Inhoudstafel. Inleiding Het doel van de as DUURZAME VOEDING van de Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu... 6

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inhoudstafel. Inleiding... 4. Het doel van de as DUURZAME VOEDING van de Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu... 6"

Transcriptie

1 Inhoudstafel Inleiding... 4 Het doel van de as DUURZAME VOEDING van de Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu... 6 Titel 1: Regels en handelswijze van de as «Duurzame voeding» van de Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu Titel 2: De ondersteuningsstrategie bij de conversie van de actoren in het kader van de as DUURZAME VOEDING van de Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu Titel 3: De acties en de engagementen van de partners Titel 4: Lijst van de betrokken partners Bijlage: Actiefiches Charter Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu, as Duurzame Voedingi 4/11/2013 Page 2/42 1

2 Overzichtstabel van de afbeeldingen Afbeelding 1 Aansluiting van de as Duurzame Voeding op de andere assen van de Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu... 5 Afbeelding 2 Waardenketen van een agro-voedingssysteemerreur! Signet non défini. Afbeelding 3 Kwantitatieve analyse van de werkgelegenheid in een duurzaam voedingssysteem in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (Bron : FUSL/Greenloop -«Duurzaam voedingssysteem - Potentiële werkgelegenheid in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest». Juni 2012) Afbeelding 4 Het agro-voedingssysteem in Brussel: huidige situatie Afbeelding 5 Het Duurzaam voedingssysteem in Brussel: gewenste situatie Afbeelding 6 - De strategie van het Akkoord Afbeelding 7 De cyclus van de onderneming Afbeelding 8 - Lijst van de acties en de piloten Afbeelding 9 - Overzichtstabel van de Piloten en de verschillende acties Afbeelding 10 - Lijst van de betrokken instellingen Charter Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu, as Duurzame Voedingi 4/11/2013 Page 3/42 2

3 Inleiding Een initiatief van de Regering De Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu is één van de vijf prioritaire domeinen dat in de New Deal (Pact voor een Duurzame Stedelijke Groei) aan bod komen. Een van de doelstellingen van de New Deal is de mogelijkheid scheppen voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest om op korte en middellange termijn en op een meer adequate manier een antwoord te bieden op de uitdagingen van werkgelegenheid, opleiding en onderwijs. Dit zijn uitdagingen die meer dan ooit op de voorgrond treden door de gevolgen van de economische en financiële crisis maar ook door de gevolgen ervan voor ons leefmilieu en de levenskwaliteit. In uitvoering van haar legislatuurakkoord heeft de Brusselse Hoofdstedelijke Regering ervoor gekozen om het oorspronkelijke mechanisme van de Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu te gebruiken om alle gewestelijke actoren te mobiliseren rond enkele domeinen die overeenkomen met de belangrijke uitdagingen op het gebied van het leefmilieu en die een duurzame verbetering van de werkgelegenheid in het Gewest met zich mee kunnen brengen. Het concept Alliantie Werkgelegenheid Leefmilieu vertrekt vanuit de vaststelling dat de uitdagingen inzake leefmilieu een essentiële bron van werkgelegenheid en economische groei vertegenwoordigen voor ondernemingen die zich snel zullen kunnen aanpassen. Het idee van de Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu bestaat er daarom in die economische sectoren te stimuleren die het meest veelbelovend zijn in termen van groei en werkgelegenheid en hen te ondersteunen in hun overgang naar meer duurzaamheid om zo het concurrentievermogen van de Brusselse bedrijven te verbeteren en de werkgelegenheid van de Brusselaars, met inbegrip van de laaggeschoolden, uit te breiden. Om dit te verwezenlijken stelt de Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu een nieuwe bestuursdynamiek voor, in die zin dat ze de publieke, associatieve en privéactoren rond overlegacties wil mobiliseren en op elkaar afstemmen. Het project is echt innoverend, aangezien het niet alleen gaat om klassieke beraadslaging en deelname, maar ook over het nauw betrekken van alle betrokken partijen om te komen tot een echt collectief en individueel engagement van samenwerking met het oog op het verwezenlijken van gedeelde doelstellingen, namelijk de ontwikkeling van groene niches en het scheppen van duurzame werkgelegenheid. Deze dynamiek komt er ter ondersteuning van een reeks initiatieven met de sterke ambitie om van Brussel een model te maken op het gebied van duurzame ontwikkeling. Op 20 juni 2013 werd een vierde as van de Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu inzake Duurzame Voeding bij regeringsbesluit in het leven geroepen. Deze vierde as komt er in navolging van de eerste as Duurzaam Bouwen, de tweede as Water en de derde as Grond- en Afvalstoffen. De Alliantie Werkgelegenheid- Leefmilieu - Duurzame Voeding was ook een prioriteit voor de regering en de Charter Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu, as Duurzame Voedingi 4/11/2013 Page 4/42 3

4 sociale partners tijdens de Buitengewone Sociale Top van 21 mei 2013 en het Regeringsseminarie van 24 en 25 mei Het overleg inzake de 4 e as van de Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu, voornamelijk Duurzame Voeding, heeft op twee niveaus plaatsgevonden: een rechtstreeks overleg van de actoren op het terrein en een overleg tussen de interprofessionele sociale partners via de Economische en Sociale Raad voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Deze vierde as ligt in lijn met de eerste drie assen Duurzaam bouwen (opgestart in 2010), Water (2011), Grond- en Afvalstoffen (2012), zowel op het vlak van de samenhang als de continuïteit. Zo sluiten bepaalde maatregelen, die in het kader van de afzonderlijke assen werden genomen, aan op elkaar om tot een overgangseconomie te komen. Afbeelding 1 Aansluiting van de as Duurzame Voeding op de andere assen van de Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu As 1 Duurzaam bouwen Energiezuinig bouwen Duurzame materialen en technieken Preven e Levenscyclus en duurzame Brusselse werkgelegenheid As 2 Water Renovatie van het Grijs Netwerk Herstel van het hydrografisch netwerk Ontwikkelen van het Blauw+ netwerk Stadsplanning waarin de levenscyclus van het water geïntegreerd is Bodemsanering Gebruik maken van de waterwegen Slibbeheer Duurzame materialen Bouwafval Doordringbaar maken van de grond en de bebouwing Gebruik maken van regenwater Stadsplanning waarin de ac viteiten van een stedelijk voedselsysteem geïntegreerd zijn Stedelijke landbouw Verspilling tegengaan As 3 Grond- en afvalstoffen Gebruik maken van de secundaire grondstoffen De activiteiten verstevigen die verband houden met het hergebruik, de verdeling en recyclage As 4 Duurzame voeding Toegang tot kwaliteitsvolle voeding De voedselafdruk verkleinen De voedselsystemen opnieuw in evenwicht brengen Charter Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu, as Duurzame Voedingi 4/11/2013 Page 5/42 4

5 Volgens het Brussels Observatorium voor Gezondheid en Welzijn vinden steeds meer Brusselaars de weg naar gezonde voedingsgewoonten. Zo zou een op vier consumenten biovoeding kopen. Hierbij dient te worden opgemerkt dat het leefmilieu ook een steeds grotere rol speelt bij de voedingskeuze van de consument. 1 Om tegemoet te komen aan de stijgende vraag naar duurzame voeding onder de Brusselse bevolking, heeft de Brusselse regering in april 2011 een programma gelanceerd met een reeks ondersteunende acties. Dit programma is gericht op de huishoudens en de collectieve consumptiestructuren zoals kantines, horecazaken en de evenementensector. Het programma bestaat uit een aantal acties die het mogelijk maken om de duurzaamheidscriteria te integreren in de overheidsopdrachten, de overgang in de kantines te begeleiden, de korte ketens te verstevigen en de aankoop van streek- en seizoensgebonden producten te stimuleren. Bovendien coördineert het Gewest het Europese URBACT 2 -project om de overgang van het voedselsysteem rond de volgende drie thema s te ondersteunen: Growing, Delivering en Enjoying. Onlangs nog werd het lastenboek Biogarantie voor de grootkeukens erkend door de regering. Door deze acties op te zetten kunnen er nieuwe resultaten worden geboekt: de vraag naar een kwaliteitsvolle voeding kan worden opgekrikt, in het bijzonder met behulp van de collectieve consumptiestructuren (kantines, evenementen, horecazaken ) die het duurzaamheidsmodel in hun aankopen en werkwijzen hebben geïntegreerd. Momenteel is meer dan 12% van de maaltijden die dagelijks in de grootkeukens worden opgediend, verbonden met het project Duurzame kantines dat door Leefmilieu Brussel wordt gecoördineerd. Het komt er dus op aan om de huidige stijgende vraag naar duurzame voeding in het oog te houden en aan deze vraag te kunnen voldoen door het aanbod van duurzame voeding op de Brusselse markt uit te breiden. Het doel van de as DUURZAME VOEDING van de Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu De voeding: maatschappelijke uitdagingen Het domein van de voeding brengt een aantal maatschappelijke uitdagingen met zich mee en vergt dus ook bepaalde politieke acties. Kwaliteitsvolle voeding vervult inderdaad een belangrijke rol op het gebied van de volksgezondheid, de levenskwaliteit en kan ook een bijdrage betekenen op het sociale niveau en op het vlak van het leefmilieu. Tegelijkertijd is het ook een bron van werkgelegenheid. Bovendien moet bij de invoering van kwaliteitsvolle voeding het recht op voedsel van kansarme personen worden gewaarborgd. 1 Bronnen: Attentes de consommation, OIVO, 2011 (Vertaling: Consumptieverwachting) 2 De partners van dit project zijn Brussels Environment van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (Hoofdpartner) (België), het stadsbestuur van Bristol (Verenigd Koninkrijk), de stad Messina (Italië), de gemeente Amersfoort (Nederland), de stad Lyon (Frankrijk), de stad Göteborg (Zweden), de gemeente Vaslui (Roemenië), het stadsbestuur van Ourense (Spanje), de stad Oslo (Noorwegen) en de Athens development and destination management agency nv (Griekenland). Charter Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu, as Duurzame Voedingi 4/11/2013 Page 6/42 5

6 Als we de gezondheidstoestand van de Europese burgers bekijken, dan zien we dat meer dan 20% van de Europese bevolking met overgewicht of zwaarlijvigheid te kampen heeft (ongeveer 11% 3 van de Brusselse bevolking lijdt aan zwaarlijvigheid). Dit kan leiden tot voedingsgerelateerde, niet-overdraagbare of chronische aandoeningen die de belangrijkste doodsoorzaak vormen. De afgelopen 10 jaar is het aandeel van sterfte door diabetes ten opzichte van alle andere doodsoorzaken samen gestegen. Bovendien blijkt uit de analyses van het FAVV dat bijna 80% van het fruit en 60% van de groenten die in België worden verkocht reststoffen van pesticiden bevatten. Hoewel voedingsgerelateerde aandoeningen bij alle lagen van de bevolking voorkomen, worden de kwetsbare groepen in het bijzonder getroffen aangezien zij minder toegang hebben tot kwaliteitsvolle voeding. Bovendien wordt de levenskwaliteit verhoogd wanneer men gemakkelijk toegang heeft tot gezonde, lekkere en gediversifieerde voeding, en wanneer er meer landbouwgronden beschikbaar zijn. In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest doen meer dan personen een beroep op voedselhulp. Deze situatie verergert. Het wordt moeilijker om erop in te spelen vanwege de bevoorradingsmoeilijkheden waarmee de sector te kampen heeft en vanwege de vermindering van het Europese programma voor voedselhulp. Als we het Brusselse leefmilieu bekijken, dan zien we dat de voedselafdruk van de huishoudens 30% van hun ecologische voetafdruk bedraagt. Op wereldvlak is de werking van het landbouw- en voedselmodel mede verantwoordelijk voor, en tegelijkertijd ook slachtoffer van, de klimaatverandering die door de mens wordt teweeggebracht. - Volgens de FAO zijn de landbouw en ontbossing (meestal om nieuwe landbouwgronden vrij te maken) verantwoordelijk voor ongeveer een derde van de broeikasgassen die wereldwijd worden uitgestoten als gevolg van menselijke activiteiten. Van de uitstoot van broeikasgassen die rechtstreeks afkomstig is van de landbouw, wordt 38% door kunstmeststoffen veroorzaakt en 31% door de veestapel. De schakels binnen de waardeketen (transport, verwerking, distributie en de afvalverwerking) van de landbouw- en voedingssector zijn ook in grote mate verantwoordelijk voor de uitstoot van broeikasgassen. Volgens recente schattingen, zouden alle activiteiten die verband houden met de voedingssector samen verantwoordelijk zijn voor 50% van de broeikasgassen. - Volgens het IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) manifesteert de klimaatverandering zich hoofdzakelijk door meer droogte en overstromingen, de opflakkering van ziekten en insecten die de gewassen in gevaar brengen en de oogsten bedreigen. Insecten, ziekten en onkruid zijn verantwoordelijk voor een verlies van meer dan 40% van de wereldwijd beschikbare voedingsgewassen. Het huidige voedselsysteem heeft momenteel te lijden onder de gevolgen van de klimaatverandering aangezien het niet is aangepast aan deze veranderingen. Maar tegelijkertijd is het systeem ook een van de belangrijkste factoren die aan de basis liggen van deze klimaatverandering. 3 Bron: Overzicht gezondheid 2010 van het Brussels Observatorium voor Gezondheid en Welzijn Charter Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu, as Duurzame Voedingi 4/11/2013 Page 7/42 6

7 Op het vlak van de biodiversiteit is het bovendien belangrijk om zowel direct als indirect in te grijpen. Direct ingrijpen, kan door te strijd aan te binden met de uniformering en de kleiner wordende verscheidenheid in het voedingsaanbod. Indirect ingrijpen is mogelijk door zoveel mogelijk gebruik te maken van milieuvriendelijke productie- en verwerkingstechnieken. Op het vlak van de werkgelegenheid brengt de voedingssector ook enkele uitdagingen met zich mee die van essentieel belang zijn. Niet alleen omdat het één van de belangrijkste sectoren is op het vlak de werkgelegenheid in het Gewest, maar ook omdat de subsectoren, zoals de productiesector en de verwerkende sector, de laatste jaren een dalende werkgelegenheid hebben gekend, met name door de delokalisatie van activiteiten. Uit een onderzoek dat door het Brussels Observatorium voor de Werkgelegenheid (Actiris) 4 in 2012 werd uitgevoerd, bleek daarentegen dat de werkgelegenheid in de duurzame voedingssector ondanks de crisis verder is gegroeid, en dit in vergelijking met andere activiteitensectoren. Kenmerkend aan deze sector is dat een groot deel van de arbeidskrachten bestaat uit arbeiders, werknemers jonger dan 25 jaar, laag- en middelmatig geschoolde arbeiders en arbeiders die in Brussel wonen. Met deze studie willen we het potentieel aan werkgelegenheid beoordelen binnen een duurzaam Brussels voedselsysteem, volgens enkele ambitieuze schattingen zou de sector voor heel wat nieuwe banen kunnen zorgen. De doelstelling is om nieuwe banen te creëren tegen Duurzame Voeding de referentiedefinities in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Er bestaan verschillende definities die Duurzame Voeding omschrijven. De definities die in het kader van de Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu werden gekozen zijn de volgende: 1. De definitie van het Sustainable Food Laboratory5 die wordt gebruikt door de Raad voor Duurzame Ontwikkeling Een duurzaam voedselsysteem vormt een garantie voor het recht op voeding, respecteert het principe van de voedselsoevereiniteit, laat iedereen toe om over gezonde voeding te beschikken tegen een toegankelijke prijs en waakt erover dat de eindprijs van een product niet alleen de productiekosten weerspiegelt maar ook rekening houdt met alle externe sociale kosten en kosten die verband houden met het leefmilieu. Het systeem maakt gebruik van grondstoffen en bronnen (inclusief het verrichte werk en de natuurlijke bronnen zoals de bodem, het water en de biodiversiteit) at their rate of recovery en respecteert de verschillende facetten van de voedingscultuur. Alle actoren van de voedselketen en de overheden moeten hun bijdrage leveren om een dergelijk systeem van duurzame voeding uit te bouwen. 4 Saint-Louis studie Brussel, Greenloop, Observatorium voor de Werkgelegenheid (Actiris): Duurzaam voedingssysteem Potentiële werkgelegenheid in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, juni Charter Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu, as Duurzame Voedingi 4/11/2013 Page 8/42 7

8 2. De definitie die werd opgesteld door het Netwerk van Brusselse Actoren voor Duurzame Voeding (RABAD) 6 : Duurzame voeding wordt gekenmerkt door: Iedereen wereldwijd moet toegang hebben tot kwaliteitsvolle voeding, dat wil zeggen gediversifieerde, gezonde en evenwichtige voeding die beantwoordt aan de levensbehoeften en bijdraagt tot het welzijn en de gezondheid; Het recht op voedselsoevereiniteit. Met andere woorden het recht waarover de Staten beschikken om hun eigen beleid en strategieën uit te stippelen inzake de productie en consumptie van duurzame voeding (toegang tot landbouwgrond, landbouwproductie voor de lokale markt, enz.), zonder aan dumping in andere landen te doen; Een lagere impact op het leefmilieu over de hele levenscyclus heen, van het veld tot de vork (productie- en verwerkingsmethode, transport, verpakking, stockage, bereiding...) en voedingsgewoonten met een kleinere ecologische voetafdruk. De productiemethodes moeten ervoor zorgen dat de landbouwgronden vruchtbaar blijven, de biodiversiteit optimaal behouden blijft, het welzijn van het vee wordt gerespecteerd en er geen genetisch gemodificeerde organismen worden gebruikt (dankzij de biologische methodes kunnen deze criteria worden gerespecteerd). Het gebruik van streek- en seizoensgebonden producten. Het respecteren van sociale rechten en mensenrechten over de hele productie- en distributieketen heen, ook in de HoReCa. Fairtrade en een correcte prijs voor de producent, zowel in het Noorden als in het Zuiden; Transparante praktijken, zichtbaarheid en traceerbaarheid, het informeren van de consumenten; Het behoud en de ontwikkeling van lokale landbouwbedrijven en ambachtelijke bedrijven, van de korte ketens, en het scheppen van een vertrouwensrelatie tussen producent en consument. Het verspreiden van culinaire gewoontes, het overdragen van traditionele kennis en het stimuleren van creativiteit, het ontdekken van smaken, het smeden van sociale en vriendschappelijke banden via de voeding. Bovendien onderstreept de Raad voor het Leefmilieu van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest het belang van een kwaliteitsvol leefmilieu om voeding te kunnen produceren die kwalitatief hoogstaand is, zowel wat de voedingsstoffen, de gezondheid als het leefmilieu betreft. Daarbij onderstreept de Raad in het bijzonder ook het belang van het grond- en oppervlaktewater. 6 Charter Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu, as Duurzame Voedingi 4/11/2013 Page 9/42 8

9 Duurzame voedingssystemen de behoefte om in te zetten op het geheel van de schakels Een voedselsysteem omvat alle processen die te maken hebben met het voorzien van voeding voor een bevolkingsgroep, voornamelijk alle benodigde input en de producten en diensten die tijdens elke fase van de waardeketen worden gegenereerd. De voedingssystemen spelen zich af in een bepaalde sociale, politieke, economische en milieucontext. Deze context en de voedingssystemen beïnvloeden elkaar wederzijds. (Goodman, 1997) Een voedingssysteem wordt daarom door tal van elementen gekenmerkt: De geografische nabijheid tussen productie en consumptie ( food miles ), het aantal tussenschakels, het belang van de verwerking, de bewaarmethodes, de manier waarop het werk wordt georganiseerd, de concurrentie en het kader waarin het goederenverkeer zich afspeelt, de voedingswaarde van de eindproducten, enz. In het Dualine-rapport Durabilité de l alimentation face à de nouveaux enjeux (vertaling: Nieuwe uitdagingen voor de duurzame voeding. ) van 2011, beschrijft het INRA (het Franse Nationaal Instituut voor Landbouwkundig Onderzoek) de volgende subsystemen inzake voeding: het huishoudelijke voedingssysteem, het lokale voedingssysteem, het territoriale voedingssysteem, het agro-industriële voedingssysteem en het voedingssysteem met gedifferentieerde kwaliteit. Dit laatste systeem overkoepelt alle eerder vermelde systemen. De werkgelegenheid: huidige status en potentiële werkgelegenheid voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Uit het onderzoek van het Brussels Observatorium voor de Werkgelegenheid (Actiris) in het kader van de studie van de Facultés Saint Louis en het bureau Greenloop 7, blijkt dat duurzame voeding goed is voor banen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, waarvan bijna in de distributiesector. De twee andere belangrijke subketens zijn de HoReCa en de verwerkende sector. De overige banen zijn verdeeld over de productie-, afvalverwerkings- en opleidingssector. Het onderzoek toont verder ook aan dat de duurzame voedingssector ondanks de crisis verder is gegroeid en dat de sector zich in vergelijking met andere activiteitensectoren onderscheidt op het vlak van de arbeidskrachten. Een groot deel hiervan bestaat uit arbeiders, werknemers jonger dan 25 jaar, laag- en middelmatig geschoolde arbeiders en arbeiders die in Brussel wonen. In dezelfde studie wordt ook het werkgelegenheidspotentieel van een duurzaam Brussels voedselsysteem beoordeeld. Volgens enkele ambitieuze schattingen zou de sector van de stedelijke landbouwproductie het grootste werkgelegenheidspotentieel bieden, op voorwaarde dat deze multifunctioneel, milieuvriendelijk en voldoende arbeidsintensief is. Een van de doelstellingen is om nieuwe banen te creëren tegen Het staat vast: het telen van voedingsgewassen in de steden is een fenomeen dat overal ter wereld terug de kop opsteekt. Volgens de FAO voeden de stedelijke en randstedelijke landbouw 7 Saint-Louis studie Brussel, Greenloop, Observatorium voor de Werkgelegenheid (Actiris): Duurzaam voedingssysteem Potentiële werkgelegenheid in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, juni 2012 Charter Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu, as Duurzame Voedingi 4/11/2013 Page 10/42 9

10 de monden van om en bij de 700 miljoen stadsbewoners, ofwel een kwart van de wereldbevolking die in steden leeft. Er zouden tegen 2020 ongeveer extra banen in de verwerkings- en distributiesector en in de horeca kunnen komen dankzij de afzetmogelijkheden die deze Brusselse stedelijke productie met zich meebrengt. In de opleidings- en afvalverwerkingssector zouden er uiteindelijk ongeveer 200 nieuwe banen kunnen ontstaan. In dat opzicht is het totale werkgelegenheidspotentieel banen. De 4 e as 'Duurzame Voeding' van de Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu vormt een enorme kans voor de politieke spelers om in te gaan op deze recente vraag naar kwaliteitsvolle voeding en de voordelen ervan ten volle te benutten, zowel op het vlak van werkgelegenheid als voor het leefmilieu. Daarvoor moet er echter een nieuwe visie komen, zowel over de manier waarop de voedingssystemen georganiseerd worden als over de waardeketen van het voedingssysteem in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Afbeelding 2 Waardeketen van een agro-voedingssysteem Afbeelding 3 Kwantitatieve analyse van de werkgelegenheid in een duurzaam voedingssysteem in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (Bron: FUSL/Greenloop Duurzaam voedingssysteem Potentiële werkgelegenheid in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest". Juni 2012) Productie Verwerking Distributie Distributie/horeca Horeca Horeca/Traiteur Traiteur Toerisme/ Evenementensector Afvalstoffen Verenigingsleven/ Opleidingssector Charter Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu, as Duurzame Voedingi 4/11/2013 Page 11/42 10

11 Door de nodige kennis en vaardigheden op te doen, wil de Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu de ondernemingen, werknemers en werkzoekenden helpen om zich voor te bereiden zodat ze de kansen kunnen benutten die hen worden aangeboden. De bedoeling is om een multisectorieel pact te sluiten tussen de overheden, de operatoren, de sociale partners en de actoren uit de sector zodat de Brusselse ondernemingen in staat zijn om de vruchten te plukken van deze ontwikkeling en het grote werkgelegenheidspotentieel kunnen benutten, met inbegrip van de banen waarvoor lager geschoolde arbeiders in aanmerking komen. Om de ontwikkeling van de voedingssector te ondersteunen en deze vorm te geven, worden onder meer de overheids- en semi-overheidsoperatoren gemobiliseerd die betrokken zijn bij de voedingssector. Op die manier wordt het mogelijk om een aantal spelers beter te identificeren en te kenschetsen, zoals de markten, de instellingen voor onderzoek en innovatie die voor vernieuwing kunnen zorgen, de instellingen die voor goede praktijken zouden kunnen zorgen, economische omkadering, alsook het onderwijs en de beroepsvormings- en inschakelingssector. In het regeringsakkoord van wordt de betrokkenheid van de KMO s en de ZKO s, alsook de actoren uit de sociale economie benadrukt. Charter Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu, as Duurzame Voedingi 4/11/2013 Page 12/42 11

12 De methodologie van de Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu De methodologie van de Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu As 4 Duurzame Voeding is vastgelegd in het regeringsbesluit van 20 juni Deze methodologie bestaat uit twee fases: een uitwerkingsfase waarvan dit document het eindresultaat is; een uitvoeringsfase die van start gaat bij de ondertekening van het Akkoord. De uitwerkingsfase werd geleid door een comité met de minister van Leefmilieu, Energie en Stadsvernieuwing, de minister van Werkgelegenheid, Economie en Wetenschappelijk onderzoek en de Minister-President. Een onafhankelijke coördinator werd aangesteld om de uitwerking van de processen in goede banen te leiden en de beslissingen van de stuurgroep uit te voeren. De werkzaamheden tijdens de uitwerkingsfase werden uitgevoerd door drie ateliers waaraan zowel overheids- als privéactoren hebben deelgenomen. Elk atelier werd toegespitst op een bepaalde categorie van behoeften bij de actoren: 1. Ondersteuningsmiddelen voor de ketens; 2. Ondersteuningsmiddelen voor de ondernemingen; 3. Inschakeling, opleiding en onderwijs, onderzoek en innovatie. De ateliers werden enerzijds georganiseerd om de behoeften van de actoren met betrekking tot de thematiek van het atelier te bepalen, en anderzijds om over concrete oplossingen na te denken om aan deze behoeften te voldoen. De ateliers zelf hebben aanleiding gegeven tot de oprichting van werkgroepen die verantwoordelijk waren voor bepaalde gemeenschappelijk acties. In het gehele proces werden ruim honderd afgevaardigden van privé- en overheidsinstellingen en sociale partners betrokken. Dit Akkoord is dus het resultaat van een uitgebreid proces waaraan tal van partijen hebben deelgenomen. Het proces heeft aanleiding gegeven tot 51 concrete acties waarvoor een principeakkoord tussen alle betrokken partners bestaat. In de tweede fase van de Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu 4 e as Duurzame Voeding zullen deze acties in overleg worden uitgevoerd. Deze fase zal van start gaan van zodra het huidig Akkoord is ondertekend. De regels en werkwijzen die het verloop van deze tweede fase zullen bepalen, staan beschreven in de volgende paragrafen. Charter Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu, as Duurzame Voedingi 4/11/2013 Page 13/42 12

13 Structuur van de huidige overeenkomst De huidige overeenkomst heeft betrekking op de doelstellingen, de partners en de werking van de Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu. Het staat stil bij een eerste reeks van coherente en afgestemde acties, die gericht zijn op het vergemakkelijken van de ontwikkeling van de agrovoeding sector in Brussel. Deze acties vormen het resultaat van diepgaand denkwerk en van een intensieve dialoog van meerdere maanden tussen de ondertekenende partijen en gaan vergezeld van concrete verbintenissen. Het is op de volgende manier gestructureerd: Titel 1: Regels en handelswijze van de Alliantie Titel 2: Strategie van ondersteuning bij de ontwikkeling van de sector Titel 3: Acties en verbintenissen van de partners Titel 4: Lijst van de betrokken partners Titel5: Verbintenis van de belanghebbende partijen Charter Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu, as Duurzame Voedingi 4/11/2013 Page 14/42 13

14 Titel 1: Regels en handelswijze van de as «Duurzame voeding» van de Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu Artikel 1: Principes van het verloop In tegenstelling tot het klassieke verloop van een ontwikkelingsprogramma van een sector (diagnose, uitwerking van een plan, uitvoering van een of meerdere maatregelen volgens de betrokken domeinen), wil het proces van de Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu - vierde as Duurzame voeding geïntegreerd zijn: alle behoeften die bestaan in de sector worden in overweging genomen en worden voorzien van gecoördineerde antwoorden door de verschillende betrokken operatoren 8. De benadering is ook volkomen participatief, in die zin dat het de operatoren zelf zijn die onderling overleg plegen en met de vertegenwoordigers van de sector, om zelf uitgedachte acties voor te stellen om zo het best mogelijke antwoord te bieden op competitiviteitbehoeften van de sector en behoeften inzake de kwalificaties van de betrokken werknemers en werkzoekenden, en om vervolgens die acties in een transparant en overeengekomen kader uit te voeren. Dit originele verloop heeft meerdere voordelen: vaststelling van realistische acties omdat ze rechtstreeks verband houden met de behoeften van de doelgroepen en de realiteit binnen het werk van de operatoren; mobilisatie van de operatoren vanaf het ontwerp en bijgevolg instemming met de acties nog voordat de fase van uitvoering wordt gelanceerd; het op gang brengen van een dynamiek van samenwerking tussen operatoren van verschillende aard, die gedurende de fase van uitvoering zal worden vervolgd. Het proces van opbouw en interventie is herhalend en ontwikkelt zich zoals cycli van het type PDCA (kwaliteitscirkel van Deming): plan actie - opvolging bijsturing: de operatoren denken na en documenteren zich over de behoeften van de ondernemingen, ze stellen een eerste reeks van acties vast om hierop een antwoord te bieden; parallel aan de uitvoering van de eerste vastgestelde acties blijven de werkgroepen samenkomen om de voortgang van deze acties te meten en te werken aan de verbetering van het antwoord op de bestaande behoeften en de vaststelling van eventuele behoeften die onvoldoende worden vervuld; regelmatig worden nieuwe acties vastgesteld en uitgevoerd die behoeften kunnen vervullen die zijn opgedoken na het vervullen van de eerste behoeften. In die zin moet de vierde as Duurzame voeding van de Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu worden opgevat als een evolutief proces, eerder dan als een strategisch plan: de voorgestelde acties door de Werkgroepen en aanvaard door de betrokken actoren vormen slechts een eerste geheel van maatregelen naar aanleiding van welke het denkwerk voldoende ver was om een onmiddellijke uitvoering toe te laten. Andere acties zijn eveneens tijdens de werkgroepen te berde gebracht, maar zij vragen niettemin om aanvullende analyse 8 De term «operatoren» verwijst hier naar alle overheidsinstellingen, semioverheidsinstellingen of privé-instellingen die diensten verschaffen aan ondernemingen of die in aanmerking komen om dit te doen. De administraties, de ION maar ook de beroepsfederaties, de vertegenwoordigers van de sector en de sociale partners behoren hiertoe. Charter Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu, as Duurzame Voedingi 4/11/2013 Page 15/42 14

15 en gedachtewisseling om het voorwerp te kunnen uitmaken van voldoende stabiele actiefiches waarover een brede consensus bestaat. Deze acties zullen worden uitgevoerd zodra ze rijp genoeg zijn en zullen tijdens de regelmatige updates in de tekst van de Overeenkomst geïntegreerd worden. De concrete regels en handelswijze die de uitvoering en het onderhoud van deze dynamiek mogelijk maken, worden in de volgende delen beschreven. Artikel 2: Opvolgingscomité De sturing van de uitvoering van de as Duurzame voeding van de Alliantie wordt gegarandeerd door een gemengd Opvolgingscomité dat is samengesteld uit leden van het Brussels Comité voor Economisch en Sociaal Overleg, beperkt voor wat de vertegenwoordigers van de Regering betreft tot de 3 ministers die de Alliantie uitdragen, en uitgebreid voor wat de vertegenwoordigers van de voedselsector betreft, waarbij het evenwicht tussen de vertegenwoordigers van de verschillende bestanddelen onder de sociale partners (werkgevers, middenstand, social profit en vakbondsorganisaties) wordt nageleefd. Daarenboven, in functie van de dagorde van het opvolgingscomité, zullen de andere betrokken ministers uitgenodigd worden. Concreet is het dan ook als volgt samengesteld: 3 vertegenwoordigers van de Regering voor de Alliantie, in het bijzonder de Minister belast met Leefmilieu, Energie en Stadsvernieuwing, coördinator van de Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu As 4 «Duurzame voeding», de Minister belast met Economie, Tewerkstelling en Wetenschappelijk Onderzoek en de Minister-President; 1 vertegenwoordiger van Brussel Leefmilieu 2 coördinatoren van de New Deal 6 vertegenwoordigers van de sociale partners (BECI VOB, Kamer van de Middenstand, BCSPO, ABVV, ACV, ACLVB). 3 vertegenwoordigers van de Federaties, zoals de FEVIA, de HoReCa en het RABAD. 3 syndicale vertegenwoordigers van de sector Het Opvolgingscomité telt maximaal 18 leden, aan deze leden worden vertegenwoordigers van de andere betrokken ministers toegevoegd in functie van één of meerdere punten op de dagorde. Het comité kan ook, in functie van de behoeften van de opvolging, deskundigen uitnodigen. Het Opvolgingscomité wordt voorgezeten door de vertegenwoordiger van de minister van Leefmilieu en komt minstens één keer om de zes maanden samen. Het kan echter op elk ogenblik worden opgeroepen, en met het oog op het weghalen van een hindernis, tussenkomen of om zich uit te spreken over de transversale problemen die niet onmiddellijk door een van de werkgroepen worden behandeld. Het Opvolgingscomité: verzekert tijdens de uitvoering de naleving van de geest, doelstellingen, regels en werkingsprincipes van de Alliantie Werkgelegenheid- Leefmilieu derde as Duurzame voeding ; neemt akte van de opvolgingsrapporten die door de Coördinatie worden gemaakt; Charter Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu, as Duurzame Voedingi 4/11/2013 Page 16/42 15

16 bekrachtigt de voorstellen tot heroriëntering of nieuwe acties die door de Werkgroepen worden geformuleerd; beslist om nieuwe acties te lanceren die volgen op de verwezenlijking van voorafgaande acties, op een evolutie van behoeften van ondernemingen die werd vastgesteld of op het optreden van nieuwe factoren die een rem zetten op het proces; beslist eventueel over de stopzetting of de heroriëntering van acties waarvan de vooruitgang wordt beoordeeld als onvoldoende of waarvan de doeltreffendheid teleurstelt; komt tussen om te herinneren aan de werkingsprincipes van de Overeenkomst of om ze op te helderen tussen de partners die dit nodig hebben, en indien noodzakelijk, om de hardnekkige meningsverschillen tussen partners aan te pakken, na eventuele raadpleging van de operatoren die bij de betreffende acties betrokken zijn; stuurt, oriënteert en ondersteunt de coördinatiestructuur; brengt jaarlijks verslag aan de Regering uit over de vooruitgang van de uitvoering van de Overeenkomst door tussenkomst van de dragende kabinetten. Artikel 3: De Werkgroepen De partners komen in principe één keer om de vier maanden in de Thematische Werkgroepen samen om de met het thema van de Werkgroep gerelateerde factoren die een rem zetten op de conversie van de sector door te nemen, samen acties uit te denken om de factoren die een rem zijn uit de weg te ruimen en samen de uitvoering van deze acties op te volgen. De thema's van de Werkgroepen worden door het Opvolgingscomité omschreven. Er zijn momenteel drie Werkgroepen, met de volgende thema's: 1. Ondersteuningsmiddelen voor de ketens; 2. Ondersteuningsmiddelen voor de ondernemingen; 3. Inschakeling, opleiding en onderwijs, onderzoek en innovatie. De Werkgroepen zijn toegankelijk voor alle geïnteresseerde partners. De rol van de Werkgroepen is: de factoren te analyseren die een rem zetten op de betrokkenheid van de Brusselse ondernemingen op de werven opgestart door de operatoren van de voedingssector in Brussel; uit te zoeken hoe elk van de diensten geleverd aan ondernemingen en aan de werknemers van de voedingssector, aan de werkzoekenden en toekomstige werknemers (leerlingen en studenten) kan verbeterd worden, om zo beter deze remmende factoren uit de weg te ruimen en zo de ontwikkeling van de sector te vergemakkelijken; uit te zoeken hoe deze verbetering van de dienstverlening te ondersteunen door de samenhang, de toegankelijkheid, de doelmatigheid en de efficiëntie van het globale aanbod aan bedrijven en werknemers, werkzoekenden en toekomstige werknemers (leerlingen en studenten) te versterken; in dit kader, de studie, het ontwerp, de planning en de uitvoering van de acties te sturen om rechtstreeks de geleverde diensten en/of het aanbod van diensten te verbeteren, meer bepaald door te werken aan het rationaliseren Charter Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu, as Duurzame Voedingi 4/11/2013 Page 17/42 16

17 van het aanbod, de coördinatie, de samenwerking tussen operatoren, de omvang en de doeltreffendheid van hun diensten; de nodige informatie te verzamelen en te analyseren om de vooruitgang, de verwezenlijkingen, de efficiëntie en de doeltreffendheid van de acties en in het algemeen, de gelijkwaardigheid van het aanbod van de operatoren, en ook hun vooruitgang te volgen; eventuele heroriënteringen van bestaande acties voor te stellen; na te denken over nieuwe voor te stellen acties na de uitvoering van de eerdere acties, de ontwikkeling van behoeften van ondernemingen of bij het optreden van nieuwe remmende factoren. Artikel 4: De Piloten Elke actie, ongeacht of ze het voorwerp uitmaakt van een collegiale uitvoering, wordt onder de verantwoordelijkheid van een piloot geplaatst. De piloot is de operationele verantwoordelijke van de uitvoering van de actie, zonder noodzakelijkerwijs de uitvoerder van de actie te zijn. Hij is verantwoordelijk voor: het nemen van initiatief om de betrokken partners bij de actie te mobiliseren; het geven van de nodige impuls voor de uitvoering van deze actie; het uitbrengen van verslag aan de Werkgroep en aan de Coördinatie over de vooruitgang en de resultaten van de actie in het kader van het opvolgingssysteem. Een actie kan van meerdere piloten uitgaan. De piloot omringt zich elke keer als dat nodig is met een Subwerkgroep. Hij kan steunen op de coördinatiestructuur om de vergaderingen van deze Subwerkgroep aan te sturen en te organiseren. Artikel 5: De s De staat in voor het deel van de actie die hem aanbelangt in overleg met de Piloot en met de andere s. Om dit te bewerkstelligen beschikt hij over de mogelijkheid om voorstellen te formuleren die de actie kan versterken dankzij zijn ervaring of zijn institutionele rol. Te dien einde moet hij: actief meewerken aan de werkgroepen op vraag van de Piloten; in het geval hij niet gevraagd wordt, de Piloot eraan herinneren dit te doen; deel te nemen aan de vergaderingen van de werkgroepen; eventueel aan de werkgroep verslag uit te brengen over een deel van het werk; de coördinatie te informeren in geval van een probleem of blokkering. Charter Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu, as Duurzame Voedingi 4/11/2013 Page 18/42 17

18 Artikel 6: De coördinatie De Regering duidt een coördinatiestructuur aan waarvan het de rol is om: de vergaderingen van de Werkgroepen op een viermaandelijkse basis te organiseren en voor te bereiden; de piloten bij de uitvoering van hun actie en de oplossing van problemen die bij de uitvoering ervan werden ondervonden te ondersteunen; een instrument voor de algemene opvolging in te voeren en dit van de piloten, van de Werkgroepen en van het Opvolgingscomité ter beschikking te stellen. Dit instrument zal de nodige indicatoren bevatten voor de opvolging van de acties, maar ook impactindicatoren zoals de schepping van banen (met een focus op Brussel), de ontwikkeling van de sector en de milieuimpact. De tijdens de hele duur van de Alliantie geïdentificeerde en verzamelde indicatoren zullen bovendien beschikbaar zijn voor een expostevaluatie; de onderlinge samenhang van de acties en de globale samenhang van het actieplan te bewaken, inzonderheid acties die worden voorgesteld en opgevolgd door de verschillende Werkgroepen; verslag uit te brengen aan het Opvolgingscomité over het werk van de Werkgroepen, de vooruitgang van de uitvoering en de doeltreffendheid van de acties; de factoren vast te stellen die vanuit hun aard een rem zetten op de uitvoering van de acties en/of de goede werking van de Alliantie; de oplossing van operationele problemen op zich te nemen, meer bepaald door het aanbrengen van steun aan de piloten die daarom vragen; de strategische of institutionele problemen vast te stellen en ze mee te delen aan het Opvolgingscomité wanneer een interventie nodig is; een verband leggen tussen de gevoerde concrete acties, waar dit vereist is. Er zal een synthese aan de het Opvolgingscomité en de Regering worden voorgelegd. Er dienen samenwerkingsverbanden te worden opgezet tussen het Waals en Vlaams Gewest inzake de voedingsmiddelen die in beide Gewesten worden geproduceerd. Artikel 7: Uitvoeringsproces Vanaf de lancering van het actieplan (eerder voor bepaalde acties) beginnen de operatoren onder het toeziend oog van de Piloten aan de uitvoering te werken. De Piloten maken regelmatig een verslag op over de gang van zaken, gericht aan de bevoegde Werkgroep, de Coördinatie en de Subwerkgroep die de actie uitvoert. Nieuwe acties worden onderworpen aan de reflectie van de Werkgroepen, ofwel omdat nieuwe pistes werden vastgesteld, ofwel omdat verkennende acties, die de noodzaak om te handelen bevestigen, tot een resultaat hebben geleid. Deze nieuwe acties worden in de vorm van fiches beschreven die door de Werkgroepen via de Coördinatie aan het Opvolgingscomité worden voorgelegd; de Coördinatie neemt de nodige initiatieven om de kwaliteit en de gelijkwaardigheid van de actie en haar stroomlijning met de strategie van de Alliantie en andere lopende acties te verzekeren. Na bekrachtiging door het Opvolgingscomité kan de uitvoering van de actie beginnen. Elk jaar worden de nieuwe acties die werden uitgevoerd in de loop van het jaar of die uit te voeren zijn, in een update van de tekst van de Overeenkomst voorgesteld. Charter Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu, as Duurzame Voedingi 4/11/2013 Page 19/42 18

19 Titel 2: De ondersteuningsstrategie bij de conversie van de actoren in het kader van de as DUURZAME VOEDING van de Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu De strategie van de as Duurzame Voeding (artikel 10) van de Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu is gebaseerd op een analyse van de huidige situatie (artikel 8) van de sector en heeft als bedoeling op een coherente manier een actieplan op te stellen (artikel 11) om de ondernemingen te stimuleren en hen te ondersteunen bij hun conversie-inspanningen. Dit teneinde de gewenste situatie (artikel 9) te bereiken waarbij het regionale aanbod in staat is om aan de huidige en toekomstige vraag te beantwoorden van de sector van de duurzame voeding, en tegelijkertijd ook werkgelegenheid in Brussel schept. Artikel 8: De huidige situatie Afbeelding 4 - Het agro-voedingssysteem in Brussel: huidige situatie Production Transformation Distribution Consommation Techniques d agriculture urbaine méconnues Modèle agroindustriel dominant Peu de lien avec les producteurs de la périphérie Disparition des petits producteurs Concurrence avec le bâti Perte de lien entre consommateurs et producteurs Coût énergétique lié à l éclatement géographique des sous traitants Manque d information claire pour le consommateur Besoins non couverts de produits durables de 4ème et 5ème gamme (prêt à consommer ou traiteur) Normes peu adaptées aux petits ateliers Les prix pratiqués ne couvrent pas les coûts pour les petits producteurs La normalisation (taille, forme,..) des produits frais disqualifie une partie de la production durable Les distributeurs ne connaissent pas la diversité des produits locaux Pas de plateforme de grossistes en AD le consommateur ne connaît plus le juste prix Perte de connaissance en matière culinaire ainsi que de produits locaux et de saison Impact du marketing Méconnaissance d un modèle économique durable Gaspillage Inégalités sociales marquées Gestion peu créatrice d emploi Charter Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu, as Duurzame Voedingi 4/11/2013 Page 20/42 19

20 De veranderende vraag zal onvermijdelijk een impact hebben op de ondernemingen binnen de hele waardeketen: op de landbouwproductiemiddelen en landbouwgrondstoffen, op de verwerking en bewaring van deze grondstoffen om voedingsproducten te produceren en deze via groothandel of detailhandel op de markt te brengen, en op alle nodige diensten die verbonden zijn met de verschillende sectoren (transport, financiering, onderzoek, opleiding, administratie, ). Ook de manier van werken in de HoReCa zal hierdoor evolueren. De bestaande bedrijven moeten dus evolueren en de oprichting van nieuwe bedrijven moet worden ondersteund om aan deze vraag van gedifferentieerde kwaliteitsvolle voeding te kunnen voldoen. Op die manier zal het Brussels Hoofdstedelijk Gewest opnieuw een toegevoegde waarde kunnen creëren (zoals een hogere productie en verwerking van voedingsmiddelen, en niet enkel de distributie ervan). We stellen vast dat de actoren uit de landbouw- en voedingssector of de horeca die deze verandering hebben onderkend, regelmatig contact opnemen met de Brusselse overheidsactoren en hen om ondersteuning vragen om de hinderpalen waarmee ze te kampen hebben weg te werken. Deze hinderpalen zijn van velerlei aard: een tekort aan grondige kennis over het potentieel van nieuwe markten, een tekort aan houvast om hun onderneming en producten van de concurrentie te onderscheiden, een tekort aan toegang tot kwaliteitsvolle grondstoffen, een tekort aan innovatie in de productie, moeilijkheden in de logistieke processen van voedingsmiddelen en verwerkte producten met gedifferentieerde kwaliteit, een tekort aan biologische verpakkingen, een tekort aan kennis tussen de actoren onderling binnen de waardeketen (van de stedelijke en randstedelijke productie tot de consumptie), de afwezigheid van gestructureerde ketens voor duurzame voeding, de moeilijkheid om personeel met de nodige vaardigheden inzake duurzame voeding te vinden (in het bijzonder met betrekking tot de productiesector, de verwerkende sector en de horeca), Hieronder volgen de grootste obstakels die dienen te worden weggewerkt om de overgang naar Duurzame Voeding zo goed mogelijk te laten verlopen: 1) Transversaal: a. Het onevenwicht tussen de verschillende voedingssystemen 9 dat de kleine actoren benadeelt; b. Het huidige tekort aan een geïntegreerd model dat een duurzaam beheer over de hele keten moet stimuleren; c. Het tekort aan innoverende business modellen inzake Duurzame Voeding; d. Het tekort aan kennis en innoverende praktijken op het gebied van Duurzame Voeding en streek- en seizoensgebonden producten bij de kleine verwerkingsbedrijven en verdelers, bij de horeca en de consumenten 2) Per schakel: a. Productie: tekort aan intra-urbane productie en het ontbreken van een link tussen de randstedelijke landbouw en het Brussels 9 In het Dualine-rapport Durabilité de l alimentation face à de nouveaux enjeux, questions à la recherche. (vertaling: Nieuwe uitdagingen voor de duurzame voeding, stof voor onderzoek. ) van 2011, beschrijft het INRA de volgende voedingssystemen: het huishoudelijke voedingssysteem (VS), het lokale VS, het territoriale VS, het agro-industriële VS, het VS met gedifferentieerde kwaliteit. Charter Alliantie Werkgelegenheid-Leefmilieu, as Duurzame Voedingi 4/11/2013 Page 21/42 20

Brussels Hoofdstedelijk Gewest

Brussels Hoofdstedelijk Gewest ALLIANTIE WERKGELEGENHEID-LEEFMILIEU AS GROND- EN AFVALSTOFFEN Brussels Hoofdstedelijk Gewest CHARTER, DOELSTELLINGEN, ENGAGEMENTEN EN ACTIEPLAN JAAR 2013 Inhoudstafel Inleiding... 4 Het voorwerp van de

Nadere informatie

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 17 MAART 2011.

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 17 MAART 2011. ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 17 MAART 2011 inzake de criteria aan te nemen voor de definitie van de begrippen

Nadere informatie

Basisbeginselen : Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve. Contact

Basisbeginselen : Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve. Contact Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve BEES Coop is een project voor een coöperatieve, participatieve en niet commerciële supermarkt. Het iniatief wordt gedragen door burgers die een

Nadere informatie

OO: Het aanbod van duurzame voeding in de Horeca/ refters vergroten. (en de verspilling verminderen)

OO: Het aanbod van duurzame voeding in de Horeca/ refters vergroten. (en de verspilling verminderen) OO: Het aanbod van duurzame voeding in de Horeca/ refters vergroten 1. Uitdagingen (en de verspilling verminderen) - Ongeveer 40% van de maaltijden wordt buitenshuis gegeten, ofwel in de refter van een

Nadere informatie

VOOR EEN DUURZAME VOEDING IN HET BRUSSELSHOOFDSTEDELIJK GEWEST

VOOR EEN DUURZAME VOEDING IN HET BRUSSELSHOOFDSTEDELIJK GEWEST VOOR EEN DUURZAME VOEDING IN HET BRUSSELSHOOFDSTEDELIJK GEWEST Catherine Rousseau, Kabinet van Evelyne Huytebroeck, Minister van Leefmilieu, Energie en Stadsvernieuwing van het Brussels Hoofdstedelijk

Nadere informatie

Observatorium voor Gezondheid en Welzijn OPERATIONEEL PLAN 2011-2014

Observatorium voor Gezondheid en Welzijn OPERATIONEEL PLAN 2011-2014 Observatorium voor Gezondheid en Welzijn OPERATIONEEL PLAN 2011-2014 1. OPDRACHTEN VAN HET OBSERVATORIUM VOOR GEZONDHEID EN WELZIJN 1.1 Wettelijke basis De opdrachten van het Observatorium staan opgesomd

Nadere informatie

Landbouw in de stad en in de stadsrand ontwikkelen

Landbouw in de stad en in de stadsrand ontwikkelen Landbouw in de stad en in de stadsrand ontwikkelen Actie 1: commerciële landbouw Doelstellingen: 1 De kennis over stedelijke landbouw ontwikkelen Een strategisch standpunt identificeren over het haalbare

Nadere informatie

Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest : het grootste tewerkstellingsgebied in België.

Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest : het grootste tewerkstellingsgebied in België. Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest : het grootste tewerkstellingsgebied in België. Het Brussels hoofdstedelijk gewest en zijn hinterland. 700.000 jobs in het BHG, waarvan 400.000 ingenomen door Brusselaars

Nadere informatie

RAAD VOOR HET VERBRUIK ADVIES. Over het voorontwerp actieplan Maatschappelijk verantwoord ondernemen in België.

RAAD VOOR HET VERBRUIK ADVIES. Over het voorontwerp actieplan Maatschappelijk verantwoord ondernemen in België. RVV 373 RAAD VOOR HET VERBRUIK ADVIES Over het voorontwerp actieplan Maatschappelijk verantwoord ondernemen in België. Brussel, 5 februari 2007 SAMENVATTING Via een brief van 10 juli 2006 heeft de Staatssecretaris

Nadere informatie

Functionaliteitseconomie: Hefboom voor duurzame ontwikkeling in België? Samenvatting. Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling

Functionaliteitseconomie: Hefboom voor duurzame ontwikkeling in België? Samenvatting. Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling Functionaliteitseconomie: Hefboom voor duurzame ontwikkeling in België? Samenvatting Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling 1 P a g i n a F u n c t i o n a l i t e i t s e c o n o m i e : h e f b o o

Nadere informatie

ADVIES. Operationeel Programma 2014-2020 van de Europese Structuurfondsen voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. 15 mei 2014

ADVIES. Operationeel Programma 2014-2020 van de Europese Structuurfondsen voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. 15 mei 2014 ADVIES Operationeel Programma 2014-2020 van de Europese Structuurfondsen voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest 15 mei 2014 Economische en Sociale Raad voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Bischoffsheimlaan

Nadere informatie

MINISTERIE VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST

MINISTERIE VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST MINISTERIE VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 3 MAART 2011. - Besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering tot uitvoering van de ordonnantie van 4 september 2008 ter bevordering van diversiteit

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Ontwerp van samenwerkingsakkoord

Ontwerp van samenwerkingsakkoord Ontwerp van samenwerkingsakkoord Tussen: de Franse Gemeenschap Vertegenwoordigd door Mevrouw Fadila LAANAN, Minister van Cultuur, Audiovisuele Zaken, Gezondheid en Gelijkheid van Kansen En: de Vlaamse

Nadere informatie

ALLIANTIE WERKGELEGENHEID- LEEFMILIEU- EERSTE AS DUURZAAM BOUWEN

ALLIANTIE WERKGELEGENHEID- LEEFMILIEU- EERSTE AS DUURZAAM BOUWEN ALLIANTIE WERKGELEGENHEID- LEEFMILIEU- EERSTE AS DUURZAAM BOUWEN Brussels Hoofdstedelijk Gewest CHARTER, DOELSTELLINGEN, VERBINTENISSEN EN ACTIEPLAN INLEIDING Een initiatief van de Regering De Alliantie

Nadere informatie

Persconferentie «Ecobouw stimuleren» 8 februari 2007 Toespraak van Evelyne Huytebroeck

Persconferentie «Ecobouw stimuleren» 8 februari 2007 Toespraak van Evelyne Huytebroeck Persconferentie «Ecobouw stimuleren» 8 februari 2007 Toespraak van Evelyne Huytebroeck De potentiële verbetering van de energie- en milieuprestaties van gebouwen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is

Nadere informatie

4 e Plan voor Preventie en Beheer van Afvalstoffen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest

4 e Plan voor Preventie en Beheer van Afvalstoffen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest 4 e Plan voor Preventie en Beheer van Afvalstoffen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Goedgekeurd op 11 maart 2010 4e Afvalplan Nieuwe wettelijke context In Brussel : plan van onbepaalde duur, onderworpen

Nadere informatie

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030 Brussel

Nadere informatie

inspireren en innoveren in MVO

inspireren en innoveren in MVO inspireren en innoveren in MVO Inleiding Gert Van Eeckhout Beleidsondersteuner MVO - Departement WSE Wat is MVO? Waarom MVO? Beleidslijnen Vlaamse overheid MVO? een proces waarbij ondernemingen vrijwillig

Nadere informatie

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren,

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren, Vrijdag 10 september 2010 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Comité van de Regio s Resource Efficient Europa Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau,

Nadere informatie

Protocol gesloten tussen de DAV en het Instituut betreffende het promoten van elektronische facturatie

Protocol gesloten tussen de DAV en het Instituut betreffende het promoten van elektronische facturatie I\'StJIIJTOfS mlrfhll-w'tabus [I PES (GNSEllS FIHAUX ~,m IPCF BIBF ~ IBR - IRE Tussen Protocol gesloten tussen de DAV en het Instituut betreffende het promoten van elektronische facturatie Enerzijds, de

Nadere informatie

Gemeenschappelijke Raadszitting van donderdag 2 mei 2002 ----------------------------------------------------------------------------------

Gemeenschappelijke Raadszitting van donderdag 2 mei 2002 ---------------------------------------------------------------------------------- CENTRALE RAAD VOOR HET BEDRIJFSLEVEN NATIONALE ARBEIDSRAAD ADVIES Nr. 1.402 Gemeenschappelijke Raadszitting van donderdag 2 mei 2002 ----------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

DEPARTEMENT DUURZAME CONSUMPTIE & ECOGERAG jva@ibgebim.be

DEPARTEMENT DUURZAME CONSUMPTIE & ECOGERAG jva@ibgebim.be Voorstelling van het gewestelijke actieprogramma voor duurzame voeding (projectoproepen, lopende partnerschappen Joëlle VAN BAMBEKE DEPARTEMENT DUURZAME CONSUMPTIE & ECOGERAG jva@ibgebim.be 1. CONTEXT

Nadere informatie

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS)

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Gemeenteraadsverkiezingen 2012 Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Als erkende adviesraad van het gemeentebestuur groepeert de

Nadere informatie

Luc Van den Brande Laten we samen aan Europa bouwen

Luc Van den Brande Laten we samen aan Europa bouwen Luc Van den Brande Laten we samen aan Europa bouwen Inhoud Mijn overtuigingen 2 Mijn prioriteiten 3 Bakens voor morgen 8 Laten we samen aan Europa bouwen 1 Mijn overtuigingen Mijn overtuigingen Een Europa,

Nadere informatie

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Federaal Plan Armoedebestrijding Reactie van BAPN vzw BAPN vzw Belgisch Netwerk Armoedebestrijding Vooruitgangstraat 333/6 1030

Nadere informatie

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 16 DECEMBER 2010.

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 16 DECEMBER 2010. ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 16 DECEMBER 2010 inzake het ontwerp van besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke

Nadere informatie

Tabel competentiereferentiesysteem

Tabel competentiereferentiesysteem Bijlage 3 bij het ministerieel besluit van tot wijziging van het ministerieel besluit van 28 december 2001 tot uitvoering van sommige bepalingen van het koninklijk besluit van 30 maart 2001 tot regeling

Nadere informatie

Kinderarmoede in het Brussels Gewest

Kinderarmoede in het Brussels Gewest OBSERVATOIRE DE LA SANTÉ ET DU SOCIAL BRUXELLES OBSERVATORIUM VOOR GEZONDHEID EN WELZIJN BRUSSEL Senaat hoorzitting 11 mei 2015 Kinderarmoede in het Brussels Gewest www.observatbru.be DIMENSIES VAN ARMOEDE

Nadere informatie

Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013

Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013 Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013 De vragen zijn opgedeeld in verschillende rubrieken en betreffen het thema safe surgery. Het is de bedoeling dat de

Nadere informatie

Functiebeschrijving: Directeur audit

Functiebeschrijving: Directeur audit Functiebeschrijving: Directeur audit Functiefamilie Controle en audit functies Voor akkoord Naam leidinggevende Datum + handtekening Naam functiehouder Datum + Handtekening 1. Context van de functie 1.1.

Nadere informatie

Voedselteams en voedselstrategie

Voedselteams en voedselstrategie Voedselteams en voedselstrategie Voedselteams in cijfers Voedselteams is een vzw 3 VTE tewerkstelling 200.000 jaarbudget 120 lokale groepen 85 producenten doel Kleinschalige duurzame landbouw Lokale economie

Nadere informatie

ALLIANTIE WERKGELEGENHEID-LEEFMILIEU EERSTE AS DUURZAAM BOUWEN

ALLIANTIE WERKGELEGENHEID-LEEFMILIEU EERSTE AS DUURZAAM BOUWEN ALLIANTIE WERKGELEGENHEID-LEEFMILIEU EERSTE AS DUURZAAM BOUWEN Brussels Hoofdstedelijk Gewest CHARTER, DOELSTELLINGEN, VERBINTENISSEN EN ACTIEPLAN 2012 Actiefiche > Atelier: «Onderwijs» 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

WONINGFONDS VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST MEMORANDUM - SAMENVATTING

WONINGFONDS VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST MEMORANDUM - SAMENVATTING WONINGFONDS VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST MEMORANDUM - SAMENVATTING Mevrouw Meneer Binnen het Brussels Hoofdstedelijk Gewest wordt de toegang tot huisvesting steeds moeilijker. Het Woningfonds

Nadere informatie

ILO-VERKLARING BETREFFENDE DE FUNDAMENTELE PRINCIPES EN RECHTEN OP HET WERK

ILO-VERKLARING BETREFFENDE DE FUNDAMENTELE PRINCIPES EN RECHTEN OP HET WERK Toelichting In het onderstaande zijn de afzonderlijke elementen van het normatieve kader integraal opgenomen en worden ze nader toegelicht en beschreven. Daarbij wordt aandacht besteed aan de volgende

Nadere informatie

R A P P O R T Nr. 87 --------------------------------

R A P P O R T Nr. 87 -------------------------------- R A P P O R T Nr. 87 -------------------------------- Europese kaderovereenkomst betreffende inclusieve arbeidsmarkten Eindevaluatie van de Belgische sociale partners ------------------------ 15.07.2014

Nadere informatie

INTERREG NOORDWEST-EUROPA Overzichtstabel van de assen, doelstellingen en soorten acties

INTERREG NOORDWEST-EUROPA Overzichtstabel van de assen, doelstellingen en soorten acties INTERREG NOORDWEST-EUROPA Overzichtstabel van de assen, doelstellingen en soorten acties Elke as streeft één of meerdere specifieke doelstellingen na, elk onderverdeeld in soorten acties. De aangehaalde

Nadere informatie

Uw netwerk voor succesvol ondernemen in de Brusselse metropool. Metropolitan

Uw netwerk voor succesvol ondernemen in de Brusselse metropool. Metropolitan Uw netwerk voor succesvol ondernemen in de Brusselse metropool Metropolitan Voka Metropolitan bouwt aan de Brusselse metropool Voka, het Vlaams netwerk van ondernemingen, bundelt zijn werking in de Brusselse

Nadere informatie

Duurzame overheidsopdracht-fiche: basis

Duurzame overheidsopdracht-fiche: basis Duurzame overheidsopdracht-fiche: basis 1) Onderwerp 1) Voedsel en dranken uit de organische voedingsproducten en geproduceerd op een milieuvriendelijke wijze EN / OF 2) Voedsel en dranken die een eerlijke

Nadere informatie

Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID. (inwerkingtreding: 1 januari 2015)

Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID. (inwerkingtreding: 1 januari 2015) Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID (inwerkingtreding: 1 januari 2015) 2 1. Doelstellingen, proces- & risicomanagement Subthema kwaliteitsbeleid

Nadere informatie

N Uitzwerming A2 Brussel, 25 november 2014 MH/BL/AS 722-2014 ADVIES. over DE TECHNIEK VOOR OPRICHTING VAN ONDERNEMINGEN, UITZWERMING GENAAMD

N Uitzwerming A2 Brussel, 25 november 2014 MH/BL/AS 722-2014 ADVIES. over DE TECHNIEK VOOR OPRICHTING VAN ONDERNEMINGEN, UITZWERMING GENAAMD N Uitzwerming A2 Brussel, 25 november 2014 MH/BL/AS 722-2014 ADVIES over DE TECHNIEK VOOR OPRICHTING VAN ONDERNEMINGEN, UITZWERMING GENAAMD (goedgekeurd door het bureau op 10 juni 2014, bekrachtigd door

Nadere informatie

Steun aan jonge innovatieve ondernemingen

Steun aan jonge innovatieve ondernemingen Steun aan jonge innovatieve ondernemingen Reglement Oproep van mei 2013 A) Ondernemingen die in aanmerking komen Elke onderneming die aan volgende voorwaarden voldoet, kan zich, met oog op de toepassing

Nadere informatie

Handvest voor de gewestelijke preventie van ondernemingen in moeilijkheden

Handvest voor de gewestelijke preventie van ondernemingen in moeilijkheden Handvest voor de gewestelijke preventie van ondernemingen in moeilijkheden CONSIDERANS Overwegende dat eenmanszaken en KMO s de belangrijkste drijvende kracht achter de economische ontwikkeling van het

Nadere informatie

A D V I E S Nr. 1.606 ------------------------------ Zitting van dinsdag 24 april 2007 -------------------------------------------

A D V I E S Nr. 1.606 ------------------------------ Zitting van dinsdag 24 april 2007 ------------------------------------------- A D V I E S Nr. 1.606 ------------------------------ Zitting van dinsdag 24 april 2007 ------------------------------------------- Uitvoering van het interprofessioneel akkoord voor de periode 2007-2008

Nadere informatie

DEELNAME AAN NATIONALE RADEN EN COMITÉS

DEELNAME AAN NATIONALE RADEN EN COMITÉS O6 DEELNAME AAN NATIONALE RADEN EN COMITÉS 6.1. Nationale Hoge Raad voor personen met een handicap De Nationale Hoge Raad voor personen met een handicap (NHRPH) onderzoekt dossiers die te maken hebben

Nadere informatie

2012 MVO Jaarverslag

2012 MVO Jaarverslag 2012 MVO Jaarverslag MVO-beleid Tomingroep Als mensontwikkelbedrijf werkt Tomingroep aan duurzaamheid in de volle breedte. Wij willen op een maatschappelijk verantwoorde wijze zaken doen in samenwerking

Nadere informatie

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO N EUROPA - ADR A2 Brussel, 26 mei 2011 MH/SL/AS A D V I E S over DE RAADPLEGING VAN DE EUROPESE COMMISSIE OVER HET GEBRUIK VAN ALTERNATIEVE GESCHILLENBESLECHTING

Nadere informatie

Hoe ziet de toekomst van ICT-beleid eruit in het onderwijs aan leerlingen met beperkingen?

Hoe ziet de toekomst van ICT-beleid eruit in het onderwijs aan leerlingen met beperkingen? Informatie en Communicatie Technologie (ICT) in het onderwijs aan leerlingen met beperkingen Visies op de toekomst van Beleid, Praktijk en Onderzoek & Ontwikkeling In september 2002 heeft een internationale

Nadere informatie

VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE DE RAAD

VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE DE RAAD STUK 459 (2011-2012) Nr. 1 VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE DE RAAD ZIT TING 2011-2012 17 NOVEMBER 2011 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van mevrouw Elke ROEX betreffende het waarborgen van het recht op kinderopvang

Nadere informatie

Pinguin NV wijzigt naam naar Greenyard Foods NV en onderlijnt hiermee verdere groei ambitie

Pinguin NV wijzigt naam naar Greenyard Foods NV en onderlijnt hiermee verdere groei ambitie PERSMEDEDELING Pinguin NV wijzigt naam naar Greenyard Foods NV en onderlijnt hiermee verdere groei ambitie HIGHLIGHTS - Pinguin NV wordt Greenyard Foods NV. Met de naamswijziging onderlijnt de internationale

Nadere informatie

Wij leggen rekenschap af over:

Wij leggen rekenschap af over: VRAGEN Het afleggen van rekenschap. ANTWOORDEN TOELICHTING / VOORBEELDEN VRAAG 1. Onze organisatie legt rekenschap af over onze effecten op de maatschappij, de economie en het milieu. Welke activiteiten

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling Sociale Zekerheid

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling Sociale Zekerheid Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling Sociale Zekerheid SCSZ/13/173 BERAADSLAGING NR. 13/049 VAN 7 MEI 2013, GEWIJZIGD OP 3 SEPTEMBER 2013, MET BETREKKING TOT DE MEDEDELING

Nadere informatie

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Belgisch voorzitterschap van de Europese Unie: Conferentie over Biodiversiteit in een veranderende wereld 8-9 september 2010 Internationaal Conventiecentrum

Nadere informatie

VLAAMSE RAAD ONTWERP VAN DECREET

VLAAMSE RAAD ONTWERP VAN DECREET Stuk 123 (1981-1982) - Nr. 1 VLAAMSE RAAD TERUGBEZORGEN VLAAMSE RAAD ZITTING 1981-1982 23 JUNI 1982 ONTWERP VAN DECREET houdende goedkeuring van het Cultureel Akkoord tussen de Regering van het Koninkrijk

Nadere informatie

ALGEMEEN HUISHOUDELIJK REGLEMENT VOOR NORMALISATIECOMMISSIES

ALGEMEEN HUISHOUDELIJK REGLEMENT VOOR NORMALISATIECOMMISSIES ALGEMEEN HUISHOUDELIJK REGLEMENT VOOR NORMALISATIECOMMISSIES Artikel 1 : Geldingskracht 1.1. Dit algemeen huishoudelijk reglement werd goedgekeurd door de Raad van Bestuur van het NBN tijdens zijn vergadering

Nadere informatie

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 19 MEI 2011.

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 19 MEI 2011. ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 19 MEI 2011 inzake het ontwerp van samenwerkingsakkoord tussen het Brussels Hoofdstedelijk

Nadere informatie

Arbeid biedt een maatschappelijke meerwaarde ten opzichte van inactiviteit. 3

Arbeid biedt een maatschappelijke meerwaarde ten opzichte van inactiviteit. 3 17 SOCIALE ECONOMIE 18 Sociale economie Iedereen heeft recht op een job, ook de mensen die steeds weer door de mazen van het net vallen. De groep werkzoekenden die vaak om persoonlijke en/of maatschappelijke

Nadere informatie

CSC-CAT1201 - BIJLAGE 3 Milieukundige specificaties van de markt

CSC-CAT1201 - BIJLAGE 3 Milieukundige specificaties van de markt CSC-CAT1201 - BIJLAGE 3 Milieukundige specificaties van de markt De Koninklijke Muntschouwburg draagt aandacht voor het milieu en voor sociale aspecten hoog in het vaandel. Dit engagement wordt op een

Nadere informatie

CENTRALE COMMISSIE VOOR DE RIJNVAART RV (14) 11 RV/G (14) 26 JWG (14) 22 14 februari 2014 Or. en fr/de/nl/en. Uniforme technische standaarden

CENTRALE COMMISSIE VOOR DE RIJNVAART RV (14) 11 RV/G (14) 26 JWG (14) 22 14 februari 2014 Or. en fr/de/nl/en. Uniforme technische standaarden CENTRALE COMMISSIE VOOR DE RIJNVAART RV (14) 11 RV/G (14) 26 JWG (14) 22 14 februari 2014 Or. en fr/de/nl/en COMITÉ REGLEMENT VAN ONDERZOEK WERKGROEP REGLEMENT VAN ONDERZOEK GEMEENSCHAPPELIJKE WERKGROEP

Nadere informatie

Avec le soutien financier de la Commission Européenne With the financial support of the European Commission

Avec le soutien financier de la Commission Européenne With the financial support of the European Commission De nieuwe gewijzigde EOR richtlijn 2009/38/EU : Ontwerp van aanbevelingen met betrekking tot de onderhandelingen tijdens de periode van omzetting (van 5 juni 2009 tot 5 juni 2011) [vertaald door AC-ABVV]

Nadere informatie

Hoge Raad voor de Zelfstandigen en de KMO

Hoge Raad voor de Zelfstandigen en de KMO Hoge Raad voor de Zelfstandigen en de KMO De Hoge Raad voor de Zelfstandigen en de KMO is een federale adviesraad die alle erkende interprofessionele en beroepsorganisaties samenbrengt. Als overlegforum

Nadere informatie

2. Klimaat en duurzaamheid

2. Klimaat en duurzaamheid 1. Armoede Het Gentse OCMW ontwikkelt samen met de bevoegde stedelijke diensten een stedelijk sociaal-ecologisch werkgelegenheidsproject met als doel bestaande arbeidszorg-projecten op elkaar af te stemmen.

Nadere informatie

PROJECTOPROEP COLLECTIEVE MOESTUINEN IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 2013

PROJECTOPROEP COLLECTIEVE MOESTUINEN IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 2013 PROJECTOPROEP COLLECTIEVE MOESTUINEN IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 2013 PAGINA 1 VAN 5 COLLECTIEVE MOESTUINEN - 2012 Voorstelling projectoproep Deze projectoproep "Collectieve moestuinen" komt

Nadere informatie

Binnen het bestek van deze doelstelling is een specifieke actie van de lidstaten en de Commissie voorzien om gezamenlijk:

Binnen het bestek van deze doelstelling is een specifieke actie van de lidstaten en de Commissie voorzien om gezamenlijk: EUROPESE INHOUD IN WERELDWIJDE NETWERKEN COÖRDINATIEMECHANISMEN VOOR DIGITALISATIEPROGRAMMA'S DE BEGINSELEN VAN LUND: CONCLUSIES VAN DE VERGADERING VAN DESKUNDIGEN, LUND, SWEDEN, 4 APRIL 2001 Het eeurope

Nadere informatie

Chocomelk. van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! www.oww.be. Handel, uit respect.

Chocomelk. van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! www.oww.be. Handel, uit respect. Chocomelk van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! > Handel, uit respect. We slaan de brug tussen boeren uit Noord & Zuid! www.oww.be > Kiezen Kiezen voor nóg meer duurzaamheid Oxfam

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

Federaal Fonds ter bestrijding van de verslavingen OPROEP 2014

Federaal Fonds ter bestrijding van de verslavingen OPROEP 2014 Federaal Fonds ter bestrijding van de verslavingen OPROEP 2014 1 Mevrouw, Mijnheer, Het Fonds ter bestrijding van de verslavingen werd opgericht in 2006 met een jaarlijks budget van 5.000.000 (3.000.000

Nadere informatie

Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie

Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie B Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie Inleiding Deze projectoproep kadert binnen de verderzetting van Actie 24 van het Kankerplan: Steun aan pilootprojecten

Nadere informatie

A D V I E S Nr. 1.941 ------------------------------- Zitting van dinsdag 26 mei 2015 ----------------------------------------------

A D V I E S Nr. 1.941 ------------------------------- Zitting van dinsdag 26 mei 2015 ---------------------------------------------- A D V I E S Nr. 1.941 ------------------------------- Zitting van dinsdag 26 mei 2015 ---------------------------------------------- IAO Proces post-2015 x x x 2.762-1 Blijde Inkomstlaan, 17-21 - 1040

Nadere informatie

Samenvatting van de partnerschapsovereenkomst voor Nederland, 2014-2020

Samenvatting van de partnerschapsovereenkomst voor Nederland, 2014-2020 EUROPESE COMMISSIE Samenvatting van de partnerschapsovereenkomst voor Nederland, 2014-2020 Algemene informatie De partnerschapsovereenkomst (PO) van Nederland is het overkoepelende strategische document

Nadere informatie

Audiovisuele Mediacademie

Audiovisuele Mediacademie Audiovisuele Mediacademie mediarte.be, als spil voor talentmanagement in de audiovisuele sector mediacademie.be, als regisseur, moderator, facilitator en monitor voor talentmanagement in de audiovisuele

Nadere informatie

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO Advies Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling 1. Inleiding Op 8 juni 2009 werd de SERV om advies gevraagd over de fiches ter invulling

Nadere informatie

Federaal Fonds ter bestrijding van de verslavingen Subsidieaanvragen voor verlengingen en nieuwe projecten

Federaal Fonds ter bestrijding van de verslavingen Subsidieaanvragen voor verlengingen en nieuwe projecten Federaal Fonds ter bestrijding van de verslavingen Subsidieaanvragen voor verlengingen en nieuwe projecten OPROEP 2012 Mevrouw, Mijnheer, Het Fonds ter bestrijding van de verslavingen werd opgericht in

Nadere informatie

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Workshop Duurzame voeding en catering, 22/11/2011 Inhoud workshop 1. Waarom een workshop van Max Havelaar? 2. Wat is Fair Trade en hoe herken je het? 3. Verschil met

Nadere informatie

Brussels Observatorium voor de Werkgelegenheid

Brussels Observatorium voor de Werkgelegenheid Brussels Observatorium voor de Werkgelegenheid Herintredende vrouwen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. 7 december 2015 Stéphane Thys Coördinator Directeur OVERZICHT - Inleiding - Het begrip herintredende

Nadere informatie

Duurzame overheidsopdrachten inbouwen in lokaal beleid. Leen Van der Meeren

Duurzame overheidsopdrachten inbouwen in lokaal beleid. Leen Van der Meeren Duurzame overheidsopdrachten inbouwen in lokaal beleid Leen Van der Meeren Een opdracht voor lokale besturen? Verkleinen ecologische voetafdruk Groene impuls aan de markt Voorbeeldfunctie: leading by example

Nadere informatie

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Contents P. 2 Introductie P. 2 VINCI s commitments P. 4 Leveranciers commitments P. 6 Implementatie 1 15 april 2012 Introductie Deze Code «Global Performance

Nadere informatie

Persconferentie van Evelyne Huytebroeck Kantines en duurzame catering 12 juni 2008

Persconferentie van Evelyne Huytebroeck Kantines en duurzame catering 12 juni 2008 Goedemiddag allemaal, Persconferentie van Evelyne Huytebroeck Kantines en duurzame catering 12 juni 2008 Zoals u weet, verloopt de vierde editie van de Bioweek tot 15 juni in Brussel en in Wallonië. Gedurende

Nadere informatie

1.TYPOLOGIE VAN DE ONDERNEMINGEN NOMENCLATUUR VAN DE

1.TYPOLOGIE VAN DE ONDERNEMINGEN NOMENCLATUUR VAN DE 1.TYPOLOGIE VAN DE ONDERNEMINGEN NOMENCLATUUR VAN DE ECONOMISCHE ACTIVITEITEN - NACE De ondernemingen kunnen worden beschreven aan de hand van verschillende typologieën, die elk beantwoorden aan precieze

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING Versterking van de wetenschap en een betere benutting van de resultaten zijn een onmisbare basis, als Nederland

Nadere informatie

PROGRAMMA DUURZAME KANTINES

PROGRAMMA DUURZAME KANTINES PROGRAMMA DUURZAME KANTINES Grootkeukens op weg naar duurzame voeding in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Sinds 2011 heeft het Brussels Hoofdstedelijk Gewest een actieprogramma rond duurzame voeding.

Nadere informatie

3/12/13. Horizon 2020 Challenge 5: klimaat, milieu, resource efficiency en grondstoffen

3/12/13. Horizon 2020 Challenge 5: klimaat, milieu, resource efficiency en grondstoffen 3/12/13 Horizon 2020 Challenge 5: klimaat, milieu, resource efficiency en grondstoffen Mieke Houwen Horizon 2020 : klimaat, milieu, resource efficiency en grondstoffen Agenda n Horizon 2020 algemeen n

Nadere informatie

REKENHOF. Consolideren en motiveren om vooruitgang te boeken

REKENHOF. Consolideren en motiveren om vooruitgang te boeken REKENHOF Consolideren en motiveren om vooruitgang te boeken STRATEGISCH PLAN 2010-2014 2 Inleiding Dit document stelt de resultaten voor van de strategische planning van het Rekenhof voor de periode 2010-2014.

Nadere informatie

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU Commissie economische ontwikkeling, financiën en handel 14.2.2008 APP100.205/AM1-37 AMENDEMENTEN 1-37 Ontwerpverslag (APP100.205/A) Alain Hutchinson en Mohamed

Nadere informatie

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie?

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? De externe omgeving wordt voor meer en meer organisaties een onzekere factor. Het is een complexe oefening voor directieteams om

Nadere informatie

Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap. Artikel 24 - Onderwijs. Schriftelijke communicatie

Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap. Artikel 24 - Onderwijs. Schriftelijke communicatie Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap Artikel 24 - Onderwijs Schriftelijke communicatie Het Belgian Disability Forum (BDF) is een vzw die thans 18 lidorganisaties telt en meer dan 250.000

Nadere informatie

Interview met minister Joke Schauvliege

Interview met minister Joke Schauvliege Interview met minister Joke Schauvliege over de rol en de toekomst van etnisch-culturele federaties in Vlaanderen. Dertien etnisch-cultureel diverse federaties zijn erkend binnen het sociaalcultureel werk.

Nadere informatie

Het principe van de sociale voorkeur

Het principe van de sociale voorkeur Vragen naar: Sébastien Pereau E-mail: Sebastien.Pereau@mi-is.be Tel : 02 508 86 81 Fax : 02 508 86 72 http://socialeconomy.fgov.be Ons kenmerk Datum laatste wijziging ESE/30/2 donderdag 24 mei 2007 Betreft:

Nadere informatie

Mobiliteit. Onderwijs Normen

Mobiliteit. Onderwijs Normen Kwaliteit Erkenning Mobiliteit Onderwijs Normen Werkgelegenheid Kwalificaties en opleidingsprogramma s gericht op de arbeidsmarkt ontwikkelen Het VSPORT + Project Het VSPORT + Project heeft als hoofddoel

Nadere informatie

Competentiemanagement bij de federale overheid

Competentiemanagement bij de federale overheid Competentiemanagement bij de federale overheid Competentieprofielen Basis Leidinggevend D December 2009 LEIDINGGEVEND D 1/ BASISPROFIEL Tabel informatie begrijpen taken Taken uitvoeren Leidinggevend D

Nadere informatie

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO N EU - Contractenrecht A03 Brussel, 9 december 2010 MH/SL/AS A D V I E S over DE CONSULTATIE VAN DE EUROPESE COMMISSIE OVER HET EUROPEES CONTRACTENRECHT VOOR CONSUMENTEN

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement Doel van de functiefamilie Leiden van projecten en/of deelprojecten de realisatie van de afgesproken projectdoelstellingen te garanderen. Context: In lijn met de overgekomen normen in termen van tijd,

Nadere informatie

Actie ter ondersteuning van de federale beleidsnota drugs

Actie ter ondersteuning van de federale beleidsnota drugs FEDERAAL WETENSCHAPSBELEID Wetenschapsstraat 8 B-1000 BRUSSEL Tel. 02 238 34 11 Fax 02 230 59 12 www.belspo.be Actie ter ondersteuning van de federale beleidsnota drugs Projectformulier ten behoeve van

Nadere informatie

Eten we duurzaam? Pistes om groen te eten.

Eten we duurzaam? Pistes om groen te eten. Vergroening van de overheidsaankopen in het Brussels Gewest: Raphaël Dugailliez Expert, consultant en lesgever 18 november 2010 Actiris Séance d information Eten we duurzaam? Pistes om groen te eten. Milieucriteria

Nadere informatie

Charter van gebruiker POD MI

Charter van gebruiker POD MI Charter van gebruiker POD MI Een charter aangaan is meer dan het droogweg meedelen van de werking van een nieuw project. Het is een overeenkomst, een engagement. Het houdt verwachtingen in voor de toekomst.

Nadere informatie

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS)

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Gemeenteraadsverkiezingen 2012 Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Als erkende adviesraad van het gemeentebestuur groepeert de

Nadere informatie

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden STUDIEDAG Projectmatig werken in lokale overheden LEUVEN 27 oktober 2011 Projectmatig werken in de lokale sector Katlijn Perneel, Partner, ParFinis Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden 1 Inhoud

Nadere informatie

www.besafe.be Bergen Project Welzijn op school

www.besafe.be Bergen Project Welzijn op school www.besafe.be Bergen Project Welzijn op school Bergen Project Welzijn op school FOD Binnenlandse Zaken Algemene Directie Veiligheid en Preventie Directie Lokale Integrale Veiligheid 2014 Bergen Project

Nadere informatie

N HAND PRAK - Biociden A2 Brussel, 26 juli 2013 MH/AB/AS 709-2013 ADVIES. over

N HAND PRAK - Biociden A2 Brussel, 26 juli 2013 MH/AB/AS 709-2013 ADVIES. over N HAND PRAK - Biociden A2 Brussel, 26 juli 2013 MH/AB/AS 709-2013 ADVIES over EEN VOORONTWERP VAN KONINKLIJK BESLUIT BETREFFENDE HET OP DE MARKT AANBIEDEN EN HET GEBRUIKEN VAN BIOCIDEN (goedgekeurd door

Nadere informatie