'Je moèt in het hier en nu zijn!' Over het tsjakkagehalte van een welgemeend advies Zoektocht in mijn luie stoel

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "'Je moèt in het hier en nu zijn!' Over het tsjakkagehalte van een welgemeend advies Zoektocht in mijn luie stoel"

Transcriptie

1 'Je moèt in het hier en nu zijn!' Over het tsjakkagehalte van een welgemeend advies Jeroen Hendriksen Gepubliceerd in Coachlink Magazine no 1, april 2014 In het ziekenhuis ontving ik een patiëntenmap waarin ik onder het kopje belangrijke tips las: 'de patiënt dient zoveel mogelijk in het hier en nu te zijn'. Juist, dacht ik, en wat is dat dan, dat hier en nu? Hoe kom ik daar? Wat levert het me op? Kan ik dat wel, kan ik dat alleen? De patiëntenwijzer gaf geen verdere informatie over het hier en nu... Allerlei vragen borrelden in mij op; ook merkte ik een bepaald verzet in mijzelf tegen de gebiedende wijs in deze zin. Ik moet? Ik moet helemaal niet! Natuurlijk kende ik het begrip hier en nu wel vanuit mijn achtergrond als communicatietrainer en coach, en vanuit therapie en spiritualiteit, maar zonder er actief betekenis aan te hechten; ik had mij het begrip niet eigen gemaakt, niet doorleefd, alleen zo nu en dan genoemd of ervaren. Het was nooit zo'n dringende behoefte om dit begrip te doorgronden, ik was ook nog nooit langdurig ziek geweest! Kortom, het zinnetje uit het patiëntenboek triggerde mij en ik besloot te onderzoeken wat dat hier en nu inhoudt en hoe ik mij dit eigen kon maken; het zou wel blijken of het mij ook iets op zou leveren. Om mijn zoektocht op gang te brengen heb ik literatuuronderzoek gedaan, een aantal vragen onder collega's uitgezet op Linkedin en vooral naar manieren gezocht om zelf in dat hier en nu te komen. Dat heeft alles met mijn persoonlijke situatie te maken: ik had net de diagnose van een zeldzame bloedkanker gekregen en was daardoor aardig in verwarring geraakt. Alle zekerheden werden in een klap onderuit gehaald en ik zocht hoe ik helderheid en rust terug kon krijgen. Hoe kon ik mij gaan verhouden tot mijn plotselinge confrontatie met ziekte en een naderende dood? Inmiddels denk ik dat deze zoektocht mij veel gebracht heeft; ik denk echter ook dat het niet makkelijk is om het hier en nu een duidelijk aanwezige plaats te geven in mijn leven en ik ben ervan overtuigd dat heel veel mensen die bijvoorbeeld kanker of een andere ernstige ziekte krijgen, dat niet zomaar alleen kunnen realiseren. Dat geldt overigens even goed voor mensen die de druk van alledag voelen, gestresst zijn, een burn-out hebben of in moeilijkheden zitten. Zoektocht in mijn luie stoel Ik weet nog dat mijn zoektocht begon in mijn studeerkamer. Ik nestelde mij in mijn leesstoel en dacht na over het hier en nu. En zoals dat gaat (bij mij), ik droomde wat weg, dacht aan andere dingen, zette de telefoon af en kwam uit op een heel ander vraagstuk in mijn leven, namelijk dat ik nu echt een nieuwe deur in ons schuurtje moest plaatsen. Ik had dat steeds maar uitgesteld, altijd maar moe. Ik weet nog dat ik na een uurtje mijmeren nieuwe energie en zin kreeg om dingen die lagen te wachten, aan te pakken. Mijn mijmeruurtje kwam vaak terug, het was haast een vorm van mediteren. Ik begon steeds met iets wat me bezighield, concentreerde daar mijn gedachten op en liet vervolgens de gedachten los. Soms kreeg ik een fantastisch idee, soms viel ik gewoon in slaap. Vaak ontleende ik energie aan mijn uurtje mediteren en ging ik verfrist weer aan de slag. Nog steeds beschouw ik mijn mijmeruurtjes als een groot geschenk, ik leerde bij mezelf stil te staan, mijn ziekte onder ogen te zien en ondanks alle zorgen en vragen te genieten van wat zich aanbood. Toen schoot die zin over het hier en nu mij weer in gedachten en ik vroeg mij af of ik tijdens mijn mijmeruurtjes echt in het hier en nu was. Ik herkende het loslaten van wat 'moet'. Ik hoefde niets, ik was blij met wat zich aandiende, ik was niet meer zo met verleden en toekomst bezig, hoewel die toekomst zich toch wel vaak, ook buiten de mijmeruurtjes 1

2 aandiende. Hoe zou het met mij over een jaar zijn? Gaan de medicijnen aanslaan? Kan ik nog werken of moet ik er helemaal mee stoppen? Waar gaan we naartoe met vakantie? Kopen we een camper? En, altijd op de achtergrond: hoeveel jaar heb ik nog? Ik moest mezelf niet voor de gek houden door te zeggen dat ik de kracht van het hier en nu gevonden had. Wel had ik een houvast: rust, even niets doen, een gedachte laten komen en weer loslaten. Noem het maar mediteren. Ik liet me niet gevangen nemen door gedachten over het waarom van mijn ziekte, evenmin was ik bezig met mijn leven in de nabije toekomst. Ik realiseerde me dat wanneer ik mijn verleden (mijn familie, mijn DNA) de schuld gaf van mijn ziekte, ik mijn verantwoordelijkheid stevig van mij af zou schuiven. De vraag was veel meer: hoe zie ik leven en overleven, leven en dood, mijn ziekte onder ogen? Dat deed ik in mijn luie stoel. Het geheim van het hier en nu Het boek van de populaire spiritueel auteur, Eckhart Tolle, ligt toevallig op het nachtkastje van mijn vrouw. In deze bestseller De kracht van het Nu ( ) gaat de auteur er van uit dat alles in het Nu gebeurt: 'Er is in het verleden nooit iets gebeurd; het gebeurde in het Nu. In de toekomst gebeurt er niets; toekomstige gebeurtenissen vinden plaats in het Nu.' Denken aan verleden en toekomst zijn volgens Tolle een soort trucjes van ons verstand (de herinnering van het verleden) of een projectie van het verstand als het om de toekomst gaat. Onmiddellijk geeft hij toe dat zijn uitspraken niet met datzelfde verstand te begrijpen zijn; daarvoor moet je van je verstand komen in het 'Zijn', dat leven en energie geeft. De enige vraag die ik bij zulke taal stellen kan is: wat bedoelt hij eigenlijk? Ik krijg er een boek lang geen grip op. Dan is Anselm Grün, de schrijvende monnik, een stuk duidelijker. Onder het kopje Wie wijs is heeft alle tijd van de wereld zegt hij: Hoe ouder we worden hoe meer gevoel we krijgen bij het ogenblik, voor het geheim van het nu. Wie in het ogenblik leeft, heeft niet steeds ervaringen van buitenaf nodig om te voelen dat hij leeft. Zo iemand voelt zichzelf en neemt tegelijk zijn omgeving waar. Dan is een boswandeling of een intensief gesprek met een vriend genoeg om helemaal in het moment te zijn en ervan te genieten, om de tijd te vergeten. Of hij laat de stilte op zich inwerken. Ik begrijp hieruit dat het nu (dit ogenblik, dit moment, hij gebruikt gelukkig ook synoniemen voor het hier en nu) mij laat voelen dat ik leef, zonder allerlei ruis van buiten (die mooie ervaringen, al dat gedoe uit de grote wereld om ons heen). Ik ben bij mezelf, begrijp ik, maar toch ook in een vorm van interactie met mijn omgeving. Een wandeling met een vriend kan zo n 'moment' zijn. Wat is dat moment in de tijd gezien? Is het hier en nu de tijdsduur van de wandeling? Is het een uurtje, een half uur of juist die ene seconde gevolgd door de volgende? Het is alsof Grün het element tijd introduceert in zijn beschrijving van het hier en nu en dan begrijp ik opeens Tolle ook beter als hij zegt: in het verleden is er nooit iets gebeurd, in de toekomst zal er niets gebeuren. Door verleden en toekomst in het hier en nu te ervaren neem ik verantwoordelijkheid voor wat ik doe, kies, wil. De bekende publicist, Zenmeester, monnik en boeddhist Thich Nhat Hanh (2006) beschrijft in een vraag die aan de Boeddha werd voorgelegd. 'Welke meditatie beoefenen U en uw leerlingen? Hij antwoordde: 'Wij zitten, we lopen en we eten.' De vraagsteller merkt op: 'Maar mijnheer, iedereen zit, loopt en eet.' Boeddha vertelt hem: 'Als wij zitten, wèten we dat we zitten, als we lopen, wèten we dat we lopen. als we eten, wèten we dat we eten.' Hij vervolgt: meestal verliezen we onszelf in het verleden of worden we weggevoerd naar de toekomst. Als we aandachtig zijn en in contact met het 2

3 huidige ogenblik, verdiept zich ons inzicht in wat er in en rond ons gebeurt, waardoor we geleidelijk vervuld worden van instemming, vreugde, vrede en liefde. Het is kenmerkend voor het Boeddhisme om de grote waarheden in een anekdote te vertellen om ons aan het denken te zetten. Zeker bij meditatie wordt een beroep op ons gedaan om in het moment zelf te zijn. Juist door een accent te leggen op ademhalen in een vast ritme wordt dit bereikt.. Boeddha zegt: Jaag niet achter het verleden aan. Verlang niet naar de toekomst. Het verleden is niet meer. De torkomst is nog niet begonnen Het vervuld worden van instemming, vreugde, vrede en liefde klinkt mooi en spiritueel, voor mij in mijn luie stoel betekende mijn mediteren veel meer dankbaarheid en rust, maar ook harde confrontatie met mijn eigen sores. Dat is voor mij vrede krijgen met mijn bestaan. Naast alle rottigheid ontstaat er toch een inzicht dat ik mijn leven niet wil laten bepalen door mijn ziekte. Voorbeeld Ik maak een wandeling met mijn vrouw. Ze maakt zich bezorgd over mijn ziekte, we hadden het zo fijn samen. Ze vertelt dat ze zich grote zorgen maakt over de nabije toekomst, hoe het met mij zal gaan. En met haar als ze uiteindelijk alleen overblijft. Eigenlijk begint ze al te rouwen. Ons gesprek is confronterend, pijnlijk maar vol emotie en empathie naar elkaar toe. Dit gesprek, waarin verleden en toekomst een rol spelen, kon alleen maar in dit 'moment', een uur, gehouden worden. En in het moment zijn betekent bepaald niet altijd vrede en geluk, integendeel, mijns inziens ontkom je niet aan de pijn, de confrontatie, de moeilijke kant van in het hier en nu zijn. Het begrip hier en nu wordt ook veelvuldig gebruikt in de humanistische psychologie (Perls, Rogers, Satir e.d.). In de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw ontwikkelde de psychiater Frits Perls een nieuwe aanpak in gespreksgroepen die werkten met een vraag van een van de deelnemers. Zijn Gestalttherapie speelde zich in het hier en nu af. Gestalttherapeuten leggen geen nadruk op of wijden in het totaal geen aandacht aan het verleden en evenmin benadrukken zij de toekomst (Ruitenbeek, 1974). Er wordt nadruk gelegd op het verwoorden van het gevoel en de emotie, de ervaring van het moment staat centraal. Als iemand mij hier en nu in dit gesprek niet aankijkt is dat aan de orde. Als iemand kwaad wordt moet het daar over gaan. De tegenwoordig van romans met een therapeutisch thema bekende auteur Yalom beschrijft de functionaliteit van het gebruik van het hier en nu in groepstherapie door te wijzen op twee symbiotische lagen. In de eerste plaats geven de groepsleden uiting aan de directe gebeurtenissen in de groep en bespreken zij hun gevoelens daarover. De groep wordt daar vitaler van, heeft meer directe interactie en de betrokkenheid wordt verhoogd. De tweede laag bestaat uit het zelfonderzoek van de groep gekoppeld aan het proces dat de groep doormaakt, een vorm van reflectie op het gebeuren. De therapeut (trainer, coach) leert de groep aanwezig te zijn in het moment, gevoelens te uiten, te confronteren, maar ook terug te kijken op de waarde van de interacties in het proces, als een vorm van reflectie op het handelen van enkele minuten daarvoor (Yalom, 1978). In de Gestalttherapie gaat het niet zo zeer om het waarom, maar om het hòe: bijvoorbeeld: hoe kan ik met mijn angst voor mijn ziekte leren omgaan? Niet: Waarom ben ik ziek. 3

4 De vraag is of de Gestaltformulering van het begrip hier en nu dezelfde is als bovenstaande meer spirituele omschrijvingen. Voor mij zijn het twee verschillende begrippen die echter wel overeenkomen in bewustzijn en tijd. Het hier en nu van Tolle, Grün en het boeddhisme gaan over een privé-moment, een eigen ogenblik van bewustwording. De hier en nu situatie uit therapie of coaching richt zich op een ervaring die door een groep (of een tweetal) bewerkt en gewaardeerd wordt. De therapeut (trainer, coach) bewaakt het hier en nu en neemt initiatieven om (samen) te begrijpen wat er gebeurt. Dit is per definitie gericht op leren, terwijl het meer spirituele moment iets persoonlijks is, opgebouwd uit aspecten van inzicht, beleving, pijn, genieten en spiritualiteit. Het bewustzijn hierover hoeft ook niet gedeeld te worden. In het boek Verslag van een voetreis naar Santiago de Compostela, van Leonie Joosting- Bunk (2011), de voetreis bij uitstek om te reflecteren en in het hier en nu te zijn, lees ik aandachtig het volgende. De enige manier om de angst het hoofd te bieden is deze situatie nemen zoals ze komt. Gewoon maar bang durven zijn en niet mijn angst worden. Als ik verliefdheid toelaat, komt de verwachting binnen en ik wil niet verwachten, wil niet dwingen. Ik wil leven met wat er is n een aantal bladzijden verder: Ik ben verbaasd over het tempo van mijn belevenissen, gedachten, hoop, emoties en verwachtingen. Er is zoveel te beleven. Maar de vraag wat ik werkelijk belangrijk vind verplaats ik naar de toekomst. Ik ben in het hier en nu. De tekst verwondert mij. Ik leef in het hier en nu en wil geen grote gevoelens en verwachtingen toelaten? Geen verliefdheid of andere belangrijke zaken: kun je dat zomaar beslissen, heb je daar überhaupt macht over? En ontloop je dan niet juist je verantwoordelijkheid? Kun je wat werkelijk belangrijk is (en je dus nu bezighoudt) verbannen naar de toekomst? Deze auteur vermijdt het mijns inziens om in dat hier en nu te durven zijn. Er mag niet zijn wat er is! Ze maakt van het hier en nu een comfortzone, een excuus om niet aan moeilijker dingen te denken. Het is goed om ook op het spoor te komen van wat het hier en nu beslist niet is...het hier en nu is geen pretpark. Go with the flow Mijn vraag 'wat is dat hier en nu?' heb ik geplaatst op een discussieforum van Linkedin waar zo'n drieduizend coaches bij aangesloten zijn. Ook vroeg ik op welke wijze zij cliënten aanleerden in het hier en nu te zijn. Ik heb zo'n honderd reacties gekregen in een zich steeds verder uitdijende discussie. Ik wil mij even tot de eerste vraag: wat is dat hier en nu? beperken. Een korte bloemlezing: je bent al verloren door deze vraag te stellen reactie: hij is niet verloren want hij stelt juist vragen die er toe doen het hier en nu betekent dat je je ego hebt overwonnen hier en nu is 'awareness', gewaar zijn wat er is je leeft alleen in het hier en nu dit moment is het enige dat we hebben. Het vraagt aandacht om het niet te missen het leven is een aaneenschakeling van 'nu' momenten. Het verleden is niet meer, de toekomst is nog niet begonnen diepte in je ervaring is alleen te beleven in het moment zelf. Ook het genieten. in het hier en nu zijn is goed voor de gezondheid; betere werking van het hart, het immuunsysteem, de parasympaticus, het zenuwstelsel hier en nu is echte communicatie In het hier en nu adem je; je neemt alles waar en je verandert niets. Je hebt geen oordeel. Ervaar hoe het is 4

5 altijd in het hier en nu zijn kan niet. Het is een streven. Het verleden bepaalt hoe je nu bent; de toekomst bepaalt hoe je er nu tegen aan kijkt in het hier en nu heb je een beter contact met jezelf, je lijf en je emoties. Je kent innerlijke rust en ontspanning. Je bent verbonden. Je staat open voor leerervaringen. zijn waar je bent in volle aandacht. Niet bezig met toen en dan. nu is het kind van het verleden en de moeder van de toekomst; wie verdriet voelt leeft in het verleden, wie angst voelt leeft in de toekomst. bewust-zijn; contact maken met je innerlijke Zelf. NU = ZIJN = LIEFDE go with the flow; nu is continu; carpe diem Zoveel zinnen, zoveel omschrijvingen. De verdubbelingen heb ik weggelaten en niet iedereen ging in op mijn vraag naar een omschrijving van het begrip hier en nu. Er vallen mij enkele zaken op in de reacties. 1. veel omschrijvingen hebben iets van geheimtaal, of hebben een spirituele inhoud; het is van een hoog OSM-gehalte (Ons Soort Mensen) 2. het is alsof er in de gauwigheid iets geroepen wordt (nu=zijn=liefde), een statement of een cliché ( 'nu is continu') 3. het lijkt er regelmatig op dat de omschrijving tegelijkertijd een oordeel inhoudt: als je niet hier en nu bent, ben je fout! 4. Wanneer zo'n 100 coaches zo verschillen in hun omschrijving van het begrip hier en nu is er mogelijk wat aan de hand als het gaat om de deskundigheid op dit gebied Ik kan niet ontkennen dat die eerste reactie 'Je bent al verloren door deze vraag te stellen' mij zacht gezegd onaangenaam getroffen heeft. Veroordelen dat ik -net als zo velen- zoek naar de betekenis van het hier en nu! Is het ook niet een soort sektegedrag, met de boodschap dat ik zeker niet tot de uitverkorenen hoor? Juist nu moet ik even terugdenken aan mijn motivering om op zoek te gaan naar de betekenis van het hier en nu, want 'men' neemt wat al te makkelijk aan dat ik hoor te weten wat het is. Een praktijksituatie Ik breng in mijn intervisiegroep in dat ik me enkele keren overvallen voelde door een schuldgevoel omdat het zo goed gaat met mij. Mijn ziekte is stabiel, ik kan eigenlijk alles, behalve bergen beklimmen of honderd meter hardlopen. Ik tennis, ik wandel volop, ga skiën, ik lees, schrijf en knap mijn nieuwe huis op. Waarom dan schuldig voelen? Ik wil weten wat er zich in mijn binnenste afspeelt: of het de schuldvraag is of wat anders. En wat ik er aan doen kan. De groep analyseert dat gevoel; ze stellen nieuwsgierige en associatieve vragen. Wat speelde er allemaal mee, hoe heb ik dat ervaren, gevoeld, doorleefd? Ik antwoord met herinneringen, gedachten, op zoek naar...naar wat eigenlijk? Langzaam ontvouwt het zich tijdens de bespreking; mijn schuldgevoel heeft te maken met het durven erkennen dat ik zo blij ben met hoe het nu is. Dat ik dat wel aan iedereen zou willen vertellen. Maar dat haast niemand er meer naar vraagt, sommigen zelfs denken dat mijn ziekte al over is. Wat ik mis is authentieke aandacht voor mijn bijzondere situatie. Oprechte aandacht voor hoe het is, meer niet. Ik word er stil van. Maar ook aandacht voor het feit dat ik langzaam maar zeker afscheid neem van mijn werk en de mensen en de mensen die ik daarvan ken. Hoe kan ik oprechte aandacht krijgen?door vooral te erkennen dat ik kennelijk die aandacht nodig heb. Daar hoef ik me niet voor te schamen. Door vervolgens in gesprek te gaan met anderen over mijn ziekte en die niet als een gegevenheid parkeren. Verder dan een eerste stap kom ik op dit moment nog niet. 5

6 Verleden en toekomst zijn aanwezig Wat mij opvalt in mijn bovenstaande ervaring is dat verleden en toekomst wel degelijk een rol spelen als ik in mijn intervisiegroep mijn schuldgevoel onderzoek. Ik heb mijn verleden nodig om mijn heden te kunnen begrijpen en om belangrijke stappen te zetten naar de toekomst; het intervisiegesprek is een levende ervaring juist omdat het de verbinding maakt met verleden en toekomst. Verleden en toekomst lijken samen te komen in dat intervisieuurtje van zelfonderzoek. Dat is voor mij noodzakelijk om mezelf te begrijpen. Ik herinner me nog goed, hoe intens dat gesprek was. In verbinding met mijn gesprekspartners, voelend met al mijn voelsprieten, associërend, open staan, gewaarworden, er zijn. Het is goed te realiseren dat ik/we niet altijd zo bewust in dat hier en nu aanwezig zijn. Het is net als met de liefde, dat voel je ook niet de hele dag. Er zijn momenten dat je zonder er aan te denken in het hier en nu bent, of dat je er helemaal niet mee bezig bent. In het hier en nu zijn is een oefening om vaker bewust en alert aanwezig te kunnen zijn. Samengevat is het hier en nu voor mij het moment waarop ik leef, voel, ervaar, leer en geniet of op mijn tanden bijt, onlosmakelijk verbonden met hoe ik ben geworden door mijn geschiedenis en wat ik nog wil met mijn leven. Het hier en nu is volgens mij opgebouwd uit de volgende aspecten. 1. verleden en toekomst komen samen in het hier en nu (keuze) 2. het hier en nu is niet vast te leggen in tijd. Voor de één is het deze minuut, voor een ander de wandeling van een uur 3. zijn in het hier en nu geeft sensaties rond openheid en leegte, inzicht en gewaarwording, beleven en doorleven, bewustzijn en helderheid, ruimte en echte focus, spiritualiteit en vrede 4. het hier en nu is ook een moment van confrontatie met gevoelens en ervaringen rondom pijn, verdriet, conflicten en relatieproblemen e.d. Dat sluit niet uit dat deze ervaringen uiteindelijk af te ronden zijn met een gevoel van vrede ('het is goed zo') Hoe kom je in dat hier en nu? Dit alles houdt een zweverig gehalte wanneer iemand niet geleerd heeft in het hier en nu te komen. Ik kan me goed voorstellen dat zo'n weg niet door iedereen gevolgd kan worden. Er trekt teveel aan je, je hebt in balans te komen met een groot aantal verschrikkelijke dingen rondom je ziekte en je leven, je relatie, huwelijk, gezin, familie. Dokters, ziekenhuisbezoek, een batterij andere deskundigen, je werk, noem maar op. Dan denk je, net als ik in mijn eerste opwelling: wat een onzin, dat hier en nu, heb ik even geen tijd voor. Zie onderstaande casus. Marjolein heeft chemotherapie, stamceltransplantatie en bestraling achter de rug vanwege acute leukemie. Ze is 33 jaar, getrouwd en heeft twee jonge kinderen. Ze werkt parttime in het onderwijs. Ze maakt zich enorme zorgen over de toekomst van haar gezin en die van haarzelf. Daar krijgt ze paniekaanvallen van, ze slaapt slecht en is vaak erg onzeker en angstig. Altijd denkt ze aan ziekte en andere problemen. En gauw moe. Ze vraagt zich af hoe ze rust en stevigheid in haar leven terug kan krijgen. Haar leven wordt overheerst door haar ziekte en haar zeer onzekere toekomst. Ze gelooft niets van wat die artsen allemaal beweren. En haar kinderen en haar man hebben haar nodig, er is geen tijd om ziek te zijn. Belangrijk is dat ze haar leven toch anders wil inrichten. Hoe zou Marjolein geholpen kunnen worden bij haar behoefte aan rust en stevigheid in haar leven? Aan het begin van dit artikel heb ik gesteld dat het 'hoe' met dat hier en nu om te gaan even 6

7 belangrijk was als de definitiekwestie. Mijn Linkedin discussiepartners gaven samengevat de volgende antwoorden. 1. Het gesprek in het hier en nu voeren. Wat beleef je nu, wat gebeurt er met je op dit moment? Wat voel je en waar? Al datgene wat zich aandient in de gesprekssituatie maak je hier en nu van belang en dat trekt je weg van verleden en toekomst; 2. Het hier en nu gesprek kan verbonden worden met momenten van zelfreflectie en zelfbezinning, waardoor het inzicht in de eigen situatie groeit en er ook acceptatie van die situatie groeien kan; 3. Aandacht voor specifieke gedragspatronen (zorgen voor de ander, niet zorgen voor jezelf) en het ontmaskeren van je eigen vooroordelen (ik ben een tweedehands moeder/minnares/werknemer); 4. Het hier en nu leren ervaren door ontspanningsoefeningen eventueel gecombineerd met massages, mindfulnessoefeningen en yoga/meditatie; 5. Haptotherapie of een andere vorm van lichaamsgerichte therapie. Opstellingen doen bij een familieopsteller die ervaren is in het doen van opstellingen bij zieke mensen. 6. Wandelen, praten met je partner, goede vrienden of lotgenoten. En natuurlijk, die patiënt of cliënt die een therapeut of coach zoekt, doet er goed aan een hulpverlener te zoeken die de kunst verstaat in het hier en nu te werken. Ik ben met (deskundige) vrienden gaan wandelen en dat heeft mij veel opgeleverd aan inzicht en verwerking; ik ben gaan praten met lotgenoten om mijn verhaal kwijt te kunnen; ik heb zelf ook een paar cursussen gevolgd om mijn eigen angsten, drijfveren en toekomstverwachtingen duidelijk te krijgen. Doorheen de pijn op weg naar vrede. Hieronder geef ik drie voorbeelden van mogelijke oefeningen die helpen om te leren in het hier en nu te komen. Drie oefeningen 1. meditatieoefening Loop langzaam en ontspannen met een lichte glimlach op je lippen. Voel je op je gemak en maak zekere stappen. Zorgen en angsten vallen bij dit ritmisch lopen van je af; vrede en vreugde vullen je hart. iedereen kan het. het vergt een beetje tijd, bewuste aandacht en de wens om hier en nu gelukkig te zijn Je kunt tijdens het lopen zinnetjes opzeggen. Als je ritme 2-3 is zegt je : verwondering, verwondering - blij, blij, blij (of een eigen variant daarop) Je woorden en je voetstappen breng je in overeenstemming met je ademhaling. Je kunt dat ook doen met de variant: hier - nu (naar Thich Nhat Hanh, zie ook Youtube). 2. mindfulness oefening Ga ontspannen en rustig zitten op een stoel Zet je voeten stevig op de grond en laat je armen en handen losjes liggen op je benen Haal rustig adem; na een poosje verdiep je je adem Blaas je adem uit in de lucht om je heen, richting wolken Blaas nare gevoelens weg; haal adem met mooie gevoelens Ga weer rustig ademhalen, word leeg en ontspannen Bedenk welk fijn gevoel mag blijven en welk naar gevoel mag wegblijven 3. wandeloefening Loop, op je eigen manier, zo langzaam mogelijk. 7

8 Blijf daarbij ontspannen en haal rustig adem Gebruik je zintuigen: zien, ruiken, proeven, voelen, horen Neem alles om je heen en in jezelf bewust op (=kijken). -ruik de bomen de planten, de lucht, de grond -proef met het puntje van je tong de lucht, het gras een dennennaald -voel de bast van de bomen om je heen -luister naar de geluiden om je heen. voetstappen, vogels, de wind, de ruisende bladeren, Luister naar die oorverdovende stilte (naar J. Hendriksen, Wandelcoaching) Samenvatting Literatuur Grün, Anselm (2010). Leven is nu (2010). De kunst van het ouder worden. Forte, Baarn. Hendriksen, Jeroen (2012). Wandelcoaching. Boomnelissen, Amsterdam. Joosting-Bunk, Leonie (2011).Verslag van een voetreis naar Santiago de Compostela. ArtNik, Deventer. Ruitenbeek, H.M. (1974). Nieuwe groepstherapieën. Van Loghum Slaterus, Deventer. Thich Nhat Hanh (2006-4). Wandelen in vreugde. Een gids voor loopmeditatie. Ank-hermes bv., Deventer Tolle, Eckhart ( ). De kracht van het NU. Ankh-Hermes bv. Deventer. Yalom, Irvin D. (1978). Groepspsychotherapie in theorie en praktijk (1978). Van Loghum Slaterus, Deventer Jeroen Hendriksen (1945) is trainer-coach in deeltijd, vanwege zijn pensioengerechtigde leeftijd. Hij is als patiënt ervaringsdeskundige. Hij werkt nog als (wandel)coach en doet opstellingen met vragen rond ziekte en dood. Hij schreef meerdere boeken over intervisie, leren, begeleiden en coaching. 8

sochicken helpt je broeden op een leuker leven. Met talloze praktische tips en dagelijkse inspiratie, www.sochicken.nl

sochicken helpt je broeden op een leuker leven. Met talloze praktische tips en dagelijkse inspiratie, www.sochicken.nl 47 manieren om meer mindful te leven Mindfulness is zo simpel. En tóch zo ingewikkeld. Want hoe blijf je in het moment? Hoe laat je tijdelijk je gedachten los en ervaar je het leven zoals het is? Wij hebben

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Laat uw ogen elk deel grondig verkennen, alsof u nog nooit zoiets heeft gezien.

Laat uw ogen elk deel grondig verkennen, alsof u nog nooit zoiets heeft gezien. MINDFULNESS Tips en oefeningen voor thuis Mindfulness leert mensen te leven met aandacht en bewust met handelingen en gedachten in het hier en nu om te gaan. Dit kan sommige mensen wat zweverig in de oren

Nadere informatie

Inhoud. Frits Koster 15

Inhoud. Frits Koster 15 Voorwoord Frits Koster 15 Inleiding: Mindfulness bij kanker 19 Over de wetenschappelijke achtergrond van mindfulness 22 Vijf pluspunten 24 Hoe je dit boek kunt gebruiken 26 oefening: waar je ademt, daar

Nadere informatie

Training: Mindfulness. 22 september 2015 NOG 1 PLEK! 23 september 2015 NOG PLEK! 1 december 2015 start extra training

Training: Mindfulness. 22 september 2015 NOG 1 PLEK! 23 september 2015 NOG PLEK! 1 december 2015 start extra training Training: Mindfulness 22 september 2015 NOG 1 PLEK! 23 september 2015 NOG PLEK! 1 december 2015 start extra training Waarom? Leven in deze hectische tijd vraagt veel van ons dat maakt dat we ons vaak uitgeput

Nadere informatie

Hieronder vind je informatie over de mindfulness trainingen die starten op 23 september en 1 december 2015!

Hieronder vind je informatie over de mindfulness trainingen die starten op 23 september en 1 december 2015! Agenda 2015 SEPTEMBER 22 september Start training: Mindfulness VOL! 23 september Start training: Mindfulness NOG 2 PLAATSEN! DECEMBER 1 december start extra training: Mindfulness In de onderstaande pagina

Nadere informatie

Uitkomst onderzoek EFFECTEN ZELFREALISATIE

Uitkomst onderzoek EFFECTEN ZELFREALISATIE Uitkomst onderzoek We geven in dit verslag een aantal samenvattende uitkomsten weer van het onderzoek onder de deelnemers die in de periode 2012-2015 hebben deelgenomen aan de zesdaagse Zelfrealisatie.

Nadere informatie

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben.

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben. Het meditatieprogramma duurt veertig dagen en bestaat uit tien affirmaties. Het is fijn om gedurende dit programma een dagboek bij te houden om je bewustwordingen en ervaring op schrijven. Elke dag spreek

Nadere informatie

EEN DIERBARE VERLIEZEN

EEN DIERBARE VERLIEZEN EEN DIERBARE VERLIEZEN 994 Inleiding Deze folder is bedoeld voor nabestaanden. U leest hierin over de gevoelens die u kunt ervaren en hoe u in deze moeilijke tijd goed voor uzelf kunt zorgen. U heeft kort

Nadere informatie

Kiezelsteenmeditatie voor een beginnersgeest Een oefening voor kinderen van alle leeftijden

Kiezelsteenmeditatie voor een beginnersgeest Een oefening voor kinderen van alle leeftijden Kiezelsteenmeditatie voor een beginnersgeest Een oefening voor kinderen van alle leeftijden door Thich Nhat Hanh Ik wil jullie vragen om het liedje te zingen over de bloem, de berg, het water en de ruimte.

Nadere informatie

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur 1 Les één Welkom bij deze e-cursus waarin we je zullen laten zien hoe jij groter kunt worden en je problemen kleiner! Zijn er

Nadere informatie

2.2 Liefdevolle vriendelijkheid naar jezelf

2.2 Liefdevolle vriendelijkheid naar jezelf 2.2 Liefdevolle vriendelijkheid naar jezelf Zingen of luisteren naar de cd: Adem in, ik ga terug naar het eiland in mijzelf. Er zijn prachtige bomen op dit eiland. Er zijn heldere waterstromen. Er zijn

Nadere informatie

een dierbare verliezen

een dierbare verliezen een dierbare verliezen een dierbare verliezen U heeft kort geleden iemand verloren. Dat kan heel verwarrend zijn. Vaak is het moeilijk te accepteren dat iemand er niet meer is. Soms is het verdriet of

Nadere informatie

Oefeningen voor inkeer en verstilling

Oefeningen voor inkeer en verstilling Oefeningen voor inkeer en verstilling Oefeningen voor inkeer en verstilling In de christelijke traditie zijn veel voorbeelden te vinden van oefeningen die een hulp kunnen zijn voor het gebedsleven. Hieronder

Nadere informatie

Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot.

Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot. Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot. Rouw van naastbestaanden van personen met dementie Gerke VERTHRIEST Een pluim voor jou, mantelzorger! We staan stil bij: - Rouwen als iemand nog niet dood

Nadere informatie

De Tantrische Weg. Een lezing en introductieweekend van de Tantrische Weg onder leiding van Theo de Klein en Sandhya Wessels

De Tantrische Weg. Een lezing en introductieweekend van de Tantrische Weg onder leiding van Theo de Klein en Sandhya Wessels De Tantrische Weg Een lezing en introductieweekend van de Tantrische Weg onder leiding van Theo de Klein en Sandhya Wessels Tantra is het pad van intimiteit met jezelf. Intimiteit met jezelf is in hoge

Nadere informatie

De vier onmetelijke vermogens van de geest

De vier onmetelijke vermogens van de geest De vier onmetelijke vermogens van de geest Geluk is alleen mogelijk als er liefde is. Ware liefde heeft het vermogen iedere situatie waarin we ons bevinden te genezen en te veranderen, en ons leven een

Nadere informatie

Ervaringen van deelnemers Individuele begeleiding

Ervaringen van deelnemers Individuele begeleiding PRAKTIJK VOOR VERLIESVERWERKING Wilma Luyke Doetinchem Ervaringen van deelnemers Individuele begeleiding "Ik kan U vertellen dat ik in zak en as zat voordat ik bij Wilma aanklopte. Mijn vrouw is plotseling

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur 1 Les twee Welkom bij les twee van deze e-cursus waarin we je willen laten zien hoe je groter kunt worden zodat je problemen

Nadere informatie

Intimiteit: pijn of fijn?

Intimiteit: pijn of fijn? Intimiteit: pijn of fijn? In dit artikel enige inzichten rondom intimiteit. Intimiteit lijkt zo makkelijk, maar is in de praktijk toch best lastig. Intiem zijn met elkaar is niet meer vanzelfsprekend.

Nadere informatie

Haïti. Anneke Vinke, 19 januari 2010

Haïti. Anneke Vinke, 19 januari 2010 Haïti Anneke Vinke, 19 januari 2010 Opzet Korte introductie Feiten en verder Morgen... PAUZE --> daarna vragen/discussie 2 Situatie: RAMP in Haïti TV beelden & leed: zien van pijn van kinderen niet te

Nadere informatie

Nummer 1 December 2011. Cursusaanbod 2012 Gedeeld verdriet Mindfulness Laat je zelf zien

Nummer 1 December 2011. Cursusaanbod 2012 Gedeeld verdriet Mindfulness Laat je zelf zien Nummer 1 December 2011 Cursusaanbod 2012 Gedeeld verdriet Mindfulness Laat je zelf zien LANDELIJK HEEFT 16% VAN DE JONGEREN PSYCHOSOCIALE PROBLEMEN. Scoop richt zich bij coaching, counseling en training

Nadere informatie

mindfulness workshop

mindfulness workshop mindfulness workshop 1 mindfulness workshop Deze workshop wordt gegeven om een indruk te krijgen wat mindfulness inhoudt. Ook kan worden gekeken in welke training de workshop als onderdeel kan worden ingezet,

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

HOE JE IN 5 STAPPEN ECHT ZELFVERTROUWEN OPBOUWT

HOE JE IN 5 STAPPEN ECHT ZELFVERTROUWEN OPBOUWT HOE JE IN 5 STAPPEN ECHT ZELFVERTROUWEN OPBOUWT DOOR ANN VAN RIET WWW.ALTHEA-COACHING.BE Hallo! In dit e-book ga je leren hoe je echt zelfvertrouwen kan opbouwen. En daarmee bedoel ik dus niet gewoon denken

Nadere informatie

Ik ga je wat vertellen, je hoeft alleen maar te volgen wat ik zeg, mijn stem is nu het enige wat voor jou belangrijk is om te volgen.

Ik ga je wat vertellen, je hoeft alleen maar te volgen wat ik zeg, mijn stem is nu het enige wat voor jou belangrijk is om te volgen. Oefening 1: Nodig: 2 personen en een boom of een huisdier: Zoek een plek op bij een boom of in de buurt bij je paard of ander huisdier waar je even niet gestoord wordt en veilig even je ogen dicht kunt

Nadere informatie

1. Ik merk vaak dat ik probeer iets te bereiken wat op de een of andere manier op een mislukking uitloopt. -----

1. Ik merk vaak dat ik probeer iets te bereiken wat op de een of andere manier op een mislukking uitloopt. ----- Test: Je persoonlijke afweerprofiel Met de volgende test kun je bepalen welk afweermechanisme je het meest gebruikt. Iedereen gebruikt alle afweervormen, maar er bestaan verschillen in de frequentie waarmee

Nadere informatie

IK HOUD VAN MIJ!! LIEFDE EN HOOGGEVOELIGHEID...

IK HOUD VAN MIJ!! LIEFDE EN HOOGGEVOELIGHEID... IK HOUD VAN MIJ!! LIEFDE EN HOOGGEVOELIGHEID... Geplaatst op 28 juni, 2015 in het YOGI YOGA blad editie juli + augustus 2015 Lieve schat, je bent zo'n mooie, lieve en grappige vrouw, zelfs met je nukken

Nadere informatie

Activiteit 01: Je gedachten en gevoelens 7. Activiteit 02: De scheiding van je ouders overleven 11. Activiteit 03: Acting out 16

Activiteit 01: Je gedachten en gevoelens 7. Activiteit 02: De scheiding van je ouders overleven 11. Activiteit 03: Acting out 16 Inhoud Activiteit 01: Je gedachten en gevoelens 7 Activiteit 02: De scheiding van je ouders overleven 11 Activiteit 03: Acting out 16 Activiteit 04: Schuld 22 Activiteit 05: Angst 26 Activiteit 06: Verdriet

Nadere informatie

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Met dit Ebook wil ik je graag inzichten geven in hoe je van jezelf kunt (leren) houden. Dit bereik je (wellicht helaas) niet door even een knop

Nadere informatie

Inner Child meditatie

Inner Child meditatie De Inner Child meditatie Uit: Je Relatie Helen Een nieuwe weg naar heling van je relatievaardigheid Indra Torsten Preiss De Inner Child meditatie De Inner Child-meditatie is de meditatie bij uitstek om

Nadere informatie

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt.

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij kunt geen mensen haten en doet geen ander zeer misschien ben jij het wapen waarmee ik liefde leer.

Nadere informatie

Gelukkig en Vrij zonder Stress. Annelies Hilgers

Gelukkig en Vrij zonder Stress. Annelies Hilgers Gelukkig en Vrij zonder Stress Annelies Hilgers 1. Kijk uit voor stress... 3 2. Hoe beginnen?... 4 3. Ontspanning en Meditatie... 5 http://www.stopstressnu.nl 2 1. Kijk uit voor stress Je kent zeker wel

Nadere informatie

Museumplein Amsterdam

Museumplein Amsterdam Onthaastpad Museumplein Amsterdam Welkom op het Onthaastpad In dit boekje vind je een stilte wandeling. Op het Museumplein hebben we Onthaastpaden ontworpen. Volg je gevoel, kies een richting en loop de

Nadere informatie

3. Rouw en verliesverwerking

3. Rouw en verliesverwerking 3. Rouw en verliesverwerking 29 Voor de trainer De belangrijkste begrippen van dit gedeelte zijn: Grote verschillen tussen verschillende getroffenen Breuk in de levenslijn Rouw/Verliesverwerking/chronische

Nadere informatie

Openingsgebeden INHOUD

Openingsgebeden INHOUD Openingsgebeden De schuldbelijdenis herzien Openingsgebeden algemeen Openingsgebeden voor kinderen Openingsgebeden voor jongeren INHOUD De schuldbelijdenis herzien De schuldbelijdenis heeft in de openingsritus

Nadere informatie

Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige.

Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige. Burn out Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige. Ik was al een tijd druk met mijn werk en mijn gezin. Het viel mij zwaar, maar ik moest dit van mezelf doen om aan de omgeving te laten zien

Nadere informatie

Beginnen met mediteren

Beginnen met mediteren Elke reis begint met een eerste stap Beginnen met mediteren Zwany Huiting 1 Inhoud 1. Iedereen kan mediteren 2. Waarom mediteren? 3. Ademen 4. Zitten 5. Klassieke zithoudingen 6. Zitten op een bankje,

Nadere informatie

The Magic / Rhonda Byrne

The Magic / Rhonda Byrne The Magic / Rhonda Byrne samenvatting: The Magic is gebaseerd op de Wet van de Aantrekkingskracht, een fundamentele, wetenschappelijke, universele wet, die alle energie in ons universum stuurt. Volgens

Nadere informatie

Sander Kloet. Elisha Mercelina. Het zwarte meer

Sander Kloet. Elisha Mercelina. Het zwarte meer Sander Kloet koud zo voelt het hier. kil ik weet niet waar het vandaan komt het is geen kou. het is angst. angst voor de wereld angst voor de dag van morgen bang dat we dingen vergeten bang dat we dingen

Nadere informatie

[IN 3 STAPPEN JE EX TERUG.]

[IN 3 STAPPEN JE EX TERUG.] 2011 Life Coach Désirée Snelling Berg Desirée [IN 3 STAPPEN JE EX TERUG.] Leer de technieken om met behulp van je onderbewuste en het universum je ex weer terug te krijgen. Inleiding Het is geen geheim

Nadere informatie

Hoofdstuk 9 Oefeningen

Hoofdstuk 9 Oefeningen Hodstuk 9 De eerste stap in werken aan jezelf is ook meteen de belangrijkste stap: Het durven onderkennen van je innerlijke conflicten en dat je daardoor je emoties nog niet voor je kan laten werken. De

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding... 9

Inhoud. Inleiding... 9 Inhoud Inleiding.............................................................. 9 Hoofdstuk 1: Mindfulness introduceren................................. 15 Mindfulness ontdekken.......................................15

Nadere informatie

Energiek de lente in!

Energiek de lente in! Miniboekje Energiek de lente in! 10 tips voor meer balans & energie Beste lezer, Dit boekje is een klein cadeautje voor u! De lente is weer begonnen en de bomen staan te popelen om uit te lopen. Koeien

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg Stap 6: Deel 2 6.2.1 Dealen met afleiding onderweg In het tweede deel van jullie experiment ga je verder met het ondernemen van ACTies die je met de anderen hebt afgesproken te doen. Daarnaast krijg je

Nadere informatie

Wie wil geen vervuld leven? 7 Een comfortabel leven 11 Een gezond leven 17 Een leven in geluk en liefde 23 Liefde beoefenen 29 Oefen je binnenwereld

Wie wil geen vervuld leven? 7 Een comfortabel leven 11 Een gezond leven 17 Een leven in geluk en liefde 23 Liefde beoefenen 29 Oefen je binnenwereld Wie wil geen vervuld leven? 7 Een comfortabel leven 11 Een gezond leven 17 Een leven in geluk en liefde 23 Liefde beoefenen 29 Oefen je binnenwereld meer liefde 39 Oefen je met de buitenwereld meer evenwicht

Nadere informatie

Affirmaties, welke passen bij mij?

Affirmaties, welke passen bij mij? Affirmaties, welke passen bij mij? Veel mensen maken gebruik van affirmaties, om hun gevoel, zelfbeeld en gedachten positief te beïnvloeden. Regelmatig hoor ik van cliënten, dat hoe vaak ze ook affirmeren,

Nadere informatie

Cursus in Gestalt-psychologie.

Cursus in Gestalt-psychologie. Cursus in Gestalt-psychologie. De grondbeginselen uit de gestalt-psychologie en -therapie bevatten een schat aan kennis en wijsheid. Ze zijn zeer praktisch toepasbaar op persoonlijk vlak en in werksituaties

Nadere informatie

Eerst je eigen toekomst bedenken, voordat je samen een toekomst bedenkt. Aantrekkelijk voelen Pak je echte wens

Eerst je eigen toekomst bedenken, voordat je samen een toekomst bedenkt. Aantrekkelijk voelen Pak je echte wens Trainen en coachen Psycholoog Mirella Brok Skype Tilburg Made Den Bosch psycholoog@psycholoogmirellabrok.nl 06 1771 2728 KvK 51743256 Lid Nederlandse Beroepvereniging voor Toegepaste Psychologie Opwarmoefening

Nadere informatie

Kinderen, rouw en beeldende therapie

Kinderen, rouw en beeldende therapie Rosanne van Alphen de Roo Kinderen, rouw en beeldende therapie Dingen die je moet weten als je met een rouwend kind te maken hebt De Zwaan, beeldende therapie 1 Kinderen en rouw In dit E-book krijg je

Nadere informatie

Sta zonder twijfels en vragen, vol overtuiging en vreugde, in jouw authentieke kracht! Dit zegt een enthousiast gebruiker van deze planner:

Sta zonder twijfels en vragen, vol overtuiging en vreugde, in jouw authentieke kracht! Dit zegt een enthousiast gebruiker van deze planner: Boetseweg 47 7895 AV Roswinkel telefoon: 0591 785 780 www.jolandalinders.com e-mail: info@jolandalinders.com IBAN: NL32 KNAB 0729 6439 99 BIC: KNABNL2H KvK nummer: 59561742 BTW nummer: NL155366701B02 Alsjeblieft!

Nadere informatie

Stap 3 De adem als anker

Stap 3 De adem als anker Stap 3 De adem als anker De verdeelde geest naar één punt brengen De adembeweging is vergelijkbaar met de beweging van de oceaan: je voelt in- en uitademing als eb en vloed, contractie en extensie, opname

Nadere informatie

Vermoeidheid bij MPD

Vermoeidheid bij MPD Vermoeidheid bij MPD Landelijke contactmiddag MPD Stichting, 10-10-2009 -van Wijlen Psycho-oncologisch therapeut Centrum Amarant Toon Hermans Huis Amersfoort Welke verschijnselen? Gevoelens van totale

Nadere informatie

70 Zegenspreuken. om aandachtig en dankbaar te leven. Kick Bras tekst Anke Bras - van Oord - schilderijen

70 Zegenspreuken. om aandachtig en dankbaar te leven. Kick Bras tekst Anke Bras - van Oord - schilderijen 70 Zegenspreuken om aandachtig en dankbaar te leven Kick Bras tekst Anke Bras - van Oord - schilderijen Inleiding In dit boekje vind je 35 kaartjes met elk twee zegenspreuken. De kaartjes kunnen uit het

Nadere informatie

Thuis, op het werk, in uw omgeving of... met uzelf Hebt u het gevoel dat u vastloopt?

Thuis, op het werk, in uw omgeving of... met uzelf Hebt u het gevoel dat u vastloopt? Individuele Gestalttherapie Coaching Leven is soms moeilijk Thuis, op het werk, in uw omgeving of... met uzelf Hebt u het gevoel dat u vastloopt? In uzelf? Er is zoveel gebeurd in uw leven hoe krijgt u

Nadere informatie

1. Een bijzonder gezin

1. Een bijzonder gezin 1. Een bijzonder gezin Een samengesteld gezin is een bijzonder gezin. Anders dan een gewoon gezin. De meeste gezinnen worden gevormd door een man en vrouw die besluiten hun leven te delen en vervolgens

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer.

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer. Psalmen Psalm 119 Heer, ik wil leven volgens uw wetten 1 Gelukkig zijn mensen die altijd het goede doen, die leven volgens de wet van de Heer. 2 Gelukkig zijn mensen die altijd denken aan de woorden van

Nadere informatie

Kinderen en ziek zijn. Nele Janssens Studiedag 25 maart 2011 1

Kinderen en ziek zijn. Nele Janssens Studiedag 25 maart 2011 1 Nele Janssens Studiedag 25 maart 2011 1 welkom Nele Janssens Studiedag 25 maart 2011 2 Kinderen en verlies Een kind hecht zich (hechting= het proces waarbij een kind voor zijn gevoel van welbevinden in

Nadere informatie

365 Wonderdagen. Marianne WilliaMson. Uitgeverij de Zaak

365 Wonderdagen. Marianne WilliaMson. Uitgeverij de Zaak 365 Wonderdagen Marianne WilliaMson Uitgeverij de Zaak oorspronkelijke titel: a Year of MiraCles, Daily Devotions and Reflections Copyright 2013 Marianne Williamson Copyright 2015 Uitgeverij de Zaak Published

Nadere informatie

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Onder druk Geen uitweg voor Aïsha

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Onder druk Geen uitweg voor Aïsha Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten Onder druk Geen uitweg voor Aïsha Lees blz. 5, 6, 7, 8 Wat denk je dat Aïsha wilde doen? Waarom is dat niet gelukt? Is het goed dat de deur van het dak altijd op slot

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Evaluatie Weerbaarheidtraining voor volwassenen Koekkoek & Co

Evaluatie Weerbaarheidtraining voor volwassenen Koekkoek & Co Evaluatie Weerbaarheidtraining voor volwassenen Koekkoek & Co 76 respondenten Cijfer algehele training 7 8 9 10 De deelnemers hadden beschikking over lesbrieven, hierin stond informatie over de bijeenkomsten

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Zeven hulpbronnen van vertrouwen. Door: Carlos Estarippa

Zeven hulpbronnen van vertrouwen. Door: Carlos Estarippa Zeven hulpbronnen van vertrouwen Door: Carlos Estarippa Geïnspireerd door het boek van Bertie Hendriks Dagboek van de Ziel. De zeven levensfasen (Hendriks, 2013) wil ik in onderstaand artikel beschrijven

Nadere informatie

Basiskracht, acceptatie, ruimte Marion Cilon

Basiskracht, acceptatie, ruimte Marion Cilon Basiskracht, acceptatie, ruimte Marion Cilon BASISKRACHT Waar denk je aan bij het woord basiskracht? De basis bij jezelf is je lichaam, maar ook je geest, want je handelen komt voort uit je denken. Wanneer

Nadere informatie

De Inner Child meditatie

De Inner Child meditatie De Inner Child meditatie copyright Indra T. Preiss volgens Indra Torsten Preiss copyright Indra T. Preiss Het innerlijke kind Veel mensen zitten met onvervulde verlangens die hun oorsprong hebben in hun

Nadere informatie

Een dierbare verliezen

Een dierbare verliezen Patiënteninformatie Een dierbare verliezen Informatie over het verlies van een dierbare en de gevoelens die u daarover kunt hebben Een dierbare verliezen Informatie over het verlies van een dierbare en

Nadere informatie

Vanjezelfhouden.nl 1

Vanjezelfhouden.nl 1 1 Kan jij van jezelf houden? Dit ontwerp komt eigenlijk altijd weer ter sprake. Ik verbaas mij erover hoeveel mensen er zijn die dit lastig vinden om te implementeren in hun leven. Veel mensen willen graag

Nadere informatie

Module 1. Bewustwording.

Module 1. Bewustwording. Module 1. Bewustwording. Dag 3. Visioning Ontdek wat jouw ziel te zeggen heeft over jouw bestemming en werk. Je staat op het punt om te gaan luisteren naar de wijsheid van je ziel als het gaat over jouw

Nadere informatie

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Als je moeder naar een psychiatrisch ziekenhuis moet... of je vader naar een psychiater... Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Deze brochure werd - met toestemming

Nadere informatie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie Lesmodule 4 fasen van dementie Inhoudsopgave: 1. Wat is dementie? blz. 3 2. Twee basisprincipes over de werking van de hersenen blz. 4 3. Omschrijving van de vier fasen van ikbeleving bij dementie blz.

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als 4 Denken In dit hoofdstuk vertellen we hoe jij om kan gaan met je gedachten. Veel gedachten maak je zelf. Ze bepalen hoe jij je voelt. We geven tips hoe jij jouw gedachten en gevoelens zelf kunt sturen.

Nadere informatie

STRESS EN HARTCOHERENTIE

STRESS EN HARTCOHERENTIE Dendermondsesteenweg 29 9270 LAARNE-KALKEN 0474 30 85 84 www.dekrachtbron.be info@dekrachtbron.be MASSAGECENTRUM DE KRACHTBRON STRESS EN HARTCOHERENTIE Het autonome zenuwstelsel is verantwoordelijk voor

Nadere informatie

7 Handvatten voor je dagelijks leven.

7 Handvatten voor je dagelijks leven. Via 3 Wegen naar Rust, Kracht en Zelfvertrouwen 7 Handvatten voor je dagelijks leven. Wieneke Timmermans www.jeoorsprong.nl Om je zeker, goed en krachtig te voelen zijn geen ingewikkelde technieken nodig.

Nadere informatie

Sanny van Helden Beoefend al 15 jaar Yoga Is lezing over Yoga wel interessant? Deze lezing is een ontdekkingsreis Lezing én oefeningen Interactie Heb

Sanny van Helden Beoefend al 15 jaar Yoga Is lezing over Yoga wel interessant? Deze lezing is een ontdekkingsreis Lezing én oefeningen Interactie Heb Sanny van Helden Beoefend al 15 jaar Yoga Is lezing over Yoga wel interessant? Deze lezing is een ontdekkingsreis Lezing én oefeningen Interactie Heb je een vraag? Stel deze dan direct! Weet één van jullie

Nadere informatie

Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie?

Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie? Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie? door Nathan Wennegers Trefwoord: zelfkennis / meditatie 2015 Non2.nl Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever mag niets uit deze uitgave

Nadere informatie

De boom met de korte wortels. Een verhaal over hechtingsproblemen Tekst Christien van t Hof Illustraties Hanna Salonen

De boom met de korte wortels. Een verhaal over hechtingsproblemen Tekst Christien van t Hof Illustraties Hanna Salonen De boom met de korte wortels Een verhaal over hechtingsproblemen Tekst Christien van t Hof Illustraties Hanna Salonen Colofon De boom met de korte wortels Een uitgave van de s Heeren Loo Zorggroep Coördinatie:

Nadere informatie

INTERVISIE ALGEMEEN INLEIDING

INTERVISIE ALGEMEEN INLEIDING INTERVISIE ALGEMEEN 1 INLEIDING Met deze waaier kunnen intervisiegroepen (en begeleiders daarvan) nieuwe, aantrekkelijke en dynamische werkvormen kiezen die intervisie tot een succes maken. Nieuwe werkvormen

Nadere informatie

Het snelle anti stress plan met 7 gemakkelijke tips voor meer balans

Het snelle anti stress plan met 7 gemakkelijke tips voor meer balans E-book Het snelle anti stress plan met 7 gemakkelijke tips voor meer balans Van stress en vermoeidheid naar rust en vitaliteit Léonne Meijs 1-1-2013 Inleiding Dank je je interesse in jouw vitaliteit en

Nadere informatie

Welkom! Bij de kennismaking met Acceptance and Commitment Therapy (ACT)

Welkom! Bij de kennismaking met Acceptance and Commitment Therapy (ACT) Welkom! Bij de kennismaking met Acceptance and Commitment Therapy (ACT) Even mezelf voorstellen Boeken - Jansen, G.: Denk wat je wilt, doe wat je droomt - Jansen, G.: Leef! - Jansen, G.: Laat los: ruimte

Nadere informatie

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42.

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. Eén ding is nodig Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. We hebben met elkaar nagedacht over de wonderen die de Heere Jezus heeft gedaan toen Hij op de aarde was. Grote wonderen! Weet je t

Nadere informatie

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen vandaag wil ik dit gebod toepassen op het geloofsgesprek onderwerp van de gemeenteavond komende week onze overtuiging is dat zulke gesprekken hard nodig zijn voor de opbouw van onze gemeente tegelijk is

Nadere informatie

Bewust, aandachtig & positief leven

Bewust, aandachtig & positief leven Bewust, aandachtig & positief leven Bewust, aandachtig & positief leven Bewust, aandachtig & positief leven Mindful en vitaal leven Een praktische inleiding Adriana Anna Visser Adriana Anna Visser Coverontwerp

Nadere informatie

4D organisatieontwikkeling & opleiding presenteert. Alumnidagen 2014. datum thema leiding

4D organisatieontwikkeling & opleiding presenteert. Alumnidagen 2014. datum thema leiding 4D organisatieontwikkeling & opleiding presenteert Alumnidagen 2014 TGI-verdieping aan de hand van vijf thema s De alumnidagen zijn bedoeld voor iedereen die in de afgelopen jaren een TGI-basisopleiding

Nadere informatie

Mindful omgaan met verlies

Mindful omgaan met verlies Mindful omgaan met verlies Ik draag dit boek op aan mijn opa: Gerrardje ten Voorde (cafébaas annex kapper) 20 augustus 1881 29 maart 1967 Mindful omgaan met verlies Mieke Ankersmid met tekeningen van Nicole

Nadere informatie

Psychiatrie. Therapieprogramma. www.catharinaziekenhuis.nl

Psychiatrie. Therapieprogramma. www.catharinaziekenhuis.nl Psychiatrie Therapieprogramma www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Het therapieprogramma... 3 Waarom groepstherapie?... 3 De groepsindeling... 4 De observatiegroep... 4 De behandelgroep... 4 Werkwijze therapeuten...

Nadere informatie

www.annamarievanderkwast.nl 2015 A.M.I. Van der Kwast

www.annamarievanderkwast.nl 2015 A.M.I. Van der Kwast www.annamarievanderkwast.nl 2015 A.M.I. Van der Kwast Inhoudsopgave 1. Intro: succesvol met heel je hart 5 2. Weg van gezondheid, vervulling en vreugde 7 2.1 Kracht van intentie 7 2.2 Leren en helen door

Nadere informatie

Makkelijk mensen motiveren deel 5

Makkelijk mensen motiveren deel 5 Makkelijk mensen motiveren deel 5 De kracht van niet-oordelen. Makkelijk mensen motiveren, deel 5 Hoe gaat het met U? Stelt u zich eens voor dat iemand u deze vraag stelt en vervolgens met oprechte aandacht

Nadere informatie

De Robijn Nieuwsbrief Januari 2008. Het wonder komt ongemerkt je geest binnen wanneer die even pas op de plaats maakt en stil is.

De Robijn Nieuwsbrief Januari 2008. Het wonder komt ongemerkt je geest binnen wanneer die even pas op de plaats maakt en stil is. De Robijn Nieuwsbrief Januari 2008 Lieve mensen, Allereerst wens ik iedereen een vreugdevol nieuw jaar toe. Misschien begin je dit jaar met de beste voornemens, zoals altijd en heb je bewust gekeken naar

Nadere informatie

Bonus Rapport : Lichaam en geest in balans

Bonus Rapport : Lichaam en geest in balans Bonus Rapport : Lichaam en geest in balans Lichaam en geest weer in bala ans Wil je echt ontspannen, plof dan niet op de bank maar ontspan actief! Katjaa Callens Denk aub eventjes aan het milieu voor je

Nadere informatie

Transitie in de zorg, transitie in haar leven

Transitie in de zorg, transitie in haar leven Transitie in de zorg, transitie in haar leven Op stap met onze Wandelcoach Tineke Franssen Transitie in de zorg Leonie (37) zwoegt en tobt. Ze hàd het naar haar zin, als psycholoog en casemanager in de

Nadere informatie