Uncertainty Reduction in Smart Energy Systems (URSES)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Uncertainty Reduction in Smart Energy Systems (URSES)"

Transcriptie

1 Uncertainty Reduction in Smart Energy Systems (URSES) Kick off meeting 28 May 2015 Beatrixgebouw Jaarbeurs Utrecht Programmaboekje met overzichten van de gehonoreerde projecten with summaries of all projects in Dutch and English NWO Maatschappij- en Gedragswetenschappen NWO Exacte Wetenschappen Technologiestichting STW Shell Nederland

2 Table of contents Preface by Han La Poutré 3 Program for today, 28 May About URSES 6 The eleven projects 7 * Smart Regimes for Smart Grids 8 * Stable and scalable decentralized power balancing systems using adaptive clustering 10 * Aquifer Thermal Energy Storage Smart Grids 12 * Distributed Intelligence for Smart Power routing and matching DISPATCH 14 * Smart Organisation of (Smart) Energy Systems SO(S)ES 16 * Car as Power Plant 18 * ENergy-Based analysis and control of the grid: dealing with uncertainty and markets ENBARK 20 * PMU Supported Frequency-Based Corrective Control of Future Power Systems 22 * Emerging Energy Practices in the Smart Grid 24 * Realizing the smart grid: aligning consumer behaviour with technological opportunities 26 * Gaming beyond the Copper Plate: scheduling flexible consumption and decentralised generation within distribution constraints 28 Contact 2

3 Preface chairman of the day Han La Poutré Centrum Wiskunde & Informatica (CWI) and Delft University of Technology The aim of the research program Uncertainty Reduction in Smart Energy Systems (URSES) is to reduce uncertainty in the future energy system, with respect to the energy infrastructure as well as for the different parties involved in it. The fact that researchers conduct these investigations not just by themselves, but also cooperate with private and / or public social partners shows that URSES is a program with special features. This also appears from the special role of Shell, who contributed a substantial part of the overall budget of the program. Another special feature of URSES is that it has a very multidisciplinary character. Researchers with a background in economics and business administration, psychology, law and administration, social sciences, mathematics, ICT, control theory and / or electrical engineering make their contributions. STW and two NWO divisions are contributing to the program and ensure that everything runs well. Various parties, different disciplines, different approaches to the same problem: all good reasons to get acquainted today. The first meeting on May 28 in the afternoon facilitates the eleven research consortia to get to know each other and take notice of the various projects, the questions on which they work and the ways in which they do this. There is also some time for reflection on program-wide issues such as the involvement of the Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions (AMS), which provides funding for a number of extra projects. Finally, some interested parties from outside URSES will be there to participate. In addition, in the morning there is a workshop on valorization for the PhD students and post-doctoral researchers involved in URSES. This enables them to reflect on valorization in an early stage and be prepared when it is necessary. Paul Tuinenburg and Tijmen Altena from 'IDfuse' will lend us a helping hand with their expertise on the valorization of project results. In this booklet you will find the program for today. There are also summaries of all the eleven projects in English, as well as in Dutch. I wish you a fruitful day. Han La Poutré

4 Program for today, 28 May 2015 Beatrixgebouw Jaarbeurs Utrecht I) Workshop on knowledge utilization Morning program, exclusively for PhD students and postdocs 9:15 Arrival 9:30 Introduction 'Societal value of research' by Paul Tuinenburg and Tijmen Altena About valorization, the importance of valorization and tools to think about the value of your own research 10:15 Getting started with the valorization of your research Formulating own proposition Discussing in small groups 11:30 Pitch your research How does a pitch work? Getting started with your own pitch Pitches with feedback in small groups 13:00 Closing, to the lunch II) Discussion AMS-call For program leaders only 12:00 Welcome by Han La Poutré 12:10 Explanation Marcus van Leeuwen (NWO) and Stephan van Dijk (AMS) Explanation of the intention of the AMS-participation in the form of a top-up call and discussion about how to proceed Discussion on the desirability and conditions with the project leaders 13:00 Closing, to the lunch 4

5 III) Kick-off meeting URSES For everyone involved with URSES, including some attendees of interested departments 12:30 Walk-in lunch PhDs, post-docs and program leaders join at :30 Welcome by chairman Han La Poutré 14:00 Pitches - quick introduction to all the projects 15:00 Poster Presentations 16:00 Plenary continuation, led by Han La Poutré How can the different projects stay in touch? In what respect can projects learn from each other? Opportunity to exchange ideas and preferences for program-wide knowledge dissemination 16:30 Closing remarks, to the drinks 5

6 About URSES The objective of this program is to contribute to the reduction of uncertainty for actors in the energy chain by developing the science and tools that are needed for smart energy systems (SES). It also aims to provide insight into the causes, character and effects of these uncertainties from a social and behavioural science perspective. This research program thus aims to enable a fast transition to a reliable, affordable, and sustainable energy system. It distinguishes itself from other programs and projects by its multidisciplinary approach, from computer science, (control) technology, social and behavioural sciences, to mathematics and economics. The joint expertise from these disciplines is needed in order to make (parts of the) smart grid systems work. Until now, most initiatives have been mono-disciplinary. This program can build on these by developing the next solutions via a multi-disciplinary approach. URSES started in 2013 and runs until In the beginning of 2014 eleven research projects were granted. For this call a budget of 6.5 million Euros is available, of which 2 million is contributed by Shell. NWO departments of Social Sciences, Physical Sciences and Technology Foundation STW provide the remaining part of the budget. The basic principle is that the research will lead to practical applications. URSES is part of the NWO contribution to the Topsector Energy and of the NWO theme Sustainable Energy. The program is fully consistent with and aligned with the Top Consortium for Knowledge and Innovation (TKI) Switch2SmartGrids, which is part of the Topsector Energy. 6

7 The eleven projects Smart Regimes for Smart Grids led by Maarten Arentsen (University of Twente) Stable and scalable decentralized power balancing systems using adaptive clustering led by Frances Brazier (Delft University of Technology) Aquifer Thermal Energy Storage Smart Grids led by Tamàs Kevicky (Delft University of Technology) Distributed Intelligence for Smart Power routing and matching DISPATCH led by Phuong Nguyen (Eindhoven University of Technology) Smart Organisation of (Smart) Energy Systems SO(S)ES led by Derk Loorbach (Erasmus University Rotterdam) Car as Power Plant - Fuel cell cars creating a detachable decentralized multi-modal smart energy system led by Zofia Lukszo (Delft University of Technology) ENergy-Based analysis and control of the grid: dealing with uncertainty and markets (ENBARK) led by Claudio De Persis (University of Groningen) PMU Supported Frequency-Based Corrective Control of Future Power Systems led by Marjan Popov (Delft University of Technology) Emerging Energy Practices in the Smart Grid led by Gert Spaargaren (Wageningen University) Realizing the smart grid: aligning consumer behaviour with technological opportunities led by Linda Steg (University of Groningen) Gaming beyond the Copper Plate: scheduling flexible consumption and decentralised generation within distribution constraints led by Mathijs de Weerdt (Delft University of Technology) 7

8 Smart Regimes for Smart Grids Main applicant Dr. M.J. (Maarten) Arentsen (University of Twente) / Consortium University of Twente, University of Groningen, Noordelijk Lokaal Duurzaam Energie, Regio Achterhoek, Regio Twente, Stichting SETS, Energiek Vasse, Lochem Energie Samenvatting / Nederlands De onderzoekers willen een geïntegreerd beleidsmatig en juridisch raamwerk ontwikkelen waarin twee onzekerheden worden aangepakt die een overgang naar slimme netten belemmeren: de juridische vormgeving van slimme netten en het beleidsontwerp voor implementatietrajecten van slimme netten op gemeentelijk niveau. Het huidige wettelijke kader is niet ontworpen voor slimme netten. Het is immers gebaseerd op een top-down gecentraliseerd elektriciteitsnetwerk waarin beslissingen rond netten centraal worden genomen. De overgang naar een Smart Energy System (SES) vereist dus een nieuw juridisch en organisatorisch raamwerk, toegespitst op het ontwerp en het beheer van slimme lokale energiesystemen. Zo n nieuw energiesysteem zal waarschijnlijk bottom-up ontstaan gezien (1) de aanhoudende populariteit van lokale energie-initiatieven in Nederland en (2) het energiebesparingspotentieel van woonwijkrenovatieprojecten in combinatie met de toepassing van slimme netten. Renovatie maakt gebruik van state of the art-materialen, -technologieën en -constructies mogelijk. Lokale overheden zijn verantwoordelijk voor ruimtelijke ordening en gebiedsontwikkeling, maar zij beschikken niet over kennis en deskundigheid om deze bevoegdheden te gebruiken om slimme netten in te voeren. Dit onderzoeksproject vult dit gat door het ontwikkelen en testen van een juridisch en een beleidsontwerp voor de inzet van slimme netten bij bouw en renovatie op lokaal niveau. Summary / English This research aims to create an integrated regime that addresses two behavioural uncertainties that impede smart grid developments: the legal design of emerging organisational settings in smart grid configurations and the policy design of smart grid implementation trajectories in municipalities. The current legal framework was not designed for smart grids, as it is tailored to a top down, centralized electricity grid where grid-related decisions are taken centrally. The transition to a Smart Energy System (SES) thus requires a new legal and organisational regime when local electricity systems are designed, maintained or adapted. We expect SES deployment to have a bottom-up character, in view of (1) the continued popularity of local energy initiatives in the Netherlands and (2) the potential of energy efficiency gains of neighbourhood renovation projects in the residential sector in combination with smart grid deployment. Renovation allows for the application of state of the art materials, technologies and constructions. Local authorities are responsible for physical planning and area development, but there is no clear knowledge based regime on these responsibilities in combination with smart grid design and implementation. The suggested project fills this gap by developing and testing the legal design for smart grid deployment in real life situations, in combination with the policy design for construction and renovation at the local level, as an integrated package. 8

9 Researchers Lea Diestelmeijer, PhD student at University of Groningen Imke Lammers, PhD student at University of Twente NWO-project number Duration

10 Stable and scalable decentralized power balancing systems using adaptive clustering Main applicant Prof. dr. F.M.T. (Frances) Brazier (Delft University of Technology) / Consortium Delft University of Technology, DNV Kema, Alliander, Thales Samenvatting / Nederlands Energiesystemen zijn in transitie. Werd in het verleden de energievoorziening bepaald door de vraag in de toekomst zal de vraag het aanbod moeten volgen. Prijzen aanpassen is een middel om dit te bereiken, via een marktensysteem van vraag en aanbod waarin de marktprijs voor een bepaalde periode tot stand komt. Deze markten hebben echter hun nadelen. Een belangrijk nadeel is dat de markten vaak zeer dynamisch zijn en zelfs storend en disruptief kunnen werken. Bovendien zijn de huidige gecentraliseerde markten niet bedoeld om met lokale storingen in het netwerk om te gaan. Deze factoren zijn van invloed op de stabiliteit en voorspelbaarheid van het energiesysteem. Daarom is er behoefte aan gedecentraliseerde, stabiliserende en schaalbare benaderingen om energievraag en aanbod in evenwicht te brengen. Dit onderzoeksproject is gericht op het ontwerpen van gedistribueerde coördinatie- en marktmechanismen hiervoor. We gaan hierbij uit van verspreid aanwezige dynamische clusters van synergetische consumenten en producenten. Deze clusters zijn ontworpen om voor variabele perioden de energietoevoer en -afname te coördineren onder consumenten en producenten, meestal voor een aanzienlijk langere periode dan waar men binnen de reguliere markten rekening mee houdt. Deze lokale 'load balancing' in clusters zorgt zo voor nieuwe, meer betrouwbare oplossingen voor wereldwijde 'load balancing' en kan worden gebruikt in combinatie met (huidige en nieuwe) externe marktmechanismen. Daarbij zijn clusters dynamisch en kunnen zij zich aanpassen aan veranderende situaties waaronder netwerkstoringen. In dit project ontwerpen we nieuwe modellen, technieken en benaderingen voor dynamische clustering en marktmechanismen voor het in evenwicht brengen van energievraag en -aanbod, waarbij onderzoekers op het terrein van technische systemen, informatica en elektrotechniek samenwerken met netbeheerders en ICT- en business consultants. Summary / English Energy systems are in transition. Whereas in the past, energy supply was determined by demand, in future, demand will need to follow supply. Changing prices is a means to this end, via markets in which bids for demand and/or supply determine the market price for a specific period of time. Such markets, however, have their drawbacks. An important drawback is that markets can typically be highly dynamic, even with disruptive or chaotic behaviour. In addition, current centralised markets are not designed to deal with local 10

11 network failures. These factors influence the stability and predictability of the energy system. Therefore, there is a need for decentralised, stabilising, and scalable approaches to balance supply and demand (S/D) of energy. This project focuses on the design of distributed coordination and market mechanisms to this purpose. Distributed dynamic clusters of synergetic consumers and producers are our basic construct. Clusters are designed to coordinate local load balancing for varying periods of time amongst consumers and producers, typically for substantially longer periods than considered in markets. Local load balancing in clusters thus allows for novel, more reliable solutions for global load balancing and can be used in conjunction with (current or novel) external market mechanisms. In addition, clusters are dynamic and can adapt to changing situations, including network failures. This project designs novel models, techniques and approaches for dynamic clustering and market mechanisms for energy S/D balancing, in a cooperation between engineering systems, computer science, and electrical engineering researchers, and network operator, ICT, and business consultants. Researchers Nina Voulis, PhD student at Delft University of Technology Georgios Methenitis, PhD student at CWI NWO-project number Duration

12 Aquifer Thermal Energy Storage Smart Grids Main applicant Dr. T. (Tamás) Keviczky (Delft University of Technology) / Consortium Delft University of Technology, Waternet, Tauw, Priva, KWR, DWA, Provincie Noord-Holland Samenvatting / Nederlands Er zijn ruwweg 2000 installaties voor warmte-/koudeopslag (WKO) geïnstalleerd in Nederland. De verwachting is dat dit aantal binnen tien jaar zal toenemen tot , wat leidt tot een reductie van 11% CO2-uitstoot binnen de gebouwde omgeving, gepaard gaand met een geschatte besparing van 4 miljard euro de komende dertig jaar. Op een wereldwijde schaal is het energiebesparingspotentieel van WKO nog groter. Echter, de huidige prestaties van WKO voldoen niet aan de verwachtingen en het verwachte rendement blijft steken onder het niveau van eerdere prognoses. De tegenvallende daadwerkelijke bijdrage van WKO aan energie-efficiëntie is vooral te wijten aan het functioneren van de techniek en de regelgeving: beide zijn niet berekend op onzekerheden die de aard van watervoerende lagen, interactie met naburige systemen, de variabiliteit van de weersomstandigheden en het gebruik van gebouwen met zich meebrengen. WKO interacteert met de grondwatervoerende laag op een manier die vergelijkbaar is met hoe decentrale elektriciteitsbronnen interacteren met het elektriciteitsnet. Bij WKO echter variëren de verbindingen dynamisch in de tijd en is er sprake van onzekerheid doordat er geen modellen zijn en geen coördinatie is rond de interactie met nabijgelegen systemen. Distributed Model-based Predictive Controllers (DMPC) beloven aanzienlijke voordelen doordat zij zorgen voor een vrijwel optimale werking en regulering van WKO-netten, terwijl ze kritische operationele beperkingen afdwingen. Echter, stochastische onzekerheden met probabilistische tijdsvariërende beperkingen zijn nooit meegenomen in het ontwerp van dergelijk decentraal besturingsnetwerk. Dit onderzoek heeft tot doel een proof-of-concept te leveren voor het potentieel van D-MPC in de ontwikkeling van WKO-systemen in WKO-netten. Summary / English Roughly 2000 Aquifer Thermal Energy Systems (ATES) are installed in the Netherlands. Within 10 years, it is expected that this number will increase to leading to a reduction of 11% in CO2 emissions of the built environment, along with estimated savings of 4 billion euros in the coming 30 years. At a global scale, the energy saving potential of ATES is even bigger. However, current performance of ATES does not live up to expectations and the projected efficiency remains below earlier prognoses. The disappointing actual contribution of ATES to energy efficiency is mainly due to current operation and regulation practices that cannot cope with uncertainties in aquifer characteristics, interaction of neighbouring systems, and variability in weather conditions and use of buildings. ATES interact via the groundwater aquifer in a way comparable to how distributed sources and sinks of electricity are interacting via the electricity grid. In ATES, however, the links are 12

13 dynamically time-varying and plagued by uncertainty due to the absence of models and cooperation regarding interaction of nearby systems. Distributed Model-based Predictive Controllers (D-MPC) promise significant benefits by ensuring near-optimal operation and regulation of ATES grids while enforcing critical operating constraints. However, stochastic uncertainties with probabilistic time-varying constraints have never been incorporated in the design of such a distributed control network. This research sets out to deliver a proofof-concept for the potential of D-MPC in the development of ATES systems into ATES Smart Grids. Researchers Martin Bloemendal, Postdoc at Delft University of Technology Vahab Rostampour Samarin, PhD student at Delft University of Technology Marc Jaxa-Rozen, PhD student at Delft University of Technology NWO-project number Duration

14 Distributed Intelligence for Smart Power routing and matching (DISPATCH) Main applicant Dr. Phuong Nguyen (Eindhoven University of Technology) / Consortium Eindhoven University of Technology, Essent, Eneco, Statkraft, Alliander, Enexis, Cofely, IBM, DNV GL and TenneT Samenvatting / Nederlands Momenteel wordt het elektriciteitsnet bediend door twee afzonderlijke controlemechanismen. Ten eerste worden vraag en aanbod in evenwicht gehouden door de elektriciteitsmarkten. Op deze (geliberaliseerde) markt handelen leveranciers en grootverbruikers in elektriciteit op basis van prognoses, wat resulteert in de toewijzing van capaciteit voor de volgende dag. Deze planning is erg grof in de tijd (intervallen van 15 minuten) en houdt geen rekening met geografische informatie of netwerkbeperkingen in de marktzone. Ten tweede beheren (gereguleerde) landelijke en regionale netbeheerders het net door het systeem binnen veilige grenzen (spanning, stroom, frequentie) te houden op een veel fijnere tijdschaal (van milliseconden tot minuten), terwijl zij zorgen voor de fysieke locatie van toevoer en onttrekkingen aan het net. De massale integratie van hernieuwbare energiebronnen en nieuwe elektriciteitsvragende technologieën, zoals elektrische voertuigen en warmtepompen, daagt het elektriciteitssysteem uit met meer onzekerheden op alle tijdschalen. Dit maakt het steeds moeilijker om de energiestromen real-time te beheren, en vooral om vraag en aanbod in evenwicht te brengen om stabiliteit en betrouwbaarheid op alle tijden en alle plaatsen te garanderen, zonder betrokkenheid van de markt en het inzetten van flexibiliteit. In het DISPATCH-project wordt een gedecentraliseerde impliciete interactie tussen beide mechanismen voorgesteld om de bovengenoemde problemen rond onzekerheid overwinnen. Dit voorstel combineert de 15minutenschema's van de energiemarkten met de veel kortere tijdschema's van netbeheerders. Het te ontwikkelen kader vereist een multidisciplinaire aanpak: elektrische energietechniek, geavanceerde controletheorie, nieuwe ICT-concepten en passende juridische en organisatorische instrumenten worden gecombineerd. Summary / English Currently the electricity grid is operated by two separate control mechanisms. Firstly, demand and supply are balanced by electricity markets. On these (liberalized) markets suppliers and large consumers trade electricity based on forecasts, which results in capacity allocation for the next day. This planning is very coarse in time (15 minutes intervals) and no geographical information or network constraints are taken into account inside the market zone. Secondly, (regulated) grid operators (TSO and DSOs) control the grid by keeping the system within secure bounds (voltage, current, frequency) on a much finer time scale (milliseconds to minutes) while taking care of the physical location of injections and withdrawals from the grid. The massive integration of renewable energy 14

15 sources and new demand technologies, e.g. electric vehicles and heat pumps, challenges the power system because of more uncertainty on all time scales. This makes it increasingly difficult to control the power flows in real-time, and especially to balance supply and demand to guarantee stability and reliability at all times and all places, without involvement of the market and deploying its flexibility. In the DISPATCH project a decentralised implicit interaction between both control mechanisms is proposed to overcome the above-mentioned uncertainty challenges. It combines the 15-minute schedules of the energy markets with the much shorter time schedules of grid operators. The framework to be developed requires a multi-disciplinary approach: not only electrical power engineering, but also advanced control theory and the use of novel ICT concepts as well as appropriate legal and organisational instruments. Researchers Niels Blaauwbroek, PhD student at Eindhoven University of Technology Shahab Shariat Torbaghan, postdoctoral researcher at Eindhoven University of Technology Maryam Hajighasemi, PhD student at University of Twente Dirk Kuiken, PhD student at University of Groningen NWO-project number Duration

16 Smart Organisation of (Smart) Energy Systems (SO(S)ES) Main applicant Prof. dr. D.A. (Derk) Loorbach (Erasmus University Rotterdam) / Consortium Erasmus University Rotterdam, Alliander Samenvatting / Nederlands In dit stadium is het verre van duidelijk hoe de overgang naar een Smart Energy System gestalte zal krijgen. Demografische, economische en ecologische ontwikkelingen leiden tot een toenemende destabilisatie van het gevestigde gecentraliseerde en voornamelijk op fossiele brandstoffen gebaseerde energieregime, waardoor de structurele en systematische onzekerheden voor actoren die werkzaam zijn op regime-, niche- en landschapsniveau groter wordt. Voor de middellange termijn moeten belanghebbenden eerder zien om te gaan met onzekerheden dan dat ze ze kunnen verminderen, wat betekent zij deze onzekerheden moeten benaderen op een verkennende en evolutionaire manier, waarbij wederzijds leren centraal wordt gesteld. Vanuit het transitietheoretisch perspectief is een Smart Energy System te begrijpen als opkomend socio-technisch systeem dat zich ontwikkeld uit de interactiedynamiek tussen externe maatschappelijke drijfveren, innovatie binnen het huidige gecentraliseerde energieregime en opkomende, decentrale energieniches die gepaard gaan met technologische, sociale en / of institutionele innovatie. Wij zullen in nauwe uitwisseling met een verscheidenheid aan praktijkpartijen en consortiumpartner Alliander onderzoeken hoe synergieën en conflicten ontstaan als top-down en bottom-up innovaties elkaar ontmoeten. Vervolgens zullen we de mogelijke uitdagingen en kansen onderzoeken van een ontwikkeling in de richting van SES volgens het minst disruptieve patroon van de mogelijke transitiepatronen (het zogenoemde 'hybride transitiepatroon') en ideeën en suggesties voor institutionele ontwerpen en actorstrategieën ontwikkelen. Summary / English At this stage, it is far from clear how the transition to a Smart Energy System will take shape. Demographic, economic and ecological developments lead to an increasing destabilisation of the incumbent centralized and predominantly fossil-fuel based energy regime, thereby increasing structural and systemic uncertainties for actors operating at regime, niche and landscape level. For the medium term, stakeholders need to cope with uncertainties rather than being able to reduce them, which means that uncertainties need to be dealt with in an exploratory and evolutionary manner, putting mutual learning at centre stage. Taking a transition perspective (Geels and Schot 2007, Verbong & Loorbach, 2012, Smith & Raven 2012), a Smart Energy System can be understood as an emergent socio-technical system developing out of interacting dynamics between external societal landscape drivers, innovation within the current centralised energy regime and emerging, decentralised energy niches that involve technological, social innovation and/or institutional innovation. 16

17 We propose to examine, in close exchange with a variety of practitioners and consortium partner Alliander, how synergies and conflicts emerge when top-down and bottom-up innovations meet. Subsequently we will explore the possible challenges and opportunities for developing towards SES along the least disruptive of the possible transition patterns (the so-called 'hybrid transition pattern') and develop ideas and suggestions for institutional designs and actor strategies. Researchers Marloes Dignum, post-doctoral researcher at Delft University of Technology Rick Bosman, PhD student at Erasmus University Rotterdam Antonia Proka, PhD student at Erasmus University Rotterdam NWO-project number Duration

18 Car as Power Plant - Fuel cell cars creating an integrated, efficient, reliable, flexible, clean, multi modal and smart transport and energy system Main applicant Dr. ir. Z. (Zofia) Lukszo (Delft University of Technology) / Consortium Delft University of Technology, GasTerra, Eneco, Stedin, BAM, Q-Park, HyTruck, The Green Village, Shell Samenvatting / Nederlands De brandstofcelauto als elektriciteitscentrale is een paradigmaveranderend concept dat door prof. Ad van Wijk is bedacht. Het heeft de potentie om wereldwijd alle elektriciteitscentrales te vervangen en een geïntegreerd, efficiënt, betrouwbaar, flexibel, schoon en slim energie- en vervoersysteem te creëren. Het concept bestaat eruit dat brandstofcelauto's niet alleen bijdragen aan een efficiënter en schoner transport, maar dat de voertuigen in geparkeerde staat efficiënter elektriciteit kunnen produceren dan het huidige elektriciteitssysteem met als nuttige 'afvalproducten' warmte en zoet water. Wat betreft de technologie kan het energieproductiesysteem worden gevisualiseerd als een vloot van brandstofcelvoertuigen, waar auto's in geparkeerde staat (meer dan 90% van de tijd) met hun brandstofcel elektriciteit, warmte en zoet water produceren; al deze producten kunnen worden ingevoerd in de relevante netten en systemen. Maatschappelijk gesproken zijn de actoren die betrokken zijn bij het ontwerp, de bouw en de exploitatie van een dergelijk systeem parkeerplaatsexploitanten, de lokale elektriciteits-, warmte- en waterdistributiebedrijven, producenten en leveranciers van gas, waterstof, de apparatuur, de systemen en de software fabrikanten, maar ook gemeenten, toezichthouders, beleidsmakers en niet te vergeten de auto-eigenaren / -gebruikers. We onderzoeken de haalbaarheid van een brandstofcelautosysteem waarmee een afkoppelbaar gedecentraliseerd multimodaal energiesysteem kan worden ontworpen. De wetenschappelijke uitdaging ligt in het vormgeven, het beheersen en de werking van een dergelijk socio-technische systeem van de auto als elektriciteitscentrale, dat staat voor een geïntegreerd energie- en vervoerssysteem dat zuinig, efficiënt, schoon, robuust en betrouwbaar is met minimale maatschappelijke kosten in termen van zijn levenscyclus. Summary / English The fuel cell car as power plant, a paradigm changing concept, proposed by Prof. dr. Ad van Wijk, has the potential to replace all electricity production power plants worldwide, creating an integrated, efficient, reliable, flexible, clean and smart energy and transport system. The concept is that fuel cell cars not only contribute to a more efficient and cleaner transportation, but that when parked they can produce electricity more efficiently than the present electricity system and with useful 'waste' products heat and fresh water. In terms of technology, the energy production system can be envisaged as a fleet of fuel cell vehicles, where cars while parked (over 90% of the time) can produce with the fuel cell 18

19 electricity, heat and fresh water, which will be feed into the respective grids. From a social perspective the stakeholders directly and indirectly involved in the design, building and operation of such a system, are car park operators, the local power, heat and water distribution companies, gas suppliers, H2 producers, the equipment, system and software manufacturers but also municipalities, regulators, policy makers and not to forget the car owners/users. This project investigates the feasibility of hydrogen fuel-cell car system to design a detachable decentralized multi-modal energy system. The scientific challenge is in shaping, controlling and operating such a socio-technical system of Car as Power Plant representing integrated energy and transport system that is economic, efficient, clean, robust, and reliable with minimal societal costs over its life cycle. Researchers Esther Lee, PhD student at Delft University of Technology Farid Alavi, PhD student at Delft University of Technology NWO-project number Duration

20 ENergy-Based analysis and control of the grid: dealing with uncertainty and markets (ENBARK) Main applicant Prof. dr. C. (Claudio) De Persis (University of Groningen) / Consortium University of Groningen, TU Delft, DNV-GL, TenneT Samenvatting / Nederlands De energievoorziening is in een transitiefase van het klassieke model, waarin traditioneel opgewekte energie wordt getransporteerd naar industrie en consumenten, naar een gedecentraliseerd model van deels alternatieve energiebronnen en prosumers die zowel energie kunnen consumeren als produceren. Dit vraagt om een fundamentele herziening van de beheersstrategieën van het vermogensnetwerk, waarbij ook economische overwegingen worden betrokken. Zulke nieuwe beheersstrategieën voor slimme vermogensnetwerken moeten het mogelijk maken voor producenten en consumenten om voorzieningen en kosten die samenhangen met de productie en het verbruik van energie op eerlijke en efficiënte wijze te coördineren en delen, en dienen daarnaast robuust te zijn voor onzekerheid. In dit project wordt een kader ontwikkeld om economische factoren direct te koppelen aan de dynamica van fysische vermogensnetwerken. De onderzoekers ontwikkelen een nieuwe aanpak voor de modellering en het beheer van slimme vermogensnetwerken op basis van energie-functies. Het onderliggende wiskundige kader is gebaseerd op de theorie van porthamiltonse systemen. Dit schaalbare wiskundige model van het fysische vermogensnetwerk leent zich direct voor integratie met dynamische prijsstellingsalgoritmes, die het mogelijk maken om economische factoren in het beheer van smart grids mee te nemen. Deze combinatie van economische overwegingen en fysische energiestromen in een unificerend wiskundig kader is nieuw in de wetenschappelijke literatuur, en biedt naar verwachting een goed startpunt hoe toekomstige slimme vermogensnetwerken zullen worden geëxploiteerd. Summary / English Provisioning energy from traditional sources has become increasingly difficult due to several reasons, including new geopolitical scenarios. Environmental concerns and climate changes have also stimulated the interest towards renewable sources of energy such as wind and solar energy. Although today s technologies provide advanced devices for a more efficient exploitation of these resources, interfacing them to the grid still presents several challenges that demand for appropriate control strategies that guarantee stable operation. Any control strategy for future smart grids cannot disregard economical considerations that allow producers and consumers to fairly share utilities and costs associated with the generation and consumption of energy. In this research, we develop a new approach for the modelling, analysis and control of smart grids based on energy functions. Since energy is the main quantity of interest, this is the most natural approach to deal with the problem. The underlying mathematical 20

HEGRID EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO. Hybrid Energy GRID Management. TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI

HEGRID EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO. Hybrid Energy GRID Management. TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI HEGRID Hybrid Energy GRID Management EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI 1 Doel en verwachte resultaten Doel: realiseren van een Open HybridEnergy

Nadere informatie

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Kees den Blanken Cogen Nederland Driebergen, Dinsdag 3 juni 2014 Kees.denblanken@cogen.nl Renewables genereren alle stroom (in Nederland in

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Titel, samenvatting en biografie Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Samenvatting: Nieuwe projecten nemen toe in complexiteit: afhankelijkheden tussen software componenten,

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013 Kansen zien, kansen pakken! Vvg 13 november 2013 Leven in de stad van de toekomst Louis Bekker City Account Manager Programma manager Onderwijs (PO/MO) Smart Concurrentie Leefbaar Groen Samenwerking Onze

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0. Discussie en vragen

Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0. Discussie en vragen Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0 Discussie en vragen Ambition Document 1.0 2.0 Potention Research Parkstad Limburg Energy Transition (PALET 3.0) Basic principles PALET

Nadere informatie

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst De Levende Gevel Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst A letter from nature Dear., Our life knows no boundaries, we live together. You live in me and I live in you! I not only

Nadere informatie

Smart Wind Farm ConTrol. Frederik Hindryckx - SET5Y 28/01/2014

Smart Wind Farm ConTrol. Frederik Hindryckx - SET5Y 28/01/2014 Smart Wind Farm ConTrol Frederik Hindryckx - SET5Y 28/01/2014 Eandis in de energiemarkt CREG / VREG Producenten elektriciteit Invoerders aardgas Elia Distributienetbeheerders Fluxys Leveranciers Klanten

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Hoe realiseer je een Smart City?

Hoe realiseer je een Smart City? Hoe realiseer je een Smart City? Thema Inclusive Society Dr. Ir. Rianne Valkenburg FUTURE Steden worden langzaam bedolven onder sensoren Steden waren al vol, namelijk met mensen Kwaliteit van leven? Hoe

Nadere informatie

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

maandag 5 november 12 Vandaag

maandag 5 november 12 Vandaag Vandaag Even kort voorstellen... Agenda Op wereldreis met Climate Reality Met welgemeende excuses, maar in verband met copyrights kan dit deel hier niet beschikbaar worden gesteld. Wel is het mogelijk

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

Work to Work mediation

Work to Work mediation Work to Work mediation Mobility Centre Automotive Theo Keulen 19-9-2008 Policy Context Flexibility,mobility and sustainable employability are key words in modern labour market policy Work to work arrangements

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Verwelkoming door de voorzitter van de adviescommissie, dr. ir. Peter Wouters

Verwelkoming door de voorzitter van de adviescommissie, dr. ir. Peter Wouters 16:00 17:30 Adviescommissie Verwelkoming door de voorzitter van de adviescommissie, dr. ir. Peter Wouters Workshop thema: kansen voor innovatie in bedrijven 16:05 16:30 Operationele activiteiten om innovatie

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management Policy Aspects of Storm Surge Warning Systems Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Contents Water in the Netherlands What kind of information and models do we need? Flood System

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Contact opleiding: Marc Spiller (marc.spiller@wur.nl) Integrale

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012

Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012 Platform Mobiliteit.NU als Smart Business Network Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012 Menu 1. Het platform Mobiliteit.NU als Smart Business Network 2. New

Nadere informatie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie 11 december 2014 Het project EUregio Life Cycle Costing (EULC2) is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van

Nadere informatie

Enterprise Portfolio Management

Enterprise Portfolio Management Enterprise Portfolio Management Strategische besluitvorming vanuit integraal overzicht op alle portfolio s 22 Mei 2014 Jan-Willem Boere Vind goud in uw organisatie met Enterprise Portfolio Management 2

Nadere informatie

Virtual Enterprise Centralized Desktop

Virtual Enterprise Centralized Desktop Virtual Enterprise Centralized Desktop Het gebruik van virtuele desktops en de licensering daarvan Bastiaan de Wilde, Solution Specialist Microsoft Nederland Aanleiding Steeds meer gebruik van Virtuele

Nadere informatie

From Padua to Groningen

From Padua to Groningen From Padua to Groningen The effects of the CercleS Seminar in Padua in 2009 on writing Nederlands in gang (0-A2) Berna de Boer Benvenuti a tutti! Contents I. State of affairs in September 2009 II. The

Nadere informatie

Feedback WG System Operations 21 November 2012

Feedback WG System Operations 21 November 2012 Feedback WG System Operations 21 November 2012 User Group 06/12/2012 Wim Michiels Content Feedback IGCC Winter action plan Draft ENTSO-E winter outlook 2012 2013 Capaciteit noordgrens Overview of dynamic

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality Deze dia-indeling is zo gemaakt dat zelf een afbeelding kan worden geplaatst. Klik met de rechtermuisknop in de achtergrond en kies Achtergrond opmaken. Klik op Opvulling met figuur of bitmappatroon en

Nadere informatie

Multiphysics simulations

Multiphysics simulations Eenvoudig bedienbare simulatiesoftware om gelijktijdig meerdere fysische fenomenen te beschrijven: wat zijn de mogelijkheden? Multiphysics simulations useful software, ready for use Comsol BV ir. Frank

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 Environmental and Social Assessment Stakeholder Engagement EIA Fishing Biodiversity

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

Instruction project completion report

Instruction project completion report Instruction project completion report The project completion report is in fact a final progress report providing a comparison between the start of the project and the situation at the end of the project.

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium Vlaams Kenniscentrum water Van projectidee tot projectconsortium ca. 600 calls -> 96 calls Intern gebruik -> nuttig voor Vlaanderen 96 calls -> 34 calls -> 6 thema s o o o o o o Sustainable rural development

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

Introduction to KM. Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout

Introduction to KM. Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout Introduction to KM Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout Good to know Introductions Your CIKM experience Outline CIKM Sessions Tuesday Introduction to KM & Groupwork Introduction to (CI)KM Strategy

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Continuous testing in DevOps met Test Automation

Continuous testing in DevOps met Test Automation Continuous ing in met Continuous testing in met Marco Jansen van Doorn Tool Consultant 1 is a software development method that emphasizes communication, collaboration, integration, automation, and measurement

Nadere informatie

LED LIGHTING FOR COLD STORAGE

LED LIGHTING FOR COLD STORAGE LED LIGHTING FOR COLD STORAGE Madrid, October 16 Maarten de Graaf Didyouknowthat? It takes 0.65KWh of air conditioning energy to cool down every 1 kwh of lighting heat. Didyouknowthat? Meaning that youernergybillforlightingis

Nadere informatie

Rolf Driesen, 15de Overheidscongres, 21 Oktober 2014

Rolf Driesen, 15de Overheidscongres, 21 Oktober 2014 If you have a client logo or other co-branding to include, this should go here. It should never be larger than the Deloitte logo. Waarom kiezen voor een shared services center? Succesfactoren en valkuilen

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid. Programmalijnen en speerpunten 2014

TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid. Programmalijnen en speerpunten 2014 TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid Programmalijnen en speerpunten 2014 Programmalijnen en aandachtspunten 1. Energiemanagement voor fleibiliteit van energiesysteem 2. Informatie en control

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

09-10-2015. KPN Internet of Things LoRa en M2M

09-10-2015. KPN Internet of Things LoRa en M2M 09-10-2015 KPN Internet of Things LoRa en M2M The device revolution Van traditionele telefonie naar Internet of Things 50 40 20 jaar 50 miljard apparaten 30 20 10 100 jaar 1 miljard connected woningen

Nadere informatie

Duurzaamheid in Agrologistiek; CO2 labeling

Duurzaamheid in Agrologistiek; CO2 labeling Duurzaamheid in Agrologistiek; CO2 labeling Chris E. Dutilh Stichting DuVo/Unilever Benelux Conferentie Winst uit Agrologistiek Monster, 16 februari 2009 Doelstelling DuVo-studie In beeld brengen of, en

Nadere informatie

Inkoop en de link naar de value chain

Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain 24 juni 2014 An aligned supply chain Bron: Van Veen, 2011 Historical difference supply chain/ logistics domain vs value chain

Nadere informatie

Roel.DeConinck@3e.eu Roel.DeConinck@mech.kuleuven.be. Slim bouwen: welke energietechnieken maken het verschil?

Roel.DeConinck@3e.eu Roel.DeConinck@mech.kuleuven.be. Slim bouwen: welke energietechnieken maken het verschil? Roel.DeConinck@3e.eu Roel.DeConinck@mech.kuleuven.be Slim bouwen: welke energietechnieken maken het verschil? Leuven, woensdag 6 april 2011 Content Evolution of energy consumption in buildings Challenges

Nadere informatie

Working with Authorities

Working with Authorities Working with Authorities Finding the balance in the force field of MUSTs, SHOULDs, CANs, SHOULD-NEVERs, CANNOTs Jacques Schuurman SURFnet-CERT Amsterdam, 24 February 2006 Hoogwaardig internet voor hoger

Nadere informatie

Hoe gaan we het in Groningen doen? De Energiekoepel van de Provincie Groningen

Hoe gaan we het in Groningen doen? De Energiekoepel van de Provincie Groningen Hoe gaan we het in Groningen doen? De Energiekoepel van de Provincie Groningen Froombosch Frans N. Stokman frans.stokman@grunnegerpower.nl 28 mei 2013 Hoe realiseren wij duurzaamheid? Decentrale duurzame

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ EXPLANATORY NOTES TO THE LEGAL MERGER PROPOSAL Het bestuur van: The management board of: Playhouse Group N.V., een naamloze Vennootschap, statutair gevestigd te Amsterdam,

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Van Virtualisatie naar Cloud Computing De roadmap voor de toekomst?

Van Virtualisatie naar Cloud Computing De roadmap voor de toekomst? Van Virtualisatie naar Cloud Computing De roadmap voor de toekomst? Louis Joosse Principal Consultant Alle intellectuele eigendomsrechten met betrekking tot de inhoud van of voortvloeiende uit dit document

Nadere informatie

Ontwikkelingen binnen Integratie

Ontwikkelingen binnen Integratie Ontwikkelingen binnen Integratie Informatica & Economie Integratie 1 Recap Innovatie Silicon Valley Financiering Engineering Nieuwe methodes Modelleren Outline Cloud Business Intelligence Big Data Internet

Nadere informatie

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Enexis: energie in goede banen Even if you doubt the evidence, providing incentives for energy-efficiency and clean energy are the right thing to do

Nadere informatie

Innovatie. prof.dr.ir. Han Gerrits. Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory INNOVATION FACTORY

Innovatie. prof.dr.ir. Han Gerrits. Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory INNOVATION FACTORY Innovatie prof.dr.ir. Han Gerrits Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory Inhoud Wat is innovatie? Waarom is innovatie zo moeilijk? Innovatie in Banking Hoe kan een organisatie innovatiever worden?

Nadere informatie

Peter Tom Jones. Bijdrage Peter Tom Jones. Duurzaam Materialenbeheer, Departement Metaalkunde en Toegepaste Materiaalkunde, KU Leuven 13/05/2014

Peter Tom Jones. Bijdrage Peter Tom Jones. Duurzaam Materialenbeheer, Departement Metaalkunde en Toegepaste Materiaalkunde, KU Leuven 13/05/2014 Stuur uw vragen naar: +32 470 533 966 Peter Tom Jones Duurzaam Materialenbeheer, Departement Metaalkunde en Toegepaste Materiaalkunde, KU Leuven Bijdrage Peter Tom Jones Dr. Ir. Peter Tom Jones (IOF Onderzoeksmanager

Nadere informatie

Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs

Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs Elena Cavagnaro, lector in service studies MLI & SEN 2013 09 06 1 9/6/2013 Agenda Even voorstellen Wereldbeelden Welk beeld hebben we van de wereld

Nadere informatie

STRATEGO: Coaching session

STRATEGO: Coaching session STRATEGO: Coaching session 19-11-2014 www.warmtebedrijfrotterdam.nl Content Integrated business model al chart Heat chain Sources heating grid Rotterdam Delivery of industrial waste heat History & lessons

Nadere informatie

Energie en water de circulaire economie

Energie en water de circulaire economie Energie en water de circulaire economie Prof. Dr. Ad van Wijk 4-6-2014 28-5-2014 Delft University of Technology Challenge the future Circular Economy (EMF) 2 Six principles of the Circle Economy All materials

Nadere informatie

Business as an engine for change.

Business as an engine for change. Business as an engine for change. In the end, the success of our efforts will be measured against how we answered what we have found to be the fundamental question: how do we love all the children, of

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled is een hoogwaardige, flexibele LED strip. Deze flexibiliteit zorgt voor een zeer brede toepasbaarheid. liniled kan zowel binnen als buiten in functionele en decoratieve

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

Innovatie en RWS. Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken

Innovatie en RWS. Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken Innovatie en RWS Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken In today s business environment, Innovation means survival. David Gann. 2 RWS Innovatie Innovatie Innovation is the process by

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Intranet congres 2016 Drs. Wilfried F. Hoffman

Intranet congres 2016 Drs. Wilfried F. Hoffman BANGLADESH DELTA PLAN 2100 Intranet congres 2016 Drs. Wilfried F. Hoffman Intranet Congres 22-03-2016 Sociaal intranet stimuleert samenwerking 2 Wilfried Hoffman Senior consultant Project- en programmamanager

Nadere informatie

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Opbouw presentatie 1. Uitgangspunten veranderingen G2 - > G3 2. Overzicht belangrijkste

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

vrijdag 8 juni 12 DRIMPY BRENGT ZORG SAMEN

vrijdag 8 juni 12 DRIMPY BRENGT ZORG SAMEN DRIMPY BRENGT ZORG SAMEN DE CONSUMENT IN DE ZORG? Fragmentatie ehealth initiatieven zorgen weer voor eilandjes in de zorg: ICT leveranciers, Regio s, Ziekenhuizen, Klinieken, Patiënt Verenigingen, Verzekeraars,

Nadere informatie

Synergia - Individueel rapport

Synergia - Individueel rapport DOELSTELLING : Ensuring sufficient funding for projects in cost-generating departments of 16.04.2014 16.04.2014 13:53 1. Inleiding Deze inleiding is vrij te bepalen bij de aanmaak van het rapport. 16.04.2014

Nadere informatie

Investment Management. De COO-agenda

Investment Management. De COO-agenda Investment Management De COO-agenda Vijf thema s 1) Markt 2) Wet- en regelgeving 3 5) Rol van de COO 5 3) Operations 4) Technologie 2012 KPMG Accountants N.V., registered with the trade register in the

Nadere informatie

SURFnet User Survey 2006

SURFnet User Survey 2006 SURFnet User Survey 2006 Walter van Dijk Madrid, 21 September 2006 Agenda A few facts General picture resulting from the survey Consequences for the service portfolio Consequences for the yearly innovation

Nadere informatie

Hoe maak ik mijn datacenterinfrastructuur cloud ready? Door: Bart Nieuwenhuis

Hoe maak ik mijn datacenterinfrastructuur cloud ready? Door: Bart Nieuwenhuis Hoe maak ik mijn datacenterinfrastructuur cloud ready? Door: Bart Nieuwenhuis Application: Data Center Fire Pump Controller Chillers Surge Protection Automatic Transfer Switch Uninterruptible Power Supplies

Nadere informatie

Dutch Research Council: women in scientific careers

Dutch Research Council: women in scientific careers Dutch Research Council: women in scientific careers Dr. Wilma van Donselaar Paris 2005 What is NWO? NWO is the Dutch Research Council and consists of 8 councils: Humanities, Social Sciences, Medical Sciences,

Nadere informatie

WWW.EMINENT-ONLINE.COM

WWW.EMINENT-ONLINE.COM WWW.EMINENT-OINE.COM HNDLEIDING USERS MNUL EM1016 HNDLEIDING EM1016 USB NR SERIEEL CONVERTER INHOUDSOPGVE: PGIN 1.0 Introductie.... 2 1.1 Functies en kenmerken.... 2 1.2 Inhoud van de verpakking.... 2

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Next Generation Energy. Tomorrow will be what we make today Sustainable product development is today s reality

Next Generation Energy. Tomorrow will be what we make today Sustainable product development is today s reality Next Generation Energy Tomorrow will be what we make today Sustainable product development is today s reality ZIRK Technology biedt (nieuw) inzicht en ondersteuning bij het produceren van Bioproducten

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

De wijk als energieleverancier

De wijk als energieleverancier ENERGY De wijk als energieleverancier Homelab2050 Petra de Boer 27 november 2014 1 SAFER, SMARTER, GREENER The World of Energy: Six major trends 1. Increased electricity demand 2. Environmental responsibility

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie