BONDGENOTEN!? Verslag van het minisymposium 16 maart 2009 en een onderzoek

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BONDGENOTEN!? Verslag van het minisymposium 16 maart 2009 en een onderzoek"

Transcriptie

1 WONINGCORPORATIES EN INSTITUTIONELE BELEGGERS: BONDGENOTEN!? Verslag van het minisymposium 16 maart 2009 en een onderzoek IF CHARTA NR.1

2 WIF CHARTA NR.1 WONINGCORPORATIES EN INSTITUTIONELE BELEGGERS: BONDGENOTEN!? Verslag van het minisymposium op 16 maart 2009 en een onderzoek Zeist, juli 2009

3

4 INHOUD4 20 Voorwoord prof. ir. drs. Willem Vrakking, voorzitter raad van toezicht Wooninvesteringsfonds Inleiding dagvoorzitter prof. Piet Eichholtz, hoogleraar vastgoedfinanciering en vastgoedbeleggingen Universiteit Maastricht Presentatie enquêteresultaten mr. Marcel Prop, directeur-bestuurder van het Wooninvesteringsfonds De financiële ontwikkeling van woningcorporaties Rinie Teuben, directeur-bestuurder Rentree De zienswijze van een institutionele belegger in woningen mr. Onno Breur, directeur Vesteda De zienswijze van een institutionele vastgoedbelegger ir. Wienke Bodewes, algemeen directeur Amvest De zienswijze vanuit pensioenvermogensbeheer ir. Patrick Kanters MRE, managing director Global Real Estate APG Asset Management 23 Afsluitende discussie met de deelnemers 26 Eindconclusies van de dagvoorzitter Bijlagen: Deelnemers minisymposium Enquêteresultaten Wooninvesteringsfonds Vast en Zeker 3

5 De corporatiesector staat onder druk. Er zijn verwachtingen gewekt die maar moeizaam kunnen worden gerealiseerd. De politiek stelt het arrangement tussen de sector en het rijk ter discussie. Nieuwe vormen van (strenger) toezicht zijn in voorbereiding. De prestaties die woningcorporaties moeten leveren, kosten veel geld. Door allerlei recente overheidsmaatregelen is de investeringskracht van de sector aangetast. Daar bovenop komt de kredietcrisis. VOORWOORD Prof. ir. drs. Willem Vrakking Voorzitter Raad van Toezicht Wooninvesteringsfonds Veel corporaties hebben moeite om de eindjes aan elkaar te knopen. Bankfinanciering is niet meer vanzelfsprekend, ondanks de borgingsmechanismen door het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW). Corporaties kunnen het hoofd boven water houden door meer woningen te gaan verkopen. Het Wooninvesteringsfonds, zelf ook een toegelaten instelling, is in 2005 opgericht om corporaties daarbij te helpen. Door complexgewijze verkoop aan het Wooninvesteringsfonds, tegen de marktwaarde, creëren corporaties snel de financiële ruimte om de volkshuisvestelijke opgaven te kunnen blijven vervullen. Nu de toegang tot aanvullende bankfinanciering moeizamer wordt, kijken corporaties ook met een schuin oog naar de kapitaalmarkt, van oudsher het domein van de verzekeraars en pensioenfondsen. Initiatieven van het WSW om via de uitgifte van medium term notes deze markt voor de corporaties te ontginnen, hebben tot dusver nog op onvoldoende steun kunnen rekenen. Het Wooninvesteringsfonds heeft het als haar taak gezien een nulmeting te verrichten naar de visie op en bereidheid tot samenwerking tussen corporaties en institutionele beleggers. Via een Charta nr. 1 4

6 enquête en een minisymposium op 16 maart 2009, georganiseerd om de opening van het nieuwe kantoor in Zeist luister bij te zetten, zijn betrokken actoren bijeengebracht voor het maken van een eerste verkenning. In deze publicatie, een eerste in een reeks die nog gaat volgen, hebben wij de inleidingen, inhoudelijke discussie en conclusies voor u samengevat. Wij hopen met dit initiatief een vruchtbare bodem te leggen onder mogelijke samenwerkingsvormen in de toekomst. Als één ding duidelijk is geworden dan betreft dat de relatieve onbekendheid over en weer. Het moet niet moeilijk zijn op dit punt schreden voorwaarts te maken. Juist nu lijkt het de goede tijd voor corporaties en beleggers om bondgenootschappen te smeden. Voor de maatschappelijk gedreven volkshuisvesting een uitgelezen mogelijkheid om zelf de agenda weer te bepalen. Wooninvesteringsfonds Vast en Zeker 5

7 Het is mij een genoegen dagvoorzitter te zijn op dit minisymposium. Het is voor het Woon - investeringsfonds een bijzondere dag. Het fonds wil vanmiddag graag ruimte geven aan visie op en discussie over mogelijke samen - werking tussen beleggers en corporaties. Daarna vieren we samen de opening van het nieuwe kantoorpand in Zeist. De opzet van deze middag lijkt gezien de vele aanwezigen nu al geslaagd. INLEIDING DAGVOORZITTER prof. Piet Eichholtz, hoogleraar vastgoedfinanciering en vastgoedbeleggingen Universiteit Maastricht Het Wooninvesteringsfonds vervult een belangrijke rol in de corporatiesector en is daarin succesvol. In het eerste jaar heeft het fonds woningen verworven; op dit moment bedraagt de aankoopportefeuille ruim woningen. Daarmee geeft het Wooninvesteringsfonds voortvarend invulling aan zijn core business: het verschaffen van financiële ruimte aan de belangrijkste spelers in de sector, te weten de corporaties. Intussen zijn al meer dan 600 woningen verkocht; zelfs in het begin van dit jaar al 55 woningen. De kopersstaking heeft het Wooninvesteringsfonds nog nauwelijks bereikt. Het Wooninvesteringsfonds is een hybride organisatie; een corporatie met de eigenschappen van een belegger. Het Wooninvesteringsfonds is niet sec uit op maximalisering van het rendement, maar lijkt wel op een belegger. De instelling is gefinancierd in de markt. Nu wordt het mogelijk om ook kapitaal van beleggers erbij te krijgen. Charta nr. 1 6

8 Het programma van dit symposium zal het hybride karakter van het Wooninvesteringsfonds illustreren. Wat verwachten corporaties van de beleggers en wat verwachten beleggers van de corporaties in termen van samenwerking? Daarop geven verschillende sprekers vanmiddag hun visie. Ik geef echter eerst graag het woord aan de directeur-bestuurder van het fonds, Marcel Prop. Wooninvesteringsfonds Vast en Zeker 7

9 Vooruitlopend op dit symposium hielden wij een enquête waarvan ik u de resultaten graag presenteer. Het doel van deze enquête was een nulmeting te houden die meer inzicht biedt in de positie van corporaties en beleggers. We stuurden de enquête naar 140 corporaties en 22 institutionele beleggers. PRESENTATIE ENQUÊTERESULTATEN mr. Marcel Prop directeur-bestuurder van het Wooninvesteringsfonds De respons van de eerste groep was 11%; die van de tweede 18%. Hoewel de kwantitatieve opbrengst wellicht beter kan, was de kwaliteit van de antwoorden hoog en bieden deze antwoorden waardevol inzicht in de kansen voor samenwerking, die corporaties en institutionele beleggers zien. Meer dan 50% van de geënquêteerden is van mening dat de werelden van de corporaties en de institutionele beleggers verbonden zijn. Op de vraag welke activiteiten belang hebben bij een gezamenlijke aanpak antwoordden de respondenten: gebieds - ontwikkeling, hervorming van de woningmarkt, het bevorderen van de doorstroming en beïnvloeding van de politiek. Volgens de respondenten kan er samengewerkt worden bij de aankoop van woningcomplexen en commercieel vastgoed; in joint ventures door deelname in dochterondernemingen en/of fondsen, door indexleningen. Charta nr. 1 8

10 Als belangrijkste hindernissen ziet men dat beide werelden elkaar nog niet goed kennen. Ook worden regelgeving, cultuur en te lage rendementen genoemd. Men is breed van mening dat de aantrekkelijkheid van woningbeleggingen toeneemt. De beleggingsmix in het vastgoed zal gaan veranderen. Ik trek een paar voorlopige conclusies naar aanleiding van de enquête: Er zijn veel gemeenschappelijke belangen om meer samen op te trekken richting politiek en beleid De kennis over en weer staat nog op een laag pitje De kredietcrisis geeft directe aanleiding om elkaar nader te verkennen ter wederzijds nut Er zijn geen formele belemmeringen die vormen van samenwerking in de weg staan Corporaties moeten meer gaan werken aan rendementsverbetering Het beleggen in woningen van corporaties kan nader worden onderzocht. Wooninvesteringsfonds Vast en Zeker 9

11 Voldoende hoopgevend voor een nadere kennismaking, dunkt ons. En een mooi bewijs dat dit minisymposium van nut is. Enquête: representativiteit van corporaties en IB ers Charta nr. 1 10

12

13 Rentree is een wooncorporatie in Deventer, inmiddels iets kleiner dan gemiddeld door fusies van andere corporaties in het land. Rentree heeft de kerndoelen: emancipatie van bewoners, buurten en wijken; optimale klantbediening; vermeerderen van vastgoedwaarde en rendement. DE FINANCIËLE ONTWIKKELING VAN WONINGCORPORATIES Rinie Teuben, directeur-bestuurder Rentree Wij zijn prominent aanwezig in de vastgoedkolom en actief in buurten en wijken. Dat moet strategisch en tactisch goed verankerd worden. Operationele activiteiten zijn uitbesteed. Rentree is een toegelaten instelling waar geen activiteiten meer plaatsvinden. In de organisatorische en juridische structuur is dat zichtbaar: onder die toegelaten instelling bevinden zich verschillende entiteiten. De vernieuwing van de Rivierenwijk, één van de Vogelaar- en Dekkerwijken, is een belangrijk project. In totaal gaan we er 500 woningen slopen en 900 terugbouwen, waaronder een groot multifunctioneel centrum. Er zal ook aan de infrastructuur gewerkt moeten worden. Een en ander vraagt om enorme investeringen. Met dit project ontwikkelt de vastgoedwaarde zich van 500 miljoen naar 900 miljoen in de komende tien jaar. Rentree heeft geld nodig. We hebben te maken met inflatievolgend huurbeleid, nieuwe borgingsregels van het WSW, de integrale Vpb, nieuwe regels van het CFV en de Vogelaarheffing. Deze ontwikkelingen hebben grote negatieve gevolgen voor de corporaties. We moeten woningen verkopen om aan geld te komen. De sector is macro gezien niet borgbaar en moet andere wegen vinden om projecten te financieren. Vorig jaar is Rentree begonnen met een herfi- Charta nr. 1 12

14 nancieringstraject, waarna de kredietcrisis zich aandiende. Corporaties en institutionele beleggers hebben veel gemeen. Corporaties doen net als pensioenfondsen een uitkering, maar dan in de vorm van een maatschappelijk dividend, bijvoorbeeld huurkortingen en inspanningen in buurten en wijken. Dat lijkt op wat pensioenfondsen doen. De grootste belemmering die men kan tegenkomen, is dat iedereen erover praat, maar niet iedereen er verstand van heeft. Wooninvesteringsfonds Vast en Zeker 13

15 Laat ik beginnen met de titel van dit sympo sium: Woningcorporaties en institu ti onele beleggers; bondgenoten!? Het vraag teken kan wat mij betreft geschrapt worden. Naar mijn mening zijn corporaties en institutio nele beleggers al bondgenoten. DE ZIENSWIJZE VAN EEN INSTITUTIONELE BELEGGER IN WONINGEN mr. Onno Breur, directeur Vesteda Zo n twee jaar geleden kenden we het probleem van te veel geld maar dat is inmiddels door de kredietcrisis en de gevolgen daarvan effectief opgelost, zowel bij de beleggers als bij de corporaties. Pensioenfondsen en verzekeraars hebben door de klappen op de beurzen nauwelijks geld voor extra investeringen. Corporaties hebben vermogen maar steeds minder liquide middelen. Ik maak even onderscheid tussen beleggers als kapitaalverschaffers en institutionele beleggingsfondsen, zoals Vesteda, en tussen de doelstellingen van beleggers en corporaties. Institutionele beleggers investeren direct of indirect in woningen als middel om pensioenaanspraken zeker te stellen. Dat moet dus tegen marktconforme voorwaarden. Corporaties hebben oorspronkelijk als primaire doelstelling de huisvesting van sociaal zwakkeren. Mogelijkheden tot samenwerking zijn bijvoorbeeld het openstellen van de portefeuilles van corporaties voor financiering en participatie door beleggers in hun rol van kapitaalverschaffer. Voor beleggers als Vesteda zijn er legio mogelijkheden om op operationeel of project - niveau samen te werken. De bundeling van kennis en ervaring in specifieke marktsegmenten kan voor beide partijen versterkend werken. Voorwaarden waaraan dan wel voldaan moet worden, zijn een marktconforme governance en bedrijfscultuur. Wat betreft dat Charta nr. 1 14

16 eerste: beleggers waren eind jaren 80 negatief in het nieuws, corporaties op dit moment. Het is een gegeven waar de branche snel en stevig op moet reageren, omdat het zeer belemmerend werkt bij de verdere ontwikkeling en professionalisering van organisaties. Het maatschappelijk draagvlak komt onder druk. Bedrijfscultuur kan een echt breekpunt zijn bij samenwerking. Voor een deel van de corporaties is er nog sprake van een wereld van verschil. Beleggers en corporaties hebben in mijn optiek beide de opdracht om efficiënt met hun middelen om te gaan, daarin zie ik geen verschil. Het verschil zit in waarvoor de winst aan het eind van de dag bestemd wordt: veiligstellen van pensioenen (beleggers) of maatschappelijk rendement en continuïteit van de bedrijfsvoering (corporaties). Transparantie, marktconforme waarderingen en betrouwbare benchmarks zijn voor beleggers en corporaties even belangrijk. Wooninvesteringsfonds Vast en Zeker 15

17 Voor de belegger die actief is in de woningmarkt is de duidelijke afbakening tussen het traditionele en het commerciële werkgebied van de corporatie van groot belang. De oorspronkelijke doelstelling, het zorgen voor woningen voor de sociaal zwakkeren, is geleidelijk aan zo opgerekt dat het de basis is geworden van de discussie rond het level playing field die nog steeds gaande is, die het leven van de belegger op de woningmarkt er niet gemakkelijker op maakt en mogelijk verdere samenwerking tussen beleggers en corporaties in de weg komt te staan. Ik vermoed overigens dat de voorzitter van de IVBN die na mij spreekt daar nog wel iets over zal zeggen. Corporaties worden op dit moment overigens geconfronteerd met maatregelen van overheidswege die evenmin bijdragen aan een level playing field. Het opleggen van op het oog redelijk arbitraire heffingen en belastingen, zonder dat corporaties daarbij dezelfde mogelijkheden als private partijen wordt geboden tot verlaging van die belastingdruk, is onjuist. Overheidsbeleid moet leiden tot echte marktwerking en daarvoor is een brede aanpak, inclusief heikele onderwerpen als hypotheekrenteaftrek, noodzakelijk. Wat betreft het langetermijnperspectief ben ik er van overtuigd, gezien de ontwikkelingen, dat de komende jaren een deel van de corporaties zich verder zal ontwikkelen tot volledig geïntegreerde vastgoedbedrijven met een commerciële bedrijfsvoering. Dan zal de discussie rond de splitsing van sociaal en commercieel wel afgerond moeten zijn. Onder die voorwaarde kan het per saldo een goede ontwikkeling zijn, de professionaliteit neemt toe en de woningmarkt - en daarmee de klant - heeft er voordeel bij. Voor ons als relatief kleine partijen neemt de concurrentie toe, maar als dat onder marktconforme voorwaarden is: laat de beste winnen. Charta nr. 1 16

18

19 Op de markt is de klant erg belangrijk - en die heb ik tot nu te gemist in de inleidingen. Als er gesproken wordt over ordening, financiering en de financiële crisis, verdwijnt de klant uit beeld. DE ZIENSWIJZE VAN EEN INSTITUTIONELE VASTGOEDBELEGGER ir. Wienke Bodewes, algemeen directeur Amvest Vóór de crisis hadden we een woningmarkt die niet werkte - op slot zat. Die is een aanknopingspunt voor samenwerking, alleen zijn we daar nog niet zo goed in. We hebben onvoldoende kennis van de verwachtingen van de woonconsument, nu en op de lange termijn. De huurmarkt is erg belangrijk. De laatste tijd wordt hij beschreven als een vuilnisvat. Dat moeten we niet laten gebeuren. Hij is voor de overheid ook een melkkoe. Vergelijk de pensioenfondsen. In gouden tijden bulkt het geld; hoe romen we dat af? De discussie over de woningmarkt is erg politiek gestuurd en er is geen ruimte om te ontwikkelen. Waar het geld verdiend wordt, wordt het zo snel mogelijk afgeroomd. Ik vind het vreemd dat in de discussie de markt gezien wordt als een financiële markt. Het is interessant om te kijken wat de politiek en de betrokken partijen samen kunnen doen. Het debat over het huurbeleid zou eens echt gevoerd moeten worden en daarbij moet men wat scherper formuleren welke resultaten bereikt moeten worden. Er moet dan aan de belangen van corporaties en institutionele beleggers voldaan worden. Het level playing field moet opgelost worden. De woningmarkt zit zoals gezegd op slot. Amvest ziet veel op het gebied van stedelijke ontwikkeling. Alle partijen die niet goed gefund zijn, kunnen niet verder in de huidige markt. Ze krijgen hun projecten niet gefinancierd. Het is belangrijk om elkaar daarin te vinden. Amvest werkt daarin samen met corporaties door samen een firma op te zetten en de opbrengst te delen. En dat met respect voor elkaars doelstellingen. Charta nr. 1 18

20 Waarom doen we dat ook niet als het om fondsen gaat? Aandacht voor rendement is belangrijk. Een deel van de geschetste problematiek is er dan niet meer. De kosten van exploitatie zijn dan veel lager. In nieuwe producten is het eenvoudig, maar in de bestaande voorraad is het moeilijker. Dan zijn ingewikkelde constructies nodig die fiscaal complex zijn. Ik zie dit als een hindernis. Samenwerking is ook mogelijk als gezocht wordt naar vormen van maatschappelijk verantwoord exploiteren en beheren via een fonds. Het gaat dan ook om het beïnvloeden van wat er in een wijk gebeurt. Waardevermeerdering en plezierig wonen voor de klanten. Er valt nog veel te innoveren. De woningvoorraad muteert langzaam. Het is belangrijk zorgvuldig om te gaan met initiatieven, want de markt verandert wel in vijftig jaar. De woningvoorraad voldoet niet meer aan de kwaliteitseisen. Partijen kunnen elkaar helpen na te denken over de toekomstige vraag. Zo werkt Amvest samen met een corporatie aan een fonds om voor 80-plussers goede woonvoorzieningen te realiseren. Dat heeft een meerwaarde in innovatief opzicht. Wooninvesteringsfonds Vast en Zeker 19

21 Na afsplitsing van het pensioenfonds is ons bedrijf 1 maart vorig jaar verder gegaan als zelfstandige pensioenvermogensbeheerder. APG is daarna in september vorig jaar gefuseerd met Cordares. Circa 10% van de vastgoedbeleggingen in de APG-portefeuille is belegd in Nederlandse Vesteda-woningen. Ik licht aan de hand van een nieuw beleggingsraamwerk toe hoe wij beleggen. DE ZIENSWIJZE VANUIT PENSIOENVERMOGENSBEHEER ir. Patrick Kanters MRE, managing director Global Real Estate APG Asset Management Als pensioenvermogensbeheerder maken wij expliciet onderscheid tussen de twee kerntaken: (1) het afdekken van de verplichtingen (liability hedge via onze zogenaamde Inkomenportefeuille) en (2) het genereren van extra rendement boven een risicovrije belegging door het benutten van de lange beleggingshorizon (via onze Groeiportefeuille). Meer focus op kerntaken zal leiden tot een betere uitvoering van de beleggingsstrategie. Dit heeft een aantal voordelen: betere stroomlijning van het belang van het fonds en de beleggers; sterkere uitvoering en meer innovaties in beleggingsbeleid; benutten van concurrentievoordeel (schaal, kapitaal, geduld); meer (bottom-up) bijdragen front-office aan beleggingsstrategie. Dit nieuwe raamwerk focust op wat de echte kerntaken zijn van pensioenvermogensbeheer. Geïndexeerde pensioenen aanbieden tegen een aantrekkelijke premie is het doel. De beleggingsstrategie is hier volledig op ingericht. Aldus ontstaat tevens de mogelijkheid om een maatwerk risicorendement profiel te kiezen via het flexibel en klantspecifiek combineren van de Inkomen- en Groeiportefeuille. Het is als het mengen van koud en warm water. Charta nr. 1 20

22 De focus ligt op een minimaal mismatch-risico in de Inkomenportefeuille. Nadruk dus op beleggingen die in dezelfde richting bewegen als de verplichtingen (liability hedge). Voorbeelden hiervan zijn: langlopende geïndexeerde obligaties (directe hedge) en real assets met hoge kwaliteit inflatiegerelateerde cash flows (op middellange termijn). Zoals winkel & woningbeleggingen en volwassen infrastructuur, bijvoorbeeld tolwegen, ziekenhuizen en scholen. Deze assets/strategieën dienen het mismatch-risico te beperken en een lange termijn indexatieresultaat te genereren. Het is interessant om in deze context een vergelijking te maken tussen de rendementen van de belegging in Vesteda ten opzichte van diverse beleggingen in onze Inkomenportefeuille. Vesteda laat een gemiddeld rendement zien van 10,5%. Het geëiste rendement (op basis van 17-jaars geïndexeerde obligatie) scoort 6,54%. Een correlatieoverzicht toont aan dat een belegging in Vesteda-woningen geen directe liability hedge oplevert die vergelijkbaar is met geïndexeerde obligaties of staats- en bedrijfsleningen. Een andere conclusie is dat het rendement van Nederlandse woningbeleggingen Wooninvesteringsfonds Vast en Zeker 21

23 de reële verplichtingen op de langere termijn wel degelijk volgt: dit houdt een aanzienlijk kleiner mismatch-risico in. Soortgelijke resultaten werden gevonden voor Europese winkelcentra. Ik concludeer dat Nederlandse woningen een interessante rendementrisico-karakteristiek leveren voor de structurering van liability hedging investeringen voor pensioenfondsen. Alle aanleiding dus voor pensioenfondsen om serieus naar woningbeleggingen te kijken. Pensioenvermogensbeheer: keuze risico-rendement Charta nr. 1 22

24 Dagvoorzitter Piet Eichholtz dankt de inleiders voor hun bijdragen en vraagt Wienke Bodewes in te gaan op de verschillen in cultuur tussen institutionele beleggers en corporaties. AFSLUITENDE DISCUSSIE MET DE DEELNEMERS Wienke Bodewes ziet behoorlijke verschillen: De maatschappelijke gedrevenheid binnen corporaties, al dan niet effectief toegepast, is behoorlijk groot. Scheiden van efficiency in bedrijfsvoering en maatschappelijke taak is vaak lastig, maar ik zie steeds meer een goede combinatie van efficiënt opereren in de bedrijfsvoering waardoor er geld overblijft voor maatschappelijke taken. Cultuurveranderingen gaan echter langzaam. Beleggers sturen primair op geld. Zij staan verder af van de realiteit van de binnenstedelijke gebieden met alle bijbehorende problematiek en hebben minder passie met de huurder. Ik signaleer daarnaast overeenkomsten, maar daar moeten we wel aan werken. Ik denk aan een gemeenschappelijk fonds dat aan rendementseisen moet voldoen. Dat is geen halve afspraak. Op die manier stuur je op de exploitatie van het vastgoed. Corporaties doen steeds meer aan de ontwikkelkant en behalen goede rendementen. Maar dat moet je ook aan de exploitatiekant zien te bereiken. Leon Bobbe (Dudok Wonen) licht toe dat zijn een corporatie ook de beleggersfunctie scheidt van de sociale functie: Aan de ene kant verdienen we; aan de andere kant geven we uit. Dan is de samenwerking met beleggers het gemakkelijkst. Je moet wel werken aan het optimaliseren van je winst als corporatie. Hoe werkt dat bij het Wooninvesteringsfonds? Marcel Prop licht toe dat het Wooninvesteringsfonds bij aankoop van woningen wel degelijk kijkt naar rendement: Het fonds houdt de continuïteit van zijn onderneming voortdurend in het oog. Daarvoor is leergeld betaald: het fonds koopt nu zuiniger in dan in de begin- Wooninvesteringsfonds Vast en Zeker 23

25 fase, op basis van een realistische disconteringsvoet. Ik signaleer ook risico s in de markt en wil de portefeuille op een goede manier opbouwen. Onno Breur: Beleggers hebben de opdracht om rendement te halen. Dat kan maximalisatie maar ook optimalisatie zijn. Een corporatie heeft eigenlijk dezelfde opdracht. Het gaat om maatschappelijk geld. Daar moet je het optimale uit halen. Het verschil komt aan het eind. Het rendement van de beleggers gaat naar de aandeelhouders en het rendement van de corporatie naar maatschappelijke ontwikkelingen. Dagvoorzitter Piet Eichholz vraagt Rini Teuben, die gesteld heeft dat zijn vastgoedwaarde aanzienlijk omhoog gaat, hoe hij dat denkt te financieren. Rini Teuben: Het moet ergens vandaan komen. Wij zijn bezig met verjonging van onze portefeuille. Bij Vesteda heeft een omwenteling plaatsgehad; bij Rentree is dat ook het geval. Vastgoed dat niet rendeert, houden we af van maatschappelijk dividend dat we willen uitkeren. Wij willen investeren in nieuwbouw, maar lopen aan tegen de kasstromen en WSW-beperkingen. Ik nodig iedereen van harte uit om hierin mee te denken. Wienke Bodewes reageert: Een corporatie kan een sluitende business case hebben, maar ermee geconfronteerd worden dat het WSW niet wil garanderen. Blijkbaar is de vermogenspositie niet zo Charta nr. 1 24

26 dat je tegen een aantrekkelijk tarief kunt lenen. Het businessmodel laat een verlies zien. Je krijgt het nooit gefinancierd. De heer Teuben bevestigt dit; hij heeft een verkoopopgave. Generiek afprijzen van corporatiewoningen op de huur houdt geen stand. Piet Eichholtz concludeert dat er meer gedifferentieerd moet worden. Peter Seewald van Parteon schetst de kernproblemen: De woningmarkt zit op slot, er is discussie over de huurprijs en er is sprake van beklemmende regelgeving van een onbetrouwbare overheid. Deze discussie was drie jaar geleden ook aan de orde, maar hoe moet dit nu aangepakt worden en: wie neemt het initiatief? Rini Teuben zegt dat de noodzaak drie jaar geleden minder was. Nu heeft het WSW de noodzaak zelf gecreëerd met de 2% fictieve aflossing waardoor je als sector macro gezien geen borging meer krijgt. Wienke Bodewes merkt op dat de scheiding tussen activiteiten wel plaatsvindt op het gebied van projectontwikkeling; Daar is het level playing field vraagstuk aan de orde. De discussie met de minister is op dit punt nog niet goed gevoerd. De voorzitter stelt vast: We kunnen het met elkaar eens zijn, maar als de regels niet veranderd worden, blijft het een theoretisch verbond. Ik weet nu wat de beleggers wensen en ook wat de corporaties zoeken aan funding. Hij geeft het laatste woord aan Marcel Prop: Wat wordt de rol van het Wooninvesteringsfonds in de komende paar jaar? Marcel Prop licht toe dat het Wooninvesteringsfonds voorsorteert op een soort regierol, om de brug te slaan tussen corporaties en institutionele beleggers: De minister geeft ons toestemming om door institutionele beleggers gefund te worden. Het Wooninvesteringsfonds koopt woningen op. Als het tegelijkertijd een verbinding met institutionele beleggers kan smeden, dan ontstaat er een ideale samenwerkingsvorm in de sector. Het is een efficiënte manier om de markt te bedienen. Bij de complexen die het Wooninvesteringsfonds aangeboden krijgt, zit een flink aantal die voor beleggers een interessant rendement zullen opleveren. Wienke Bodewes merkt op dat het wel reproduceerbaar moet zijn, een Wooninvesteringsfonds I, II en III. Anders gaat het op den duur niet goed. Marcel Prop zegt dat dit ook het uitgangspunt is. Wooninvesteringsfonds Vast en Zeker 25

27 EINDCONCLUSIES VAN DE DAGVOORZITTER Ik concludeer dat er veel gemeenschappelijke belangen zijn en dat er zeker geen onwil tot samenwerking is. Er zijn verschillen in cultuur én veel overeenkomsten. Aan de ene kant is de suggestie gedaan dat een corporatie zich als een commerciële organisatie moet gedragen. Maar aan de andere kant maakt het eigenlijk weinig uit of het maatschappelijke belang het uitkeren van pensioenen is, zoals bij de institutionele beleggers, of het huisvesten van sociaal zwakkeren, zoals bij de corporaties. Ik ben van mening dat de goede gemeenschappelijke wil omgezet moet worden in daadkracht richting het beleid en de politiek. De discussie over de verhouding tussen corporaties en beleggers zal zeker terugkomen. Ik daag partijen uit om coalities te smeden en samen het beleid te beïnvloeden. De brief van de minister aan het Wooninvesteringsfonds is revolutionair voor de rol die het kan vervullen: het Wooninvesteringsfonds mag behalve bij corporaties nu ook kapitaal ophalen bij andere vermogensverschaffers. Daardoor staat het voor een nieuwe periode van groei. Het loket voor de funding wordt groter. Ik dank u allen hartelijk voor uw aanwezigheid en uw bijdragen aan de discussie. Charta nr. 1 26

28

29 Deelnemers minisymposium Bijlage 1 Actys Wonen Aedes Aedes Magazine AKD Prinsen Van Wijmen Altera Vastgoed Amvest Amvest APG Investments Avenue Makelaars Boer & Croon Boer Hartog Hooft Makelaardij B.V. Bouwfonds Asset Management Bouwfonds Asset Management CFV Colliers International Concito Vastgoed Cordemeyer & Slager Advocaten De Goede Woning Deloitte DTZ Finance Ideas Finance Ideas Finance Ideas Fortis Fortis Habion Heuvelrug Wonen ING Real Estate IVBN Jutphaas Kadenza Lefier Mozaïek Wonen Omnia Wonen Ons Huis Parteon PWS QNH Rentree RWS partner in wonen Seeder De Boer Seminars op Maat Sharpe P. Kremer F. Lustenhouwer P. van Alden L.W.J. Hoppenbrouwers R. Hogenboom W.J. Bodewes J.D.M. Touw P.M. Kanters MRE M.R. Mohes Singh S.P.J. Zandhuis H.C. Van Wamel M. Du Bois J. van Susante T. van den Berg C. Schekkerman M. Koster B. Cordemeyer P. Driever P. Klop E. Halter P. Eichholtz T.H. Heijdendael V.D. Burger M.A.J. Visschedijk R. van Deelen P. Boerenfijn J. Sleyfer W. Wensing F.J.W. van Blokland M. Zeeman S. Koelemeijer M. van Olffen H. Oosterom G. van de Ven R. Bouws P. Seewald B.C. Pluimer A. Kamminga R. Teuben A. de Waard A. Visscher W. Boonstra D. Fetter Charta nr. 1 28

30 Deelnemers minisymposium SIB Woonservice SSHN Staalbankiers Staalbankiers De Huismeesters Dudok Wonen Dudok Wonen Nijestee Nijestee Tweede Kamer - SP Van Kempen & Co Vannimwegen Verzekerd Wonen Verzekerd Wonen Vesteda Groep Vivare Bestuur en Staf Vivare Bestuur en Staf De Seyster Veste Het Grootslag Woningstichting Woensdrecht Woonbond Woonbron Woonmensen Woonmensen Woonpunt Woonstad Rotterdam Wooninvesteringsfonds Wooninvesteringsfonds Wooninvesteringsfonds Wooninvesteringsfonds Wooninvesteringsfonds Wooninvesteringsfonds Raad van Toezicht Wooninvesteringsfonds Raad van Toezicht Wooninvesteringsfonds Raad van Toezicht Wooninvesteringsfonds Raad van Toezicht Wooninvesteringsfonds Raad van Toezicht Wooninvesteringsfonds Auditcommissie Wooninvesteringsfonds A.J. Breur M.R.A. Derks D.A.G. Bech G. van Zanten P.K. Hillenga L. Bobbe J. van der Burgt R. Bouma H. Raatjes P.F.C. Jansen T. Legtas E. Postma R. van Elferen R. van Uden O. Breur M. van Kampen R. van Haperen G.R. Roolvink J.Th. Kröger H.J. de Wolf R. van Genugten J.W. Over de Vest W.C.I. Vonk P. Koburg W.G.M. Aussems R.C. de Gier RA M.M.A. Prop K.E. de Graaf I.M. Kortekaas E. van Warmerdam P. van de Geest A.L. Bovenberg J.G.T. Bouwman M.T. Kooistra H.W. van Heuven H. Hooimeijer W. van de Rotte J.B.J. Stegmann Wooninvesteringsfonds Vast en Zeker 29

Woningmarkt en corporatiesector. Johan Conijn

Woningmarkt en corporatiesector. Johan Conijn Woningmarkt en corporatiesector Johan Conijn Ruimteconferentie PBL 21 mei 2013 Inhoud Woningmarktdebat Positie woningcorporatie Regeer- en woonakkoord DrieKamerModel 2 Woningmarkt Overmatige subsidiering

Nadere informatie

ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED. Professioneel beheer voor beter rendement

ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED. Professioneel beheer voor beter rendement ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED Professioneel beheer voor beter rendement Een veranderende financiële omgeving vraagt om ander vastgoedbeheer Het onderwijsvastgoed, het zorgvastgoed, het gemeentelijk

Nadere informatie

Beleggers in gebiedsontwikkeling

Beleggers in gebiedsontwikkeling Beleggers in Incentives en belemmeringen voor een actieve rol van institutionele beleggers bij de herontwikkeling van binnenstedelijke gebieden P5 presentatie april 2015 Pelle Steigenga Technische Universiteit

Nadere informatie

VOGON. Rob Vester, Ontwikkelingsbedrijf

VOGON. Rob Vester, Ontwikkelingsbedrijf VOGON Rob Vester, Ontwikkelingsbedrijf Samenwerking: het perspectief van de belegger Syntrus Achmea Vastgoed Ca. 14,0 miljard belegd vermogen; Ca. 1,0 miljard in het buitenland Ca. 4,0 miljard financiering

Nadere informatie

DrieKamerModel. Johan Conijn

DrieKamerModel. Johan Conijn DrieKamerModel Johan Conijn 18 september 2012 DrieKamerModel Het DrieKamerModel is een integraal, strategisch sturingsconcept voor een corporatie. Het is een antwoord in de al langlopende discussie over

Nadere informatie

Woningbeheer vanuit de doelstelling

Woningbeheer vanuit de doelstelling d Woningbeheer vanuit de doelstelling Werkcongres Halveer je beheer? Efficiënt en effectief woningbeheer in een nieuwe tijd Karin E. de Graaf, directeur-bestuurder Delft, 6 juni 2013 1 Vraagje Is de (beheer)doelstelling

Nadere informatie

Datum: 3 maart 2014 Betreft: consultatie-versie van de novelle op de Herzieningswet toegelaten instellingen. Geachte heer Blok,

Datum: 3 maart 2014 Betreft: consultatie-versie van de novelle op de Herzieningswet toegelaten instellingen. Geachte heer Blok, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Aan de Minister voor Wonen en Rijksdienst de heer drs. S.A. Blok Postbus 20011 2500 EA DEN HAAG Datum: 3 maart 2014 Betreft: consultatie-versie

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

VASTGOEDFINANCIERING IN DE ZORG

VASTGOEDFINANCIERING IN DE ZORG VASTGOEDFINANCIERING IN DE ZORG PIM DIEPSTRATEN Doorn, 1 december 2015 AGENDA 1 Financieringsstrategie zorginstelling 2 Huidige financiers en het WFZ 3 Perspectief investeerder op de zorgmarkt 4 Alternatieve

Nadere informatie

Samenvatting Novelle Blok

Samenvatting Novelle Blok Samenvatting Novelle Blok Woningbouwcorporaties moeten weer dienstbaar worden aan het publieke belang in hun werkgebied. Hun taak brengen we terug tot het bouwen, verhuren en beheren van sociale huurwoningen

Nadere informatie

Activiteiten Resco Partners

Activiteiten Resco Partners Activiteiten Resco Partners 2011 Wie zijn wij: Resco Partners is een onafhankelijk team van vastgoeddeskundigen met jarenlange ervaring en een veelzijdige kennis van zaken. Resco Partners adviseert over

Nadere informatie

De toekomst van corporaties Johan Conijn Dennis Berkeveld

De toekomst van corporaties Johan Conijn Dennis Berkeveld De toekomst van corporaties Johan Conijn Dennis Berkeveld Hervorming woningmarkt Diverse hervormingsvoorstellen: - werkgroep Wonen onderdeel Heroverwegingen (2010) - Rapport CSED van de SER (2010) - Wonen

Nadere informatie

Vastgoeddata woningcorporaties beperkt

Vastgoeddata woningcorporaties beperkt IV WONINGCORPORATIES Vastgoeddata woningcorporaties beperkt Geen inzicht in effectiviteit maatschappelijke doelen Jan Veuger Minister Blok van Wonen heeft de woningcorporaties gevraagd met een plan van

Nadere informatie

Wie doet er mee? Samen bouwen van woningen tussen 550 en 850 Euro,na de Novelle. 6e Woondebat, Robert Jan Sliep

Wie doet er mee? Samen bouwen van woningen tussen 550 en 850 Euro,na de Novelle. 6e Woondebat, Robert Jan Sliep Wie doet er mee? Samen bouwen van woningen tussen 550 en 850 Euro,na de Novelle. 6e Woondebat, Robert Jan Sliep Start Corporaties: voor huurders met een laag inkomen. Verbeterambities en vraag naar 700+:

Nadere informatie

Wim Wensing. Corporatie Congres - USP 16 mei 2013

Wim Wensing. Corporatie Congres - USP 16 mei 2013 Wim Wensing Corporatie Congres - USP 16 mei 2013 AMVEST: AANDEELHOUDERS, STRUCTUUR EN KLANTEN Aandeelhouders (PfZW en AEGON) Amvest Amvest Development 800 woningen in ontwikkeling (stand 31-12-2012) Development

Nadere informatie

Presentatie titel Fakton Congres Stadion Galgenwaard Utrecht, 14 februari 2013

Presentatie titel Fakton Congres Stadion Galgenwaard Utrecht, 14 februari 2013 De corporatie als investerende maatschappelijke onderneming Van dichtbij huis naar vergezicht Presentatie titel Fakton Congres Stadion Galgenwaard Utrecht, 14 februari 2013 mr Arnoud L.M. Vlak Lector Maatschappelijk

Nadere informatie

Knelpuntenanalyse Novelle en BTIV 2015

Knelpuntenanalyse Novelle en BTIV 2015 Knelpuntenanalyse Novelle en BTIV 2015 Frank Vermeij Augustus 2014 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Aanpak... 3 3 Juridische scheiding... 3 3.1 Aannames... 3 3.2 Resultaten... 4 4 Administratieve scheiding...

Nadere informatie

Strategisch scheiden of splitsen DAEB / niet-daeb. Bram Klouwen en Bert van t Land Companen

Strategisch scheiden of splitsen DAEB / niet-daeb. Bram Klouwen en Bert van t Land Companen Strategisch scheiden of splitsen DAEB / niet-daeb Bram Klouwen en Bert van t Land Companen Agenda Inleiding Achtergrond scheiden / splitsen Juridische verankering Plan maken Strategische afweging portfolio

Nadere informatie

Een gemengd woningfonds

Een gemengd woningfonds Een gemengd woningfonds Cathelijne van den Berg 1/43 Inhoudsopgave Introductie Opzet onderzoek Literatuurstudie Onderzoeksresultaten Conclusie & aanbevelingen 2/43 Introductie Housing Woningcorporaties

Nadere informatie

Domein en financiering

Domein en financiering Congres 19-04-2011 Domein en financiering 1. Keuzes voor de toekomst De komende periode worden besluiten genomen die cruciaal zijn voor de toekomst van corporaties. De Europese Beschikking en de daaruit

Nadere informatie

INVESTERINGSMONITOR WONINGCORPORATIES 2010. Stec Groep B.V. 20 september 2011

INVESTERINGSMONITOR WONINGCORPORATIES 2010. Stec Groep B.V. 20 september 2011 INVESTERINGSMONITOR WONINGCORPORATIES 2010 Stec Groep B.V. 20 september 2011 INHOUD 1. CONCLUSIES 1 1.1 Scherpe daling investeringen in nieuwbouw koop 1 1.2 Gezocht: betaalbare woningen, maar wel nabij

Nadere informatie

Wooncorporatiedag Nijenrode 22 april 2014. Sturen op Maatschappelijken. Financieel rendement

Wooncorporatiedag Nijenrode 22 april 2014. Sturen op Maatschappelijken. Financieel rendement Wooncorporatiedag Nijenrode 22 april 2014 Sturen op Maatschappelijken Financieel rendement 'Mijn belangrijkste taak is de woningmarkt weer vlot trekken, zowel in de huur- als koopsector. Door zekerheid

Nadere informatie

Verkoop corporatiebezit aan beleggers Kansen en bedreigingen 25 maart 2015

Verkoop corporatiebezit aan beleggers Kansen en bedreigingen 25 maart 2015 Verkoop corporatiebezit aan beleggers Kansen en bedreigingen 25 maart 2015 1 Agenda 1. De woningbeleggingsmarkt 2015 2. Verkoop corporatiebezit aan beleggers a. Regelgeving b. Kopersdoelgroepen c. Verkoopproces

Nadere informatie

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant VERSLAG BETREFT Bouwberaad West-Brabant DATUM 1 maart 2012 VOORZITTER J.P. Schouw VERSLAG Bijeenkomst Bouwberaad West-Brabant Opening en toelichting De voorzitter van het Bouwberaad, de heer J.P. Schouw,

Nadere informatie

Presentatie titel. Is er leven na Vestia? Corporaties en hun onderhoudsbedrijven: begin van het einde of. doorstart naar een nieuw leven?

Presentatie titel. Is er leven na Vestia? Corporaties en hun onderhoudsbedrijven: begin van het einde of. doorstart naar een nieuw leven? Is er leven na Vestia? Corporaties en hun onderhoudsbedrijven: begin van het einde of Presentatie titel doorstart naar een nieuw leven? KOVON Themacongres 2012 Apeldoorn, 11 oktober 2012 mr Arnoud L.M.

Nadere informatie

Symposium VOGON. Effecten van financiering op kwaliteit. Donderdag 6 juli 2006

Symposium VOGON. Effecten van financiering op kwaliteit. Donderdag 6 juli 2006 Symposium VOGON Effecten van financiering op kwaliteit Donderdag 6 juli 2006 Rechtbank Haarlem en Rekenkamer Den Haag 2 Inleiding 1. Onderscheid Real Estate en Corporate Real Estate 2. Doelstellingen CRE

Nadere informatie

Hoe realiseren we samen optimale financiering?

Hoe realiseren we samen optimale financiering? Hoe realiseren we samen optimale financiering? Welke hobbels met betrekking tot financiering komen jullie tegen? Visie op financiering januari/februari 2015 2 De thema s van vandaag Waarom optimale financiering

Nadere informatie

BELEGGERS EN WONINGCORPORATIES EEN PERFECT MATCH? 21 mei 2014 Thomas Heijdendael

BELEGGERS EN WONINGCORPORATIES EEN PERFECT MATCH? 21 mei 2014 Thomas Heijdendael BELEGGERS EN WONINGCORPORATIES EEN PERFECT MATCH? 21 mei 2014 Thomas Heijdendael NEDERLANDSE WONINGMARKT IN EUROPEES PERSPECTIEF Initiatief van acht institutionele woningbeleggers en de IVBN Doel om Nederlandse

Nadere informatie

Versie 2013-08. TREASURYSTATUUT Stichting Woontij

Versie 2013-08. TREASURYSTATUUT Stichting Woontij Versie 2013-08 TREASURYSTATUUT Stichting Woontij 1. Inleiding Een groot deel van de kosten bij een wooncorporatie bestaat uit rente. Richtlijnen ten aanzien van financieren en beleggen zijn belangrijk.

Nadere informatie

Het middensegment in de huursector De ontbrekende schakel Johan Conijn, ASRE/UvA, Ortec Finance

Het middensegment in de huursector De ontbrekende schakel Johan Conijn, ASRE/UvA, Ortec Finance Het middensegment in de huursector De ontbrekende schakel Johan Conijn, ASRE/UvA, Ortec Finance Datum 11 mei 2011 Het middensegment Wat verstaan we onder het middensegment in de huursector? - verhuurders:

Nadere informatie

Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur.

Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur. Grontmij Capital Consultants B.V. Onze klanten in control bij hun beleggingen in vastgoed en infrastructuur. Grontmij N.V. 2 Opgericht in 1915 Missie: Leading Europa 350 kantoren 4 business lines Planning

Nadere informatie

* totaal rendement, exclusief emissiekosten en voor belastingen

* totaal rendement, exclusief emissiekosten en voor belastingen Door de samenwerking met Direct Wonen kan Annexum particuliere beleggers de mogelijkheid bieden om in woningen te investeren. Middels uw deelname in Woningfonds Apeldoorn CV belegt u in drie woontorens

Nadere informatie

Ministerie van BZK De heer drs. S.A. Blok Minister Wonen & Rijksdienst Postbus 20011 2500EA DEN HAAG. Briefnummer: 2014.38. Voorburg, 4 maart 2014

Ministerie van BZK De heer drs. S.A. Blok Minister Wonen & Rijksdienst Postbus 20011 2500EA DEN HAAG. Briefnummer: 2014.38. Voorburg, 4 maart 2014 Ministerie van BZK De heer drs. S.A. Blok Minister Wonen & Rijksdienst Postbus 20011 2500EA DEN HAAG Briefnummer: 2014.38 Voorburg, 4 maart 2014 Betreft: reactie IVBN op concept-novelle Geachte heer Blok,

Nadere informatie

Ervaringen met TMS. van Mozaïek Wonen. Ortec Finance Case Study

Ervaringen met TMS. van Mozaïek Wonen. Ortec Finance Case Study Ervaringen met TMS van Mozaïek Wonen Andre Mimpen: De grootste toegevoegde waarde tot op heden is meer inzicht. In waarde, in rendement en in informatie. Mozaïek Wonen is een middelgrote woningstichting

Nadere informatie

VOORBEELD. Verkoop van huurwoningen. De nieuwe regels voor verkoop van sociale huurwoningen. Derde (geheel herziene) druk, april 2014

VOORBEELD. Verkoop van huurwoningen. De nieuwe regels voor verkoop van sociale huurwoningen. Derde (geheel herziene) druk, april 2014 Verkoop van huurwoningen De nieuwe regels voor verkoop van sociale huurwoningen Derde (geheel herziene) druk, april 2014 VERKOOP VAN HUURWONINGEN De nieuwe regels voor verkoop van sociale huurwoningen

Nadere informatie

Ontwikkelingen in het huurbeleid: kansen voor beleggers

Ontwikkelingen in het huurbeleid: kansen voor beleggers Ontwikkelingen in het huurbeleid: kansen voor beleggers Renske Jongsma en Martijn Schut Directie Woningmarkt Woningvoorraad Woningtype mln % Koopwoningen Corporatie huurwoningen Corporatie huurwoningen

Nadere informatie

Wilfred van der Neut, directeur Dynamis. Beleggingsklimaat op de woningmarkt

Wilfred van der Neut, directeur Dynamis. Beleggingsklimaat op de woningmarkt Wilfred van der Neut, directeur Dynamis Beleggingsklimaat op de woningmarkt Wilfred van der Neut - Directeur sinds 1 mei 2015 - HBG Vastgoed - ING Vastgoedontwikkeling - Propertize, boegbeeld o.a. The

Nadere informatie

Zorgwonen als beleggingsproduct Het ontwikkelaarsperspectief

Zorgwonen als beleggingsproduct Het ontwikkelaarsperspectief Zorgwonen als beleggingsproduct Het ontwikkelaarsperspectief drs. ing. Bert Krikke Conferentie Scheiden van Wonen en Zorg in een vergrijzende samenleving Delft, 12 juni 2012 Introductie Strategie, advies,

Nadere informatie

Financiering van maatschappelijk vastgoed

Financiering van maatschappelijk vastgoed van maatschappelijk vastgoed Naar nieuwe vormen van financiering? Arie van Oord KMVG Congres, 19 april 2011 BNG en maatschappelijk vastgoed Klantgroepen Gemeenten Woningcorporaties Zorginstellingen Onderwijsinstellingen

Nadere informatie

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen Syntrus Achmea Real Estate & Finance is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke

Nadere informatie

De waarde van marktwaarde

De waarde van marktwaarde De waarde van marktwaarde Een nieuwe uitdaging voor de (meeste) corporaties 27 mei 2015 Maria Molenaar Voorzitter RvB Woonstad Rotterdam Bestuurslid Aedes Inhoud Aanleiding: de nieuwe woningwet De corporatiesector

Nadere informatie

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke combinatie van pensioenexpertise en vastgoedexpertise

Nadere informatie

IMPLEMENTATIEPLAN HERZIENE WONINGWET (NOVELLE)

IMPLEMENTATIEPLAN HERZIENE WONINGWET (NOVELLE) IMPLEMENTATIEPLAN HERZIENE WONINGWET (NOVELLE) DAEB portefeuille portefeuille HOOFDLIJNEN IMPLEMENTATIE HERZIENE WONINGWET Bepalen strategie 1. Richting kiezen Uitvoeren scheiding 2. Uitwerken administratieve/juridische

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Ilta van der Mast Naar een nieuw systeem van sociale volkshuisvesting

Ilta van der Mast Naar een nieuw systeem van sociale volkshuisvesting Ilta van der Mast Naar een nieuw systeem van sociale volkshuisvesting De wijze waarop de woningmarkt nu georganiseerd is met 2,4 miljoen sociale huurwoningen is niet meer houdbaar. We zullen naar een systeemverandering

Nadere informatie

Investeren in de zorg

Investeren in de zorg strikt persoonlijk / vertrouwelijk Investeren in de zorg Zorgobligaties 6 november 2012 JBR Corporate Finance bv Dit rapport is auteursrechtelijk beschermd door JBR Corporate Finance bv en gepubliceerd

Nadere informatie

Actuele ontwikkelingen in de volkshuisvesting. 26 September 2011 Woonvisie

Actuele ontwikkelingen in de volkshuisvesting. 26 September 2011 Woonvisie Actuele ontwikkelingen in de volkshuisvesting 26 September 2011 Woonvisie Van buiten naar binnen Crisis Regeerakkoord Klanten kritischer Staatssteunregels EU Vergrijzing Duurzaam Woonvisie kabinet Rijksbegroting

Nadere informatie

MEMO HERZIENING WONINGWET

MEMO HERZIENING WONINGWET MEMO HERZIENING WONINGWET Nieuwe corporatiebestel van kracht op 1 juli 2015 Op 17 maart 2015 heeft de Eerste Kamer unaniem ingestemd met de gewijzigde Woningwet 1 die tot doel heeft het functioneren van

Nadere informatie

SNS PROFIEL 2010 PROPE RTYFI NA NCE

SNS PROFIEL 2010 PROPE RTYFI NA NCE SNS PROPE RTYFI NA NCE 1 GEWOR TELDIN NEDER LAND SVAST GOED DE FEITEN SPREKEN VOOR ZICH. De Nederlandse vastgoedbranche heeft de afgelopen tijd een moeilijke periode doorgemaakt. De ergste economische

Nadere informatie

STRATEGISCH VASTGOEDBELEID

STRATEGISCH VASTGOEDBELEID STRATEGISCH VASTGOEDBELEID Felix van Baal o Sectordirecteur Gezondheidszorg & Wonen HEVO Achtergrond Felix kent de zorgsector van binnen uit, mede vanuit zijn positie als algemeen directeur huisvesting

Nadere informatie

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven!

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Postbus 711 3900 AS Veenendaal Kerkewijk 26 3901 EG Veendaal (T) 0318-55 19 60 (F) 0318-55 19 61 (M) info@ingeniousvastgoed.nl (I) www.ingeniousvastgoed.nl Haar

Nadere informatie

Een solide belegging AAA-borgstelling

Een solide belegging AAA-borgstelling Een solide belegging AAA-borgstelling Onze bijdrage aan de samenleving Het WSW stelt als onafhankelijk instituut woningcorporaties in staat optimale financiering te verkrijgen voor vastgoed in de publieke

Nadere informatie

Clavis Vermogensbeheer Wij zorgen dat u het beste uit uw vermogen haalt

Clavis Vermogensbeheer Wij zorgen dat u het beste uit uw vermogen haalt Clavis Vermogensbeheer Wij zorgen dat u het beste uit uw vermogen haalt CLAVIS Vermogensstructurering Directievoering Trustdiensten Vermogensbeheer (Infra)structuur Vermogensplanning Transactiebegeleiding

Nadere informatie

VOORAANKONDIGING. Haerzathe Short-Term Fund I

VOORAANKONDIGING. Haerzathe Short-Term Fund I VOORAANKONDIGING Haerzathe Short-Term Fund I OBLIGATIE HAERZATHE SHORT - TERM FUND I B.V. Obligatielening Haerzathe Short-Term Fund I B.V. Na de succesvolle plaatsing van de obligatieleningen Haerzathe

Nadere informatie

Bedrijfsstijlen woningcorporaties

Bedrijfsstijlen woningcorporaties Bedrijfsstijlen woningcorporaties Organisatorische concepten (als artikel gepubliceerd in BuildingBussiness 2005) Dr.ir. Vincent Gruis Afdeling Real Estate & Housing Faculteit Bouwkunde Technische Universiteit

Nadere informatie

Eigen Haard en het Driekamermodel. Voor Alert 12 maart 2015

Eigen Haard en het Driekamermodel. Voor Alert 12 maart 2015 Eigen Haard en het Driekamermodel Voor Alert 12 maart 2015 Programma (voorstel) 1. 17.00 uur Het Driekamermodel: hoe werkt het? (Ortec) 2. 17.20 uur Eigen Haard quiz 3. 17.40 uur Hoe besteedt Eigen Haard

Nadere informatie

Woningmarkt na de crisis. Henk Jagersma, Directievoorzitter Syntrus Achmea Real Estate & Finance

Woningmarkt na de crisis. Henk Jagersma, Directievoorzitter Syntrus Achmea Real Estate & Finance Woningmarkt na de crisis Henk Jagersma, Directievoorzitter Syntrus Achmea Real Estate & Finance 1 Waar staan we met Nederland na de crisis? Nederlandse economie is er heel voorzichtig weer bovenop aan

Nadere informatie

Bijlage bij brief Modernisering Huurbeleid

Bijlage bij brief Modernisering Huurbeleid Bijlage bij brief Modernisering Huurbeleid Inleiding Om inzicht te krijgen in de effecten van het beleid op segregatie, is het noodzakelijk de lokale situatie en de samenstelling van de voorraad in ogenschouw

Nadere informatie

De Energie BV. 4 maart 2013

De Energie BV. 4 maart 2013 De Energie BV 4 maart 2013 Agenda Aanleiding De Businesscase Financieringsvraagstuk Juridische kaders 1 Verduurzamingsambitie woningcorporaties onder druk Het belang van verduurzaming van het corporatiebezit

Nadere informatie

De internationale vastgoedmarkt

De internationale vastgoedmarkt De internationale vastgoedmarkt Auteur(s): Eichholtz, P.M.A. (auteur) Graaf, N. de (auteur) De auteurs zijn werkzaam bij Global Property Research te Maastricht. Eichholtz is daarnaast verbonden aan de

Nadere informatie

ONINGWET WAT BETEKENT DIT VOOR DE GEMEENTE?

ONINGWET WAT BETEKENT DIT VOOR DE GEMEENTE? ONINGWET WAT BETEKENT DIT VOOR DE GEMEENTE? WWW.AEDES.NL MAART 2015 DE NIEUWE ONINGWET Vanaf 1 juli 2015 gelden nieuwe regels voor woningcorporaties. De invoering van de nieuwe Woningwet betekent dat ook

Nadere informatie

Wonam: nieuwe woningbouworganisatie in Amsterdam. Combinatie van Realisatie en Exploitatie onder eigen regie

Wonam: nieuwe woningbouworganisatie in Amsterdam. Combinatie van Realisatie en Exploitatie onder eigen regie Wonenamsterdam Wonam: nieuwe woningbouworganisatie in Amsterdam Directie: Carolyn van Duijvendijk-Koster en Robert Kohsiek Nieuwe huurwoningen voor het middensegment Combinatie van Realisatie en Exploitatie

Nadere informatie

Investeren in winkelvastgoed en studentenvastgoed

Investeren in winkelvastgoed en studentenvastgoed Investeren in winkelvastgoed en studentenvastgoed Beleggen FINANCE AVENUE 2012 Herman Du Bois Wie zijn wij? Naam: Quality in Real Estate Services Dienstverlening in vastgoed 4 afdelingen WONEN Residential

Nadere informatie

ROZ Benchmark Gemeentelijk Vastgoed

ROZ Benchmark Gemeentelijk Vastgoed ROZ Benchmark Gemeentelijk Vastgoed Door de centralisering van het gemeentelijk vastgoed neemt de behoefte aan transparantie en professionalisering sterk toe. Een van de concrete initiatieven om de transparantie

Nadere informatie

Vastgoed in de portefeuilles van Nederlandse institutionele beleggers

Vastgoed in de portefeuilles van Nederlandse institutionele beleggers Vastgoed in de portefeuilles van Nederlandse institutionele beleggers ASRE Talent Seminar Marco Mosselman Juni 2014 Institutioneel vastgoed (31-12-2011) Totaal belegd vermogen Waarvan vastgoed Pensioenfondsen

Nadere informatie

Presentatie titel. Is er leven na Vestia? Woningcorporaties op het snijvlak van staat en markt: uitvoeringsorganisaties van overheidsbeleid

Presentatie titel. Is er leven na Vestia? Woningcorporaties op het snijvlak van staat en markt: uitvoeringsorganisaties van overheidsbeleid Is er leven na Vestia? Woningcorporaties op het snijvlak van staat en markt: uitvoeringsorganisaties van overheidsbeleid Presentatie titel of zelfprogrammerende maatschappelijk gedreven ondernemingen?

Nadere informatie

Visitatie. Omnia Wonen 2012. Maatschappelijke prestaties op het gebied van: Ambities en doelstellingen

Visitatie. Omnia Wonen 2012. Maatschappelijke prestaties op het gebied van: Ambities en doelstellingen Visitatie Omnia Wonen 2012 Maatschappelijke prestaties op het gebied van: Ambities en doelstellingen Landelijke, regionale en lokale opgaven Belanghebbenden Vermogen en effiency Governance DIT IS EEN UITGAVE

Nadere informatie

10 PUNTEN VOOR DE WOON AGENDA 2014 2018. Corporaties en gemeente in dialoog over wonen in Nijmegen

10 PUNTEN VOOR DE WOON AGENDA 2014 2018. Corporaties en gemeente in dialoog over wonen in Nijmegen 10 PUNTEN VOOR DE WOON AGENDA 2014 2018 Corporaties en gemeente in dialoog over wonen in Nijmegen Voorwoord Volgend voorjaar zijn nieuwe gemeenteraadsverkiezingen. Wonen in Nijmegen is een belangrijk onderdeel

Nadere informatie

Waar op de kaart? Wim Wensing ING Real Estate Investment Management. OTB-studiedag Waardecreatie woningportefeuille. Delft, 17 maart 2010

Waar op de kaart? Wim Wensing ING Real Estate Investment Management. OTB-studiedag Waardecreatie woningportefeuille. Delft, 17 maart 2010 Waar op de kaart? Wim Wensing ING Real Estate Investment Management OTB-studiedag Waardecreatie woningportefeuille Delft, 17 maart 2010 ING Real Estate Investment Management ING REIM verzorgt asset management

Nadere informatie

Visie ABN AMRO op woningcorporaties

Visie ABN AMRO op woningcorporaties Visie ABN AMRO op woningcorporaties 1december 2011 Astrid van Arum, Sectorspecialist Woningcorporaties De nieuwe bank: het beste van twee werelden LOGO KLANT binnen dit kader Op 1 juli 2010 zijn Fortis

Nadere informatie

Welkom! Programma. 18 juni 2015. Welkom. Presentatie visitatierapport. Voor welke uitdagingen staan we? Kort filmpje. Borrel en informeel contact

Welkom! Programma. 18 juni 2015. Welkom. Presentatie visitatierapport. Voor welke uitdagingen staan we? Kort filmpje. Borrel en informeel contact Welkom! 1 Programma Welkom Presentatie visitatierapport Voor welke uitdagingen staan we? Kort filmpje Borrel en informeel contact 2 1 van bekend naar nieuw van naar 3 Waar gaat het naar toe? Verkleining

Nadere informatie

HOOFDPUNTEN ONTWERP BESLUIT TOEGELATEN INSTELLINGEN VOLKSHUISVESTING 2015 (BTIV) Ontwerp AMvB bij de herziene Woningwet

HOOFDPUNTEN ONTWERP BESLUIT TOEGELATEN INSTELLINGEN VOLKSHUISVESTING 2015 (BTIV) Ontwerp AMvB bij de herziene Woningwet HOOFDPUNTEN ONTWERP BESLUIT TOEGELATEN INSTELLINGEN VOLKSHUISVESTING 2015 (BTIV) Ontwerp AMvB bij de herziene Woningwet DAEB portefeuille Niet-DAEB portefeuille HOOFDPUNTEN BESLUIT TOEGELATEN INSTELLINGEN

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Directie Algemene Fiscale Politiek Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus

Nadere informatie

Ondernemingsplan 2014 2017. Ambities blijven overeind door scherpe focus op kerntaken

Ondernemingsplan 2014 2017. Ambities blijven overeind door scherpe focus op kerntaken Ondernemingsplan 2014 2017 Ambities blijven overeind door scherpe focus op kerntaken Missie QuaWonen QuaWonen is dé woningcorporatie voor de Krimpenerwaard. Wij bieden goede huisvesting aan mensen die

Nadere informatie

Een eigen(wijze) kijk op financiële sturing. Aedes Corporatiedag 2012. - Welkomst dia bij binnenkomst.

Een eigen(wijze) kijk op financiële sturing. Aedes Corporatiedag 2012. - Welkomst dia bij binnenkomst. Een eigen(wijze) kijk op financiële sturing. Aedes Corporatiedag 2012 - Welkomst dia bij binnenkomst. 1 Een eigen(wijze) kijk op financiële sturing Thom Wolters Gert Boels 2 Introductie Aanleiding Introductie

Nadere informatie

Samenvatting herziene Woningwet

Samenvatting herziene Woningwet Samenvatting herziene Woningwet 1. Algemeen De Tweede Kamer stemde op 5 juli unaniem in met de herziening van de Woningwet. In het najaar van 2012 wordt het wetsvoorstel door de Eerste Kamer besproken.

Nadere informatie

Programma. Ontwikkelingen. Kansen. Hoe pak je dat aan? Waar willen jullie het over hebben?

Programma. Ontwikkelingen. Kansen. Hoe pak je dat aan? Waar willen jullie het over hebben? ICT en Vastgoed Programma Ontwikkelingen Kansen Hoe pak je dat aan? Waar willen jullie het over hebben? Wie ben ik? Loopbaan IT biedt vastgoedbedrijven concurrentievoordelen RealEstateIT helpt deze voordelen

Nadere informatie

Sturen op het gebruik van

Sturen op het gebruik van Sturen op het gebruik van maatschappelijk vastgoed Seminar Maatschappelijk Vastgoed ir. Wicher F. Schönau MMC Twynstra Gudde Krijtmolen d'admiraal, Amsterdam 24 juni 2014 Toekomst of verleden? Library

Nadere informatie

Duurzaam Vermogensbeheer

Duurzaam Vermogensbeheer Duurzaam Vermogensbeheer Een keuzeafweging Keuze maken, afwegingscriteria Wat zijn de mogelijke afwegingscriteria bij het maken van een keuze uit de mogelijke oplossingen binnen het beleggingsbeleid. Versie:2001-11-02

Nadere informatie

Profielschets ten behoeve van de leden van de Raad van Commissarissen

Profielschets ten behoeve van de leden van de Raad van Commissarissen Profielschets ten behoeve van de leden van de Raad van Commissarissen Algemeen kwaliteitsprofiel Uitgangspunt voor de bezetting van de Raad van Commissarissen is, dat de Raad uit generalisten bestaat die

Nadere informatie

Versteend (on)vermogen

Versteend (on)vermogen Versteend (on)vermogen - Economisch perspectief op woningcorporaties - IPD/aeDex Marktpresentatie, Ermelo, 12 mei 2011 Prof. dr. Barbara Baarsma Economisch perspectief Rol van de woningcorporaties bestaat

Nadere informatie

Tweedaagse mastercourse Structureren en financieren van projecten in de nieuwe realiteit

Tweedaagse mastercourse Structureren en financieren van projecten in de nieuwe realiteit Tweedaagse mastercourse Structureren en financieren van projecten in de nieuwe realiteit De NEPROM en Fakton starten komend najaar de tweedaagse mastercourse Structureren en financieren van projecten in

Nadere informatie

Asset management Business case: Ipse de Bruggen Roeland Brouns Ipse de Bruggen Bastiaan Roon - Fakton. 22 maart 2012

Asset management Business case: Ipse de Bruggen Roeland Brouns Ipse de Bruggen Bastiaan Roon - Fakton. 22 maart 2012 Asset management Business case: Ipse de Bruggen Roeland Brouns Ipse de Bruggen Bastiaan Roon - Fakton 22 maart 2012 Inhoud Inleiding Ipse de Bruggen en Fakton De noodzaak van professioneel assetmanagement

Nadere informatie

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 Investeren in vertrouwen Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 1 Pensioenfonds Zorg en Welzijn: het pensioenfonds voor de sector zorg en welzijn Het meerjarenbeleidsplan 2011-2015 beschrijft welke

Nadere informatie

Woningwet op weg. De Wooncoöperatie. Kevin Klop 17 juni 2015

Woningwet op weg. De Wooncoöperatie. Kevin Klop 17 juni 2015 Woningwet op weg De Wooncoöperatie Kevin Klop 17 juni 2015 Achtergrond Troonrede 2013 Participatiesamenleving Legitimiteit corporatiesector Parlementaire enquête Essay Adri Duivesteijn De koopwoning bereikbaar

Nadere informatie

Waarom geen woningen bouwen. zoals Ecopower stroom verkoopt?

Waarom geen woningen bouwen. zoals Ecopower stroom verkoopt? Waarom geen woningen bouwen zoals Ecopower stroom verkoopt? Betaalbaar en duurzaam wonen Peter Van Cleemput Teammanager Lokaal Woonbeleid IGEMO Intergemeentelijk project Wonen langs Dijle en Nete Aanleiding

Nadere informatie

De toekomstbestendigheid van de vastgoedallocatie in de portefeuille IVBN / VBA / IPD vastgoedcongres, 1 oktober 2013, Nyenrode

De toekomstbestendigheid van de vastgoedallocatie in de portefeuille IVBN / VBA / IPD vastgoedcongres, 1 oktober 2013, Nyenrode De toekomstbestendigheid van de vastgoedallocatie in de portefeuille IVBN / VBA / IPD vastgoedcongres, 1 oktober 2013, Nyenrode Drs. ing. Norbert Bol Drs. Tjeerd Tromp Agenda 2 Introductie onderzoek Norbert

Nadere informatie

Veranderingen in de volkshuisvesting. 10 mei 2011

Veranderingen in de volkshuisvesting. 10 mei 2011 Veranderingen in de volkshuisvesting 10 mei 2011 Opbouw presentatie 1. Veranderingen en gevolgen 2. Betekenis voor PALT 3. Ontwikkelrichtingen De belangrijkste veranderingen 1. Regelgeving Staatssteunregeling

Nadere informatie

Samenwerking Leopold&Kroes BV en Synvest m.b.t. beleggingsrechtlijfrente

Samenwerking Leopold&Kroes BV en Synvest m.b.t. beleggingsrechtlijfrente WELKOM Samenwerking Leopold&Kroes BV en Synvest m.b.t. beleggingsrechtlijfrente Leopold&Kroes BV verzorgt: presentaties aanstellen van financiële bemiddelaars offertes overdrachten van kapitaal vraagbaak

Nadere informatie

Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed

Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed Centraal Bureau voor de Statistiek Divisie Macro-economische Statistieken en Publicaties 3 november 24 Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed Drs. J.L. Gebraad De Stichting Leerstoel

Nadere informatie

Herzieningswet/novelle. 10 december 2014

Herzieningswet/novelle. 10 december 2014 Herzieningswet/novelle 10 december 2014 1 december 2014 Wat gebeurde er na het zomer reces? 4 september: Tweede Kamer commissie: rondetafelgesprek Aedes: publicatie rapport De Gaay Fortman (studie naar

Nadere informatie

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten.

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Risicobeheersing staat aan de basis van elk beleggingsbeleid. Omdat het renterisico het belangrijkste risico voor pensioenfondsen

Nadere informatie

Vereniging van Grondbedrijven Voorjaarscongres Utrecht 21 mei 2014

Vereniging van Grondbedrijven Voorjaarscongres Utrecht 21 mei 2014 Vereniging van Grondbedrijven Voorjaarscongres Utrecht 21 mei 2014 Frank van Blokland (IVBN) 1 IVBN: Vereniging van Institutionele Beleggers in Vastgoed Nederland 1995 ; 30 leden (direct en indirect investeren

Nadere informatie

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN ENERGIEAKKOORD Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN 2 - Wie zijn wij? - Visie Ekwadraat - Beleid - Doelstellingen - Middelen - Financiering Inhoud - Conclusies en aanbevelingen 3 INLEIDING

Nadere informatie

Directe investeringen Investeren buiten traditionele financiële markten

Directe investeringen Investeren buiten traditionele financiële markten Directe investeringen Investeren buiten traditionele financiële markten CLAVIS Vermogensstructurering Directievoering Trustdiensten Vermogensbeheer (Infra)structuur Vermogensplanning Transactiebegeleiding

Nadere informatie

Bijlage overeenkomst

Bijlage overeenkomst Bijlage overeenkomst tussen gemeente Utrecht & de in Utrecht werkzame corporaties & particuliere verhuurorganisaties, werkzaam binnen de gemeente Utrecht 5 juli 2011. Colofon: Gemeente Utrecht Dienst Stadsontwikkeling,

Nadere informatie

Managementvoorkeuren

Managementvoorkeuren Toelichting bij de test Business Fit-ality Lange Dreef 11G 4131 NJ Vianen Tel: +31 (0)347 355 718 E-mail: info@businessfitality.nl www.businessfitality.nl Business Fit-ality Met welk type vraagstuk bent

Nadere informatie

MVGM VASTGOEDTAXATIES VOOR WONINGCORPORATIES

MVGM VASTGOEDTAXATIES VOOR WONINGCORPORATIES MVGM VASTGOEDTAXATIES VOOR WONINGCORPORATIES INTRODUCTIE 2 INTRODUCTIE MVGM VASTGOEDTAXATIES: HELDER INZICHT, BETERE KEUZES Zoekt u helder inzicht in de waarde van uw vastgoed? Wilt u meer grip op uw vastgoed

Nadere informatie

Platform Wonen Assen 3 oktober 2013

Platform Wonen Assen 3 oktober 2013 Platform Wonen Assen 3 oktober 2013 Aanvalsplan wonen Albert Smit wethouder financiën, vastgoed, grondzaken en wonen 1 Aanvalsplan wonen: aanleiding Sinds 2008: Economische recessie Stagnerende woningmarkt

Nadere informatie

Gemeentelijk Vastgoed Meer inzicht in beheer gemeentelijk vastgoed

Gemeentelijk Vastgoed Meer inzicht in beheer gemeentelijk vastgoed Gemeentelijk Vastgoed Meer inzicht in beheer gemeentelijk vastgoed Professioneel beheer creëert maatschappelijke en financiële meerwaarde 2011 Meer inzicht in beheer gemeentelijk vastgoed Beleid en kenmerken

Nadere informatie