Voorwoord. We wensen u veel plezier bij het lezen van deze studie, die de eerste stap vormt op weg naar Zuid-Afrika. Fabienne L Hoost.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Voorwoord. We wensen u veel plezier bij het lezen van deze studie, die de eerste stap vormt op weg naar Zuid-Afrika. Fabienne L Hoost."

Transcriptie

1 Studie verwezenlijkt ter gelegenheid van de gezamenlijke economische zending onder het voorzitterschap van HKH Prinses Astrid van 20 tot 27 oktober 2013 Zuid-Afrika

2

3 3 Voorwoord Zuid-Afrika heeft met zijn Amerikaans aandoende metropolen, zijn koloniale havens en zijn uitgestrekte nationale parken, die steeds meer toeristen trekken, een uitgebreide waaier aan economische troeven. De verklaring van zijn bijnaam Regenboognatie gaat veel verder dan de bevolkingscontext en wijst op zijn diversiteit. Zuid-Afrika heeft natuurlijke rijkdommen in overvloed. Ze vormen de basis van de economie, zoals blijkt uit de moderne landbouwbedrijven en de intensieve mijnactiviteit. Het land beschikt eveneens over een breed dienstengamma, in het bijzonder in de financiële sector. De huidige regering heeft de voortdurende verbetering van de transport-, energie- en communicatie-infrastructuur tot een van haar speerpunten gemaakt. Op die wijze wil ze tegemoetkomen aan de toenemende nood aan modernisering en de voorrangspositie van het land op de internationale handelsscène ten volle benutten. Heel Afrika komt vol energie uit de crisis. Een gemiddeld groeipercentage van 6% en een duidelijke daling van de armoede zijn daar getuigen van. Zuid-Afrika is de eerste economie van het continent en vormt een toegangspoort tot de rest van Afrika. Niemand van ons kan op zijn eentje succesvol zijn, zei Nelson Mandela, een symboolfiguur van het land, die de basis heeft gelegd van een nieuw, democratisch en solidair Zuid-Afrika. Na jaren van isolement en economische sancties heeft het Zuid-Afrika van na de apartheid zich naar buiten gericht. Als enige Afrikaans lid van de G20 en recentste lid van de BRICS-club van grote opkomende landen, neemt het vandaag duidelijk zijn rol op als spreekbuis van het continent. Naast een stabiele politieke en economische situatie hebben deze hoedanigheden ertoe bijgedragen dat het zijn internationale handel een nieuwe wending kon geven. Het is in deze context dat het Agentschap voor Buitenlandse Handel, in samenwerking met zijn gewestelijke partners Flanders Investment and Trade, Brussel Invest & Export en het Agence wallonne à l Exportation et aux Investissements étrangers deze Prinselijke zending organiseert. We zijn ervan overtuigd dat dit voor onze bedrijven de kans bij uitstek zal zijn om blijk te geven van hun knowhow zodat ze al hun troeven op de Zuid-Afrikaanse markt zullen kunnen uitspelen. We wensen u veel plezier bij het lezen van deze studie, die de eerste stap vormt op weg naar Zuid-Afrika. Fabienne L Hoost Marc Bogaerts Adjunct-directeur-generaal Directeur-generaal

4

5 Executive summary Op basis van het criterium van het bruto binnenlands product is Zuid-Afrika de welvarendste natie van het continent. Het vertegenwoordigt 30% van de Subsaharaanse rijkdom. In de zomer van 2012 kreeg de mijnsector het echter zwaar te verduren door bloedige stakingen met looneisen als inzet. Daardoor kwam de economische gezondheid van het land sterk onder druk te staan. Sindsdien kent Zuid-Afrika een eerder bescheiden groei, met een percentage van 2,5% in 2012; deze zou in 2013 gelijke tred houden. De inflatie is onder controle, hoewel ze de laatste maanden in de buurt komt van de bovengrens van de door de centrale bank bepaalde vork van 3%-6%. De Zuid-Afrikaanse rand daalde in waarde en bereikte in juni 2013 zijn laagste peil tegenover de euro sinds 4 jaar. De crisis heeft eveneens geleid tot een hogere overheidsschuld. De werkgelegenheid is op dit ogenblik een van de meest verontrustende economische indicatoren in Zuid-Afrika, met een werkloosheidspercentage van meer dan 25%. De vooruitzichten voor de volgende jaren zijn echter bemoedigend. De regering van president Zuma wil van de werkgelegenheid, in het bijzonder die van de jongeren, een prioriteit maken en heeft zich ertoe verbonden 5 miljoen nieuwe arbeidsplaatsen te creëren tegen Bovendien blijft ze haar expansief economisch beleid voortzetten om de economische activiteit aan te zwengelen. De regering van president Zuma heeft in 2012 een beleid van grote openbare werken aangevat en lanceerde een monumentaal plan voor investeringen in infrastructuur over het hele land (energie, huisvesting, transport, water, telecommunicatie ). Naast de modernisering van de openbare voorzieningen wil het plan de groei en de werkgelegenheid stimuleren. Zuid-Afrika is verantwoordelijk voor 40% van de Afrikaanse energieproductie. De eigen elektriciteitsbehoeften nemen echter toe en de huidige productiecapaciteit kan daar steeds moeilijker aan voldoen. Bovendien behoort Zuid-Afrika door zijn sterke afhankelijkheid van steenkool wereldwijd tot de grote milieuvervuilers. Groene energie kan een oplossing bieden voor deze twee problemen. De regering heeft zich tot doel gesteld groene energie tegen 2030 een aandeel van 9% in de totale energievoorziening te geven. Zonne- en windenergie hebben een duidelijk potentieel maar worden nog onvoldoende benut. Na een eerste deel waarin de macro-economische balans van Zuid-Afrika wordt opgemaakt, zal deze studie een sectorale analyse van de drie voornoemde domeinen maken: diamant, infrastructuur en hernieuwbare energie. Daarna krijgt u een greep uit recente succesverhalen van Belgische ondernemingen in Zuid-Afrika en een lijst van nuttige adressen en contacten. Het einde van de apartheid en de toetreding tot de WTO hebben Zuid-Afrika opengesteld voor de internationale handel. De Zuid-Afrikaanse in- en uitvoer bestaan hoofdzakelijk uit enkele grote posten, respectievelijk machines en olieproducten enerzijds en ertsen en edele metalen anderzijds. Als opkomend land en lid van de G20 en de BRICS-landen maakt het gebruik van zijn bevoorrechte contacten om de handel te stimuleren en zo de economie te doen heropleven. Dankzij het handelsverkeer met de andere BRICS-landen konden reeds overtuigende resultaten worden geboekt. Een van Zuid-Afrika s grootste troeven is zijn ondergrond, die tal van minerale hulpbronnen bevat. Vooral diamant geeft het land een centrale plaats op het internationale toneel. De wereldwijde stijgende vraag voorspelt een gunstige toekomst voor de Zuid-Afrikaanse schatten.

6

7 Inhoud 1 Algemene gegevens 9 2 Economische gegevens Kernindicatoren BBP Inflatie en rentevoeten Wisselkoersen Werkgelegenheid Overheidsschuld Buitenlandse handel Directe buitenlandse investeringen Risicobeoordeling Risicobeoordeling volgens de Nationale Delcrederedienst Andere risico-indicatoren 31 3 Sectorale benadering Diamant Infrastructuur Hernieuwbare energie 41 4 Recente succesverhalen 44 5 Nuttige adressen In België In Zuid-Afrika Nuttige websites 52 6 Bronnen 53

8

9 1 Algemene gegevens

10 10 ZUID-AFRIKA de Republiek Zuid-Afrika wordt geleid door president Jacob Zuma. Het land is sinds 1910 onafhankelijk van zijn kolonisator, het Verenigd Koninkrijk de bestuurlijke hoofdstad is Pretoria, de wetgevende hoofdstad is Kaapstad en de gerechtelijke hoofdstad is Bloemfontein. Johannesburg is de stad met de meeste inwoners en is tegelijk de rijkste stad van het land. Omdat ze ook de zetel van de beurs is, wordt ze beschouwd als de economische hoofdstad. Zuid-Afrika is verdeeld in 9 provincies, die onderverdeeld zijn in grootstedelijke gemeenten en gemeentelijke districten, die zelf bestaan uit lokale gemeenten. Al deze gemeenten (lokale of grootstedelijke) zijn georganiseerd in kiesomschrijvingen die wards worden genoemd. de laatste volkstelling dateert van oktober 2011 en daaruit blijkt dat Zuid-Afrika 51,8 miljoen inwoners telt, dit is een stijging van 15% op tien jaar. Het is het 26e meest bevolkte land ter wereld. Er wordt een lichte vergrijzing van de bevolking vastgesteld, nochtans is de helft van de inwoners jonger dan 25 jaar. De levensverwachting bij de geboorte is 57,7 jaar voor mannen en 61,4 jaar voor vrouwen. de oppervlakte van Zuid-Afrika bedraagt km², dit is ongeveer 43 maal België. Het is het 25 e grootste land ter wereld. Zuid-Afrika grenst in het noorden aan Namibië, Botswana en Zimbabwe en in het noordoosten aan Mozambique en Swaziland. De staat Lesotho is een enclave binnen het Zuid-Afrikaanse grondgebied. Het zuiden van het land wordt begrensd door de Atlantische en de Indische oceaan. Het land telt 11 officiële talen: Engels, Afrikaans, Ndebele, Xhosa, Zoeloe, Noord-Sotho, Zuid-Sotho, Tswana, Swazi, Venda en Tsonga. Engels is de lingua franca: 85% van de bevolking spreekt deze taal of heeft er enige kennis van. Het klimaat is mediterraan in de Kaapstreek, gelegen in het zuiden. In het zuidoosten, in de streek van Durban, is het subtropisch vochtig. Aan de Atlantische kust heerst een woestijnklimaat. Op de noordelijke plateaus is het tropisch. de nationale munt is de Zuid-Afrikaanse rand (ZAR). Op 6 augustus 2013 was 1 ZAR 0,0766 EUR waard en omgekeerd was 1 EUR gelijk aan 13,0572 ZAR. De prijs van een Big Mac, door het weekblad The Economist gebruikt om een beeld te geven van de koopkracht van de verschillende deviezen, bedroeg in juli 2013 gemiddeld 1,82 USD tegenover 4,66 USD in de eurozone, wat betekent dat de koopkracht van een dollar in Zuid-Afrika dus groter is. Zuid-Afrika wordt de regenboognatie genoemd. De bevolking is samengesteld uit zwarten (79,5%), blanken (9%), kleurlingen (9%) en Aziaten (2,5%). de Human Development Index (HDI) van Zuid-Afrika bedroeg in ,629. Daarmee bekleedt het land de 121 e plaats van de 169 bestudeerde landen. 36,6% van de Zuid-Afrikanen is protestants en 7,1% katholiek. De anderen zijn moslim, christen (anders dan katholiek), aanhanger van een andere godsdienst of agnost.

11 1. ALGEMENE GEGEVENS 11

12

13 2 ECONOMISCHE GEGEVENS

14 14 ZUID-AFRIKA 2.1 Kernindicatoren BBP Het bruto binnenlands product is de belangrijkste indicator om de economische gezondheid van een land in te schatten. Nominaal BBP (in miljard courante USD) en groei van het reële BBP (in %) VOORRAADSCHOMMELINGEN NETTOKAPITAALVORMING OVERHEIDSCONSUMPTIE PRIVATE CONSUMPTIE HANDELSBALANS GROEI (RECHTERAS) (vooruitzichten) Bron: EIU (juni 2013) In 2012 bedroeg het bruto binnenlands product tegen marktprijzen 384,6 miljard USD of USD per hoofd van de bevolking. Het totale BBP voor 2013 zou 371,4 miljard USD of USD per capita bedragen. Volgens dat criterium zou Zuid-Afrika het meest ontwikkelde land van het continent zijn. Het vertegenwoordigt 30% van de rijkdom van Subsaharaans Afrika. Deze ratio stijgt zelfs tot 70% als enkel zuidelijk Afrika in rekening wordt genomen.

15 2. ECONOMISCHE GEGEVENS 15 De landen van Subsaharaans Afrika met het hoogste BBP (2012, courante prijzen) Positie Land BBP 2012 (in miljard USD) Aandeel 1 Zuid-Afrika 384,315 30,2% 2 Nigeria 268,708 21,1% 3 Angola 118,719 9,3% 4 Ethiopië 41,906 3,3% 5 Kenia 41,117 3,2% 6 Ghana 38,939 3,1% 7 Tanzania 28,247 2,2% 8 Kameroen 25,005 2,0% 9 Ivoorkust 24,627 1,9% 10 Oeganda 21,002 1,6% Bron: IMF (2013) De Zuid-Afrikaanse groei kende in 2010 en 2011 een sterke opleving na de wereldwijde economische crisis, maar daalde in 2012 tot 2,5%. De economen voorspelden een licht herstel voor 2013, maar recente studies gaan eerder uit van een nieuwe achteruitgang. Als de groeicijfers op jaarbasis worden berekend en aanpast rekening houdend met seizoensgebonden elementen, bedraagt de reële groei van het eerste kwartaal van 2013 slechts 0,9%, terwijl die in het laatste kwartaal van 2012 nog 2,1% bedroeg. De primaire en tertiaire sectoren kenden een groei van respectievelijk 8,1% en 2,4%, terwijl de secundaire sector met 6,2% achteruitging. De vooruitzichten voor de volgende jaren zijn echter bemoedigender. De consumptie door de gezinnen genereert gemiddeld 60% van het Zuid-Afrikaanse BBP. De overheidsuitgaven vertegenwoordigen een vierde en de investeringen (of nettokapitaalvorming van vast kapitaal ) ongeveer 20%. De relatieve bijdrage van de verschillende sectoren aan het totale BBP is stabiel in de tijd, zelfs al wijzen de vooruitzichten erop dat de secundaire sector in de toekomst enkele procenten van de tertiaire sector zal afnemen en in 2017 zal stijgen tot een derde van het BBP. Sectorale samenstelling van het BBP 2012, in % 2,6 % 28,4 % PRIMAIRE SECTOR SECUndaire SECTOR TERTIAIRE SECTOR 69,0 % Bron: EIU (september 2013)

16 16 ZUID-AFRIKA Primaire sector Deze sector groepeert alle activiteiten voor de exploitatie van natuurlijke hulpbronnen, zoals de landbouw, de veeteelt, de visserij en de bosbouw. Volgens de classificatie van de EIU (Economist Intelligence Unit) is de mijnactiviteit niet opgenomen in de primaire sector maar in de secundaire, omdat deze uitputtelijke natuurlijke hulpbronnen bewerkt. De veeteelt draagt bij tot bijna de helft van de primaire sector met in het bijzonder pluimvee, rundsvlees en zuivelproductie. De akkerbouwgewassen van Zuid-Afrika zijn maïs, suikerriet, soja en zonnebloemen. De tuinbouw bestaat onder meer uit fruit dat typisch is voor een gematigd klimaat (druiven, appelen, peren, perziken), groenten, citrusvruchten, aardappelen en wijn. Het rendement van de landbouw is sinds 1975 jaarlijks met 2,3% in waarde toegenomen en heeft in 2012 het equivalent van 13,7 miljard EUR bereikt. Deze groei is te danken aan een betere productiviteit, -daar de exploiteerbare landbouwoppervlakte - stabiel is gebleven. Die wordt geraamd op 100 miljoen hectare, waarvan slechts 13 miljoen hectare akkerland, wegens de moeilijke klimatologische omstandigheden en 1,3 miljoen hectare geïrrigeerde gronden. Secundaire sector Met secundaire sector bedoelen we alle activiteiten die als einddoel hebben een natuurlijke grondstof tot een afgewerkt product te verwerken. Dit omvat dus talrijke vormen van industrie, maar ook sectoren zoals de bouwsector en de mijnen. Landbouwproductie in 2012, in waarde 25 % 46 % 29 % TUINBOUW AKKERBOUWGEWASSEN VEETEELT De industriële sector stelt een kwart van de actieve bevolking tewerk. 75% van de grootste industriële bedrijven van het continent zijn Zuid-Afrikaans. Het land bezit een bodem die bijzonder rijk is aan minerale hulpbronnen. Goud, platina, steenkool, diamant en andere gesteenten, al dan niet edelstenen, maken van het land een topproducent en -exporteur op internationaal niveau wat mijnbouwactiviteiten betreft. Zuid-Afrika is eveneens wereldleider in verschillende gespecialiseerde sectoren zoals die van het rollend spoormaterieel, synthetische brandstoffen en uitrustingen en machines voor de mijnbouw. Tertiaire sector Bron: Departement Landbouw, Bossen en Visserij (2013) De landbouwsector vertegenwoordigt slechts 2,6% van het BBP en stelt slechts 5% van de actieve bevolking tewerk. Hij behoudt echter een strategisch belang omdat hij in de voedselbehoeften van het land kan voorzien. Tot 2011 droeg hij in positieve zin bij tot de handelsbalans, maar die kende in 2012 voor de eerste maal een landbouwtekort, omdat meer basisvoedingsmiddelen zoals tarwe, rijst of kip werden ingevoerd. Het land voert een derde van zijn landbouwproductie uit, hoofdzakelijk maïs, citrusvruchten en wijn. Zuid-Afrika is de 6e grootste wijnbouwer ter wereld. Hoewel de handel met Azië de laatste jaren is toegenomen, blijft de Europese Unie de voornaamste handelspartner voor de Zuid-Afrikaanse landbouw. Hierbij speelt het feit van de tegenovergestelde seizoenen een belangrijke rol. Met de tertiaire sector bedoelen we economische activiteiten uit handel, administratie, transport, financiële en vastgoedactiviteiten, diensten aan ondernemingen en particulieren, onderwijs, gezondheid en sociale actie. De dienstensector floreert. Hij stelt 70% van de actieve bevolking tewerk. Het toerisme blijft toenemen dankzij de impuls die werd gegeven door het Wereldkampioenschap voetbal in de zomer van In 2012 werd het land bezocht door 9,2 miljoen toeristen, een recordaantal. De toename bedraagt 10,2%, dit is meer dan het dubbele van het wereldwijde gemiddelde, dat door de Wereldtoerismeorganisatie op 4% werd bepaald. Zuid-Afrika heeft een gesofisticeerde financiële structuur met de grootste beurs van Afrika, de Johannesburg Stock Exchange (JSE), die wat beurswaarde betreft bij de top 20 beurzen ter wereld hoort.

17 2. ECONOMISCHE GEGEVENS Inflatie en rentevoeten Gelet op de zwakke groeivooruitzichten voeren de regering en de Zuid-Afrikaanse centrale bank (SARB) een expansief monetair beleid om de geldhoeveelheid te doen toenemen en zo de economische activiteit van het land te stimuleren via consumptie, productie en investeringen. Deze praktijk wordt gekenmerkt door inflatoire spanningen gekoppeld aan een daling van de rentevoeten. Inflatie, in % Bron: EIU (juni 2013) De inflatie is gebaseerd op de index van de consumptieprijzen. Die weerspiegelt de evolutie van de prijzen van een standaardmix van goederen en diensten die de, in dit geval Zuid- Afrikaanse, gezinnen voor eigen consumptie kopen. De inflatie wordt berekend door te kijken naar de stijging van die index over een bepaalde periode in vergelijking met de waarde van die index tijdens de basis periode. De index en de evolutie ervan vormen voor de SARB het referentiepunt om haar monetaire beleid uit te stippelen. Haar eerste doelstelling is prijsstabiliteit te bereiken en te bewaren. De Zuid-Afrikaanse overheden hebben in 2000 beslist een strikte strategie te hanteren van inflatiedoelstellingen en bepaalden een vork van 3 tot 6%. Dit initiatief is in een eerste fase efficiënt gebleken. Zoals andere centrale banken die een beleid van inflatiedoelstellingen voeren, is de SARB echter zwaar op de proef gesteld door de hoge vlucht van de wereldprijzen van voedingsproducten en energie. Ondanks verschillende achtereenvolgende stijgingen van de rentevoeten tussen 2006 en 2009, is de inflatie blijven stijgen en overschreed ze tot begin 2010 ruimschoots het plafond van 6%, vooraleer ze meer aanvaardbare waarden aannam. Twee jaar later hebben de prijsverhogingen van in hoofdzaak voeding, niet-alcoholhoudende dranken en vervoer tijdelijk de inflatie boven de vork laten uitstijgen. Vandaag, in 2013, flirt ze opnieuw met de door de SARB vooropgestelde grens. Die tendens is vooral te wijten aan de plotse stijging van de elektriciteitstarieven en de prijsvolatiliteit van olie

18 18 ZUID-AFRIKA en de door Zuid-Afrika geïmporteerde goederen. Op het vlak van de voedingsproducten is de stijging van de internationale graanprijzen te wijten aan de ongunstige weersomstandigheden. De index van de prijzen van de voedingsmiddelen en alcoholvrije dranken is met 6,4% gestegen tussen mei 2012 en mei In diezelfde periode bedroeg de inflatie van de gezinnen en de diensten 3% op jaarbasis. Die van het vervoer bereikte 3,7%. Volgens economen zou de inflatie in 2013 gemiddeld 5,7% bedragen en in ,5%. Rentevoeten Met de rentevoet van een land bedoelt men het leidinggevende tarief, ook wel repo rate of repurchase rate genoemd. Deze basisrente is de rente waartegen de private banken lenen bij de centrale bank. De centrale bank bepaalt het tarief ervan en deze beïnvloedt de rentevoeten die de banken aan hun eigen cliënten aanrekenen, voor bijvoorbeeld hypothecair, zakelijk en consumentenkrediet en de spaarproducten. De SARB heeft haar leidinggevend tarief van 50 basispunten in juli 2012 verlaagd. Het bedraagt nu 5%, wat het laagste niveau is sinds meer dan 40 jaar. Deze nieuwe maatregel van monetaire versoepeling wil het economische herstel ondersteunen door de investeringen te stimuleren via gunstigere rentevoeten. De Zuid- Afrikaanse repo rate zou in 2013 onveranderd moeten blijven. Zuid-Afrikaans leidinggevend rentetarief Jan/04 Jan/06 Jan/08 Jan/10 Jan/12 Bron: / South Africa Reserve Bank (2013)

19 2. ECONOMISCHE GEGEVENS 19

20 20 ZUID-AFRIKA Wisselkoersen De Zuid-Afrikaanse rand (ZAR) is de officiële munt van het land sinds 1961, het jaar dat het land zich terugtrok uit de Commonwealth en de stichting van de Republiek Zuid-Afrika. Hij vervangt de Zuid-Afrikaanse pond. politieke onzekerheid die gepaard ging met het aantreden van Nelson Mandela als eerste zwarte Zuid-Afrikaanse president. De lopende tekorten en een sterke inflatie hebben de waardedaling van de rand bestendigd tot december In een eerste fase, tot in 1982, was de rand, in overeenstemming met de wensen van de Zuid-Afrikaanse overheden, een zeer sterke munt, met een hogere waarde dan de Amerikaanse dollar. Dit beleid bleek toen echter onhoudbaar en sindsdien is de rand in waarde blijven dalen of werd hij gedevalueerd. Deze waardedaling had te maken met de context van de apartheid en de economische sancties die de westerse landen aan Zuid- Afrika oplegden. De situatie verslechterde nog in 1991 door de Vanaf 2002 is de waarde van de rand op de wisselmarkt opnieuw beginnen te stijgen maar de subprimecrisis riep die ontwikkeling een halt toe in Die periode was ongunstig voor exotische deviezen, in het bijzonder voor munten zoals de rand die gevoelig zijn voor de prijzen van grondstoffen en edele metalen. We hebben kunnen zien dat de wisselkoers van de rand structureel zeer nauw verbonden is met die van het goud, waarvan Zuid-Afrika een belangrijke leverancier is. Wisselkoers van de rand (ZAR) met de euro (EUR) 14 13, , , ,5 10 9, M M M M M M M M M M M M M M M M M M M M M M M M M M04 Bron: Eurostat (juni 2013)

21 2. ECONOMISCHE GEGEVENS 21 Terwijl één euro begin 2009 geruild kon worden tegen 13,5 rand, was deze twee jaar later slechts 9 rand waard, een bewijs van de gezondheid van de Zuid-Afrikaanse munt. Sinds 2011 verzwakte de rand door de economische volatiliteit in de eurozone, de belangrijkste handelspartner van Zuid-Afrika. Voor de aankoop van één euro had men in juni rand nodig, een record sinds 4 jaar. Deze aanhoudende neerwaartse tendens is ook te verklaren door interne factoren zoals het stijgende tekort op de balans van de lopende rekening, de trage economische groei, het gebrek aan voldoende jobcreatie (zie sectie Werkgelegenheid) en het onzekere sociale klimaat. Het lijkt verstandig om naast de wisselkoers tegenover de euro ook de reële effectieve wisselkoers van de rand te analyseren. Die is vaak een betere indicator van de economische situatie van het land. Hij houdt rekening met de index van de consumptieprijzen en geeft de nominale wisselkoers een gewicht mee volgens een deviezenkorf die representatief is voor de in- en uitvoer. Daardoor is hij meer een indicator van het concurrentievermogen van het land in kwestie. De evolutie van de reële effectieve wisselkoers weerspiegelt een aanzienlijke waardevermeerdering van de Zuid-Afrikaanse munt tussen 2008 en 2010, daarna een waardevermindering. De vooruitzichten wijzen voor de komende jaren echter op een traag herstel. Reële effectieve rentevoet (1997=100), in % (vooruitzichten) 2014 (vooruitzichten) 2015 (vooruitzichten) 2016 (vooruitzichten) 2017 (vooruitzichten) Bron: EIU (juni 2013) De rand is een referentiemunt voor het Afrikaanse continent. De politieke stabiliteit van het land en de overgang van het apartheidsregime naar een democratie hebben de rand versterkt tegenover de munten van de buurlanden. Door de hyperinflatie die Zimbabwe geruïneerd heeft in de jaren 2000, is de Zimbabwaanse dollar niet meer in omloop. De bevolking gebruikt in de plaats daarvan de Amerikaanse dollar maar ook de Zuid-Afrikaanse rand, een bewijs van de geloofwaardigheid van deze munt. De rand wordt eveneens gebruikt in Lesotho en Swaziland in het kader van de muntunie tussen deze drie landen (Common Monetary Union).

22 22 ZUID-AFRIKA Werkgelegenheid De werkgelegenheid is een van de grootste uitdagingen van de Zuid-Afrikaanse regering. De werkloosheid woedt hevig in de eerste economie van het continent. In maart 2013 bedroeg het officiële percentage 25,2%, na een nieuwe stijging met 0,35% in vergelijking met december Onderverdeling van de bevolking op arbeidsleeftijd in het 1e kwartaal 2013 Hoewel er volgens de laatste cijfers werknemers zijn bijgekomen in de loop van het eerste kwartaal van 2013, is het aantal werklozen helaas tegelijkertijd met personen toegenomen. In absolute cijfers heeft men een populatie geteld van 33,2 miljoen personen op arbeidsleeftijd (15-64 jaar) op een totaal van 52 miljoen Zuid-Afrikanen, die als volgt kan worden onderverdeeld: 45,2 % 41,0 % WERKENDEN WERKLOZEN NIET-ACTIEVEN 13,6 miljoen werkende actieven (werkenden); 4,6 miljoen actieven zonder werk (werklozen); 15 miljoen niet-actieven (waaronder 40,5% studenten, 19,5% huisvaders en -moeders, 15,5% ontmoedigde werkzoekenden en 10,5% zieken of invaliden). 13,8 % Bron: Statistics South Africa (mei 2013) Arbeidsmarkt (in duizenden personen) 4 e kwartaal e kwartaal 2013 Evolutie Bevolking jaar ,3% Arbeidspotentieel actieve bevolking ,6% ,8% 0,8% Werkende actieve bevolking (werkenden): ,0% ,0% 0,3% > Formele sector (buiten landbouw) ,0% ,8% -0,3% > Informele sector (buiten landbouw) ,7% ,6% -0,6% > Landbouwsector 685 2,1% 739 2,2% 7,9% Particulieren ,2% ,3% 2,7% Actieve bevolking zonder werk (werklozen) ,6% ,8% 2,2% Niet-actieven ,4% ,2% -0,2% Werkloosheidspercentage 24,9% 25,2% 0,4% Absorptiepercentage 41,0% 41,0% 0,0% Percentage van deelname aan het arbeidspotentieel 54,6% 54,8% 0,2% Bron: Statistics South Africa (mei 2013) De landbouwsector en de sector van de sociale diensten hebben bijgedragen tot een jobcreatie voor respectievelijk en personen, terwijl in de sectoren van de handel en de bouw en arbeidsplaatsen verloren zijn gegaan. De Zuid-Afrikaanse regering -heeft zich er in het National Development Plan toe verbonden 5 miljoen nieuwe banen te scheppen tegen 2020 en 11 miljoen tegen In april 2013 heeft ze bovendien een overeenkomst gesloten met de sociale partners om de strijd aan te binden met de werkloosheid van jongeren, de leeftijdscategorie die het zwaarst door deze plaag wordt

23 2. ECONOMISCHE GEGEVENS 23 getroffen. De Southern African Clothing & Textile Workers Union (SACTWU) heeft onder andere een ontwikkelingsprogramma van 25 miljoen ZAR opgezet om de tewerkstelling van jongeren te ondersteunen. De werklozen tussen 15 en 34 jaar vertegenwoordigen 70,7 % van de personen zonder werk. De NEET-index (Not in Employment, Education or Training) toont dat 33,5% van de 10,4 miljoen jonge Zuid- Afrikanen van 15 tot 24 jaar geen werk heeft, niet naar school gaat en geen opleiding volgt Overheidsschuld Overheidstekort en -schuld (in % van het BBP) 600 Tekort (linkeras) Schuld (rechteras) (prévisions) Bron: EIU (juni 2013) De begrotingssituatie is een beetje verzwakt tussen 2011 en In die periode steeg het Zuid-Afrikaanse overheidstekort van 3,7% tot 4,6% van het BBP. Volgens de groeihypotheses waarop de begroting gebaseerd is, zou het overheidstekort geleidelijk moeten verdwijnen vanaf Telkens als een overheidstekort wordt gefinancierd met een lening, stijgt de overheidsschuld. Die schuld is dus de som van opeenvolgende financieringsnoden. Meestal neemt ze de vorm aan van een staatslening en het vermogen om die aangegane leningen terug te betalen wordt beoordeeld door de ratingbureaus. De Zuid-Afrikaanse bruto overheidsschuld wint sinds 2008 terrein. Ze bereikte 40% van het BBP in 2012, wat redelijk is in vergelijking met de schuldgraad van de Europese landen. Volgens de vooruitzichten van de Economic Intelligence Unit zou ze vanaf 2014 moeten dalen. Bezorgdheden rijzen over de wijze waarop de Zuid-Afrikaanse staat de onvermijdelijke stijging van de overheidsuitgaven zal financieren die zal voortvloeien uit het omvangrijke ontwikkelingsplan voor infrastructuur. Dat zal miljard ZAR kosten gespreid over de volgende tien jaar (zie afdeling 3.2 Infrastructuren). Wat de inkomsten betreft, is een uitbreiding van de belastinggrondslag niet uit te sluiten. President Zuma heeft de oprichting van een fiscaal comité aangekondigd om de kwestie te bestuderen. De begroting wil niet te veel op de groei wegen. Bijgevolg zullen enkel de accijnzen op tabak, alcohol en brandstoffen worden verhoogd. In 2015 zou een koolstoftaks op CO 2 -uitstoot worden ingevoerd.

24 24 ZUID-AFRIKA 2.2 Buitenlandse handel Een geëngageerd land Na het einde van de apartheid in 1994 en de toetreding van Zuid-Afrika tot de WTO onmiddellijk daarna, op 1 januari 1995, ontwikkelde de vrije handel zich snel. Het land legt zich toe op de verdediging van de belangen van de opkomende en ontwikkelingslanden, in het bijzonder via de G20, waarvan het de enige Afrikaanse vertegenwoordiger is. Het is eveneens lid van de groep van de landen van Afrika, het Caraïbische gebied en de Stille Oceaan (ACS), die de overeenkomsten van Lomé en Cotonou ondertekenden. De BRICS-landen hebben eveneens de ambitie om een nieuwe Ontwikkelingsbank op te richten, die op vijf jaar tijd 4,5 miljard USD ter beschikking moet kunnen stellen voor infrastructuurprojecten en projecten voor duurzame ontwikkeling en die hun eigen belangen dient, maar ook die van andere opkomende en ontwikkelingslanden. De leiders van de vijf BRICS-naties pleiten voor een hervorming van de bestaande politieke en monetaire instellingen. Volgens hen vormen onder meer de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds geen weerspiegeling van de veranderingen die in de wereld aan de gang zijn en gekenmerkt worden door het opkomen van nieuwe grote spelers. De BRICS-kans Het acroniem CIVETS werd in 2009 bedacht door Robert Ward van de Economist Intelligence Unit en duidt een geheel van landen met een gelijkaardig profiel aan: een gediversifieerde en dynamische economie die gepaard gaat met een jonge en toenemende bevolking. Het bestaat uit Colombia, Indonesië, Vietnam, Egypte, Turkije en Zuid-Afrika. Dit laatste land heeft zich eind 2010 echter bij een andere groep gevoegd, die van de grote opkomende economieën, die bij die gelegenheid haar naam veranderde van BRIC in BRICS ( S voor Zuid-Afrika). Sindsdien namen de handelsrelaties met de andere BRICS-landen sterk toe: ze stegen van 11,6% vóór de integratie naar 27%. There is little doubt that there has been a tectonic shift in the drivers of global growth. The emergence of countries such as Brazil, Russia, China and India has changed the epicentre of global economic activity. The BRICS share of global GDP has increased three-fold in the past 15 years, and this share is currently around 20 per cent in market terms, and is expected to rise to 45 per cent by Gill Marcus, gouverneur van de South Africain Reserve Bank (2013) De Zuid-Afrikaanse minister van Handel en Industrie heeft tijdens de 5e BRICS-top in Durban, in maart 2013, bevestigd dat de partnerschappen die door Zuid-Afrika, Brazilië, China, India en Rusland in het leven werden geroepen, aanzienlijk hebben bijgedragen tot de ontwikkeling van de handel op het Afrikaanse continent. De BRICS-landen hebben het voordeel dat ze een hoog bevolkingsaantal hebben, zodat ze beschikken over een grote interne markt voor hun producten. In vergelijking met de bevolking van de andere vier landen is die van Zuid-Afrika relatief klein. Als men echter het continent in zijn geheel neemt, komt men tot een kritische massa die de nieuwe industriële golf in Afrika kan ondersteunen. Die visie legt de nadruk op het belang van de Afrikaanse eenmaking om sterke handelsblokken op het continent te creëren.

Regionale vooruitzichten Sub-Sahara Afrika - bijlage Percentage grondstoffen in goederen export

Regionale vooruitzichten Sub-Sahara Afrika - bijlage Percentage grondstoffen in goederen export Tabel 1: Indicatoren voor economische structuur Aantal inwoners (mln) Grootte van economie (USD mrd) Grootte van economie (% van wereld BBP) Percentage grondstoffen in goederen export Percentage grondstoffen

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Handelsbetrekkingen van België met. angola

Handelsbetrekkingen van België met. angola Handelsbetrekkingen van België met angola handelsbetrekkingen 3 Inhoudstafel 1 Enkele economische indicatoren 6 2 index van de eenheidsprijs van goederen in de import en de export voor België met de wereld

Nadere informatie

HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET SURINAME

HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET SURINAME HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET SURINAME De handelsbetrekkingen van België met Suriname 0 Bron: CIA World Factbook De handelsbetrekkingen van België met Suriname 1 1 Enkele economische indicatoren -

Nadere informatie

HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET DE VERENIGDE STATEN

HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET DE VERENIGDE STATEN HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET DE VERENIGDE STATEN Los Angeles, San Francisco/Silicon Valley HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET DE VERENIGDE STATEN HANDELSBETREKKINGEN 3 Inhoudstafel 1 Enkele economische

Nadere informatie

De handelsbetrekkingen van België met Botswana

De handelsbetrekkingen van België met Botswana De handelsbetrekkingen van België met Botswana Algemeen: 2009 BBP (2010 - schatting) 12,5 miljard USD Groeipercentage van het BBP (schatting) -5,4% Inflatie 8,1% Uitvoer van goederen (FOB- schatting) Invoer

Nadere informatie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten Perscommuniqué Brussel, 15 september 2000 Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de

Nadere informatie

Handelsbetrekkingen van België met Thailand THAILAND

Handelsbetrekkingen van België met Thailand THAILAND Handelsbetrekkingen van België met Thailand THAILAND Bilaterale handelsbetrekkingen 3 Inhoudstafel 1 Enkele economische indicatoren - 2011 6 2 Index van de eenheidsprijs van goederen in de import en de

Nadere informatie

HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET NIEUW-ZEELAND

HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET NIEUW-ZEELAND HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET NIEUW-ZEELAND De handelsbetrekkingen van België met Nieuw-Zeeland 0 Inhoudstafel 1. Enkele economische indicatoren - 2011... 3 2. Index van de eenheidsprijs van goederen

Nadere informatie

De handelsbetrekkingen van België met Bolivia

De handelsbetrekkingen van België met Bolivia De handelsbetrekkingen van België met Bolivia Algemeen: 2010 (schattingen) BBP 19,4 miljard USD Groeipercentage van het BBP 4,2% Inflatie 7,2% Uitvoer van goederen (FOB) Invoer van goederen (FOB) Handelsbalans

Nadere informatie

Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen

Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen Oktober - december 2014 n 20 T/1 5 jaar www.notaris.be VASTGOEDACTIVITEIT IN BELGIË 99,2 99,8 101 102,1 102,6 106,4 106,8 101,7 102,8 94,1 94,9 98,9

Nadere informatie

De handelsbetrekkingen van België met Moldavië

De handelsbetrekkingen van België met Moldavië De handelsbetrekkingen van België met Moldavië Algemeen: 2009 BBP (schatting) 5,4 miljard USD Groeipercentage van het BBP -6,5% Inflatie -0,1% Uitvoer van goederen (FOB) Invoer van goederen (FOB) Handelsbalans

Nadere informatie

Eindexamen economie havo II

Eindexamen economie havo II Opgave 1 Buitenland en overheid in de kringloop In de economische wetenschap wordt gebruikgemaakt van modellen. Een kringloopschema is een model waarmee een vereenvoudigd beeld van de economie van een

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

De buitenlandse handel van België - 2009 -

De buitenlandse handel van België - 2009 - De buitenlandse handel van België - 2009 - De buitenlandse handel van België in 2009 (Bron: NBB communautair concept*) Analyse van de cijfers van 2009 Zoals lang gevreesd, werden in 2009 de gevolgen van

Nadere informatie

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur economie tevens oud programma economie 1,2 Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET MONGOLIË

HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET MONGOLIË HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET MONGOLIË De handelsbetrekkingen van België met Mongolië 0 Inhoudstafel 1. Enkele economische indicatoren... 3 2. Index van de eenheidsprijs van goederen in de import

Nadere informatie

Inclusive Growth and Development Report 2017 van het World Economic Forum: Bevindingen voor Nederland

Inclusive Growth and Development Report 2017 van het World Economic Forum: Bevindingen voor Nederland Inclusive Growth and Development Report 2017 van het World Economic Forum: Bevindingen voor Nederland Nederland scoort relatief hoog op economische groei en het aanpakken van ongelijkheid, maar de ongelijkheid

Nadere informatie

CRB CCR SR/LVN Conclusies van de sociale gesprekspartners op basis van de documentatienota Macro economische context

CRB CCR SR/LVN Conclusies van de sociale gesprekspartners op basis van de documentatienota Macro economische context CRB 2016-0510 SR/LVN 03.02.2016 Conclusies van de sociale gesprekspartners op basis van de documentatienota Macro economische context 2 CRB 2016-0510 Overzicht groei sinds 1996 Onder invloed van de conjuncturele

Nadere informatie

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

Bilaterale handel Vlaanderen - Colombia

Bilaterale handel Vlaanderen - Colombia Bilaterale handel Vlaanderen - Colombia Handelsbalans Vlaanderen - Colombia Onze handel met Colombia is steevast in een handelstekort geëindigd. Dat tekort was op zijn hoogst in 2008: zowat een half miljard

Nadere informatie

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek Wat is aardrijkskunde op zoek naar een verklaring voor de ruimtelijke verschijnselen aan het aardoppervlak. Beschrijvende vragen: bodem

Nadere informatie

Brussels Observatorium voor de Werkgelegenheid

Brussels Observatorium voor de Werkgelegenheid Brussels Observatorium voor de Werkgelegenheid Juli 2013 De evolutie van de werkende beroepsbevolking te Brussel van demografische invloeden tot structurele veranderingen van de tewerkstelling Het afgelopen

Nadere informatie

Lesbrief Europa 2 e druk

Lesbrief Europa 2 e druk Hoofdstuk 1. 1.13 1.14 1.15 1.16 A A B D Waar produceren? 1.17 a. Door loonmatiging dalen de productiekosten en kunnen de prijzen dalen. Dan verbetert de internationale concurrentiepositie en zal de export

Nadere informatie

De buitenlandse handel van België. - 2 de semester

De buitenlandse handel van België. - 2 de semester De buitenlandse handel van België - 2 de semester 2008-1 De buitenlandse handel van België tijdens het eerste semester van 2008 (Bron: NBB communautair concept) Analyse van de cijfers m.b.t. het eerste

Nadere informatie

HOOFDSTUK 14: OEFENINGEN

HOOFDSTUK 14: OEFENINGEN 1 HOOFDSTUK 14: OEFENINGEN 1. Antwoord met juist of fout op elk van de onderstaande beweringen. Geef telkens een korte a) Indien een Amerikaans toerist op de Grote Markt van Brussel een Deens bier drinkt,

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 5 december 2014

PERSBERICHT Brussel, 5 december 2014 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 5 december 2014 Geharmoniseerde consumptieprijsindex

Nadere informatie

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 1. Samenvatting en conclusies De Nederlandse uitvoerwaarde is in 2013 met 1,0% gestegen t.o.v. dezelfde periode in 2012 tot 433,8 miljard euro. De bescheiden

Nadere informatie

Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind

Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind Europese Commissie - Persbericht Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind Brussel, 05 mei 2015 De economie in de Europese Unie profiteert dit jaar van een

Nadere informatie

De buitenlandse handel van. België

De buitenlandse handel van. België De buitenlandse handel van België Januari - maart 2011 Belgium foreign trade 2011 1 De buitenlandse handel van België na het eerste trimester van 2011 (Bron: NBB communautair concept*) Analyse van de

Nadere informatie

De macro-economische vooruitzichten voor de wereldeconomie: evenwichtige groei in Europa, terugval in de Verenigde Staten en Japan

De macro-economische vooruitzichten voor de wereldeconomie: evenwichtige groei in Europa, terugval in de Verenigde Staten en Japan Economie en onderneming De macro-economische vooruitzichten 2006-2012 voor de wereldeconomie: evenwichtige groei in Europa, terugval in de Verenigde Staten en Japan Meyermans, E. & Van Brusselen, P. (2006).

Nadere informatie

Handelsbetrekkingen van België met de Volksrepubliek China

Handelsbetrekkingen van België met de Volksrepubliek China Handelsbetrekkingen van België met de Volksrepubliek China HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIE MET DE VOLKSREPUBLIEK CHINA 1 1. Enkele economische indicatoren - 2010 Algemeen (schattingen) : BBP tegen marktprijzen

Nadere informatie

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011 Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 3 oktober Grote Recessie was geen Grote Depressie Wereldhandel Aandelenmarkt 9 8 7 8 VS - S&P-5 vergelijking met crash 99 Wereld industriële

Nadere informatie

MEYS Emerging Markets Research MEYSFocus

MEYS Emerging Markets Research MEYSFocus MEYSFocus juli 1 MEYSFocus Juli 1 Geachte relatie, In deze MEYSFocus staan we uitgebreid stil bij de gevolgen van het WK voetbal voor de Zuid- Afrikaanse economie, kijken we naar Brazilië als de opkomende

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013

PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013 PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013 Werkgelegenheid stabiel, werkloosheid opnieuw in stijgende lijn Arbeidsmarktcijfers derde kwartaal 2013 Na het licht herstel van de arbeidsmarkt in het tweede kwartaal

Nadere informatie

EVOLUTIE VAN DE MARKT

EVOLUTIE VAN DE MARKT Notarisbarometer VASTGOED www.notaris.be 2016 Barometer 31 VASTGOEDACTIVITEIT IN 106,4 106,8 101,7 103,4 105,9 102,8 98,9 101,4 99,2 105,0 105,3 104,7 115,4 112,1 111,8 118,0 116,1 127,0 124,7 127,9 115,8

Nadere informatie

HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET JAPAN

HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET JAPAN HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET JAPAN Bron: CIA World Factbook 1 Enkele economische indicatoren 2010 Algemeen: BBP 5.460,6 miljard USD Groeipercentage van het BBP 4,0% Inflatie -0.7% Uitvoer van goederen

Nadere informatie

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research Toerisme in perspectief NBTC Holland Marketing Afdeling Research Inleiding In dit rapport wordt op hoofdlijnen een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in het (internationaal) toerisme en de factoren

Nadere informatie

De regionale impact van de economische crisis

De regionale impact van de economische crisis De regionale impact van de economische crisis Damiaan Persyn Vives Beleidspaper 11 Juli 2009 VIVES Naamsestraat 61 bus 3510 3000 Leuven - Belgium Tel: +32 16 32 42 22 www.econ.kuleuven.be/vives De regionale

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2012

De agrarische handel van Nederland in 2012 De agrarische handel van Nederland in 2012 1. Opvallende ontwikkelingen Totale wereldhandel in agrarische producten groeit voor tweede opeenvolgende jaar met ruim 10% Nederlandse agrarische export groeit

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 14 januari 2015

PERSBERICHT Brussel, 14 januari 2015 PERSBERICHT Brussel, 14 januari 2015 Geharmoniseerde consumptieprijsindex - december 2014 o De Belgische inflatie volgens de Europees geharmoniseerde consumptieprijsindex daalt in december naar -0,4%,

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 16 januari 2017

PERSBERICHT Brussel, 16 januari 2017 PERSBERICHT Brussel, 16 januari 2017 Geharmoniseerde consumptieprijsindex - december 2016 o De Belgische inflatie volgens de Europees geharmoniseerde consumptieprijsindex bedraagt in december 2,2% ten

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 7 november 2014

PERSBERICHT Brussel, 7 november 2014 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 7 november 2014 Geharmoniseerde consumptieprijsindex

Nadere informatie

Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen Oktober - december 2013

Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen Oktober - december 2013 Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen Oktober - december 2013 n 19 T/4 www.notaris.be VASTGOEDACTIVITEIT IN BELGIË 87,7 101,6 100 99,8 101 102,1 102,6 106,4 106,8 101,7 99,2 99,2 102,8

Nadere informatie

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Verschillende factoren bepalen het aantal arbeidsongevallen. Sommige van die factoren zijn meetbaar. Denken we daarbij

Nadere informatie

Kunstlaan 47-49, 1000 BRUSSEL Eric AERDEN Vooruitgangsstraat 56, 1210 BRUSSEL T GSM Persbericht

Kunstlaan 47-49, 1000 BRUSSEL Eric AERDEN Vooruitgangsstraat 56, 1210 BRUSSEL T GSM Persbericht Cel Externe Communicatie Kunstlaan 47-49, 1000 BRUSSEL Eric AERDEN Vooruitgangsstraat 56, 1210 BRUSSEL T. 02-2773408 GSM 0473-916424 Persbericht Datum: 26 november 2007 Betreft: Bijna 200 indicatoren geven

Nadere informatie

= de ruilverhouding tussen 2 munten De wisselkoers is de prijs van een buitenlandse valuta uitgedrukt in de valuta van het eigen land.

= de ruilverhouding tussen 2 munten De wisselkoers is de prijs van een buitenlandse valuta uitgedrukt in de valuta van het eigen land. 1 De wisselmarkt 1.1 Begrip Wisselkoers = de ruilverhouding tussen 2 munten De wisselkoers is de prijs van een buitenlandse valuta uitgedrukt in de valuta van het eigen land. bv: prijs van 1 USD = 0,7

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015

PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 01/2015 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015 Geharmoniseerde consumptieprijsindex

Nadere informatie

Landenrapport Atradius. Australië januari 2016

Landenrapport Atradius. Australië januari 2016 Landenrapport Atradius Australië januari 16 Australië Belangrijkste importlanden (1, % van totaal) Belangrijkste exportmarkten (1, % van totaal) China:,6 % China:,9 % Verenigde Staten: 1,6 % Japan: 17,9

Nadere informatie

HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET PARAGUAY

HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET PARAGUAY HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET PARAGUAY De handelsbetrekkingen van België met Paraguay 0 Inhoudstafel 1. Enkele economische indicatoren... 3 2. Index van de eenheidsprijs van goederen in de import

Nadere informatie

notarisbarometer 2012 : meer vastgoedtransacties in België Vastgoedactiviteit in België www.notaris.be 106,4 106,8 101,6 99,2 100 99,2 99,8

notarisbarometer 2012 : meer vastgoedtransacties in België Vastgoedactiviteit in België www.notaris.be 106,4 106,8 101,6 99,2 100 99,2 99,8 notarisbarometer Vastgoed, vennootschappen, familie www.notaris.be A B C D E n 15 Oktober - december Trimester 4 - Vastgoedactiviteit in België Prijsevolutie Registratierechten Vennootschappen De familie

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 15 maart 2016

PERSBERICHT Brussel, 15 maart 2016 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 01/2015 05/2015 09/2015 01/2016 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 15 maart 2016 Geharmoniseerde

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 13 oktober 2016

PERSBERICHT Brussel, 13 oktober 2016 PERSBERICHT Brussel, 13 oktober 2016 Geharmoniseerde consumptieprijsindex - september 2016 o De Belgische inflatie volgens de Europees geharmoniseerde consumptieprijsindex bedraagt in september 1,8% ten

Nadere informatie

27 april 2010 Emerging Markets Monthly Report

27 april 2010 Emerging Markets Monthly Report 27 april 2010 Emerging Markets Monthly Report Door Wim-Hein Pals, Head Robeco Emerging Markets Equities Vanwege hogere economische groei en sterkere financiële balansen, zijn de opkomende markten aantrekkelijker

Nadere informatie

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 2014/6 Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 Dirk Hoorelbeke D/2014/3241/218 Samenvatting Dit artikel geeft een bondig overzicht van enkele resultaten uit de nieuwe Regionale economische vooruitzichten

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Financieel Forum Gent - 26 februari 2015 Jan Smets A. De stand van zaken 1. De (lange)

Nadere informatie

Overheid en economie

Overheid en economie Overheid en economie Overheid en economie Het aandeel van de overheid in de economie, de overheid als actor en de overheid op regionaal niveau, een verkenning Inleiding Het begrip economische groei komt

Nadere informatie

2009: een bijzonder somber jaar

2009: een bijzonder somber jaar 2009: een bijzonder somber jaar België: 8 ste exporteur en 10 e importeur van goederen (Bron: Wereldhandelsorganisatie - WTO) 1. Evolutie van de wereldhandel in 2009 en perspectieven voor 2010 In 2009

Nadere informatie

De buitenlandse handel van België

De buitenlandse handel van België De buitenlandse handel van België 6 maanden 2011 1 De buitenlandse handel van België na het eerste semester van 2011 (Bron: NBB communautair concept*) Analyse van de cijfers van de eerste 6 maanden van

Nadere informatie

De Wereldeconomie van Morgen: Op Zoek naar Groei

De Wereldeconomie van Morgen: Op Zoek naar Groei De Wereldeconomie van Morgen: Op Zoek naar Groei Jan Van Hove Chief Economist, KBC Group NV Bolero Tips & Trends 2016 10 september 2016 Globalization presumes sustained economic growth. Otherwise, the

Nadere informatie

Vooruitzichten Belgische economie Herstel zet zich gematigd voort maar blijft fragiel

Vooruitzichten Belgische economie Herstel zet zich gematigd voort maar blijft fragiel Vooruitzichten Belgische economie Herstel zet zich gematigd voort maar blijft fragiel Johan Van Gompel 9 mei 216 Economische groei Herstel Belgische economisch activiteit in lijn met die in Duitsland Reëel

Nadere informatie

Januari 2013. Krediet en overmatige schuldenlast: wat leren wij uit de cijfers 2012 van de Centrale voor Kredieten aan Particulieren?

Januari 2013. Krediet en overmatige schuldenlast: wat leren wij uit de cijfers 2012 van de Centrale voor Kredieten aan Particulieren? Januari 2013 Krediet en overmatige schuldenlast: wat leren wij uit de cijfers 2012 van de Centrale voor Kredieten aan Particulieren? Analyse uitgevoerd voor het Observatorium Krediet en Schuldenlast Duvivier

Nadere informatie

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Internationale Economie Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Wim Boonstra, 27 november 2014 Basisscenario: Magere groei wereldeconomie, neerwaartse risico s De wereldeconomie

Nadere informatie

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Financieel Forum West-Vlaanderen Kortrijk - 24 februari 2015 Jan Smets A. De stand van

Nadere informatie

- De herexamenvragen mag u houden! -

- De herexamenvragen mag u houden! - Datum : donderdag 30 juni 2011 Opleiding : CCM16 Herexamen : Module 3 IB&CM Tijd : 3 klokuren Herexamen: Dit herexamen bestaat uit 5 opgaven, verdeeld over 8 pagina s. Controleer dit! De vragen van dit

Nadere informatie

Conjunctuurbeoordeling van de bouwsector

Conjunctuurbeoordeling van de bouwsector 10/09 12/09 02/10 04/10 06/10 08/10 10/10 12/10 02/11 04/11 06/11 08/11 10/11 12/11 02/12 04/12 06/12 08/12 10/12 12/12 02/13 04/13 06/13 08/13 10/13 12/13 02/14 04/14 06/14 08/14 10/14 Persconferentie

Nadere informatie

Matige groei, grote bezorgdheid

Matige groei, grote bezorgdheid Matige groei, grote bezorgdheid Conjunctuurenquête Expeditiesector 2e kwartaal 2016 Matige groei, grote bezorgdheid Conjunctuurenquête Expeditiesector 2e kwartaal 2016 De 3-maandelijkse conjunctuurenquête

Nadere informatie

Instituut voor de nationale rekeningen

Instituut voor de nationale rekeningen Instituut voor de nationale rekeningen 2015-02-17 Links: Publicatie BelgoStat Online Algemene informatie Broos herstel in 2013 na krimp in 2012 in Brussel en Wallonië; verdere groeivertraging in 2013 in

Nadere informatie

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak?

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? Komt er QE in de eurozone? Sinds enige maanden wordt er op de financiële markten gezinspeeld op het opkopen van staatsobligaties door de Europese

Nadere informatie

Eigen trafiek Brussel % % Transit % % Totaal % %

Eigen trafiek Brussel % % Transit % % Totaal % % PERSBERICHT 24 februari 2012 TRAFIEKEN IN DE BRUSSELSE HAVEN GEVEN IN 2011 EEN DUIDELIJKE GROEI AAN EN HALEN WEER HET PEIL VAN VÓÓR DE CRISIS. De watergebonden overslag in de Brusselse haven heeft voor

Nadere informatie

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk oktober 2015

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk oktober 2015 Care IS klantbijeenkomst Hotel Van der Valk oktober 2015 Welkom Wij heten u van harte welkom in Van der Valk Hotel 2 Programma 19.00 uur Ontvangst 19.30 uur Opening 19.40 uur Chinese groeivertraging 20.00

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 11 december 2015

PERSBERICHT Brussel, 11 december 2015 PERSBERICHT Brussel, 11 december 2015 Geharmoniseerde consumptieprijsindex - november 2015 De Belgische inflatie volgens de Europees geharmoniseerde consumptieprijsindex stijgt in november naar 1,4%, ten

Nadere informatie

Barometer kinesitherapie 2013

Barometer kinesitherapie 2013 Barometer kinesitherapie 2013 Ingevolge de nomenclatuurhervorming van 2002, lag het uitgavenniveau voor kinesitherapie in 2003 op het laagste niveau sinds 1991. Vanaf 2004 beginnen de uitgaven opnieuw

Nadere informatie

pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD

pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD De macro-vraaglijn of geaggregeerde vraaglijn geeft het verband weer tussen het algemeen prijspeil en de gevraagde hoeveelheid binnenlands product. De macro-vraaglijn

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 14 december 2016

PERSBERICHT Brussel, 14 december 2016 PERSBERICHT Brussel, 14 december 2016 Een al bij al zeer moeilijk jaar voor landbouwers De heeft samen met de gewestelijke overheden en deskundigen ter zake de voorlopige schattingen van de Belgische landbouweconomische

Nadere informatie

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk Hoofdstuk 1. Inkomen verdienen 1.22 1.23 1.24 1.25 1.26 1.27 1.28 1.29 1.30 1.31 1.32 1.33 1.34 D A C C A D B A D D B C D 1.35 a. 1.000.000 425.000 350.000 40.000 10.000 30.000 = 145.000. b. 1.000.000

Nadere informatie

DE BUITENLANDSE HANDEL VAN BELGIË NA DE EERSTE 9 MAANDEN VAN 2011

DE BUITENLANDSE HANDEL VAN BELGIË NA DE EERSTE 9 MAANDEN VAN 2011 DE BUITENLANDSE HANDEL VAN BELGIË NA DE EERSTE 9 MAANDEN VAN 2011 De buitenlandse handel van België na de eerste 9 maanden van 2011 (Bron: NBB communautair concept*) Analyse van de cijfers van de eerste

Nadere informatie

Boordtabel van het Concurrentievermogen van de Belgische economie. 25 november 2015

Boordtabel van het Concurrentievermogen van de Belgische economie. 25 november 2015 Boordtabel van het Concurrentievermogen van de Belgische economie 25 november 2015 1 Sprekers M. Kris Peeters Vice-Eerste Minister en federaal Minister van Werk, Economie en Consumenten, belast met Buitenlandse

Nadere informatie

Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen.

Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen. Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen. Goud is al duizenden jaren simpelweg een betaalmiddel: geld. U hoort de term steeds vaker opduiken in de media.

Nadere informatie

Hypothecair krediet: duurzame groei

Hypothecair krediet: duurzame groei Beroepsvereniging van het Krediet Persbericht Hypothecair krediet: duurzame groei Brussel, 6 mei 2011 In het eerste trimester van 2011 werden 24% meer hypothecaire kredieten verstrekt dan in het eerste

Nadere informatie

Flashraming CBS: export zorgt voor economische groei

Flashraming CBS: export zorgt voor economische groei Persbericht PB14-050 14 augustus 2014 09.30 uur Flashraming CBS: export zorgt voor economische groei - Economie groeit volgens de flashraming met 0,5 procent ten opzichte van eerste kwartaal 2014 - Volgens

Nadere informatie

Hoe heeft de sociale zekerheid de crisis doorstaan?

Hoe heeft de sociale zekerheid de crisis doorstaan? Hoe heeft de sociale zekerheid de crisis doorstaan? Hoe heeft de sociale zekerheid de economische crisis van 2009 en 2012 doorstaan? Die twee jaar bedraagt de economische groei respectievelijk -2,8% en

Nadere informatie

Economie. 1 Kempense economie presteert in de Vlaamse middenmoot Kempen Provincie Antwerpen Vlaams Gewest

Economie. 1 Kempense economie presteert in de Vlaamse middenmoot Kempen Provincie Antwerpen Vlaams Gewest Streekpact 2013-2018 Cijferanalyse Publicatiedatum: 30 september 2013 Contactpersoon: Severine Appelmans Economie Samenvatting 14,75 miljard euro aan waardecreatie (BBP) BBP per inwoner net boven Vlaamse

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2013

De agrarische handel van Nederland in 2013 De agrarische handel van Nederland in 2013 1. Opvallende ontwikkelingen Totale handelsoverschot groeit met 4,5 miljard; aandeel agrarische producten 2 miljard Nederlandse agrarische export neemt in 2013

Nadere informatie

De overheid geeft (te)veel uit? Weet u hoeveel

De overheid geeft (te)veel uit? Weet u hoeveel Page 1 of 6 Gepubliceerd op DeWereldMorgen.be (http://www.dewereldmorgen.be) De overheid geeft (te)veel uit? Weet u hoeveel en aan wat? door Phi-Rana di, 2013-11-12 15:45 Phi-Rana Er wordt vaak gezegd

Nadere informatie

Marktontwikkelingen varkenssector

Marktontwikkelingen varkenssector Marktontwikkelingen varkenssector 1. Inleiding In de deze nota wordt ingegaan op de marktontwikkelingen in de varkenssector in Nederland en de Europese Unie. Waar mogelijk wordt vooruitgeblikt op de te

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit naar verwachting met 1¾% in 1 en met 1½% in 11. De toename van het bbp komt bijna volledig voor

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 havo 2000-I

Eindexamen economie 1 havo 2000-I Opgave 1 Meer mensen aan de slag Het terugdringen van de werkloosheid is in veel landen een belangrijke doelstelling van de overheid. Om dat doel te bereiken, streeft de overheid meestal naar groei van

Nadere informatie

TUSSENTIJDSE MANAGEMENTVERKLARING VOOR DE PERIODE

TUSSENTIJDSE MANAGEMENTVERKLARING VOOR DE PERIODE VOOR DE PERIODE EINDIGEND OP 30 SEPTEMBER 2011 Gezien de verkoop van Avis Europe, die op 3 oktober 2011 van kracht werd, heeft deze mededeling enkel betrekking op de voortgezette activiteiten. SAMENVATTING

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 12 november 2015

PERSBERICHT Brussel, 12 november 2015 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 01/2015 05/2015 09/2015 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 12 november 2015 Geharmoniseerde

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Onderdeel Economische groei Inflatie Producentenvertrouwen Consumptie Omzet detailhandel Consumentenvertrouwen Hypotheken Hypotheek- en kapitaalmarktrente

Nadere informatie

ALGEMENE ECONOMIE /03

ALGEMENE ECONOMIE /03 HBO Algemene economie Raymond Reinhardt 3R Business Development raymond.reinhardt@3r-bdc.com 3R 1 M Productiefactoren: alle middelen die gebruikt worden bij het produceren: NOKIA: natuur, ondernemen, kapitaal,

Nadere informatie

Handelsbetrekkingen van België met. india

Handelsbetrekkingen van België met. india Handelsbetrekkingen van België met india HANDELSBETREKKINGEN 3 Inhoudstafel 1 Enkele economische indicatoren 6 2 index van de eenheidsprijs van goederen in de import en de export voor België met de wereld

Nadere informatie

Internationale handel in goederen van Nederland 2012

Internationale handel in goederen van Nederland 2012 Webartikel 2013 Internationale handel in goederen van Nederland 2012 Wiel Packbier 11-11-2013 gepubliceerd op cbs.nl Samenvatting De internationale handel in goederen is in 2012 wederom minder hard gegroeid.

Nadere informatie

Uitdagingen voor het Europees monetair beleid en het Belgisch economisch beleid na de crisis

Uitdagingen voor het Europees monetair beleid en het Belgisch economisch beleid na de crisis Uitdagingen voor het Europees monetair beleid en het Belgisch economisch beleid na de crisis Jan Smets 29ste Vlaams Wetenschappelijk Economisch Congres, Gent, 19 november 2010 DS.10.09.340 Het Europees

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

Persconferentie «Ecobouw stimuleren» 8 februari 2007 Toespraak van Evelyne Huytebroeck

Persconferentie «Ecobouw stimuleren» 8 februari 2007 Toespraak van Evelyne Huytebroeck Persconferentie «Ecobouw stimuleren» 8 februari 2007 Toespraak van Evelyne Huytebroeck De potentiële verbetering van de energie- en milieuprestaties van gebouwen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is

Nadere informatie