Later pensioen, Enquête onder jarigen over reactie op verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd. 23 oktober 2013 F&CU

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Later pensioen, Enquête onder 57-65 jarigen over reactie op verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd. 23 oktober 2013 F&CU13.0219"

Transcriptie

1 Later pensioen, wat nu Enquête onder jarigen over reactie op verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd 23 oktober 2013 F&CU

2 Inhoudsopgave Samenvatting Inleiding Doel en relevantie Uitvoering onderzoek Bekendheid met de geldende AOW- en pensioenrichtleeftijd en de financiële consequenties Kennis van de AOW en pensioenrichtleeftijd Voorschotregeling en overbruggingsregeling Verwachtingen over pensioenen en de eigen werksituatie Gevolgen langer doorwerken Eerder stoppen Risico s bij (door)werken Maatregelen om de financiële consequenties van de verhoging van de AOW- en pensioenrichtleeftijd te overbruggen Zorgen om inkomensgat of niet? Maatregelen om het inkomensgat te overbruggen Wensen en verwachtingen m.b.t. de informatie over de verhoging van de AOW-en pensioenrichtleeftijd In welke mate houden mensen de ontwikkelingen in de AOW bij? Hoe houden mensen de ontwikkelingen over AOW en pensioen bij? Willen mensen meer informatie ontvangen en door wie dan? Conclusie Belangrijkste resultaten Mogelijkheden voor de SVB Bijlage: vragenlijst enquête

3 Samenvatting De SVB heeft een enquête uitgevoerd naar de reactie van 57 tot en met 64 jarigen op de verhoging van de AOW- en pensioenrichtleeftijd. Door de verhoging van de AOW-leeftijd krijgen deze mensen te maken met een inkomensgat. We stelden vragen over de kennis van de leeftijdsverhoging, de houding van mensen ten opzichte van werk, de maatregelen die mensen nemen of willen nemen om het inkomensgat te overbruggen (gedrag) en de informatie die mensen wensen over de AOW en aanvullend pensioen. Schematisch zijn de belangrijkste uitkomsten van dit onderzoek als volgt weer te geven: Kennis Verhoging AOW-leeftijd bekend. Verhoging pensioenleeftijd minder bekend. Voorschotregeling en OBR niet erg bekend en weinig animo voor. OBR onduidelijk: ook mensen die geen recht hebben willen er gebruik van maken. Meeste mensen volgen de ontwikkelingen rondom de AOW goed. Gedrag jarigen gebruiken vaker spaargeld om inkomensgat te overbruggen. Veel jarigen doen niets omdat zij hun AOW nog ver weg vinden en de wet mogelijk toch nog verandert. Houding ten opzichte van werk Mensen die werken willen langer doorwerken (maar niet helemaal tot aan nieuwe AOWleeftijd). Bij de mensen die eerder willen stoppen met werken is 63 jaar de meest gewenste leeftijd om te stoppen. Informatiebehoefte Aanvraagformulier precies op tijd. Informatie mag eerder. meest populair Brief en persoonlijk gesprek meest gewenste communicatiemiddelen. 2

4 1. Inleiding Begin 2013 is de pensioenleeftijd, zowel in de AOW als in het aanvullend pensioen, verhoogd. De AOW-leeftijd stond sinds de invoering van de AOW in 1957 op 65 jaar, maar wordt de komende jaren in stapjes van één of meerdere maanden per jaar, steeds verder verhoogd. Volgens de nu geldende wetgeving komt de AOW-leeftijd dan uit op 66 jaar in 2019 en 67 jaar in In het Regeerakkoord (oktober 2012) is afgesproken dat deze verhoging sneller gaat plaatsvinden en daardoor uitkomt op 66 jaar in 2018 en 67 jaar in Ook de pensioenrichtleeftijd voor de aanvullende pensioenen gaat omhoog. Dit gebeurt niet net als de AOW-leeftijd in kleine stapjes, maar in één keer. De pensioenrichtleeftijd gaat per 1 januari 2014 naar 67 jaar. Voor personen geboren tussen 1948 en 1956 is de verhoogde AOW-leeftijd dus bekend. Afhankelijk van hun geboortemaand neemt hun pensioenleeftijd toe met 1 maand tot 2 jaar ten opzichte van de situatie vóór de verhoging van de AOW-leeftijd. De periode tussen het bereiken van de 65 jarige leeftijd en de nieuwe AOW-leeftijd noemen we in dit onderzoek de overbruggingsperiode. In deze overbruggingsperiode krijgen mensen mogelijk te maken met een inkomensgat. De vraag is of de verhoging van de AOW-leeftijd bij hen leidt tot extra onzekerheid. En of ze maatregelen hebben genomen om met de inkomensachteruitgang ten gevolge van de leeftijdsverhoging om te gaan. Om dit te achterhalen is een enquête onder burgers in deze leeftijdscategorie uitgevoerd. Daarbij zijn vragen voorgelegd over welke kennis men heeft over de voor hen geldende pensioendatum, hun toekomstige pensioeninkomen, welke verwachtingen er leven over hun pensioensituatie en welke rol ze daarin zien voor de SVB. Hoofdvraag van de enquête is de volgende: Hoe reageren mensen die tussen 1948 en 1956 geboren zijn op de veranderende regels rondom de pensioenleeftijd? Personen geboren vóór 1956 zijn momenteel 57 jaar of ouder. In dit onderzoek vragen we ons af hoe zij de overbruggingsperiode financieren. Onze veronderstelling daarbij is dat personen die momenteel werken dat zullen blijven doen. Waren zij voorheen van plan om één jaar voor hun 65 e te stoppen, dan verwachten we dat ze nu één jaar voor het bereiken van de nieuwe AOW-leeftijd zullen stoppen met werken. Maar hoe kunnen mensen die nu niet werken deze periode overbruggen? Wellicht loopt hun huidige uitkering door of hebben zij andere maatregelen getroffen. Voor mensen die werken hoeft er dus niet zoveel te veranderen. Tenzij er zich een situatie voordoet waarin zij niet meer in staat zijn of worden gesteld om te werken, bijvoorbeeld door arbeidsongeschiktheid of werkloosheid. Zijn mensen zich van deze risico s bewust? En nemen ze maatregelen om deze risico s te beperken? 1.1 Doel en relevantie Het doel van dit onderzoek is inzichtelijk te maken hoe mensen die nu en de komende jaren geconfronteerd zijn met een hogere AOW-leeftijd, hierop reageren. De achtergrondinformatie over deze doelgroep is voor de SVB van belang bij het klantcontact en bij de voorlichting. Hoe denken deze mensen, wat is hun houding zowel in mening als gedrag ten opzichte van de verhoging van de AOW-leeftijd, wat weten ze van de Overbruggingsregeling (OBR) en de voorschotregeling, wat verwachten ze en wat voor vragen kan de SVB verwachten? 3

5 Input voor een deel van de enquête is een kwalitatief onderzoek dat in mei 2013 is gehouden onder een groep van 19 personen van 57 tot 65 jaar (Heskes & Partners, Bulletin Board Communicatie Behoeften jarigen. Mei Vanuit de SVB is dit onderzoek begeleid door Lambrecht van Eekelen (F&C, CROS). Zij kregen via een bulletin board op internet vragen voorgelegd waarop zij konden reageren. Bij dit kwalitatieve onderzoek lag de nadruk vooral op de communicatiebehoeften met betrekking tot de verhoging van de AOW- en pensioenrichtleeftijd. Na het verschijnen van dit onderzoeksrapport zal een bijeenkomst georganiseerd worden met verschillende SVB-medewerkers betrokken bij klantcontact en voorlichting. In deze bijeenkomst worden de uitkomsten van het kwalitatieve onderzoek en deze enquête gezamenlijk gepresenteerd en worden stellingen voorgelegd waarover de deelnemers met elkaar in discussie gaan. 1.2 Uitvoering onderzoek De enquête is in juni 2013 verricht door Intomart Gfk personen hebben de enquête ingevuld (dit was een responspercentage van 70%). We hebben vier doelgroepen onderscheiden: alleenstaande werkenden, alleenstaande niet-werkenden, samenwonende werkenden en samenwonende niet-werkenden. Van elke doelgroep hebben 400 personen de enquête ingevuld. De vier doelgroepen zijn gewogen zodat hun verhoudingen representatief zijn ten opzichte van de hele bevolking. Binnen de doelgroepen is nog gewogen naar geslacht, leeftijd en opleiding. Na deze wegingen ziet de verdeling van de respondenten van de enquête er als volgt uit: Verdeling naar doelgroep 1 Alleenstaande werkenden 2 Samenwonende werkenden 3 Alleenstaande niet-werkenden 4 Samenwonende niet-werkenden 24,6 13,7 10,2 51,5 4

6 2. Bekendheid met de geldende AOW- en pensioenrichtleeftijd en de financiële consequenties Om te kunnen reageren op de nieuwe regels voor de AOW-leeftijd en pensioenrichtleeftijd, moeten mensen bekend zijn met deze regels. In de enquête is daarom eerst de kennis over de nieuwe pensioenleeftijd onderzocht. 2.1 Kennis van de AOW en pensioenrichtleeftijd Ruim 46 procent van de mensen zegt precies te weten wat de AOW-leeftijdsverhoging precies inhoudt, ruim 50 procent weet globaal wat de regeling inhoudt. Er zijn dus heel weinig mensen die niet weten wat het inhoudt of er nog niet van gehoord hebben. De verhoging van de pensioenrichtleeftijd is minder bekend: 35 procent zegt precies te weten wat het inhoudt, ruim 33 procent weet het globaal. In onderstaande grafiek zijn deze uitkomsten weergegeven. In hoeverre bent u bekend met de leeftijdsverhoging van de AOW en met uw pensioenrichtleeftijd? Ik heb er niet eerder van gehoord Ik heb er van gehoord, maar ik weet niet wat het inhoudt Ik heb er van gehoord en ik weet globaal wat het inhoudt Ik heb er van gehoord en ik weet precies wat het inhoudt Aanvullend pensioen AOW In procenten Volgens de huidige wet (uit het lente-akkoord : Wet verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd. Wet van 12 juli 2012, Stb. 2012, 328. Kamerstukken ) komt de AOW-leeftijd uit op 66 jaar in 2019 en 67 jaar in In het Regeerakkoord (uit oktober 2012) staat dat de AOW-leeftijd sneller omhoog gaat en uitkomt op 66 jaar in 2018 en 67 jaar in Toen aan respondenten hun eigen AOW-leeftijd werd gevraagd, werden zowel leeftijden volgens de leeftijdsverhoging uit het lenteakkoord als uit het regeerakkoord genoemd. Bijna 55 procent noemt de goede leeftijd volgens één van de twee akkoorden, 23 procent noemt een onjuiste leeftijd, 22 procent zegt zijn/haar AOWleeftijd niet te kennen. Maar weinig mensen noemen de goede pensioenrichtleeftijd, meestal noemen ze dezelfde leeftijd als de AOW-leeftijd. 5

7 De mate waarin mensen kennis hebben over hun AOW-leeftijd hangt af van het opleidingsniveau, leeftijd, het al dan niet met de VUT zijn en het al dan niet werkzaam zijn. Een lage opleiding heeft een negatieve relatie met het kennisniveau. Lager opgeleiden hebben dus minder kennis van de verhoging van de AOW-leeftijd dan hoger opgeleiden. Personen van 61 jaar en ouder hebben meer kennis over hun AOW-leeftijd dan personen van 60 jaar en jonger. Verschillende leeftijden blijken ook een ander kennisniveau te hebben. Personen die met de VUT zijn hebben meer kennis over de AOW-leeftijd dan personen die (nog) niet met de VUT zijn. Personen die door arbeidsongeschiktheid of werkloosheid niet werkzaam zijn, hebben minder kennis over de AOW leeftijd dan personen die werken. De kennis van de AOW-leeftijd blijkt niet afhankelijk van geslacht. 2.2 Voorschotregeling en overbruggingsregeling De regering heeft voor mensen die geen of weinig tijd hebben gehad zich voor te bereiden op de AOW-leeftijdsverhoging twee regelingen ontworpen: de voorschotregeling en de overbruggingsregeling (OBR). De voorschotregeling is sinds 1 januari 2013 van kracht en biedt mensen die geconfronteerd worden met een verhoging van de AOW-leeftijd en daardoor een inkomensgat hebben de mogelijkheid om voor die maand of maanden een renteloze lening af te sluiten bij de SVB. Het geleende bedrag is gelijk aan het AOW maandbedrag en wordt in de maanden daarna ingehouden op het AOW pensioen. De overbruggingsregeling gaat in op 1 oktober Mensen kunnen een uitkering krijgen vanuit deze regeling als zij: Geboren zijn tussen 1 januari 1948 en 31 maart 1952; op 1 januari 2013 een VUT of daarmee vergelijkbare (particuliere) uitkering hebben; deze uitkering stopt of lager wordt op het moment dat iemand 65 jaar wordt; 6

8 een inkomen hebben onder de 200% van het wettelijk bruto minimumloon (WML) voor alleenstaanden (ongeveer per jaar) of onder de 300% voor paren (ongeveer per jaar); en een vermogen hebben op 1 januari van het jaar waarin zij 65 worden, dat niet hoger is dan voor alleenstaanden en voor paren. De uitkering vanuit de overbruggingsregeling is een uitkering op minimumniveau. Andere inkomsten, zoals aanvullende pensioenen worden in hun geheel van de OBR-uitkering afgehaald. De uitkering OBR kan niet hoger zijn dan de VUT of vergelijkbare uitkering die gestopt of verlaagd is. De overbruggingsregeling loopt tot eind In de enquête hebben we specifiek gevraagd naar de bekendheid van de overbruggingsregeling en de voorschotregeling. Beide regelingen zijn niet erg bekend: 28% weet (globaal) wat de voorschotregeling inhoudt en 31% weet (globaal) wat de overbruggingsregeling inhoudt. 70 Heeft u al eens eerder gehoord van de de overbruggingsregeling / voorschotregeling? in procenten OBR Voorschot Ik heb er al eerder van gehoord en ik wist al precies wat de regeling inhoudt. Ik heb er al eerder van gehoord en ik wist al globaal wat de regeling inhoudt. Ik heb er al eerder van gehoord, maar ik wist nog niet wat het inhoudt Nee, ik had er nog niet eerder van gehoord. Personen van 61 jaar en ouder kennen zowel de overbruggingsregeling als de voorschotregeling beter dan personen van 60 jaar en jonger. Alleenstaanden kennen zowel de overbruggingsregeling als de voorschotregeling beter dan samenwonenden. De groep mensen die kennis heeft van de OBR verschilt van de groep mensen die kennis heeft van de voorschotregeling. Dit is wel opvallend omdat beide regelingen bedoeld zijn om hetzelfde probleem te ondervangen (namelijk het inkomensgat te overbruggen). Hierdoor zouden we verwachten dat als mensen één van beide regelingen kennen ze ook wel kennis zouden hebben van de andere regeling. Dit blijkt dus niet zo te zijn. Personen met een hoog inkomen hebben gemiddeld meer kennis van de voorschotregeling dan personen met een laag inkomen. Bij de OBR zie je juist dat personen met een hoog inkomen minder kennis hebben over de OBR dan personen met een laag inkomen. 7

9 Mensen met een vut-uitkering hebben relatief meer kennis van de voorschotregeling dan mensen die geen vut-uitkering hebben. Bij de OBR blijkt juist dat vutters een 47% lagere kans hebben om de OBR te kennen dan personen die niet met de vut zijn. Dit is een opvallende uitkomst, gezien het feit dat de OBR juist bedoeld is om het inkomensgat van personen met de vut of prepensioen te dichten. Doelgroep voor extra voorlichting Mensen die aangeven geen kennis te hebben van de OBR en de voorschotregeling hebben mogelijk behoefte aan extra voorlichting. Hieronder beschrijven we deze groep mensen. Van de samenwonenden met partner zonder kinderen heeft een relatief groot deel geen kennis van de overbruggingsregeling. Een relatief groot deel van deze groep heeft wél kennis van de voorschotregeling. Alleenstaande ouders met kinderen blijken juist de groep te zijn met de meeste kennis over de overbruggingsregeling. De groep die geen kennis heeft van de OBR bestaat uit: jongere mensen hoge inkomens relatief meer samenwonenden dan alleenstaanden (vooral samenwonend met partner, zonder kinderen) personen die al met de vut zijn De groep die geen kennis heeft van de voorschotregeling bestaat uit: jongere mensen lagere en midden inkomens relatief meer alleenstaanden dan samenwonenden relatief meer werkenden dan niet-werkenden Animo voor deelname In combinatie met de vraag naar de kennis van beide regelingen, hebben we ook gevraagd naar de belangstelling om gebruik te maken van de regelingen. De animo voor de voorschotregeling is niet erg hoog: 22% wil er eventueel aan deelnemen. Bij de OBR ligt de animo wat hoger: drieëndertig procent denkt aan de overbruggingsregeling te kunnen gaan deelnemen. Zoals eerder al gezegd is hebben personen van 61 jaar en ouder meer kennis van zowel de overbruggingsregeling als de voorschotregeling dan personen van 60 jaar en jonger. Ze willen/denken ook vaker deel te nemen aan, c.q. recht te hebben op, beide regelingen. 8

10 Mensen die de regelingen beter kennen willen ook vaker aan de regelingen deelnemen. Mensen met minder kennis weten (logischerwijs) vaker nog niet of ze deel willen nemen. Bij de OBR blijken de toegangseisen echter niet voor iedereen duidelijk. Respondenten met een inkomen boven de 200%van het WML voor alleenstaanden en 300% van het WML voor samenwonenden (de grens voor deelname aan de OBR) denken toch recht te kunnen hebben op OBR. Als de kennis en animo met elkaar vergeleken worden, dan zie je dat een groot deel van de personen die nog niet eerder van de voorschotregeling en de OBR hebben gehoord, daar wel aan deel willen nemen (voorschotregeling) dan wel recht op denken te hebben (OBR). 9

11 3. Verwachtingen over pensioenen en de eigen werksituatie 3.1 Gevolgen langer doorwerken Blijven werken tot aan de AOW of eerder of later stoppen met werken? We hebben respondenten die werken de vraag voorgelegd of zij van plan zijn om tot aan hun nieuwe AOW-leeftijd te blijven werken. In onderstaand diagram staan de uitkomsten weergegeven. Ruim de helft van de respondenten (56%) geeft aan tot aan de nieuwe AOW-leeftijd te willen werken. Drie kwart van deze groep wil doorwerken tot aan de nieuwe AOW-leeftijd op basis van hetzelfde aantal uren als dat ze nu ook al werken. Een kwart wil wel doorwerken, maar dan met minder uren als nu. Ruim een kwart van de respondenten geeft aan eerder te willen stoppen met werken. Een heel klein deel (bijna 2%) is van plan later te stoppen met werken dan de nieuwe AOW-leeftijd. Ruim 14% weet het nog niet. Alleenstaanden geven vaker dan samenwonenden aan te willen doorwerken (zowel op basis van hetzelfde aantal uren als minder uren) en zijn minder vaak van plan om eerder te stoppen met werken. 10

12 Vrouwen geven vaker aan op basis van hetzelfde aantal uren te willen doorwerken dan mannen. Vrouwen geven daarnaast ook minder vaak dan mannen aan dat zij eerder willen stoppen met werken. Het is daarbij wel zo dat vrouwen nu al minder uren werken dan mannen. Zo werkt bijna 47 procent van de mannen nu nog fulltime, bij de vrouwen is dat 11 procent. Wel blijken mannen en vrouwen verschillend te denken over de stelling Als de AOW-en pensioenleeftijd niet waren verhoogd, zou ik op eerdere leeftijd stoppen met werken. Vrouwen zijn het hier minder vaak mee eens dan mannen. Personen van 60 jaar en jonger hadden vaker eerder willen stoppen met werken als de pensioenleeftijd niet verhoogd was dan personen van 61 jaar en ouder. 11

13 Het aantal mensen dat langer wil doorwerken is te klein om aanvullende analyses op te doen. Maar voor de mensen die eerder willen stoppen met werken bekijken we hoeveel eerder ze willen stoppen en wat de reden is dat zij eerder willen stoppen met werken. Minder tijd voor zorgtaken? Doordat mensen langer moeten doorwerken hebben zij wellicht minder tijd om te besteden aan zorgtaken. We hebben gevraagd of mensen bang zijn dat zij minder tijd hebben voor hun zorgtaken doordat zij langer moeten doorwerken. Ruim 40% van de werkzame personen geeft aan hier inderdaad bang voor te zijn. Een op de drie is hier niet bang voor. 3.2 Eerder stoppen Van de respondenten die aangaven eerder te willen stoppen met werken, wil één op de vijf op zijn 63e stoppen. we hebben de gewenste leeftijd om te stoppen met werken vergeleken met de AOW leeftijd waarvan mensen verwachten dat die voor hen zal gelden. Opvallend is dat 15% van de mensen die eerder wil stoppen met werken er van uit gaat dat zijn/haar AOW leeftijd nog steeds 65 jaar is. 12

14 35 Op welke leeftijd bent u van plan te stoppen met werken? in procenten jonger dan 60 jaar Gewenste leeftijd om te stoppen met werken in jaren In onderstaand diagram is aangegeven hoeveel jaar men eerder wil stoppen met werken dan de bij hen zelf bekende AOW-leeftijd. Het relatief grootste deel van de personen die eerder wil stoppen met werken, wil dat twee jaar voor het bereiken van de (door henzelf verwachte) AOW-gerechtigde leeftijd doen. Redenen om eerder te stoppen De belangrijkste reden dat mensen eerder willen stoppen met werken is omdat het financieel mogelijk is (35%). Daarna wordt gezondheid genoemd (29%) gevolgd door meer tijd om te reizen (26%), meer tijd voor hobby s (20%) en meer tijd voor (klein)kinderen (18%). 13

15 Personen van 61 jaar en ouder geven vaker aan eerder te willen stoppen omdat ze het niet meer naar hun zin hebben op hun werk dan personen van 60 jaar of jonger. 3.3 Risico s bij (door)werken Mensen die werken kunnen arbeidsongeschikt of werkloos worden. Daardoor is het mogelijk dat men door toekomstige arbeidsongeschiktheid of werkloosheid niet kan werken tot aan de verhoogde pensioenleeftijd. We hebben daarom gevraagd of mensen bang zijn om hun werk geestelijk of lichamelijk niet vol te houden tot aan de pensioenleeftijd. Eén op de vijf personen verwacht het werk geestelijk niet vol te houden tot aan de nieuwe pensioenleeftijd. Als we vragen naar de verwachting om het werk lichamelijk vol te houden, verwacht een kwart het lichamelijk niet vol te kunnen houden tot aan de pensioenleeftijd. Eén op de vijf mensen is bang door toekomstig ontslag niet tot aan de pensioenleeftijd te kunnen blijven werken. 14

16 Door de verhoging van de pensioenleeftijd ontstaat een inkomensgat. We vroegen ons af of er een verband is tussen de mate waarin mensen zich zorgen maken om dit inkomensgat en de verwachting of zij kunnen blijven werken tot aan de nieuwe pensioenleeftijd. De mensen die verwachten het werk geestelijk of lichamelijk of door toekomstig ontslag niet te kunnen volhouden tot aan de verhoogde pensioenleeftijd, maken zich relatief veel zorgen om het inkomensgat. De grootste groep van zowel mannen als vrouwen is bereid om cursussen en of opleidingen te volgen om interessant te blijven voor de werkgever en de arbeidsmarkt in het algemeen. Ruim 45 procent van de mannen en 38 procent van de vrouwen is hiertoe bereid. Toch geeft ook bijna een op de drie respondenten aan niet bereid te zijn om cursussen of opleidingen te volgen. Als we naar de leeftijden van de respondenten kijken, blijkt dat er een significant verschil is in de bereidheid om te investeren in kennis tussen personen van 60 jaar en jonger en personen van 61 jaar en ouder. De jongere leeftijdsgroep is veel meer dan de oudere leeftijdsgroep bereid om cursussen en of opleidingen te volgen dan de personen van 61 jaar en ouder. 15

17 Ook werkgevers kunnen bijdragen aan inzetbaarheid van werknemers. We hebben gevraagd in hoeverre mensen beoordelen dat hun huidige werkgever maatregelen neemt om mensen tot aan hun latere pensioenleeftijd in dienst te kunnen houden. 40% van de respondenten antwoordt dat dit niet het geval is. 20% van de respondenten antwoordt dat de werkgever dit wel doet, waarbij het verminderen van de uren het meest voorkomt. Naast de hiervoor beschreven risico s heeft (langer) doorwerken mogelijk gevolgen voor de zorgtaken die mensen verrichten. Ruim 30% van de respondenten is bang om minder tijd te hebben voor zorgtaken doordat de AOW-leeftijd verhoogd is. 16

18 4. Maatregelen om de financiële consequenties van de verhoging van de AOW- en pensioenrichtleeftijd te overbruggen 4.1 Zorgen om inkomensgat of niet? Voor de verhoging van de AOW-leeftijd ontving iedereen vanaf zijn 65e verjaardag een AOWuitkering. Door de verhoging van de AOW-leeftijd ontvangen mensen die na 1 januari 1948 geboren zijn later AOW. Zij krijgen daarom te maken met één of meerdere maanden waarin ze mogelijk geen inkomen hebben: het inkomensgat. Veertig procent van de respondenten maakt zich geen zorgen over dit inkomensgat. Zeventien procent maakt zich veel zorgen, 43 procent heeft enige zorgen. Hoogopgeleiden maken zich minder zorgen dan lager opgeleiden, niet-werkenden maken zich meer zorgen dan werkenden. 4.2 Maatregelen om het inkomensgat te overbruggen Drie kwart van de respondenten neemt maatregelen tegen het AOW-inkomensgat (dit is inclusief de personen waarvan de uitkering doorloopt tot aan de nieuwe AOW-leeftijd). Negen procent vindt dat ze al genoeg maatregelen hebben genomen waardoor zij nu niet meer een specifieke maatregel hebben aangegeven. De overige 20 procent neemt geen maatregelen. Dit komt doordat zij verwachten dat de regels nog gaan veranderen of doordat zij hun pensioen nog relatief ver weg vinden en denken ik zie het dan wel weer. Ook zijn in deze 20 procent de mensen inbegrepen die hebben aangegeven in de bijstand te gaan. Bij het beantwoorden van de vraag over de te nemen maatregelen, konden mensen meerdere maatregelen kiezen die zij verwachten te gaan nemen of inmiddels genomen hebben. De meeste mensen noemen één maatregel (42%). 29 procent neemt meerdere maatregelen, en eveneens 29 procent neemt geen maatregelen of heeft dat al gedaan. De meest genoemde maatregelen zijn zuiniger leven, sparen en door blijven werken. Zuiniger leven en sparen worden vaak in combinatie met andere maatregelen genoemd. Als mensen door blijven werken vinden ze het vaak niet nodig om andere maatregelen te nemen. In de onderstaande grafiek staat hoe vaak de verschillende maatregelen genoemd zijn: 17

19 Oudere mensen zeggen vaak al voldoende maatregelen te hebben genomen tegen het inkomensgat, jongere mensen doen vaker niets omdat ze denken dat er nog veel gaat veranderen. Jongere mensen willen ook vaker langer doorwerken, terwijl ouderen vaker gebruik willen maken van hun spaargeld. Mensen die veel mantelzorg verlenen willen minder vaak blijven doorwerken en zeggen vaker in de bijstand terecht te komen (al wordt die mogelijkheid door geen enkele groep vaak genoemd). Mensen die niets doen omdat ze het dan wel weer zien zijn relatief vaak zelfstandig ondernemers en zitten met hun inkomens relatief vaak in de laagste óf de hoogste inkomensgroep. Mensen die niets doen omdat ze denken dat het toch nog wel zal veranderen werken relatief vaak bij de overheid. 18

20 Personen die werken hebben wellicht meer mogelijkheden om maatregelen te nemen dan personen die niet werken. Bij mensen die werken zie je dat doorwerken (op basis van het zelfde aantal uren als dat men nu werkt) de meest genoemde maatregel is. Dit wordt door 28% van de werkende respondenten als maatregel genoemd. Bij mensen die niet werken is de meest voorkomende maatregel zuiniger leven en huidig spaargeld gebruiken. Ook wordt door die groep vaak genoemd dat de huidige uitkering doorloopt. Hangt de mate van het zorgen maken om het inkomensgat samen met de maatregelen die mensen nemen? Mensen die werken (en dan vooral zelfstandig ondernemers) maken zich minder zorgen om het inkomensgat. Zij nemen ook minder maatregelen, zij zullen waarschijnlijk vaker gewoon door blijven werken. De maatregel zuiniger leven wordt ten opzichte van de andere maatregelen, vaak genoemd door mensen die zich veel zorgen maken. Hierbij maakt het niet uit of deze mensen werken of niet. Mensen die zich veel zorgen maken nemen vaker maatregelen dan mensen die zich enige zorgen of geen zorgen maken. Respondenten die zeggen al voldoende maatregelen te hebben genomen maken zich minder zorgen over het inkomensgat. Het gaat hierbij relatief vaak om personen met hogere inkomens. Mensen die 19

21 niets doen omdat ze denken dat er nog veel kan veranderen of zeggen dat ze het dan wel weer zien, maken zich juist meer zorgen. Mensen die verwachten in de bijstand terecht te komen, maken zich meer zorgen over het inkomensgat dan mensen die andere maatregelen kunnen nemen. Mensen die van plan zijn hun spaargeld te gebruiken maken zich minder zorgen. Dit zijn vooral de hogere inkomens. Mensen die hun AOW-leeftijd correct noemen maken zich minder zorgen om het inkomensgat door de leeftijdsverhoging dan mensen die hun eigen AOW-leeftijd niet kennen. De mensen met kennis over hun AOW-leeftijd nemen ook meer maatregelen tegen het inkomensgat. 20

22 5. Wensen en verwachtingen m.b.t. de informatie over de verhoging van de AOW-en pensioenrichtleeftijd 5.1 In welke mate houden mensen de ontwikkelingen in de AOW bij? Bijna drie kwart van de respondenten volgt de ontwikkelingen over de AOW. De meeste mensen volgen de informatie over ontwikkelingen over de AOW globaal (55%). 17% van de respondenten volgt de informatie zelfs op de voet. Slechts 7% volgt de informatie helemaal niet. De overige respondenten volgen de informatie incidenteel. Mensen die de ontwikkelingen over de AOW regelmatig (op de voet en globaal) volgen noemen vaker hun juiste AOW-leeftijd dan mensen die de ontwikkelingen alleen incidenteel of geheel niet volgen. Mannen geven vaker aan de ontwikkelingen globaal of op de voet te volgen, terwijl vrouwen vaker aangeven de ontwikkelingen incidenteel te volgen. Mensen die niet werken volgen de ontwikkelingen rondom de AOW beter dan werkenden. 21

23 Redenen voor het niet volgen van ontwikkelingen De meest genoemde reden voor het niet of incidenteel volgen van de ontwikkelingen is dat het toch nog wel verandert voordat men AOW krijgt (48%). Gevolgd door te ingewikkeld (21%); ik denk er nog liever niet aan (11%) en ik weet niet waar ik betrouwbare informatie kan vinden (eveneens 11%). De redenen voor het niet volgen van de informatie kunnen we toepassen op de totale groep respondenten (dus zowel de mensen die hebben aangegeven de ontwikkelingen te volgen als zij die de ontwikkelingen niet volgen). Als je dit doet blijkt dat 6% van de respondenten de ontwikkelingen in de AOW niet volgt omdat zij het onderwerp te ingewikkeld vinden en dat maar heel weinig mensen de ontwikkelingen niet volgen omdat ze de informatie niet kunnen vinden (3 % van totaal). 22

24 Niet-werkenden lijken het onderwerp vaker te ingewikkeld te vinden dan personen die werken. Werkenden zeggen vaker dat het toch nog wel verandert voordat zij AOW krijgen en de ontwikkelingen daarom niet zo regelmatig volgen. Als we bij leeftijd onderscheid maken in 61-plussers en 60-minners dan zie je wel dat er door beide leeftijdsgroepen verschillend wordt geantwoord. 61-plussers geven vaker aan het onderwerp te ingewikkeld te vinden en niet te weten waar zij betrouwbare informatie kunnen vinden, terwijl 60- minners vaker aangeven dat het toch nog wel verandert voordat zij een AOW-uitkering krijgen. 23

25 5.2 Hoe houden mensen de ontwikkelingen over AOW en pensioen bij? Kanalen om ontwikkelingen te volgen De meeste mensen volgen de ontwikkelingen in de AOW en aanvullende pensioenen via de krant of via televisie. Beide middelen worden door bijna 70% van de respondenten aangegeven als informatiebron. Internet wordt door iets meer dan de helft genoemd (53%) en het pensioenfonds door iets minder dan de helft (47%). De SVB wordt door één op de tien respondenten genoemd. Daarbij blijkt de SVB relatief vaak gebruikt te worden door niet-werkenden. Bij wie lag het initiatief? Wanneer mensen een persoon of instantie als informatiebron hebben genoemd, hebben we doorgevraagd bij wie dan het initiatief lag voor het contact. Opvallend is dat bij werkgevers, verzekeraar en pensioenfonds wordt aangegeven dat het initiatief meestal bij de organisatie lag. Bij de SVB wordt daarentegen door meer dan de helft van de respondenten aangegeven dat men zelf het initiatief meestal neemt (55%). Ook bij een financieel adviseur en familie/vrienden/kennissen ligt het initiatief meestal bij de respondent zelf. Populaire websites Van de personen die hebben aangegeven internet als informatiebron te gebruiken maken de meeste respondenten gebruik van de website www. mijnpensioenoverzicht.nl (52%). De website van het pensioenfonds (43%) en de website van de SVB (32%). 24

26 5.3 Willen mensen meer informatie ontvangen en door wie dan? De grootste groep respondenten vindt dat zij voldoende informatie heeft over de AOW, aanvullend pensioen en veranderingen daarin. Ruim een derde van de respondenten geeft aan niet voldoende informatie te hebben. Opvallend is ook dat een relatief groot deel van de respondenten aan geeft niet te weten of zij voldoende informatie over AOW en aanvullend pensioen hebben. Bij de vraag naar de behoefte aan (meer) informatie geeft echter de helft van de respondenten aan daar geen behoefte aan te hebben. Ook hier valt weer op dat een relatief groot deel aan geeft niet te weten of zij behoefte hebben aan meer informatie. 25

27 Geen behoefte aan meer informatie hebben mensen die bij de vraag of ze voldoende informatie hebben ja hebben geantwoord. Van de groep die heeft aangegeven niet voldoende informatie te hebben, geeft 17% aan ook niet meer informatie te willen en 31% weet het niet. Dus mensen die vinden niet genoeg informatie te hebben, willen soms ook niet meer informatie ontvangen. Bijna een kwart van de mensen geeft aan meer informatie te willen. Meestal gaat het om meer persoonlijke informatie: hoeveel krijg ik en wanneer? Een aantal mensen hoorde pas via de enquête van dit onderzoek over de voorschotregeling en overbruggingsregeling. Ook de aansluiting van andere soorten uitkeringen, zoals WW, WIA, Anw en bijstand op de verhoogde AOW-leeftijd blijkt bij een relatief groot deel van de mensen onzekerheid op te roepen. Geschikte partijen Geschikte partijen om meer informatie te verschaffen over AOW en aanvullend pensioen zijn het pensioenfonds (77 %) en de SVB (64%). Vervolgens hebben we gevraagd welk van de geschikte partijen de voorkeur heeft om meer informatie te verschaffen. De partij die door de meeste respondenten als hun voorkeurspartij wordt aangegeven is het pensioenfonds (36%). Gevolgd door de SVB (24%) en andere overheidsorganisatie (12%). 13% van de respondenten geeft aan geen voorkeur te hebben. Bij de interpretatie van deze percentages is wel van belang te beseffen dat de vraag gesteld is over AOW en aanvullend pensioen gezamenlijk. Als afzonderlijk gevraagd was naar geschikte partijen om informatie over AOW te verschaffen en geschikte partijen om informatie over aanvullend pensioen te verschaffen, dan hadden de resultaten beter geïnterpreteerd kunnen worden. Nu kunnen er geen conclusies aan verbonden worden omdat mensen wellicht een onderwerp in gedachten hebben gehad op basis waarvan zij deze vraag beantwoord hebben. Hoe willen mensen informatie ontvangen? De meeste mensen willen via een brief informatie ontvangen (57%). Gezien de trend naar digitalisering is dit een opvallende uitkomst. Daarna volgt (48%), beveiligde internetsite (37%) en een persoonlijk gesprek (35%). 26

28 De voorkeur voor een brief wordt meer aangegeven door mensen die niet werken dan door mensen die werken. Een persoonlijk gesprek wordt juist vaker door werkenden als voorkeur aangegeven dan door niet-werkenden. Bij de andere communicatiemiddelen waren er geen verschillen tussen werkenden en niet-werkenden. Respondenten van 60 jaar of jonger geven vaker dan respondenten van 61 jaar en ouder aan dat zij een beveiligde internetsite of een folder als communicatiemiddel zouden willen hebben. Mensen die aangeven een brief te willen ontvangen zijn relatief vaak 60 jaar of jonger, vrouw en niet werkzaam. Aanvraagformulier en informatie De SVB stuurt een half jaar voor het bereiken van de AOW-gerechtigde leeftijd een informatiebrochure en een brief over het aanvragen van de AOW. In de enquête hebben we gevraagd of respondenten dit tijdig vinden of dat zij het liever eerder of later willen ontvangen. Bijna de helft van de respondenten vindt het aanvraagformulier precies op tijd (49%). Bij de informatie is dit een stuk minder (36%). Bij de informatie geeft de grootste groep aan dat het aan de late kant is en dat ze het eerder willen ontvangen (45%). In onderstaande diagrammen zijn deze uitkomsten weergegeven. 27

Hoe staan werkzame 50-plussers tegenover pensioen? oktober 2015

Hoe staan werkzame 50-plussers tegenover pensioen? oktober 2015 Hoe staan werkzame 50-plussers tegenover pensioen? oktober 2015 Inhoudsopgave Management Summary Pagina 3 Onderzoeksresultaten Pagina 7 Onderzoeksverantwoording Pagina 40 oktober 2015 2 Management Summary

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Hoe gaat Nederland met pensioen?

Hoe gaat Nederland met pensioen? Hoe gaat Nederland met pensioen? Een onderzoek over het pensioensbewustzijn van Nederland op verschillende thema s, waaronder duurzame inzetbaarheid In opdracht van GfK Intomart 2014 Hoe gaat Nederland

Nadere informatie

Verdieping Hoe gaat Nederland met pensioen?

Verdieping Hoe gaat Nederland met pensioen? Verdieping Hoe gaat Nederland met pensioen? Een onderzoek over het pensioensbewustzijn van Nederland op verschillende thema s. In opdracht van. GfK Intomart 2014 Hoe gaat Nederland met pensioen? Januari

Nadere informatie

Hoe gaat Nederland met pensioen? In vergelijk met België, Zweden en Denemarken

Hoe gaat Nederland met pensioen? In vergelijk met België, Zweden en Denemarken Hoe gaat Nederland met pensioen? In vergelijk met België, Zweden en Denemarken Onderzoek van GfK september 2015 Inleiding Delta Lloyd doet doorlopend nieuwe kennis op over ontwikkelingen rondom pensionering

Nadere informatie

Pensioenmonitor 2014 Een onderzoek naar kennis, houding en gedrag rondom de oudedagsvoorziening onder de Nederlandse beroepsbevolking

Pensioenmonitor 2014 Een onderzoek naar kennis, houding en gedrag rondom de oudedagsvoorziening onder de Nederlandse beroepsbevolking Pensioenmonitor 2014 Een onderzoek naar kennis, houding en gedrag rondom de oudedagsvoorziening onder de Nederlandse beroepsbevolking 1 Inhoudsopgave Inleiding 4 Samenvatting 6 Onderzoeksresultaten in

Nadere informatie

Pensioen- en inkomensscan. Dhr. A. WERKNEMER en Mevr. B. PARTNER. Aangeboden door: De Pensioenafdeling M.A. de Frel Hellingweg 98B 2583 WH Den Haag

Pensioen- en inkomensscan. Dhr. A. WERKNEMER en Mevr. B. PARTNER. Aangeboden door: De Pensioenafdeling M.A. de Frel Hellingweg 98B 2583 WH Den Haag Pensioen- en inkomensscan Dhr. A. WERKNEMER en Mevr. B. PARTNER Aangeboden door: De Pensioenafdeling M.A. de Frel Hellingweg 98B 2583 WH Den Haag T 070-3383088 info@depensioenafdeling.nl www.depensioenafdeling.nl

Nadere informatie

Hoeveel pensioen krijg ik straks? Denk je daar wel eens over na?

Hoeveel pensioen krijg ik straks? Denk je daar wel eens over na? Hoeveel pensioen krijg ik straks? Denk je daar wel eens over na? Waar bestaat mijn pensioen uit? Je pensioen bestaat uit 3 belangrijke onderdelen: AOW Pensioen via je werkgever Eigen aanvulling AOW Hoeveel

Nadere informatie

WERKNEMERS EN ARBEIDSONGESCHIKTHEID

WERKNEMERS EN ARBEIDSONGESCHIKTHEID WERKNEMERS EN ARBEIDSONGESCHIKTHEID In opdracht van Delta Lloyd Maart 2015 1 Inhoudsopgave 1. Management Summary 2. Onderzoeksresultaten Verzuim Kennis en verzekeringen Communicatie Opmerkingen 3. Onderzoeksverantwoording

Nadere informatie

Wegwijzer GE Pensioen. Inzicht in uw pensioensituatie

Wegwijzer GE Pensioen. Inzicht in uw pensioensituatie Wegwijzer GE Pensioen Inzicht in uw pensioensituatie Inleiding Met de Wegwijzer GE Pensioen krijgt u informatie over uw pensioenregeling en kunt u inzicht krijgen in uw eigen pensioensituatie. De pensioenwijzer

Nadere informatie

Onderzoek. Rapportage. September 2012. Pensioenmodule Publieksmonitor

Onderzoek. Rapportage. September 2012. Pensioenmodule Publieksmonitor Onderzoek Meer grip op pensioen Rapportage Pensioenmodule Publieksmonitor September 2012 Samenvatting (1/4) 1. Kennis over het eigen pensioen De helft van de mensen die via werkgever pensioen opbouwen

Nadere informatie

nieuwsplus Pensioenwijzigingen in 2014 en 2015 Inhoud 1. Wijzigingen in 2014

nieuwsplus Pensioenwijzigingen in 2014 en 2015 Inhoud 1. Wijzigingen in 2014 s-gravenhage, 21 mei 2013 Pensioenwijzigingen in 2014 en 2015 De gevolgen van het regeerakkoord VVD-PvdA zijn groot voor de AOW en de opbouw van pensioen in de tweede pijler. In deze tweede editie van

Nadere informatie

FINANCIELE ZEKERHEID. GfK September 2015. GfK 2015 Achmea Financiële Zekerheid september 2015

FINANCIELE ZEKERHEID. GfK September 2015. GfK 2015 Achmea Financiële Zekerheid september 2015 FINANCIELE ZEKERHEID GfK September 2015 1 Opvallende resultaten Meer dan de helft van de Nederlanders staat negatief tegenover de terugtredende overheid Financiële zekerheid: een aanzienlijk deel treft

Nadere informatie

Alfahulp en huishoudelijke hulp. Rapportage Ons kenmerk: 11110 Juni 2014

Alfahulp en huishoudelijke hulp. Rapportage Ons kenmerk: 11110 Juni 2014 Alfahulp en huishoudelijke hulp Rapportage Ons kenmerk: 11110 Juni 2014 Inhoudsopgave Geschreven voor Achtergrond & doelstelling 3 Conclusies 5 Resultaten 10 Bereidheid tot betalen 11 Naleven regels 17

Nadere informatie

Derde meting Kennis over de AOWpartnertoeslag. Een internetonderzoek in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Derde meting Kennis over de AOWpartnertoeslag. Een internetonderzoek in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Derde meting Kennis over de AOWpartnertoeslag Een internetonderzoek in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Uitgevoerd door: Intomart GfK bv Uw contact: Carlijn Ritzen Tel.:035-6258411

Nadere informatie

Actualiteit en Achtergrond

Actualiteit en Achtergrond Actualiteit en Achtergrond Partnertoeslag AOW 2015 1. Inleiding In 1996 besloot de toenmalige regering om de partnertoeslag in de AOW per 1 januari 2015 te laten vervallen. Nu is het zo dat iedereen die

Nadere informatie

Wat draagt bij aan een gelukkig pensioen? Een vergelijking tussen Nederland, België, Denemarken en Zweden

Wat draagt bij aan een gelukkig pensioen? Een vergelijking tussen Nederland, België, Denemarken en Zweden Wat draagt bij aan een gelukkig pensioen? Een vergelijking tussen Nederland, België, Denemarken en Zweden Onderzoek van GfK november 2015 Inleiding Delta Lloyd is continu bezig het pensioenbewustzijn te

Nadere informatie

Herhaalmeting Kennis over de AOW-partnertoeslag

Herhaalmeting Kennis over de AOW-partnertoeslag Herhaalmeting Kennis over de AOW-partnertoeslag Een internetonderzoek in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Uitgevoerd door: Intomart GfK bv Projectnummer: 21095 Datum: 28-5-

Nadere informatie

Pensioenactualiteiten

Pensioenactualiteiten Pensioenactualiteiten Medezeggenschap Waterbedrijven, Waterschappen, Netwerkbedrijven 16-05-2013 Agenda Dekkingsgraad en financiële positie fonds Wijzigingen in 2012 Ontwikkelingen en gevolgen voor ABP

Nadere informatie

Als u buiten Nederland woont of werkt: vrijwillige verzekering voor AOW

Als u buiten Nederland woont of werkt: vrijwillige verzekering voor AOW Als u buiten Nederland woont of werkt: vrijwillige verzekering voor AOW Inhoud Wat is AOW 2 Waarom een vrijwillige verzekering 2 Voor wie is de vrijwillige verzekering 2 Hoe lang kunt u zich vrijwillig

Nadere informatie

Anw: uitkering bij overlijden

Anw: uitkering bij overlijden Anw: uitkering bij overlijden Inhoud Wat is de Anw 2 Voor wie is de Anw 2 Wanneer krijgt u Anw 3 Als u een kind onder 18 jaar heeft 6 Inkomsten 7 Hoeveel is de Anw 8 Hoe lang duurt de Anw-uitkering 8 Wat

Nadere informatie

1 Inleiding. Wanneer ga jij met pensioen Versie: 4 17-07-2015 Pagina: 3 van 7

1 Inleiding. Wanneer ga jij met pensioen Versie: 4 17-07-2015 Pagina: 3 van 7 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 AOW-gerechtigde leeftijd... 4 2.1 Algemeen... 4 2.2 Verhoging van 65 naar 67... 4 2.3 Verdere verhoging op basis van de levensverwachting... 4 3 Pensioenleeftijd... 6 3.1

Nadere informatie

Pensioenaanspraken in beeld

Pensioenaanspraken in beeld Pensioenaanspraken in beeld Deel 1: aanspraken naar geslacht en burgerlijke staat Elisabeth Eenkhoorn, Annelie Hakkenes-Tuinman en Marije vandegrift bouwen minder pensioen op via een werkgever dan mannen.

Nadere informatie

Als u buiten Nederland woont of werkt: vrijwillige verzekering voor AOW en Anw

Als u buiten Nederland woont of werkt: vrijwillige verzekering voor AOW en Anw Als u buiten Nederland woont of werkt: vrijwillige verzekering voor AOW en Anw Inhoud Waarom zou u een vrijwillige verzekering afsluiten 2 Voor wie is de vrijwillige verzekering 2 Hoe lang kunt u zich

Nadere informatie

Uitkeringsbedragen per 1 juli 2015

Uitkeringsbedragen per 1 juli 2015 Uitkeringsbedragen per 1 juli 2015 Per 1 juli 2015 worden de AOW, Anw, WW, WIA, WAO, ZW, TW, Wajong, Participatiewet (voorheen WWB), IOAW en IOAZ aangepast als gevolg van de stijging van het wettelijk

Nadere informatie

Anw: uitkering bij overlijden

Anw: uitkering bij overlijden Anw: uitkering bij overlijden Inhoud Wat is de Anw 2 Voor wie is de Anw 2 Wanneer krijgt u Anw 3 De halfwezenuitkering 6 Inkomsten 7 Hoeveel is de Anw 8 Hoe lang duurt de Anw-uitkering 8 Wat gaat er van

Nadere informatie

Kinderen Roepnaam Voorletters Achternaam Geboortedatum Geslacht Woonsituatie Man Vrouw Thuis Uit

Kinderen Roepnaam Voorletters Achternaam Geboortedatum Geslacht Woonsituatie Man Vrouw Thuis Uit Inventarisatieformulier Persoonsgegevens Achternaam (cliënt) Geslacht Man Vrouw Voorletters Roepnaam Geboortedatum Roker Ja Nee E-mail adres Telefoonnummer mobiel Uw opleidingsniveau LBO MBO HBO Universitair

Nadere informatie

(bedragen x 1 mln euro) 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 Cumulatief. Besparing uitgaven -71-165 -288-397 -515-645 -385-355 -44-2.

(bedragen x 1 mln euro) 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 Cumulatief. Besparing uitgaven -71-165 -288-397 -515-645 -385-355 -44-2. 34 083 Wijziging van de Algemene Ouderdomswet, de Wet op de loonbelasting 1964 en de Wet verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd in verband met de versnelling van de stapsgewijze verhoging van de AOW leeftijd.

Nadere informatie

Indicatieve berekening ouderdomspensioen

Indicatieve berekening ouderdomspensioen Indicatieve berekening ouderdomspensioen Waarom dit formulier? Met dit formulier kunt u een berekening van uw pensioen aanvragen. Op die manier kunt u nagaan hoeveel inkomen u ongeveer krijgt als u met

Nadere informatie

Pensioen Nieuws. Wat komt er op ons af? #10 januari 14. Pensioenfonds

Pensioen Nieuws. Wat komt er op ons af? #10 januari 14. Pensioenfonds Pensioen Nieuws Een uitgave van Stichting Pensioenfonds AVEBE #10 januari 14 1 Wat komt er op ons af? Dekkingsgraad stabiel Alle pensioenen omhoog 2 Tijdelijke pensioenregeling 1 jaar verlengd 3 Anw-hiaatpensioenregeling

Nadere informatie

Wanneer ga jij met pensioen?

Wanneer ga jij met pensioen? Wanneer ga jij met pensioen? Inhoudsopgave Inleiding... 3 1 AOW-gerechtigde leeftijd... 4 1.1 Algemeen... 4 1.2 Verhoging van 65 naar 67... 4 1.3 Verdere verhoging op basis van de levensverwachting...

Nadere informatie

Hoe gaat Nederland met pensioen?

Hoe gaat Nederland met pensioen? Hoe gaat Nederland met pensioen? Een onderzoek over het pensioensbewustzijn van Nederland op verschillende thema s, waaronder pensioenleeftijdsverwachting. In opdracht van GfK Intomart 2013 33213 Delta

Nadere informatie

Indicatieve berekening ouderdomspensioen

Indicatieve berekening ouderdomspensioen Indicatieve berekening ouderdomspensioen Waarom dit formulier? Met dit formulier kunt u een berekening van uw pensioen aanvragen. Op die manier kunt u nagaan hoeveel inkomen u ongeveer krijgt als u met

Nadere informatie

Uitkeringsbedragen per 1 januari 2016

Uitkeringsbedragen per 1 januari 2016 Uitkeringsbedragen per 1 januari 2016 Per 1 januari 2016 worden de Participatiewet (voorheen WWB), IOAW en IOAZ, AOW, Anw, Wajong, WW, WIA, WAO, ZW en TW aangepast als gevolg van de stijging van het wettelijk

Nadere informatie

3 Hoe pensioenbewust zijn we?

3 Hoe pensioenbewust zijn we? 3 Hoe pensioenbewust zijn we? Door verschillende instanties en bedrijven wordt onderzoek gedaan naar het pensioenbewustzijn van burgers, hun houding tegenover pensioen en de kennis die zij hebben van (hun)

Nadere informatie

Als u AOW krijgt. Inhoud Wat is AOW 2

Als u AOW krijgt. Inhoud Wat is AOW 2 Als u AOW krijgt Inhoud Wat is AOW 2 Wie krijgt AOW 2 Vanaf wanneer krijgt u AOW 3 Hoeveel AOW krijgt u 3 Wat gaat er van uw AOW af 5 Hoe kunt u AOW krijgen 6 Andere pensioenen naast uw AOW 6 Meer informatie

Nadere informatie

Als u in Nederland woont of werkt: inkoopregeling AOW

Als u in Nederland woont of werkt: inkoopregeling AOW Als u in Nederland woont of werkt: inkoopregeling AOW Inhoud Wat is AOW 2 De inkoopregeling AOW 2 Wat zijn de voorwaarden 2 Voor wie is de inkoopregeling AOW 3 Wat kost het 3 Hoe kunt u de inkoopregeling

Nadere informatie

Uitkeringsbedragen per 1 juli 2016

Uitkeringsbedragen per 1 juli 2016 Uitkeringsbedragen per 1 juli 2016 Per 1 juli 2016 worden de Participatiewet, IOAW en IOAZ, AOW, Anw, Wajong, WW, WIA, WAO, ZW en TW aangepast als gevolg van de stijging van het wettelijk minimumloon per

Nadere informatie

Hoe zit het met mijn pensioen in het vervoer?

Hoe zit het met mijn pensioen in het vervoer? We zorgen ervoor dat u goed zit Hoe zit het met mijn pensioen in het vervoer? Als u geboren bent vóór 1950 Printvriendelijke versie Waarom deze brochure? Veel mensen denken bij het woord pensioen aan het

Nadere informatie

Hoe hoog is de ANW-uitkering?... 4. Hoogte ANW-uitkering... 4. Verzekerd bedrag ANW Hiaat 2015... 4. Kostendelersnorm ANW... 5

Hoe hoog is de ANW-uitkering?... 4. Hoogte ANW-uitkering... 4. Verzekerd bedrag ANW Hiaat 2015... 4. Kostendelersnorm ANW... 5 INHOUD Minimale AOW Franchises 2015... 2 Opbouwpercentages 2015... 2 Aftopping Boven 100.000,-... 3 ANW Uitkeringen 2015... 4 Hoe hoog is de ANW-uitkering?... 4 Hoogte ANW-uitkering... 4 Verzekerd bedrag

Nadere informatie

15 vragen en antwoorden over de veranderingen in de pensioenregeling

15 vragen en antwoorden over de veranderingen in de pensioenregeling Er verandert wat aan je pensioen 15 vragen en antwoorden over de veranderingen in de pensioenregeling Over de pensioenleeftijd en de AOW 1. Moet ik nu blijven werken tot 67 jaar? Het pensioen dat je vanaf

Nadere informatie

Kies uw eigen pensioen. Later = Nu

Kies uw eigen pensioen. Later = Nu Kies uw eigen pensioen. Later = Nu Eigen verantwoordelijkheid, zelf keuzes maken. Dat is helemaal van deze tijd. Maar dan moet je je er wel in verdiepen. René van der Linden, SPF Beheer: Wat ik belangrijk

Nadere informatie

Hoofdstuk 20. Financiële dienstverlening

Hoofdstuk 20. Financiële dienstverlening Hoofdstuk 20. Financiële dienstverlening Samenvatting Dit hoofdstuk behandelt de bekendheid en het gebruik van zeven Leidse inkomensondersteunende regelingen onder respondenten met een netto huishoudinkomen

Nadere informatie

Mijn Pensioen. Makkelijk uw pensioen plannen in Mijn PME

Mijn Pensioen. Makkelijk uw pensioen plannen in Mijn PME Mijn Pensioen Misschien kijkt u ernaar uit: stoppen met werken. Tijd voor uzelf en genieten van uw oude dag. Of wilt u juist langer blijven werken? In deze brochure leest u alles over de keuzes die u kunt

Nadere informatie

Indicatieve berekening ouderdomspensioen

Indicatieve berekening ouderdomspensioen Indicatieve berekening ouderdomspensioen Waarom dit formulier? Met dit formulier kunt u een berekening van uw pensioen aanvragen. Op die manier kunt u nagaan hoeveel inkomen u ongeveer krijgt als u met

Nadere informatie

Hoe zit het met mijn prepensioen? Als u werkt in het goederenvervoer

Hoe zit het met mijn prepensioen? Als u werkt in het goederenvervoer Hoe zit het met mijn prepensioen? Als u werkt in het goederenvervoer We zorgen ervoor dat u goed zit 2 Waarom deze brochure? Het is prettig als u eerder kunt stoppen met werken. U moet dan uw rekeningen

Nadere informatie

Shell Pensioenfonds en het AOW-gat. Stefan Tabak

Shell Pensioenfonds en het AOW-gat. Stefan Tabak Shell Pensioenfonds en het AOW-gat Stefan Tabak Inhoud AOW-gat Insteek werkgever en pensioenfonds Benadering tot nu toe Overige aandachtspunten 2 AOW-gat Wat is het en waar komt het door AOW-gat = gemis

Nadere informatie

AFM Consumentenmonitor Najaar 2011 Pensioen. December 2011

AFM Consumentenmonitor Najaar 2011 Pensioen. December 2011 AFM Consumentenmonitor Najaar 2011 Pensioen December 2011 1 Inhoudsopgave 2 1 2 Management Summary Onderzoeksresultaten in detail 2a Pensioen algemeen 2b Pensioencommunicatie 2c Pensioenregeling 3 Onderzoeksverantwoording

Nadere informatie

Vragenlijst Particulieren

Vragenlijst Particulieren Vragenlijst Particulieren Naam cliënt Plaats Datum : : : In het kader van de Wet Financiële Dienstverlening (WFD) worden in dit document diverse vragen gesteld ter bepaling van het Klantprofiel van de

Nadere informatie

1. Inleiding 2. Analyse 2.1. Een derde van de ouders geeft aan minder te gaan werken

1. Inleiding 2. Analyse 2.1. Een derde van de ouders geeft aan minder te gaan werken 1. Inleiding Vorig jaar kondigde de regering grote bezuinigingen aan op de kinderopvang. De bezuinigingen lopen op tot 774 miljoen in 2015. In 2012 snijdt de regering met zo'n 400 miljoen euro in de kinderopvang.

Nadere informatie

AFM Consumentenmonitor Q3 2009 Kredietwaarschuwingszin

AFM Consumentenmonitor Q3 2009 Kredietwaarschuwingszin AFM Consumentenmonitor Q3 009 Kredietwaarschuwingszin GfK Michel van der List Marcel Cools/ Niek Damen Indeling Rapportage Kredietwaarschuwingszin 1 Onderzoeksverantwoording Kennisvragen Kredietwaarschuwingszin

Nadere informatie

Welk weer het ook wordt

Welk weer het ook wordt Welk weer het ook wordt U blijft zelf invloed houden op wanneer u stopt met werken www.pensioenpostnl.nl Pensioenfonds PostNL heeft een nieuwe pensioenregeling. Deze regeling geldt per 1 januari 2014.

Nadere informatie

Stichting St. Stichting Pensioenfonds Avery Dennison. Presentatie over het. Uniform Pensioen Overzicht 15 mei 2013

Stichting St. Stichting Pensioenfonds Avery Dennison. Presentatie over het. Uniform Pensioen Overzicht 15 mei 2013 Pagina 1 Stichting St. Stichting Pensioenfonds Avery Dennison Presentatie over het Uniform Pensioen Overzicht 15 mei 2013 mei 2012 Pagina 2 1. Agenda 1. Opening 2. Wat is pensioen? 3. UPO 4. Als er iets

Nadere informatie

1. Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

1. Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hartelijk welkom bij Pensioenfonds PGB! U bouwt pensioen bij ons op omdat u bij RELX werkt. In dit Pensioen 1-2-3 leest u hoe het zit met uw pensioen Lees in 3 stappen over uw pensioen Pensioen 1-2-3 bestaat

Nadere informatie

WIJZER IN GELDZAKEN PENSIOENMONITOR Een onderzoek onder de Nederlandse beroepsbevolking naar kennis, houding en gedrag rondom de oudedagsvoorziening

WIJZER IN GELDZAKEN PENSIOENMONITOR Een onderzoek onder de Nederlandse beroepsbevolking naar kennis, houding en gedrag rondom de oudedagsvoorziening WIJZER IN GELDZAKEN PENSIOENMONITOR Een onderzoek onder de Nederlandse beroepsbevolking naar kennis, houding en gedrag rondom de oudedagsvoorziening Intomart GfK 2013 32809 Wijzer in geldzaken Pensioenmonitor

Nadere informatie

De uitkeringsbedragen per 1 januari 2014

De uitkeringsbedragen per 1 januari 2014 De uitkeringsbedragen per 1 januari 2014 Per 1 januari 2014 worden de AOW, ANW, WW, WIA, WAO, TW, Wajong, WWB, IOAW en IOAZ aangepast als gevolg van de stijging van het wettelijk minimumloon per 1 januari

Nadere informatie

PENSIOENBAROMETER 2012 Onderzoek van GfK Panel Services in opdracht van Montae

PENSIOENBAROMETER 2012 Onderzoek van GfK Panel Services in opdracht van Montae PENSIOENBAROMETER 2012 Onderzoek van GfK Panel Services in opdracht van Montae Op macroniveau begrijpt de grote meerderheid van de Nederlandse werknemers dat ingrepen in het pensioenstelsel noodzakelijk

Nadere informatie

Uitkeringsbedragen per 1 juli 2013. Nieuwsbericht 25-06-2013

Uitkeringsbedragen per 1 juli 2013. Nieuwsbericht 25-06-2013 Uitkeringsbedragen per 1 juli 2013 Nieuwsbericht 25-06-2013 Per 1 juli 2013 worden de AOW, ANW, WW, WIA, WAO, TW, Wajong, Wwb, IOAW en IOAZ aangepast als gevolg van de stijging van het wettelijk minimumloon

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

ONDERZOEK LANGDURIG ZIEKTEVERZUIM Onder werkgevers klein MKB (2 tot 20 werknemers)

ONDERZOEK LANGDURIG ZIEKTEVERZUIM Onder werkgevers klein MKB (2 tot 20 werknemers) ONDERZOEK LANGDURIG ZIEKTEVERZUIM Onder werkgevers klein MKB (2 tot 20 werknemers) September 2014 GfK 2014 Kennis langdurig ziekteverzuim september 2014 1 Inhoudsopgave 1. Management Summary 2. Onderzoeksresultaten

Nadere informatie

Conceptrapportage Preferentie keuzes aanpak crisis van CNV leden

Conceptrapportage Preferentie keuzes aanpak crisis van CNV leden Conceptrapportage Preferentie keuzes aanpak crisis van CNV leden In opdracht van: Contactpersoon: CNV De heer P. Hazenbosch Utrecht, mei 2009 DUO MARKET RESEARCH drs. Vincent van Grinsven Henk Westerik

Nadere informatie

Hypotheek. Wilt u Nationale Hypotheekgarantie? Ja Nee

Hypotheek. Wilt u Nationale Hypotheekgarantie? Ja Nee Het klantprofiel moet inzicht geven in uw (financiële) situatie en uw wensen/doelstellingen als u een inkomensterugvalmee maakt. De volgende gegevens worden van u gevraagd: uw financiële positie, kennis,

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl.

Nadere informatie

Life event: Een nieuwe baan

Life event: Een nieuwe baan Life event: Een nieuwe baan Inhoudsopgave 1 Belangrijke bevindingen 2 Achtergrond en verantwoording 3 Onderzoeksresultaten Arbeidsvoorwaarden en pensioenregeling Pensioeninformatie Pensioenkennis Waardeoverdracht

Nadere informatie

Overbruggings- UITKERING. Wilt u eerder met pensioen?

Overbruggings- UITKERING. Wilt u eerder met pensioen? Overbruggings- UITKERING Wilt u eerder met pensioen? Eerder met pensioen met een overbruggingsuitkering Wilt u niet tot uw 65e doorwerken maar eerder al met werken stoppen? En bent u vóór 1949 geboren?

Nadere informatie

Pensioenfonds PNO Media. PNO pensioenregeling 1. MCO Sociaal plan en uw pensioen

Pensioenfonds PNO Media. PNO pensioenregeling 1. MCO Sociaal plan en uw pensioen Pensioenfonds PNO Media PNO pensioenregeling 1 MCO Sociaal plan en uw pensioen 1 Even voorstellen Rudi Brouwer Gertjan van den Hengel Media Pensioen Diensten (MPD) Uitvoerder van pensioenfonds PNO Media

Nadere informatie

Vervroegd pensioen aanvragen

Vervroegd pensioen aanvragen Vervroegd pensioen aanvragen Waarom dit formulier? Met dit formulier kunt u vervroegd pensioen aanvragen. Vul het formulier samen met uw werkgever in. Met dit formulier vraagt u uw pensioen definitief

Nadere informatie

Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen

Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen Werkgevers en werknemers aan het woord Onderzoek verricht in opdracht van Nationale-Nederlanden door Motivaction. Wat vinden werkgevers en werknemers van pensioenen.

Nadere informatie

Inleiding. Wanneer kan ik met pensioen? gaat uiterlijk in op 67 jaar.

Inleiding. Wanneer kan ik met pensioen? gaat uiterlijk in op 67 jaar. Bijna met pensioen De dag van uw pensionering komt snel dichterbij. Sommige zaken rond uw pensionering staan (wettelijk) vast, maar er valt ook genoeg te kiezen. Welke keuzes kunt u maken? Inleiding Ieder

Nadere informatie

Onderzoeksrapport Randstad WerkMonitor 2015 kwartaal 1 Gevolgen wet werk en zekerheid (WWZ) Randstad Nederland

Onderzoeksrapport Randstad WerkMonitor 2015 kwartaal 1 Gevolgen wet werk en zekerheid (WWZ) Randstad Nederland Onderzoeksrapport Randstad WerkMonitor 2015 kwartaal 1 Gevolgen wet werk en zekerheid (WWZ) Randstad Nederland Maart 2015 INHOUDSOPGAVE Kennis en houding wet werk en zekerheid 3 Ervaring met wet werk en

Nadere informatie

Oudedagsvoorziening in het MKB

Oudedagsvoorziening in het MKB A201309 Oudedagsvoorziening in het MKB Vormen van pensioenopbouw en de verwachtingen van MKB-ondernemers in beeld gebracht drs. K. L. Bangma drs. J. Snoei Zoetermeer, februari 2013 Oudedagsvoorziening

Nadere informatie

Notitie. 11 juni 2010. Datum. Onderwerp De meest gestelde vragen over het principe-akkoord AOW-pensioen. 1 Gemiddelde op basis van het verleden

Notitie. 11 juni 2010. Datum. Onderwerp De meest gestelde vragen over het principe-akkoord AOW-pensioen. 1 Gemiddelde op basis van het verleden Notitie Datum 11 juni 2010 Onderwerp De meest gestelde vragen over het principe-akkoord AOW-pensioen 1. Waarover gaat dit raadgevend referendum? De FNV heeft samen met de andere vakcentrales afspraken

Nadere informatie

CAPGEMINI PENSIOENFONDS. Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld?

CAPGEMINI PENSIOENFONDS. Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? Stichting PENSIOENFONDS CAPGEMINI Nederland Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie

Nadere informatie

Uitkeringsbedragen per 1 januari 2015

Uitkeringsbedragen per 1 januari 2015 Uitkeringsbedragen per 1 januari 2015 Per 1 januari 2015 worden de AOW, Anw, WW, WIA, WAO, ZW, TW, Wajong, Participatiewet (voorheen WWB), IOAW en IOAZ aangepast als gevolg van de stijging van het wettelijk

Nadere informatie

Klantprofiel. Waaruit blijkt dat?

Klantprofiel. Waaruit blijkt dat? Klantprofiel Wat is uw burgerlijke staat? o Alleenstaand o Gehuwd(gemeenschap van goederen) o Gehuwd(huwelijkse voorwaarden) o Samenwonend met samenlevingscontract o Samenwonend zonder samenlevingscontract

Nadere informatie

PER 1 JANUARI 2015 IS UW PENSIOEN VERANDERD WAT BETEKENT DIT PRECIES VOOR U?

PER 1 JANUARI 2015 IS UW PENSIOEN VERANDERD WAT BETEKENT DIT PRECIES VOOR U? PENSIOEN Wijzigingen per 1 januari 2015 Opbouwpercentage blijft gelijk Risico partnerpensioen voor de pensioendatum is verlaagd Pensioenleeftijd is verhoogd Opgebouwde pensioenaanspraken worden omgezet

Nadere informatie

Hoe gaat Nederland met pensioen?

Hoe gaat Nederland met pensioen? Hoe gaat Nederland met pensioen? Een onderzoek over hoe bewust werknemers zich voorbereiden op hun pensioen op verschillende thema s, waaronder aanpak werkgevers bij langer doorwerken. In opdracht van

Nadere informatie

Welk weer het ook wordt

Welk weer het ook wordt Welk weer het ook wordt Je blijft zelf invloed houden op je eigen pensioen www.pensioenpostnl.nl Pensioenfonds PostNL heeft een nieuwe pensioenregeling. Deze regeling geldt per 1 januari 2014. Nieuwe pensioenregeling

Nadere informatie

MET PENSIOEN. Keuzes maken. Maak uw keuzes makkelijk snel met de. pensioenplanner!

MET PENSIOEN. Keuzes maken. Maak uw keuzes makkelijk snel met de. pensioenplanner! MET PENSIOEN Maak uw keuzes makkelijk snel met de pensioenplanner! Keuzes maken Met pensioen gaan is een grote verandering in uw leven. Al is het alleen maar omdat uw inkomen wijzigt. U gaat straks van

Nadere informatie

Sociale verzekeringen en uitkeringen (januari) 2012 Premieoverzicht

Sociale verzekeringen en uitkeringen (januari) 2012 Premieoverzicht Sociale verzekeringen en uitkeringen (januari) 2012 Premieoverzicht Premies per 1 januari 2012 Volksverzekeringen (premieafdracht aan Belastingdienst) premie % AOW ANW AWBZ werkgever - - - werknemer 17,91

Nadere informatie

AOW en pensioenen. januari 2016

AOW en pensioenen. januari 2016 AOW en pensioenen januari 2016 AOW en bedrijfspensioen * AOW: wonen in Nederland * bedrijfspensioen: werken in Nederland Iedereen die in Nederland woont, bouwt AOWpensioen op. Het maakt niet uit of u werkt,

Nadere informatie

Bijlage bij lesbrief Pensioenworkshop Mañana

Bijlage bij lesbrief Pensioenworkshop Mañana Stichting Weet Wat Je Besteedt (WWJB) Extra uitleg en Q&A Bijlage bij lesbrief Pensioenworkshop Mañana Wat is pensioen? Tekst uit het filmpje Wist je dat je nu waarschijnlijk al pensioen opbouwt? Een klein

Nadere informatie

Onderzoeksresultaten. Pensioenbeleving deelnemers Stichting BMS Pensioenfonds. april 2011. 2010 Towers Watson. All rights reserved.

Onderzoeksresultaten. Pensioenbeleving deelnemers Stichting BMS Pensioenfonds. april 2011. 2010 Towers Watson. All rights reserved. Onderzoeksresultaten Pensioenbeleving deelnemers Stichting BMS Pensioenfonds april 2011 2010 Towers Watson. All rights reserved. Inhoud Context onderzoek Samenvatting Resultaten Communicatiemiddelen Uniform

Nadere informatie

10. Veel ouderen in de bijstand

10. Veel ouderen in de bijstand 10. Veel ouderen in de bijstand Niet-westerse allochtonen ontvangen 2,5 keer zo vaak een uitkering als autochtonen. Ze hebben het vaakst een bijstandsuitkering. Verder was eind 2002 bijna de helft van

Nadere informatie

Rapport Consumentenonderzoek 2016 Keurmerk Klantgericht Verzekeren

Rapport Consumentenonderzoek 2016 Keurmerk Klantgericht Verzekeren Rapport Consumentenonderzoek 2016 Keurmerk Klantgericht Verzekeren Stichting toetsing verzekeraars Datum: 8 februari 2016 Projectnummer: 2015522 Auteur: Marit Koelman Inhoud 1 Achtergrond onderzoek 3 2

Nadere informatie

Vanzelfsprekend worden uw gegevens in vertrouwen behandeld conform de privacy wetgeving.

Vanzelfsprekend worden uw gegevens in vertrouwen behandeld conform de privacy wetgeving. Pagina 1 van 7 Checklist Pensioenanalyse IB-ondernemer Met uw persoonlijke pensioenanalyse krijgt u een duidelijk inzicht in uw financiële situatie. U kunt dan de juiste financiële beslissingen nemen voor

Nadere informatie

Jongeren en het huwelijk. Jongeren en het huwelijk

Jongeren en het huwelijk. Jongeren en het huwelijk Inhoud Zijn je ouders nog bij elkaar? 3 Genschap van goederen: Stel je zou gaan trouwen, waarvoor zou je dan kiezen? 7 Ik zou later willen trouwen 4 Partneralimentatie: Waar gaat je voorkeur naar uit?

Nadere informatie

Vakantiewerkonderzoek 2014 FNV Jong

Vakantiewerkonderzoek 2014 FNV Jong Vakantiewerkonderzoek 2014 FNV Jong Leon Pouwels 11 juni 2014 Achtergrond Achtergrond 2 Achtergrond - onderzoeksopzet Doelstelling Steekproef Methode De doelstelling van dit onderzoek is het verkrijgen

Nadere informatie

Sociale Verzekeringen per 1 januari 2012

Sociale Verzekeringen per 1 januari 2012 Sociale Verzekeringen per 1 januari 2012 Uitkeringen als de AOW, ANW, WW, WIA, WAO en Wajong gaan vanaf 1 januari 2012 omhoog. De verhogingen worden doorgevoerd omdat de uitkeringen zijn gekoppeld aan

Nadere informatie

Nieuwsbrief PSA. In dit nummer

Nieuwsbrief PSA. In dit nummer Oktober 2012 Jaargang 2 nr. 9 Nieuwsbrief PSA Welkom bij de maandbrief oktober 2012 voor medewerkers van OPTIMUS. Uitgangspunt van de maandbrief is je te voorzien van praktische informatie over actuele

Nadere informatie

Aanpassing pensioenregelingen n.a.v. nieuwe wetgeving rond VUT, prepensioen en levensloopregeling

Aanpassing pensioenregelingen n.a.v. nieuwe wetgeving rond VUT, prepensioen en levensloopregeling Aanpassing pensioenregelingen n.a.v. nieuwe wetgeving rond VUT, prepensioen en levensloopregeling (klik op logo om onze website te bezoeken) Aan de cliënten Breda, 19 oktober 2005 1. Inleiding De Eerste

Nadere informatie

20120621: Wetsvoorstel Wet verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd door Tweede Kamer aangenomen

20120621: Wetsvoorstel Wet verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd door Tweede Kamer aangenomen Berkenlaan 6 7461 XB Rijssen T 0548-518191 F 084-8671670 E info@hertgerspensioenadvies.nl W www.hertgerspensioenadvies.nl 20120621: Wetsvoorstel Wet verhoging AOW- en pensioenrichtleeftijd door Tweede

Nadere informatie

FNV Vrouw Postbus 8576, 1005 AN Amsterdam Tel: 020-5816398 post@fnvvrouw.nl www.fnvvrouw.nl. Minder gaan werken? Of stoppen misschien?

FNV Vrouw Postbus 8576, 1005 AN Amsterdam Tel: 020-5816398 post@fnvvrouw.nl www.fnvvrouw.nl. Minder gaan werken? Of stoppen misschien? FNV Vrouw Postbus 8576, 1005 AN Amsterdam Tel: 020-5816398 post@fnvvrouw.nl www.fnvvrouw.nl Minder gaan werken? Of stoppen misschien? Minder werken. Of stoppen, misschien? Je loopt met het idee rond om

Nadere informatie

maart 2015 Schoonmaken is echt een vak pagina 6 Nieuwe regels voor uw pensioen pagina 4 Pensioenleeftijd naar 67. En nu? pagina 8

maart 2015 Schoonmaken is echt een vak pagina 6 Nieuwe regels voor uw pensioen pagina 4 Pensioenleeftijd naar 67. En nu? pagina 8 Pensioen krant maart 2015 Schoonmaken is echt een vak pagina 6 Nieuwe regels voor uw pensioen pagina 4 Pensioenleeftijd naar 67. En nu? pagina 8 Pensioenheld De website legt alles duidelijk uit Karin Kars

Nadere informatie

Update! WIJZIGINGEN PENSIOENREGELING PER 1 JANUARI 2015. bpfhibin.nl

Update! WIJZIGINGEN PENSIOENREGELING PER 1 JANUARI 2015. bpfhibin.nl Update! bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen December 2014 Kunt u uw werknemers uitleggen wat er per 1 januari 2015 is veranderd aan hun pensioen? WIJZIGINGEN

Nadere informatie

Sociale Verzekeringen per 1 juli 2012

Sociale Verzekeringen per 1 juli 2012 Sociale Verzekeringen per 1 juli 2012 Uitkeringen als de AOW, ANW, WW, WIA, WAO en Wajong gaan vanaf 1 juli 2012 omhoog. De verhogingen worden doorgevoerd omdat de uitkeringen zijn gekoppeld aan het wettelijk

Nadere informatie

Vragenlijst. Naam cliënt : Datum afspraak: Inkomen

Vragenlijst. Naam cliënt : Datum afspraak: Inkomen Naam cliënt : Datum afspraak: Vragenlijst Inkomen Verwacht u de komende 2 5 jaar wijzigingen in uw inkomenssituatie door bijv. gezinsuitbreiding, functieverbetering, indiensttreding bij een andere werkgever

Nadere informatie