Leidraad voor sociale criteria in overheidsopdrachten. Lokale overheden verankeren MVO

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Leidraad voor sociale criteria in overheidsopdrachten. Lokale overheden verankeren MVO"

Transcriptie

1 Leidraad voor sociale criteria in overheidsopdrachten Lokale overheden verankeren MVO

2 Leidraad voor sociale criteria in overheidsopdrachten Lokale overheden verankeren MVO Ans Rossy & Bert Baeyens

3 Colofon Inhoud Deze leidraad werd gerealiseerd in het kader van het ESF-project Lokale besturen verankeren MVO van de Vlaamse Vereniging van Steden en Gemeenten VVSG met steun van Vlaams minister voor mobiliteit, sociale economie en gelijke kansen, Kathleen Van Brempt en onder begeleiding van Sustenuto, het onafhankelijk strategisch advies- en studiebureau voor duurzame ontwikkeling, MVO en multi-partijsamenwerking. Auteurs: Ans Rossy (Sustenuto) en Bert Baeyens Projectpartners: Katrien Baeten (OCMW Aalst), Kenneth Bosman (Stad Aalst), Caroline Celis (Stad Beringen), Michel De Gols (Stad Aalst), Anneleen Eyckmans (OCMW Beringen), Isolde Geerinck (Stad Aalst), Eddy Hectors (Stad Antwerpen), Piet Lareu (OCMW en Stad Kortrijk), Brecht Lootens (Stad Antwerpen), Mieke Pieters (Stad Gent), Pol Verbeke (OCMW Gent) en Bert Verbrugghe (Stad Genk). Eindredactie: Ans Rossy (Sustenuto) en Pieter Van Sande (VVSG) Brussel, 2008 ISBN: D/2008/8132/46 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Uitgeverij Politeia nv Ravensteingalerij 28, 1000 Brussel tel.: (02) fax: (02) Omslagontwerp en boekverzorging: Cedric Verhelst, Fotografie: Stefan Dewickere Druk: Schaubroeck, Nazareth Papier: Furioso 115 gr (ISO 9706, SN en ISO gecertificeerd) Voorwoord... Inleiding De context van duurzame overheidsopdrachten Duurzame ontwikkeling Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) Duurzame overheidsopdrachten Definitie van duurzame overheidsopdrachten De voordelen van duurzame overheidsopdrachten Verder kijken dan de investeringskosten Duurzaam aankopen is ook slim aankopen Voordelen voor overheden en bedrijven Sociale criteria toepassen Het levert meer-waarden op Hoe dit past bij mijn rollen als lokale overheid Klant- of consumentrol Katalysatorrol Voorbeeldfunctie Een belangrijke taak voor mandatarissen en ambtenaren Stafmedewerker VVSG: Pieter Van Sande 4. Het proces in gang zetten Afsluiting teksten: 7 maart Belangrijke randvoorwaarden Het bestuur kan succesvol prioriteiten (af)wegen Manieren om eraan te beginnen Experiment... 64

4 4.4.2 Projectmatige aanpak Een geïntegreerde aanpak voor de hele stad Draagvlak en procesdynamiek ontwikkelen Duurzaam aankopen is mensenwerk Doe het samen met belanghebbenden Neem actie en laat het zien Het juridische kader Beginselen van het Verdrag van Rome Europese verordeningen en richtlijnen Belgische wetgeving Belangrijke definities Toegang tot de markt: bijzondere voorkeurregeling De stappen van het aanbestedingsproces Het strategisch inbedden van de opdracht Wat zijn de doelstellingen van het lokale beleid? Moeten we wel aankopen? Wat hebben we nodig? Bekijken we de kosten en baten over de hele levenscyclus? Hoe communiceren met de markt? Kent iedereen de spelregels? Kennen we de noden en wensen voor de opdracht? Welk sociale aspecten zijn relevant voor de overheidsopdracht? Doen we marktonderzoek naar de beschikbaarheid van duurzame producten en diensten? Hoe krijgen we bestuur, leidinggevende en collega s mee? Het tactisch voorbereiden van de opdracht Voorwerp van de opdracht Specificaties Algemene of gewone uitvoeringsvoorwaarden Keuze van de gunningsprocedure Keuze van de gunningswijze Bijzondere uitvoeringsvoorwaarden Selectiecriteria Toegang tot de markt Internationale standaarden en keurmerken (labels) Het aanbesteden van de opdracht De bekendmaking Fases bij het onderzoek van de offertes Het uitvoeren van de opdracht: opvolging en evaluatie Meer informatie Bijlage 1 Stakeholder- en impactmapping Stakeholdermapping Impactmapping Bijlage 2 Fiches van de projectpartners Stad en OCMW Aalst pilootproject: ESF MVO Stad Antwerpen pilootproject: overheidsopdracht Stad Antwerpen pilootproject: De stad als bewuste klant OCMW Beringen pilootproject: overheidsopdracht Stad Beringen pilootproject: overheidsopdracht OCMW Gent pilootproject: overheidsopdracht Stad Gent pilootproject: Duurzaam aankoopbeleid voor Stad Gent Stad Gent pilootproject: overheidsopdracht Stad Kortrijk pilootproject: overheidsopdracht

5 Voorwoord Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) veranderde de voorbije jaren van een modewoord in een gevestigd begrip. Ook bij de lokale besturen. Wie vandaag in een gemeente of OCMW om zich heen kijkt, merkt dat er al heel wat in beweging is op dit vlak. Een divers personeelsbeleid, rationeel energiegebruik, ethisch beleggen, een duurzaam mobiliteitsbeleid, het zijn slechts enkele van de vele inspanningen die de lokale besturen vandaag al doen. Steeds meer lokale besturen maken in het verlengde hiervan ook werk van een geïntegreerd aankoopbeleid waarin zowel de economische argumenten als de sociale en ecologische overwegingen met elkaar worden vervlochten. De nieuwe wet op de overheidsopdrachten biedt de lokale besturen, veel meer dan dat het een belemmerend juridisch kader is, een aantal mogelijkheden om op het gebied van MVO hun verantwoordelijkheden op te nemen en verder te gaan dan alleen het criterium van de laagste prijs. Jaarlijks zijn de lokale besturen goed voor ongeveer drie miljard euro aan investeringen en werkingskosten. De impact die de lokale besturen gezamenlijk hebben, is dan ook erg groot. Een bewust aankopende overheid werkt sterk mobiliserend naar de verschillende belanghebbenden. Naast het sensibiliserende effect van MVO op de inwoners en verenigingen, merken we een stijgend aantal ondernemingen dat ook vraaggericht inspeelt op het duurzaam aankoopbeleid van de lokale besturen. In het project Besturen willen maatschappelijk ondernemen verankeren waarvan dit document het sluitstuk is, gingen acht lokale besturen aan de slag met de integratie van MVO en het hanteren van sociale criteria in hun overheidsopdrachten. Dit project werd gesteund door het Vlaamse ESF-agentschap en Vlaams minister van sociale economie Kathleen Van Brempt. 9

6 Deze acht lokale besturen hebben gedurende anderhalf jaar getracht om vanuit hun rol als aankoper van diensten, producten en werken kansengroepen op te leiden, te werk te stellen en te begeleiden naar een vaste arbeidsplaats. Doorheen deze leidraad vindt u de ervaringen van deze lokale besturen om in hun bestekken sociale overwegingen in te schrijven. MVO, duurzame overheidsopdrachten en het opnemen van sociale overwegingen bij aankopen zijn voortdurend in ontwikkeling. Daarom heeft de VVSG een beroep gedaan op Sustenuto, dat in dit project niet alleen het proces begeleidde en de deelnemende lokale partners ondersteunde bij het opzetten en uitvoeren van hun projecten en aanbestedingen, maar ook deze leidraad heeft ontwikkeld. Speciale dank gaat uit naar de vertegenwoordigers van de acht partners in dit project. Zij hebben niet alleen met veel inzet in hun eigen stad, gemeente of OCMW, bijgedragen aan het sensibiliseren, opzetten en uitvoeren van initiatieven rondom sociale criteria bij aankopen, maar hebben ook samen kennis en opgedane ervaringen uitgewisseld die zij met u in deze leidraad delen. In alfabetische volgorde zijn dit: Katrien Baeten (OCMW Aalst), Kenneth Bosman (Stad Aalst), Caroline Celis (Stad Beringen), Michel De Gols (Stad Aalst), Anneleen Eyckmans (OCMW Beringen), Isolde Geerinck (Werkwinkel Aalst Rechteroever), Eddy Hectors (Stad Antwerpen), Piet Lareu (OCMW en Stad Kortrijk), Brecht Lootens (Stad Antwerpen), Mieke Pieters (Stad Gent), Pol Verbeke (OCMW Gent) en Bert Verbrugghe (Stad Genk). gang te gaan, alsook een praktisch juridisch luik dat u snel wegwijs maakt in de belangrijkste relevante bepalingen van de wet op de overheidsopdrachten en wat dit betekent voor de verschillende fasen van het aanbestedingsproces. We willen met deze leidraad niet alleen de lokale besturen op weg helpen om zelf vorm te geven aan hun MVO-beleid en het opzetten van een duurzaam beleid voor overheidsopdrachten, tegelijk is het een oproep om er binnen de gemeente of OCMW (blijvend) aandacht aan te schenken. De acht lokale besturen in dit project gingen u alvast voor. Ze legden een parcours af dat soms bezaaid was met hindernissen en weerstanden, maar vaker nog met successen. In elk geval bracht het in hun bestuur een stevige dynamiek op gang waarvan ze de komende jaren de vruchten zullen plukken. Mag ik u uitnodigen om hetzelfde te doen? Veel leesplezier! Mark Suykens, directeur VVSG Met deze leidraad willen deze Vlaamse lokale besturen u inspireren en ondersteunen om ook zelf aan de slag te gaan met de opmaak van een MVObeleid en met het hanteren van sociale criteria in uw overheidsopdrachten. Evenals een geïntegreerd beleidsmatig verhaal, vindt u in de leidraad een beschrijving van een aantal mogelijke procesvormen om hiermee aan de 10 11

7 Inleiding Overheden in heel Europa, zowel op nationaal, regionaal als lokaal niveau, zetten zich steeds nadrukkelijker in om duurzame ontwikkeling en maatschappelijk verantwoord besturen concreet in hun beleid en dagelijkse werking toe te passen. Dit betekent dat beleidsthema s als milieu, welzijn, ruimtelijke ordening, gezondheid of onderwijs en werk meer in hun onderlinge samenhang worden bekeken. Bovendien zijn er nieuwe vraagstukken omtrent mobiliteit, energie, CO2-uitstoot, biodiversiteit, duurzaam ruimtegebruik, gezondheid, sociale rechtvaardigheid en duurzame consumptie en productie, die een gezamenlijke en integrale aanpak vragen. Dit gebeurt ook steeds vaker in samenwerking met andere belanghebbenden in de samenleving, zoals burgers, middenveldorganisaties of ondernemingen. In de steden en gemeenten zorgen lokale besturen er niet alleen voor dat burgers, inwoners en anderen op een goede dienstverlening kunnen rekenen. Zij kunnen zelf ook actief meewerken aan een duurzaam beleid en bestuur. Zij kunnen het goede voorbeeld geven en een draagvlak creëren door samen met anderen, zoals bedrijven, bewoners en lokale organisaties, dit beleid lokaal vorm te geven. De lokale overheid heeft daarvoor diverse mogelijkheden vanuit haar verschillende rollen, zoals die van

8 wetgever, werkgever en klant. Via deze rollen kan ze haar eigen maatschappelijke verantwoordelijkheid vergroten en dit ook bij anderen stimuleren. Een krachtig instrument hiervoor is het werken met duurzame overheidsopdrachten. Er wordt immers heel wat aangekocht. Alle publieke autoriteiten binnen de Europese Unie besteden gemiddeld 16% van het EU Bruto Nationaal Product aan aankopen. Dat is ruim 1 biljoen, ongeveer de helft van het BNP van Duitsland. Geen klein bier dus! Waarom deze leidraad en voor wie? In Europa zijn overheidsopdrachten gekoppeld aan specifieke wetgeving. De nieuwe Europese richtlijnen (2004/17/EG en 2004/18/EG) voor overheidsopdrachten zijn op 1 januari 2006 van kracht geworden. De hieraan aangepaste Belgische wet werd op 15 juni 2006 gestemd en op 15 februari 2007 gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad. De uitvoeringsbesluiten zullen volgen, maar zijn bij het verschijnen van deze leidraad nog niet gepubliceerd. Een belangrijke ontwikkeling is dat de nieuwe wetgeving veel meer mogelijkheden biedt om milieu- én sociale criteria te formuleren bij opdrachten. Zo kunnen alle soorten overheden via hun overheidsopdrachten een grote bijdrage leveren aan duurzame ontwikkeling. Besturen van administraties, steden, gemeenten, OCMW s, enz., kunnen nu zelf een actieve rol spelen en duurzame bedrijfsvoering in hun organisatie toepassen. Het invoegen van sociale criteria is nog relatief nieuw en roept bij verantwoordelijken en aankopers nog veel vragen op. Er bestaat onder meer behoefte om na te gaan: hoe men sociale criteria kan toepassen en bij welk type overheidsopdrachten, hoe men bepaalt voor welke doelgroepen dit instrument het meest geschikt is, hoe het past binnen het lokale sociaal beleid van tewerkstelling en opleiding en of men dit beleid mede vorm kan geven via sociale criteria in overheidsopdrachten, wat het praktisch betekent voor de formulering van de opdracht, de uitvoering en opvolging. Deze leidraad is bedoeld om lokale mandatarissen, aankopers en betrokken ambtenaren te helpen bij het invoeren van sociale overwegingen bij duurzame overheidsopdrachten. De leidraad gidst u door het proces van afwegingen en maakt u wegwijs in wat men het beste kan doen om sociale criteria succesvol in te voeren. De ervaringen uit de pilootprojecten van de projectpartners en hun gezamenlijk opgedane kennis verrijken deze leidraad. Het is dus informatie uit eerste hand van collega s in het veld. Besturen willen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen verankeren De VVSG heeft in 2006 het project (in het kader van het Europees Sociaal Fonds, ESF, zwaartepunt 6, luik MVO) Besturen willen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen verankeren opgestart. De projectpartners, Vlaamse gemeenten, steden en OCMW s, hebben zelf concrete projecten opgestart en de mogelijkheden onderzocht om die maatschappelijke verantwoordelijkheid op te nemen. Achtergrond voor dit project was het initiatief van de Vlaamse overheid en VVSG om steden en gemeenten met een hoge jeugdwerkloosheid te ondersteunen bij het opstellen van een jeugdwerkloosheidsplan in nauwe samenwerking met lokale actoren. Het ging erom een sluitende aanpak uit te werken, waarbij ook de sociale economie (meer) werd betrokken. Tevens werd gekeken hoe de lokale overheid haar eigen maatschappelijke verantwoordelijkheid kon opnemen bij de creatie van arbeidsplaatsen en zelf een voorbeeld en stimulans voor anderen kon zijn. Het VVSG-project liep van september 2006 tot eind

9 Voor de procesbegeleiding van het hele project en de individuele ondersteuning van de projectpartners heeft de VVSG een beroep gedaan op Sustenuto, het onafhankelijke strategische advies- en studiebureau voor duurzame ontwikkeling en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Focus van het project ligt op het toepassen van sociale overwegingen bij overheidsopdrachten en hoe besturen daarmee hun maatschappelijke verantwoordelijkheid kunnen opnemen. De ervaring van steden en gemeenten leerde dat juist dit aspect van de overheidsopdrachten nog relatief nieuw is (in tegenstelling tot milieucriteria) en dat bestuurders en aankopers met heel wat vragen zaten. Doel van het project was de opgebouwde kennis en ervaringen uit te wisselen met collega s van andere gemeenten, steden en OCMW s en de geleerde lessen beschikbaar te stellen aan collega s in Vlaanderen. Deze leidraad is het resultaat van dit hele proces. Wat vindt u in deze leidraad? Deze leidraad biedt voor elke mandataris of aankoper wat wils. Het document is zo opgebouwd dat u hoofdstukken ook afzonderlijk kunt lezen, als u over een specifiek onderdeel iets wil weten. De leidraad bestaat uit twee delen. Het eerste deel gaat in op de belangrijkste vragen voor mandatarissen en beslissers en helpt hen na te gaan wat men met duurzame overheidsopdrachten kan bereiken, wat het oplevert en hoe men daaraan kan beginnen. De hoofdstukken gaan op de volgende vragen in: 1. Wat is de ruimere context van duurzame overheidsopdrachten? 2. Wat hebben we aan duurzame overheidsopdrachten en wat is hun meerwaarde? 3. Hoe passen duurzame overheidsopdrachten bij mijn rollen als lokale overheid? 4. Hoe beginnen we aan zo n proces en waar moeten we op letten? Het tweede deel gaat in op de belangrijkste juridische kaders en de praktische kanten van het toepassen van sociale criteria bij overheidsopdrachten. Dus: hoe de concrete aanbesteding voorbereiden, het voorwerp van de opdracht formuleren, specificaties in de bestekken uitwerken, de selectie en gunning doen en de opvolging waarborgen. De beide hoofdstukken gaan in op: 5. Welke juridische regels en termen zijn van belang? 6. Hoe doorlopen we het aankoopproces van begin tot eind? In bijlage 2 vindt u van elke projectpartner fiches met de beschrijving van hun pilootprojecten en concrete overheidsopdrachten met sociale criteria. De verschillende ervaringen die de deelnemende gemeenten, steden en OCMW s hiermee hebben opgedaan zijn zeer illustratief en een goede voedingsbodem voor uw eigen initiatieven. Gebruik van terminologie in de leidraad In deze leidraad staan lokale overheden centraal. De woorden stad, gemeente en OCMW worden afwisselend gebruikt. Om ze niet steeds allemaal op te sommen, wordt er vaak slechts één gebruikt, maar in de meeste gevallen heeft dit dan ook betrekking op de andere. Dit geldt ook voor het gebruik van het woord bestuur, dat betrekking heeft op zowel stad, gemeente als OCMW

10 Hoofdstuk 1 De context van duurzame overheidsopdrachten Aan het begin van de 21 e eeuw staan samenlevingen voor grote en nieuwe uitdagingen. De globalisering is een feit. Dat maakt dat we verder moeten kijken dan onze eigen achtertuin. Wat we hier doen, heeft ook ergens anders consequenties en omgekeerd. Wat we nu beslissen, heeft ook gevolgen voor onze kinderen en kleinkinderen. Klimaatsverandering, toenemende CO2- emissies, energievraagstukken, maar ook vergrijzing en een toenemende sociale kloof in onze samenlevingen vragen om een andere aanpak. Deze maatschappelijke uitdagingen vragen om nieuwe bestuurlijke instrumenten die een bijdrage leveren aan het zoeken naar oplossingen. Eén van die instrumenten voor besturen is het werken met duurzame overheidsopdrachten. Duurzame overheidsopdrachten, ook wel duurzaam aanbesteden of duurzaam aankopen genoemd, zijn niet nieuw. Overheden, anders dan bedrijven of vzw s,

11 dienen zich hiervoor aan specifieke wetgeving te houden. Ze gebruiken immers geld van de gemeenschap. Onder overheden worden alle nationale, federale, regionale, provinciale en regionale publieke autoriteiten of publiekrechtelijke instellingen verstaan. Hiertoe behoren onder meer ook: publiekrechtelijke universiteiten en hogescholen, parastatale organisaties, politie, brandweer, ziekenhuizen en scholen voor basis- en secundair onderwijs. Heel wat lokale, regionale en nationale overheden en (semi-)publieke autoriteiten in België, Europa en daarbuiten zijn al met duurzame overheidsopdrachten bezig, of toch met onderdelen daarvan. Vooral het toepassen van milieucriteria bij aanbesteden is al langer bekend. Dat wil overigens nog niet zeggen dat het ook bij alle overheidsopdrachten en in dezelfde mate wordt toegepast. Een vergelijkende studie van de EU ( ) tussen 25 Europese landen, waaronder België, toont dat er soms nog een grote kloof zit tussen wat men beweert te doen en wat er werkelijk gebeurt.1 De voorlopers bij het integreren van milieucriteria bij aankopen zijn de zogenaamde Green 7 : Denemarken, Duitsland, Finland, Nederland, Oostenrijk, het VK en Zweden. België bevindt zich, volgens deze studie, op de weinig benijdenswaardige laatste plaats voor wat betreft het aantal en de draagwijdte van de milieucriteria in aanbestedingsdocumenten. Hoe passen duurzame overheidsopdrachten in het beleid van de overheid? De keuze om met duurzame overheidsopdrachten te werken is als het ware een mes dat aan twee kanten snijdt. Aan de ene kant is het onderdeel van een breder beleid van de overheid voor duurzame ontwikkeling (DO). Aan de andere kant kunnen overheden door middel van duurzame overheidsopdrachten hun eigen maatschappelijke verantwoordelijkheid opnemen. Het wordt dan een hefboom voor zowel het verder professionaliseren en verduurzamen van de eigen interne bedrijfsvoering en het verminderen van de negatieve impacten, als het stimuleren van maatschappelijk verantwoord ondernemen bij de leveranciers, de bedrijven. Wat betekenen deze begrippen nu precies? 1.1 Duurzame ontwikkeling De bewustwording over maatschappelijke en milieuproblemen en het besef dat de welvaart en het welzijn van de huidige generaties niet ten koste mag gaan van de toekomstige generaties kwam internationaal echt op gang met de Conferentie van de Verenigde Naties over Milieu en Ontwikkeling in Rio de Janeiro in Deze Rio-conferentie was een mijlpaal voor Duurzame Ontwikkeling (DO). In de zogenaamde Rio-Verklaring en Agenda 21 hebben landen, waaronder België, hun engagement voor DO vastgelegd. Tien jaar later neemt men op de VN-top van Johannesburg concrete initiatieven om DO te gaan toepassen. In het kader van het zogenaamde Marrakesh-proces (genoemd naar de stad waar dit initiatief van start ging in 2003) worden wereldwijd programma s ter ondersteuning van nationale en regionale initiatieven opgezet om duurzame consumptie en productie te promoten. Doel is dat overheden zich, via beleid en concrete maatregelen op sociaal, ecologisch en economisch vlak, gaan inspannen voor duurzame ontwikkeling. Zo zijn ook in Europa diverse initiatieven gestart om DO in steden en gemeenten toe te passen. De bekendste zijn: het Aalborg Charter, de Sustainable Cities and Towns Campaign en Local Action 21 (Lokale Agenda 21). Ook in België zijn er diverse lokale besturen die de Lokale Agenda 212 voor duurzame ontwikkeling toepassen. In dit kader bestaat de vrijwillige samenwerkingsovereenkomst Milieu als opstap naar duurzame ontwikkeling tussen gemeenten, steden, provincies en het Vlaamse Gewest. 1. Green Public Procurement in Europe Conclusions and recommendations, Augustus Zie:

12 De uitdagingen van vandaag en morgen, zoals klimaatverandering, energiegebruik, mobiliteit en transport, sociale (on)gelijkheid, toegang tot onderwijs, arbeidsdeelname, gezondheid, voedselveiligheid, vragen om een geïntegreerde en gezamenlijke aanpak waarbij steeds de sociale, economische en milieuaspecten worden afgewogen, en dat met de inzet van alle actoren in de samenleving. Uitgangspunten voor DO zijn: het behoud en beheer van de natuurlijke hulpbronnen; het denken in termen van meervoudige opbrengsten voor de samenleving (niet enkel economische); een zeker evenwicht tussen mens, milieu en maatschappij (people, planet, profit); een gemeenschappelijke én maatschappelijke verantwoordelijkheid; een langetermijnperspectief, voor meerdere generaties, hier en elders op aarde. Om DO samenhangend en continu toe te passen gaat men uit van vijf basisbeginselen (uit de 27 beginselen van de Rio-Verklaring).3 Deze zijn: 1. gedeelde en gedifferentieerde verantwoordelijkheid alle staten van de wereld erkennen hun verantwoordelijkheid voor DO, maar ontwikkelde landen nemen hierin het initiatief. Zij hebben immers veel minder duurzame consumptie- en productiepatronen en hun ecologische voetafdruk is veel groter. 2. dubbele billijkheid besluitvormers moeten de gevolgen van hun acties en beslissingen op huidige en toekomstige generaties, hier en elders, onderzoeken. 3. participatie burgers en actoren worden in de beleidsbeslissingen betrokken en er wordt een breed draagvlak gecreëerd voor dat beleid. 3. Zie: Federaal Plan voor Duurzame Ontwikkeling , blz integratie beleidsbeslissingen worden genomen door steeds de sociale, ecologische en economische aspecten ( people, planet, profit - of de drie p s) in rekening te nemen. 5. voorzorg daar waar ernstige of onomkeerbare schade dreigt of de impact op langere termijn onvoorspelbaar is, is het beter deze te vermijden of te veranderen. Duurzame overheidsopdrachten gebruiken is ook een manier om deze verantwoordelijkheid op te nemen. Dit gebeurt samen met anderen en er wordt steeds gekeken naar de effecten van de aankopen op sociaal, milieu en economisch vlak 1.2 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) De term MVO heeft betrekking op de bijdragen van bedrijven aan duurzame ontwikkeling. MVO betekent het integreren van ecologische, sociale en economische pijlers (de drie p s) in de hele organisatie en managementstrategie. Het bedrijf streeft naar verbetering op bedrijfsmatig en maatschappelijk vlak en gaat na hoe het zijn (negatieve) impacten op de samenleving kan verkleinen en verbeteren. Dit gebeurt steeds op een systematische en geïntegreerde wijze. Steeds meer zijn het ook andere types organisaties, waaronder overheden, die op deze manier de werking van hun eigen organisatie duurzamer willen maken. Het Belgisch MVO Referentiekader van definieert MVO als volgt: MVO is een proces waarbij ondernemingen vrijwillig streven naar verbetering op bedrijfs- en maatschappelijk vlak door op systematische wijze economische, milieu- en sociale overwegingen op een geïntegreerde en coherente 4. Zie weblink voor het MVO-referentiekader: actieplannen

13 manier in de gehele bedrijfsvoering op te nemen, waarbij overleg met stakeholders of belanghebbenden van de onderneming deel uitmaakt van dit proces. Het gaat hier dus niet alleen om de interne werking en maatregelen binnen de organisatie, zoals energiebesparing of afvalvermindering, maar men kijkt ook buiten de organisatie. Wat gebeurt er in de keten, hoe worden producten gemaakt en wie zijn andere belanghebbenden van onze organisatie? Dit betekent dat men ook kijkt naar: de levenscyclus van een product en hoe dat door de gehele keten loopt (wie zijn leveranciers, waar komen producten vandaan, hoe zijn ze samengesteld, hoe organiseren we onze logistiek, enz.); wat de (negatieve) impact is van die producten op de omgeving en de gezondheid, en hoe die verminderd kan worden; hoe men in dialoog treedt met verschillende belanghebbenden van de organisatie en hoe men beter rekening kan houden met hun bekommernissen en belangen. De overheid kan aan DO bijdragen en zelf haar maatschappelijke verantwoordelijkheid opnemen, door haar eigen bedrijfsvoering te verduurzamen. Dit kan zij onder meer doen door duurzame overheidsopdrachten toe te passen. 1.3 Duurzame overheidsopdrachten Duurzame overheidopdrachten staan dus niet op zichzelf en komen ook niet zomaar uit de lucht vallen. De aandacht hiervoor komt voort uit die VN-top van Rio (1992). Dit heeft tot veel nieuwe initiatieven en wetgeving geleid. Ook in Europa wordt vanuit verschillende beleidsterreinen gekeken naar de eigen rol en werking van de overheid en wat ze doet via haar aankopen. Men kan zowel een voorbeeldfunctie vervullen, alsook, door de omvang van de aankopen, een nieuwe vraag en dus een markt creëren voor duurzame producten en diensten. Duurzame overheidsopdrachten zijn dus een belangrijke economische drijfveer. Daarnaast wordt MVO gestimuleerd door de integratie van ecologische, sociale en ethische principes in de managementstrategie, en dit zowel bij bedrijven als in de eigen overheidsorganisatie. Publieke autoriteiten in Europa doen heel wat aankopen en hebben daarmee een groot effect op mens en omgeving. Wist u dat Vlaamse lokale besturen jaarlijks voor meer dan 3 miljard aankopen? alle overheden in Nederland jaarlijks tegen de 40 miljard uitgeven? in de EU jaarlijks ongeveer 125 miljard kilo melkproducten en 2,8 miljoen computers worden gekocht? de prognose voor 2008 voor de aanschaf van werkkledij in de EU ongeveer 2 miljard bedraagt? Dat is de helft van de totaal verwachte verkoop van werkkledij. als alle Europese overheidsdiensten zouden kiezen voor efficiënte wc s en kranen in gebouwen, het waterverbruik met 200 miljoen ton zou verminderen? Dat is 0,6% van het totale huishoudelijke verbruik in de EU). als alle EU-autoriteiten op groene elektriciteit overschakelen, dat goed is voor 18% van de EU-Kyoto-engagementen, ofwel 60 miljoen ton CO2? als alle EU-overheden overschakelen op energiezuinige computers, dit ton CO2 bespaart? 24 25

14 Initiatieven in Europa inzake duurzame overheidsopdrachten 1. De Europese Commissie heeft in haar Geïntegreerd Productbeleid (IPP-2003) een strategie uitgewerkt om groene producten te stimuleren. Hierbij staan de totale levenscyclus van een product, de inzet van diverse beleidsinstrumenten (taksen, labels, standaarden, vrijwillige overeenkomsten) en stakeholderinbreng centraal. Eén van de acties die van alle lidstaten werd gevraagd tegen eind 2006, was het opstellen van een nationaal actieplan voor duurzame aankopen en aanbestedingen. Dit plan dient zowel een evaluatie van de huidige situatie te bevatten, als een ambitieus actieplan met doelstellingen voor de komende drie jaar, inclusief te nemen maatregelen en te gebruiken instrumenten. Op Belgisch niveau is de federale werkgroep van de Interdepartementale Commissie voor Duurzame Ontwikkeling (ICDO) en het Coördinatiecomité Internationaal Milieubeleid (CCIM), in samenwerking met de gewesten bezig dit Nationaal Actieplan op te stellen. Nederland heeft in zijn actieplan de doelstelling vastgelegd dat vanaf 2010 alle aanbestedingen van de Rijksoverheid 100% duurzaam moeten zijn. Voor lagere overheden is de norm 50%. 3. De MVO-resolutie van het Europese Parlement van 13 maart vraagt de EC én alle EU-regeringen op nationale én lokale niveaus om serieuze inspanningen te doen tot het aangrijpen van de kansen die de EU-Richtlijnen van 2004 voor overheidsopdrachten bieden om MVO te stimuleren door sociale en milieucriteria toe te passen. - vraagt de EC zelf om in al haar beleid en in alle bilaterale, regionale of multilaterale handelsovereenkomsten bindende artikelen op te nemen, die de actoren verplichten zich te houden aan de internationaal overeengekomen MVO-standaarden, zoals de OESO-richtlijnen, de IAO-Tripartite Verklaring en de Rio-principes, evenals de wettelijke verplichtingen aangaande mensenrechten en sociale en milieu-aangelegenheden. - pleit voor het strikt toepassen door de EC, de Europese Investeringbank en de Europese Bank voor Reconstructie en Ontwikkeling van sociale en milieucriteria bij het verstrekken van leningen aan de private sector. De herziene EU-strategie voor DO 2. (26 juni 2006) wil tegen 2010 een gemiddeld niveau van duurzame overheidsopdrachten hebben dat gelijk is aan dat van de huidige best presterende lidstaten. Tevens zal de Commissie met de lidstaten een proces ontwikkelen om beste praktijken en ervaringen uit te wisselen, waarbij vooral ook het potentieel voor promotie bij lokale overheden wordt meegenomen. Verder zal het een benchmarking van de prestaties op dit vlak opzetten en onderzoeken hoe men duurzame aankopen van productgroepen kan promoten. Initiatieven in België inzake duurzame overheidsopdrachten 1. In het Federaal Actieplan MVO5 (goedgekeurd op 21 december 2006 door de federale regering) horen bij Actie 1, Verduurzaming van de overheidsaankopen, o.a.: - het initiatief tot het oprichten van een steunpunt voor duurzame overheidsopdrachten, - het aanpassen van de gids voor duurzame aankopen, 6 - en een onderzoek op welke manieren innovatief aanbesteden binnen de huidige wetgeving kan gebeuren

inspireren en innoveren in MVO

inspireren en innoveren in MVO inspireren en innoveren in MVO Inleiding Gert Van Eeckhout Beleidsondersteuner MVO - Departement WSE Wat is MVO? Waarom MVO? Beleidslijnen Vlaamse overheid MVO? een proces waarbij ondernemingen vrijwillig

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

Maatschappelijk Jaarverslag 2012

Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Inhoudsopgave Blad Voorwoord 2 1. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) 3 2. MVO en Prins Bouw 3 3. Beleid 4 4. Speerpunten 5 5. Duurzaam bouwen 9 6. Toekomst 10

Nadere informatie

Duurzame overheidsopdrachten inbouwen in lokaal beleid. Leen Van der Meeren

Duurzame overheidsopdrachten inbouwen in lokaal beleid. Leen Van der Meeren Duurzame overheidsopdrachten inbouwen in lokaal beleid Leen Van der Meeren Een opdracht voor lokale besturen? Verkleinen ecologische voetafdruk Groene impuls aan de markt Voorbeeldfunctie: leading by example

Nadere informatie

FACILITY MANAGEMENT. Duurzaam FM. Algemeen management. Mieke Pieters

FACILITY MANAGEMENT. Duurzaam FM. Algemeen management. Mieke Pieters FACILITY MANAGEMENT Algemeen management Duurzaam FM Mieke Pieters Colofon Duurzaam FM Auteur: Mieke Pieters Brussel, 2015 D/2015/8132/213 ISBN 978-2-509-02538-8 ISSN 2406-6311 NUR 800 De publicaties uit

Nadere informatie

Opmaak van een strategisch meerjarenplan?

Opmaak van een strategisch meerjarenplan? Opmaak van een strategisch meerjarenplan? Hypothetisch voorbeeld opgemaakt door medewerkers van de VVSG - zomer 2013 De VVSG helpt u graag op weg bij de opmaak van de strategische meerjarenplanning. Naast

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

2. Duurzaam aankopen. Céline de Waele (adviseur MVO) BECO België dewaele@beco.be, 03/205.91.61

2. Duurzaam aankopen. Céline de Waele (adviseur MVO) BECO België dewaele@beco.be, 03/205.91.61 2. Duurzaam aankopen Céline de Waele (adviseur MVO) BECO België dewaele@beco.be, 03/205.91.61 BECO Groep internationaal adviesbureau voor winst in duurzaamheid diensten op maat onafhankelijk innovatief

Nadere informatie

MVO vanuit marktperspectief - een strategische aanpak -

MVO vanuit marktperspectief - een strategische aanpak - MVO vanuit marktperspectief - een strategische aanpak - Een praktische training over maatschappelijk verantwoord ondernemen voor KMO s Harelbeke, 6 juni 2007 Agenda De omgeving van KMO s hecht steeds meer

Nadere informatie

Vormingssessie SDG s. 1. Afstemming SDG s met bestaande instrumenten 2. Voorstel begeleidingstraject (via Raamcontract) 9 mei 2016

Vormingssessie SDG s. 1. Afstemming SDG s met bestaande instrumenten 2. Voorstel begeleidingstraject (via Raamcontract) 9 mei 2016 Vormingssessie SDG s 1. Afstemming SDG s met bestaande instrumenten 2. Voorstel begeleidingstraject (via Raamcontract) 9 mei 2016 1 Hoe verhouden de SDG s zich ten opzichte van verduurzamen en MVO? 2 Is

Nadere informatie

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO Advies Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling 1. Inleiding Op 8 juni 2009 werd de SERV om advies gevraagd over de fiches ter invulling

Nadere informatie

Het maken van een duurzaamheidsbeleid

Het maken van een duurzaamheidsbeleid Het maken van een duurzaamheidsbeleid Workshop Lekker Betrokken! Phyllis den Brok Projectleider Lekker Betrokken! phyllis@phliss.nl 06-22956623 hhp://www.phliss.nl/lb.html Duurzaamheid Definitie duurzaamheid:

Nadere informatie

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring 1 Waarom MVO? Moeten: Horen: Lonen: gedrag af MVO handelen wordt afgedwongen MVO handelen o.b.v. vrijwilligheid (morele motivatie) De markt beloont MVO en straft

Nadere informatie

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Belgisch voorzitterschap van de Europese Unie: Conferentie over Biodiversiteit in een veranderende wereld 8-9 september 2010 Internationaal Conventiecentrum

Nadere informatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie Feike Sijbesma, CEO Royal DSM In de loop der tijd is het effect van bedrijven op de maatschappij enorm veranderd. Vijftig tot honderd

Nadere informatie

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen?

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wordt ook wel maatschappelijk ondernemen, maatschappelijk betrokken ondernemen, duurzaam ondernemen of ethisch

Nadere informatie

Onze vraag: Waarom deze vraag?

Onze vraag: Waarom deze vraag? Onze vraag: Elke overheidsaanbesteding bevat een non-discriminatieclausule. Diversiteits- en opleidingsclausules worden verplicht bij overheidsopdrachten vanaf een zekere omvang. Tegen 2020 moet 100% van

Nadere informatie

Dieter Vander Beke. Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014

Dieter Vander Beke. Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014 Dieter Vander Beke Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014 Overzicht van de presentatie 1. Vertrouwen in de overheid? 2. Maatschappelijke

Nadere informatie

Als u zaken doet met de overheid...

Als u zaken doet met de overheid... Als u zaken doet met de overheid... Het duurzame inkoopbeleid van de overheid Duurzaamheid staat hoog op de agenda van de overheid. Om de markt voor duurzame producten te stimuleren, geeft zij zelf het

Nadere informatie

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Contents P. 2 Introductie P. 2 VINCI s commitments P. 4 Leveranciers commitments P. 6 Implementatie 1 15 april 2012 Introductie Deze Code «Global Performance

Nadere informatie

Het principe van de sociale voorkeur

Het principe van de sociale voorkeur Vragen naar: Sébastien Pereau E-mail: Sebastien.Pereau@mi-is.be Tel : 02 508 86 81 Fax : 02 508 86 72 http://socialeconomy.fgov.be Ons kenmerk Datum laatste wijziging ESE/30/2 donderdag 24 mei 2007 Betreft:

Nadere informatie

Tools voor energie-efficiënte apparaten en green IT. Melinde De Groote

Tools voor energie-efficiënte apparaten en green IT. Melinde De Groote Tools voor energie-efficiënte apparaten en green IT Melinde De Groote Tools Gids voor duurzame aankopen Producttest Energy star Top ten en Top ten pro Milieukoopwijzer Steunpunt duurzame lokale overheden

Nadere informatie

INLEIDING: WAAROM HET IVOOR 1 DEEL 1. DUURZAME ONTWIKKELING EN MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN 11

INLEIDING: WAAROM HET IVOOR 1 DEEL 1. DUURZAME ONTWIKKELING EN MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN 11 INHOUDSOPGAVE INLEIDING: WAAROM HET IVOOR 1 1. ESF-PROJECT HET IVOOR... 5 1.1 Noden...5 1.2 Doelstellingen...6 1.3 Doelgroep...6 1.4 Activiteiten...6 1.5 Referenties...7 2. DANKWOORD... 9 2.1 Docenten

Nadere informatie

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS)

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Gemeenteraadsverkiezingen 2012 Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Als erkende adviesraad van het gemeentebestuur groepeert de

Nadere informatie

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Esther Loozen Atze Boerstra (Stanley Kurvers) NvvA Symposium 2010 1 Programma Introductie door Esther Loozen Korte inleiding over duurzaamheid+ MVO door Atze

Nadere informatie

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 17 MAART 2011.

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 17 MAART 2011. ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 17 MAART 2011 inzake de criteria aan te nemen voor de definitie van de begrippen

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen in lastenboeken. Diane Buggenhout Quality, Security, Environment Manager Benelux

Maatschappelijk verantwoord ondernemen in lastenboeken. Diane Buggenhout Quality, Security, Environment Manager Benelux Maatschappelijk verantwoord ondernemen in lastenboeken Diane Buggenhout Quality, Security, Environment Manager Benelux Certificaten Kwaliteit: ISO 9001:2008 certificaat Milieu: ISO 14001:2004 certificaat

Nadere informatie

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID ONZE VERANTWOORDELIJKHEID CORPORATE RESPONSIBILITY POLICY I Inhoud Voorwoord 1 Waardering medewerkers 2 Ketenverantwoordelijkheid 3 Behoud van natuurlijke hulpbronnen 4 Maatschappelijke betrokkenheid

Nadere informatie

Duurzame overheidsopdracht-fiche: basis

Duurzame overheidsopdracht-fiche: basis Duurzame overheidsopdracht-fiche: basis 1) Onderwerp 1) Voedsel en dranken uit de organische voedingsproducten en geproduceerd op een milieuvriendelijke wijze EN / OF 2) Voedsel en dranken die een eerlijke

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wint aan terrein in het bedrijfsleven en in de samenleving als geheel. Het verwachtingspatroon

Nadere informatie

Wij leggen rekenschap af over:

Wij leggen rekenschap af over: VRAGEN Het afleggen van rekenschap. ANTWOORDEN TOELICHTING / VOORBEELDEN VRAAG 1. Onze organisatie legt rekenschap af over onze effecten op de maatschappij, de economie en het milieu. Welke activiteiten

Nadere informatie

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren,

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren, Vrijdag 10 september 2010 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Comité van de Regio s Resource Efficient Europa Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau,

Nadere informatie

MVO actieplan HKV 2015-2016

MVO actieplan HKV 2015-2016 MVO actieplan HKV 2015-2016 November 2015 November 2015 MVO actieplan HKV Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Onze MVO doelen en actiepunten... 5 3 Implementatie, review en communicatie... 8 4 Verantwoording...

Nadere informatie

Arbeid biedt een maatschappelijke meerwaarde ten opzichte van inactiviteit. 3

Arbeid biedt een maatschappelijke meerwaarde ten opzichte van inactiviteit. 3 17 SOCIALE ECONOMIE 18 Sociale economie Iedereen heeft recht op een job, ook de mensen die steeds weer door de mazen van het net vallen. De groep werkzoekenden die vaak om persoonlijke en/of maatschappelijke

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Milieuverantwoorde overheidsaankopen Schoonmaakmiddelen. Praktijkvoorbeeld Meeuwen-Gruitrode

Milieuverantwoorde overheidsaankopen Schoonmaakmiddelen. Praktijkvoorbeeld Meeuwen-Gruitrode Milieuverantwoorde overheidsaankopen Schoonmaakmiddelen Praktijkvoorbeeld Meeuwen-Gruitrode Wat? Milieuverantwoord Laagste milieu-impact meewerken aan een duurzame samenleving Waarom? SO 2008-2013 - Stimuleren

Nadere informatie

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Federaal Plan Armoedebestrijding Reactie van BAPN vzw BAPN vzw Belgisch Netwerk Armoedebestrijding Vooruitgangstraat 333/6 1030

Nadere informatie

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030 Brussel

Nadere informatie

BELEID OP VLAK VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: IN BELGIË EN DAARBUITEN

BELEID OP VLAK VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: IN BELGIË EN DAARBUITEN BELEID OP VLAK VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: IN BELGIË EN DAARBUITEN KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS 1. Het landbouwdossier Het feit dat Westerse landbouwproducten de lokale markten in het Zuiden verstoren.

Nadere informatie

Duurzaamheidsverklaring

Duurzaamheidsverklaring DUURZAAMHEIDSVERKLARING Ondergetekende: [Naam Leverancier en rechtsvorm [ ], statutair gevestigd te [plaats], aan de [straat, nummer en postcode] (KvK ), hierna te noemen Leverancier, hierbij rechtsgeldig

Nadere informatie

VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heer Ludo Sannen. betreffende het duurzaam, maatschappelijk verantwoord beleggen van de middelen van het Toekomstfonds

VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heer Ludo Sannen. betreffende het duurzaam, maatschappelijk verantwoord beleggen van de middelen van het Toekomstfonds Zitting 2006-2007 25 oktober 2006 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van de heer Ludo Sannen betreffende het duurzaam, maatschappelijk verantwoord beleggen van de middelen van het Toekomstfonds Dit voorstel van resolutie

Nadere informatie

Beleid Maatschappelijk Verantwoord Inkopen gemeente Haaren

Beleid Maatschappelijk Verantwoord Inkopen gemeente Haaren Beleid Maatschappelijk Verantwoord Inkopen gemeente Haaren Kenmerk: Bizob2012MVI Opdrachtgever: Gemeente Haaren Versie: 2.1 Datum: 14 januari 2014 Status: Definitief Inleiding De gemeente spant zich continu

Nadere informatie

Duurzaam Inkopen. Ric Hettinga. Programmadirectie Duurzaam Inkopen. Ministerie van VROM

Duurzaam Inkopen. Ric Hettinga. Programmadirectie Duurzaam Inkopen. Ministerie van VROM Duurzaam Inkopen Ric Hettinga Programmadirectie Duurzaam Inkopen Ministerie van VROM Wat is duurzaamheid? Relevante concepten: People, planet, profit Cradle to cradle (C2C) Duurzame bedrijfsvoering Wat

Nadere informatie

Supplier Code of Conduct. Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst

Supplier Code of Conduct. Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst Supplier Code of Conduct Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst Bij Kramp gaan we voor zakelijk succes op de lange termijn. Daarbij voelen we een sterke verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Inkoopbeleid Gemeente Uden 2013

Inkoopbeleid Gemeente Uden 2013 Inkoopbeleid Gemeente Uden 2013 28-08-2013 INKOOPBELEID GEMEENTE UDEN 2013 PAGINA 1 28-08-2013 INKOOPBELEID GEMEENTE UDEN 2013 PAGINA 2 Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 3 Inleiding... 4 1. Doelstellingen

Nadere informatie

2012 MVO Jaarverslag

2012 MVO Jaarverslag 2012 MVO Jaarverslag MVO-beleid Tomingroep Als mensontwikkelbedrijf werkt Tomingroep aan duurzaamheid in de volle breedte. Wij willen op een maatschappelijk verantwoorde wijze zaken doen in samenwerking

Nadere informatie

Organisatie van de hulp- en dienstverlening aan gedetineerden

Organisatie van de hulp- en dienstverlening aan gedetineerden Organisatie van de hulp- en dienstverlening aan gedetineerden De organisatie van de hulp- en dienstverlening aan gedetineerden wordt vandaag geregeld met het decreet van 8 maart 2013 betreffende de organisatie

Nadere informatie

Beleid Maatschappelijk Verantwoord Inkopen gemeente Eersel

Beleid Maatschappelijk Verantwoord Inkopen gemeente Eersel Beleid Maatschappelijk Verantwoord Inkopen gemeente Eersel Kenmerk: Versie: Status: Bizob2012MVI 1.01 Definitief Opdrachtgever: Datum: Gemeente Eersel 12-07-2013 1 Inleiding De gemeente spant zich continu

Nadere informatie

Logo organisatie. EFQM Excellence. Organisatie naam

Logo organisatie. EFQM Excellence. Organisatie naam Logo organisatie EFQM Excellence Recognised for Excellence Organisatie naam Verantwoordelijke (België) 2004 EFQM Het is de bedoeling van EFQM om het algemene gebruik van dit materiaal binnen bedrijven

Nadere informatie

The Sustainable Suitcase. The Sustainable Suitcase is een handige koffer voor erfgoedinstellingen die met duurzaamheid actief aan de slag willen

The Sustainable Suitcase. The Sustainable Suitcase is een handige koffer voor erfgoedinstellingen die met duurzaamheid actief aan de slag willen The Sustainable Suitcase The Sustainable Suitcase is een handige koffer voor erfgoedinstellingen die met duurzaamheid actief aan de slag willen December 2011 The Sustainable Suitcase is een handige koffer

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Visie en Beleid (samenvatting) MVO loont! Duurzaamheid is onontbeerlijk om onze planeet en maatschappij voor nu en op langere termijn leefbaar te houden. Maatschappelijk

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Brugge,15 februari 2007 Idriss Ibnou-Cheikh Wat is Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen? Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen is een proces waarbij ondernemingen

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Jouw sportinfrastructuur en omgeving ECOSPORTIEF

Jouw sportinfrastructuur en omgeving ECOSPORTIEF Jouw sportinfrastructuur en omgeving ECOSPORTIEF I. Ecosportief, sporten doe je spoorloos! II. Belangrijke uitdagingen voor de sport III. Ecosportieve instrumenten IV. Ecosportieve infrastructuur en ruimte

Nadere informatie

Sociale inclusie in overheidsopdrachten en samenwerking met reguliere bouwbedrijven

Sociale inclusie in overheidsopdrachten en samenwerking met reguliere bouwbedrijven Sociale inclusie in overheidsopdrachten en samenwerking met reguliere bouwbedrijven Case Energiesnoeiers Event Sociale Economie stimuleren via overheidsopdrachten: illusie of nabije toekomst? 29 september

Nadere informatie

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Workshop Duurzame voeding en catering, 22/11/2011 Inhoud workshop 1. Waarom een workshop van Max Havelaar? 2. Wat is Fair Trade en hoe herken je het? 3. Verschil met

Nadere informatie

Ecolabels. Hoe kan ik eenvoudig duurzame producten aankopen?

Ecolabels. Hoe kan ik eenvoudig duurzame producten aankopen? Ecolabels Hoe kan ik eenvoudig duurzame producten aankopen? Overzicht presentatie Voordelen/nadelen labels Voorwaarden voor een label Bruikbare labels Labels en overheidsaankopen Praktische hulpmiddelen

Nadere informatie

DEEL I OVERSCHOUWEN VAN DE OVERHEIDSOPDRACHTEN REGLEMENTERING DE PRINCIPES EN DE TOEPASSELIJKE REGELS

DEEL I OVERSCHOUWEN VAN DE OVERHEIDSOPDRACHTEN REGLEMENTERING DE PRINCIPES EN DE TOEPASSELIJKE REGELS Inhoudstafel Index van de voornaamste afkortingen wetgevend en reglementair kader... 13 Voorwoord... 15 DEEL I OVERSCHOUWEN VAN DE OVERHEIDSOPDRACHTEN REGLEMENTERING DE PRINCIPES EN DE TOEPASSELIJKE REGELS

Nadere informatie

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS)

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Gemeenteraadsverkiezingen 2012 Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Als erkende adviesraad van het gemeentebestuur groepeert de

Nadere informatie

betreffende het komen tot een energievisie en een energiepact en de rol daarin van het Vlaams Parlement

betreffende het komen tot een energievisie en een energiepact en de rol daarin van het Vlaams Parlement ingediend op 342 (2014-2015) Nr. 1 29 april 2015 (2014-2015) Voorstel van resolutie van Robrecht Bothuyne, Andries Gryffroy, Willem-Frederik Schiltz, Jos Lantmeeters, Valerie Taeldeman en Wilfried Vandaele

Nadere informatie

Relevantie, significantie en prioriteren van de MVO-kernthema s en onderwerpen

Relevantie, significantie en prioriteren van de MVO-kernthema s en onderwerpen Relevantie, significantie en prioriteren van de MVO-kernthema s en onderwerpen Van der Meer B.V. heeft in 2011 een nulmeting laten uitvoeren door een externe adviseur. Deze actie is genomen om op een objectieve

Nadere informatie

Staten-Generaal Opvang en Vrije tijd van schoolkinderen. Docentendag Pedagogie Jonge Kind 12 september 2014

Staten-Generaal Opvang en Vrije tijd van schoolkinderen. Docentendag Pedagogie Jonge Kind 12 september 2014 Staten-Generaal Opvang en Vrije tijd van schoolkinderen Docentendag Pedagogie Jonge Kind 12 september 2014 Doel en opzet Basisprincipes Voorbereidende werkgroepen Resultaat van de Staten-Generaal Vooraf

Nadere informatie

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000 Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties 2 Inhoudsopgave ISO 26000: een richtlijn voor iedereen

Nadere informatie

Duurzame mobiliteit als onderdeel van MVO (Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen) Sin Declerc, Uitrit4. 4/11/2014.

Duurzame mobiliteit als onderdeel van MVO (Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen) Sin Declerc, Uitrit4. 4/11/2014. Duurzame mobiliteit als onderdeel van MVO (Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen) Sin Declerc, Uitrit4. 4/11/2014. What s next? MVO als groter kader: - Wat is het grotere verhaal van mobiliteit? - Hoe

Nadere informatie

Duurzaam aankopen van goederen en diensten

Duurzaam aankopen van goederen en diensten Duurzaam aankopen van goederen en diensten Leen Van der Meeren Steunpunt Duurzame Lokale Overheidsopdrachten Wat? Meerjarenovereenkomst Vlaamse Overheid 2011-2014 duurzaam aanbesteden stimuleren en ondersteunen

Nadere informatie

MVO. MVO Prestatieladder. Ondernemen met oog voor balans tussen 3- P s. People Planet Profit. MVO kan bijdragen om deze balans te vinden.

MVO. MVO Prestatieladder. Ondernemen met oog voor balans tussen 3- P s. People Planet Profit. MVO kan bijdragen om deze balans te vinden. MVO meetbaar gemaakt Themabijeenkomst VNO NCW 22 november 2010 MVO-Prestatieladder MVO Ondernemen met oog voor balans tussen 3- P s People Planet Profit MVO kan bijdragen om deze balans te vinden Wat valt

Nadere informatie

Een nieuwe sociale Europese interne markt

Een nieuwe sociale Europese interne markt Een nieuwe sociale Europese interne markt Prof. mr. dr. E.R. Manunza Hanze Inkoopseminar 2013 On Moral Sentiments, people, profit & procurement Het thema van vandaag Solidariteit in ruime zin Bemoeilijken

Nadere informatie

MVO Forum Duurzaam aankopen en ketenbeheer. 17 December 2012

MVO Forum Duurzaam aankopen en ketenbeheer. 17 December 2012 MVO Forum Duurzaam aankopen en ketenbeheer 17 December 2012 Waarom duurzaam ketenbeheer? Waarom duurzaam ketenbeheer? Enkele belangrijke noties Erkenning van zijn eigen maatchappelijke verantwoordelijkheid

Nadere informatie

E-Procurement. Federale Dienst e-procurement. Waldo Van den Broeck

E-Procurement. Federale Dienst e-procurement. Waldo Van den Broeck E-Procurement Federale Dienst e-procurement Waldo Van den Broeck Inhoud Huidige situatie Korte demonstratie e-notification e-tendering Principes uitrol Vlaamse Overheid Bespreking samenwerkingsakkoord

Nadere informatie

Samen investeren in hernieuwbare energie. Daan Creupelandt Dirk Vansintjan

Samen investeren in hernieuwbare energie. Daan Creupelandt Dirk Vansintjan Samen investeren in hernieuwbare energie Daan Creupelandt Dirk Vansintjan Even opwarmen Wie kent Ecopower? Zijn er coöperanten? Zijn er klanten? 2 Overzicht 1. Ecopower 2. Coöperatief ondernemen 3. REScoop.eu

Nadere informatie

Duurzaamheidsdialoog. Strategisch richten en inrichten van duurzaamheid

Duurzaamheidsdialoog. Strategisch richten en inrichten van duurzaamheid Duurzaamheidsdialoog Strategisch richten en inrichten van duurzaamheid Duurzaamheid U kunt waarschijnlijk bijna alle woorden relateren aan uw organisatie. Maar welke zijn echt relevant en significant?

Nadere informatie

Duurzaam inkopen in de onderwijssector. Betty de Keizer De Keizer Kennismakelaar

Duurzaam inkopen in de onderwijssector. Betty de Keizer De Keizer Kennismakelaar Duurzaam inkopen in de onderwijssector Betty de Keizer De Keizer Kennismakelaar Duurzaam inkopen is Het toepassen van milieuaspecten en sociale aspecten in alle fasen van het inkoopproces zodat dit uiteindelijk

Nadere informatie

Duurzaamheidverslag: ook voor u? Koen Vanbrabant FEBEM, 10 maart 2015

Duurzaamheidverslag: ook voor u? Koen Vanbrabant FEBEM, 10 maart 2015 Duurzaamheidverslag: ook voor u? Koen Vanbrabant FEBEM, 10 maart 2015 Mission: Creating Responsible Business in society Vision: Sustainability Coach Values: Responsibility & Respect Ons Engagement geïntegreerd

Nadere informatie

Movares Duurzaamheidsscan

Movares Duurzaamheidsscan Movares Duurzaamheidsscan Innovatief procesinstrument Grip op duurzaamheid in elke projectfase Grip op duurzaamheid van A tot Z. Dat is de ambitie van Movares. Voor veel mensen en partijen is duurzaamheid

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

ILO-VERKLARING BETREFFENDE DE FUNDAMENTELE PRINCIPES EN RECHTEN OP HET WERK

ILO-VERKLARING BETREFFENDE DE FUNDAMENTELE PRINCIPES EN RECHTEN OP HET WERK Toelichting In het onderstaande zijn de afzonderlijke elementen van het normatieve kader integraal opgenomen en worden ze nader toegelicht en beschreven. Daarbij wordt aandacht besteed aan de volgende

Nadere informatie

Infosessie milieuverantwoord aankopen kantoorapparatuur

Infosessie milieuverantwoord aankopen kantoorapparatuur Infosessie milieuverantwoord aankopen kantoorapparatuur IMOG 24 november 2010 Bert Vanhuyse duurzaamheidsambtenaar stad Roeselare Aankoop van kantoorapparatuur Gewone kantoorapparatuur Specifieke kantoorapparatuur

Nadere informatie

Europese subsidies voor de Sociale Economie

Europese subsidies voor de Sociale Economie Europese subsidies voor de Sociale Economie Kader en functioneren van Europese subsidies Hoe werken EU subsidies? 1 EU BELEIDSKADER BEPALEND VOOR DE INHOUD SUBSIDIEPROGRAMMA S (1) Europa 2020 doelstellingen

Nadere informatie

Workshop HR-scan. Naar een duurzaam HRM beleid

Workshop HR-scan. Naar een duurzaam HRM beleid Workshop HR-scan Naar een duurzaam HRM beleid Inhoud Voorstelling Wat is Human Resources? Overzicht bestaande tools Waarom de HRM Cockpit? Doel van de HRM Cockpit Opbouw van het model De HRM Cockpit Aan

Nadere informatie

Versiegeschiedenis. Vaststelling door Raad van Bestuur 13 mei 2013.

Versiegeschiedenis. Vaststelling door Raad van Bestuur 13 mei 2013. Inkoopbeleid 2013 Versiegeschiedenis Vaststelling door Raad van Bestuur 13 mei 2013. Goedkeuring van Actualisatie artikel 4.3 Actualisatie artikel 4.4 Toevoegen bijlage 7.1. 29 januari 2014. Samenvatting

Nadere informatie

Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid

Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid In 2013 zijn we van start gegaan met de implementatie van ons duurzaamheidsbeleid en onderstaand ziet u de doelstellingen uit onze duurzaamheidsverklaring en de behaalde

Nadere informatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Extern MVO-management. MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Extern MVO-management. MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie MVO-Control Panel Instrumenten voor integraal MVO-management Extern MVO-management MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie Inhoudsopgave Inleiding... 3 1 Duurzame ontwikkeling... 4 1.1 Duurzame

Nadere informatie

Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP

Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie!! " # "# $ -. #, '& ( )*(+ % & /%01 0.%2

Nadere informatie

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012)

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) De Hoge Raad voor Vrijwilligers (HRV) kijkt relatief tevreden terug op 2011, het Europees Jaar voor het Vrijwilligerswerk.

Nadere informatie

Ongeveer 17 jaar geleden startte een eerste pilootproject van de. bosgroepen in de Kempense Heuvelrug in de provincie Antwerpen,

Ongeveer 17 jaar geleden startte een eerste pilootproject van de. bosgroepen in de Kempense Heuvelrug in de provincie Antwerpen, Zaterdag 17 september 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Toespraak Bosgroepen Oost-Vlaanderen - Wachtebeke Dames en heren, Beste gedeputeerde(n), Beste

Nadere informatie

duurzaam Europese Unie Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling

duurzaam Europese Unie Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling Zin in ondernemen Europese Unie Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling Zin in ondernemen? Zin in ondernemen? is een meerjarig project gericht op de stimulering van energiebesparing en ondernemen. Met

Nadere informatie

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan, 22 Augustus 2014 1 Voorwoord Duurzaamheid is geen trend, het is de toekomst. Het is niet meer weg te denken

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen Kruispunten tussen (maatschappelijk verantwoord) ondernemen en het (jeugd)welzijnswerk 25 november 2011 Prof. Dr. Aimé Heene Universiteit Gent Universiteit Antwerpen

Nadere informatie

Overzicht. Bevoegdheden inzake milieu. Internationaal: België:

Overzicht. Bevoegdheden inzake milieu. Internationaal: België: Overzicht An Cliquet Vakgroep Internationaal publiekrecht, Universiteit Gent Brussel, 18 oktober 2011 Internationaal: Bevoegdheden inzake milieu Evolutie van internationaal milieurecht Internationale rechtsregels

Nadere informatie

Wat is belang thema MVO voor 2010-2015? SWOT analyse UMC Utrecht

Wat is belang thema MVO voor 2010-2015? SWOT analyse UMC Utrecht Wat is belang thema MVO voor 2010-2015? SWOT analyse UMC Utrecht stap 1 Interne & externe analyse Onderzoeksvragen Eindproducten STAP 1: INTERNE & EXTERNE ANALYSE STAP 1: INTERNE & EXTERNE ANALYSE STAP

Nadere informatie

Vlaams beleid en SDG s. Ilse Dries Team Duurzame Ontwikkeling Departement Kanselarij en Bestuur

Vlaams beleid en SDG s. Ilse Dries Team Duurzame Ontwikkeling Departement Kanselarij en Bestuur Vlaams beleid en SDG s Ilse Dries Team Duurzame Ontwikkeling Departement Kanselarij en Bestuur Resolutie Verenigde Naties : 17 sustainable development goals (SDG s) die de wereld tegen 2030 moet behalen.

Nadere informatie

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 Aannemingsbedrijf van der Meer B.V. Benthuizen 19 november 2014 J. van der Meer. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave 0.0 Inhoud 1.0

Nadere informatie

Circulair Inkopen Utrecht op weg naar duurzame markttransformatie

Circulair Inkopen Utrecht op weg naar duurzame markttransformatie Circulair Inkopen Utrecht op weg naar duurzame markttransformatie Opdrachtgevers: - Provincie Utrecht - Gemeente Utrecht - Gemeente Amersfoort Middag/avond over biobased aanbesteden Centre of Expertise

Nadere informatie

FairTrade + Steden en gemeenten schakelen een versnelling hoger

FairTrade + Steden en gemeenten schakelen een versnelling hoger FairTrade + Steden en gemeenten schakelen een versnelling hoger 1 Inleiding Sinds een aantal jaren stellen we vast dat heel wat gemeenten en steden inzetten op eerlijke handel en duurzame ontwikkeling.

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel PvdA-GroenLinks

Initiatiefvoorstel PvdA-GroenLinks Initiatiefvoorstel PvdA-GroenLinks Onderwerp: social return en inbesteden Datum commissie: 6 juni 2013 Datum raad: Nummer: Documentnummer: Steller: Eric Dammingh Fractie: PvdA-GroenLinks Samenvatting Meedoen

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Vóór dat u beleid ontwikkelt is het van belang om de vraag: Waaròm zou ik MVO beleid ontwikkelen? te beantwoorden. Het antwoord op deze vraag bepaalt hóe u het MVO

Nadere informatie

Advies. Besluit energieprestatiecertificaat bij verkoop en verhuur van niet-residentiële gebouwen

Advies. Besluit energieprestatiecertificaat bij verkoop en verhuur van niet-residentiële gebouwen Brussel, 10 september 2008 Advies besluit energieprestatiecertificaat bij verkoop Advies Besluit energieprestatiecertificaat bij verkoop Inhoud 1. Situering... 3 2. Advies... 4 2.1. Neem maatregelen om

Nadere informatie

Beleidsplan MVO 2015-2017

Beleidsplan MVO 2015-2017 Beleidsplan MVO 2015-2017 CB Concreet Duurzaam April 2015 Inleiding Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) speelt een belangrijke rol binnen de prestatie- en groeistrategie van Cementbouw. Als een

Nadere informatie

Infosessies 2012 25 september 2 oktober

Infosessies 2012 25 september 2 oktober Infosessies 2012 25 september 2 oktober Duurzaam ondernemen Evenwichtige aandacht in bedrijfsvoering: PEOPLE (verbeteren werknemersklimaat) PLANET (reductie milieubelasting) PROFIT (verbeteren ondernemersklimaat)

Nadere informatie