 3. Welke risicoprofielen gebruiken wij? Uw risicoprofiel 4.

Nadere informatie

Persbijeenkomst jaarverslag ABP 2008. Amsterdam, 11 mei 2009

Persbijeenkomst jaarverslag ABP 2008. Amsterdam, 11 mei 2009 Persbijeenkomst jaarverslag ABP 20 Amsterdam, 11 mei 2009 20: een bijzonder jaar Sterke positie begin 20 met dgr van 140% Volledige indexatie en volledige na-indexatie Halfjaarcijfers al minder rooskleurig

Nadere informatie

PERSBERICHT. Versterking kapitaalpositie ING met 10 miljard euro

PERSBERICHT. Versterking kapitaalpositie ING met 10 miljard euro PERSBERICHT Versterking kapitaalpositie ING met 10 miljard euro Op 19 oktober 2008 is bekend gemaakt dat ING haar kapitaal verder heeft versterkt met behulp van de Nederlandse overheid. De solvabiliteit,

Nadere informatie

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd Risico pariteit Risico pariteit is een techniek die wordt ingezet om de risico s in een beleggingsportefeuille te reduceren. Sinds 2008 heeft risico pariteit om drie redenen veel aandacht gekregen: 1.

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen Januari 2016

Maandbericht Beleggen Januari 2016 ING Investment Office Publicatiedatum: 24 december 2015 Maandbericht Beleggen Januari 2016 Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Noord-Amerika

Nadere informatie

Nieuw pensioencontract. DIRK BROEDERS, Toezichtstrategie Seminar voor vermogensbeheerders, 27 juni 2012

Nieuw pensioencontract. DIRK BROEDERS, Toezichtstrategie Seminar voor vermogensbeheerders, 27 juni 2012 Nieuw pensioencontract DIRK BROEDERS, Toezichtstrategie Seminar voor vermogensbeheerders, 27 juni 2012 Kernpunten 1. Eén ftk met twee soorten contracten (nominale contract en reële contract) 2. Contracten

Nadere informatie

Beleggingsvisie. Specials. Pagina 2: Fondsselectie Pagina 3: Fonds onder de aandacht

Beleggingsvisie. Specials. Pagina 2: Fondsselectie Pagina 3: Fonds onder de aandacht Beleggingsvisie Specials Pagina 2: Fondsselectie Pagina 3: Fonds onder de aandacht - Totaaloplossing voor de dynamische wereld van vandaag Economische omgeving Na gedenkwaardig kwartaal blijft klimaat

Nadere informatie

Informatie over beleggingen in de prepensioneringsregeling

Informatie over beleggingen in de prepensioneringsregeling Informatie over beleggingen in de prepensioneringsregeling Heeft u vragen over dit beleggingsverslag of over de prepensioneringsregeling? Neemt u dan gerust contact op met onze Klantenservice. De contactgegevens

Nadere informatie

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 5. Derde kwartaal 2012

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 5. Derde kwartaal 2012 ABN AMRO verzekeringen Profielfonds 5 Derde kwartaal 2012 Marktontwikkelingen & vooruitzichten De plannen van de ECB hebben hun uitwerking op de financiële markten niet gemist. De rente op de obligatiemarkten

Nadere informatie

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch:

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch: Obligaties 4-4-2014 Algemeen economisch: Over de afgelopen maanden zet de bestaande trend zich door. De rente blijft per saldo onder druk, ondanks een tijdelijke hobbel na de start van het afbouwen van

Nadere informatie

Verzekeringen. Werkgever en personeel. Het Persoonlijk Pensioen Plan: verstandig beleggen voor een goed pensioen

Verzekeringen. Werkgever en personeel. Het Persoonlijk Pensioen Plan: verstandig beleggen voor een goed pensioen Defensieve Lifecycle Neutrale Lifecycle Offensieve Lifecycle Zelf beleggen Verzekeringen 2008 Werkgever en personeel Het Persoonlijk Pensioen Plan: verstandig beleggen voor een goed pensioen Werkgever

Nadere informatie

10 dingen over rente die beleggers moeten weten

10 dingen over rente die beleggers moeten weten Online Seminar Beleggen 10 dingen over rente die beleggers moeten weten Simon Wiersma Investment Manager ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Manager ING Beleggen Amsterdam, 13 augustus 2013

Nadere informatie

ING Dynamic Mix Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen

ING Dynamic Mix Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen ING Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen Zoekt u een aantrekkelijke manier voor vermogensopbouw zonder veel omkijken? Dan zijn de ING Fondsen wellicht iets voor u. ING Fondsen als een moderne,

Nadere informatie

POPULAIR JAARVERSLAG 2013

POPULAIR JAARVERSLAG 2013 POPULAIR JAARVERSLAG 2013 2 Het herstel van onze financiële positie blijft absolute topprioriteit. Twee gezichten Het jaar 2013, maar ook 2014 dat nog grotendeels voor ons ligt, kent twee gezichten. Enerzijds

Nadere informatie

De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 augustus 2014

De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 augustus 2014 De financiële situatie van Pensioenfonds UWV vanaf 31 ustus 2014 Op 31 ustus 2014 liep het kortetermijnherstelplan van Pensioenfonds UWV af. Tegen de verwachting in heeft het pensioenfonds de pensioenen

Nadere informatie

Addendum. Ultimate Forward Rate

Addendum. Ultimate Forward Rate Addendum Ultimate Forward Rate Wilt u meer weten over renterisico s, swaps en swaptions? Neem dan contact op met uw Account-CIO of met onze balansmanagement adviseurs Bas Scholten via bas.schoiten@achmea.ni

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen September 2015

Maandbericht Beleggen September 2015 ING Investment Office Publicatiedatum: 26 augustus 2015 Maandbericht Beleggen September 2015 Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Noord-Amerika

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012 Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012 Op de financiële markten keerde de rust enigszins terug in het vierde kwartaal. In de VS hield de zogenoemde fiscal cliff de beleggers nog wel geruime tijd in haar

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Update Rentevisie. Door Simon Wiersma, Investment Manager van het ING Investment Office

Update Rentevisie. Door Simon Wiersma, Investment Manager van het ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 14 april 2015 Update Rentevisie Door Simon Wiersma, Investment Manager van het ING Investment Office Na een voor obligatiebeleggers heel goed 2014 zijn de eerste

Nadere informatie

Go with the flow. 2 April 2015

Go with the flow. 2 April 2015 2 April 2015 Go with the flow De financiële markten hebben een bewogen 1 e kwartaal achter de rug. Met name Centrale Bank acties hebben grote geldstromen ( flows ) op gang gebracht die tot sterke marktbewegingen

Nadere informatie

Vernieuwde beschikbare premieregelingen

Vernieuwde beschikbare premieregelingen Auteurs: Jos van Ophem Chantal Krijts Anouk Rennen Sacha van Hoogdalem Vernieuwde beschikbare premieregelingen Het Nederlandse pensioensysteem kent verschillende soorten pensioenregelingen. De belangrijkste

Nadere informatie

Toelichting wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader. Juni 2014

Toelichting wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader. Juni 2014 Toelichting wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader Juni 2014 Inhoudsopgave Wetsvoorstel aanpassing FTK Beleidsdekkingsgraad Premievaststelling Toekomstbestendig indexeren Inhaalindexatie Hersteltermijn

Nadere informatie

Beschikbarepremieregeling

Beschikbarepremieregeling Beschikbarepremieregeling Beleggen voor uw pensioen Meer weten? Hoe werkt beleggen? 4 Hoeveel pensioen krijgt u? Beleggingsmogelijkheden 5 Hoeveel beleggingsrisico wilt u lopen? 7 8 Geef uw keuze door

Nadere informatie

Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010. Welkom

Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010. Welkom Pensioenbijeenkomst Abvakabo FNV Het pensioen van nu en de toekomst in zicht November 2010 Welkom Waar willen wij het met elkaar over hebben? Pensioen anno 2010 Stand van Zaken AOW en Pensioenakkoord 4

Nadere informatie

In deze nieuwsbrief voor Q2 2014

In deze nieuwsbrief voor Q2 2014 In deze nieuwsbrief voor Q2 2014 Werkloosheid Verenigde Staten - Fed blijft op toneel Rusland eist rol op, p.1. - Aandelen meest kansrijk in 2014, p.2. - Obligaties winnen in Q1 - weinig potentie, p.2.

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomst

Deelnemersbijeenkomst Deelnemersbijeenkomst Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland 5 juli 2016 1 Agenda Opening 2015 Financiën: Dekkingsgraad en financiële situatie Henk Herstelplan Henk Beleggingsbeleid Bert Risico s

Nadere informatie