Toekomstscenario s. Werk en werkenden in Het nodige samen Me Welbegrepen eigenbelang Rijnland

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Toekomstscenario s. Werk en werkenden in 2020. Het nodige samen Me Welbegrepen eigenbelang Rijnland"

Transcriptie

1 Toekomstscenario s Werk en werkenden in 2020 Het nodige samen Me Welbegrepen eigenbelang Rijnland

2 Voorwoord De wereld van werk en werkenden in 2020 Vele zekere en onzekere krachten vormen de wereld van straks. Het is de wereld waarin onze klanten leven, werken en recreëren en waarin wij als verzekeraar onze rol spelen. Hoe die wereld eruitziet, weten we niet. Wel kunnen we de mogelijkheden verkennen. Van een aantal ontwikkelingen zijn we zeker. We weten dat de bevolking zal vergrijzen, dat de arbeidsmarkt flexibeler wordt en de zorg steeds duurder. De snelheid en beschikbaarheid van informatie lijkt grenzeloos. Communicatie kan altijd, overal en direct plaatsvinden. De samenleving lijkt steeds meer te individualiseren. De meest recente cijfers tonen dat het aantal alleenwonenden zal stijgen met In dezelfde periode zal het aantal stellen afnemen met maar liefst Voor de wereld van werk en werkenden en dus ook voor Achmea wordt het cruciaal op welke wijze mensen in 2020 met solidariteit omgaan. Welke vorm van solidariteit wordt dominant in de samenleving? Met wie zijn we solidair en op welke manier? Bovendien is het essentieel hoe de solidariteit is verankerd in regelgeving en wie we in 2020 de uitvoering toevertrouwen. In het eerste scenario Het nodige samen regelt de overheid dat alle basisrisico s verplicht verzekerd zijn, maar bepalen en betalen we individueel de dekkingen en premies. Het tweede scenario Me is de overheidsbemoeienis minimaal en regelen we de zekerheden voornamelijk individueel. In het derde scenario Welbegrepen eigenbelang rekenen we niet op de overheid, maar regelen we onze eigen zekerheden samen met anderen in collectiviteiten waarbij we in elkaar investeren. Tenslotte gaat scenario vier Rijnland uit van verplichte collectieve regelingen waarin risico s gezamenlijk worden gedragen. Deze vier scenario s zijn geen voorspellingen, maar het zijn ook geen sprookjes. Het zijn verkenningen van wat er zou kunnen gebeuren in de toekomst. Wij hopen dat de scenario s inspireren, uitdagen en verleiden om met elkaar over mogelijke richtingen na te denken en in discussie te gaan. De toekomst is tenslotte van ons allemaal. Projectgroep Toekomstscenario s 2020, Augustus 2011 voorwoord pagina 3

3 Inhoud 3 Voorwoord 6 Inleiding Werk en werkenden in 2020: Trends en ontwikkelingen 3. Vier scenario s - Het nodige samen - Me - Welbegrepen eigenbelang - Rijnland Naar een nieuw stelsel van 56 zorg en zekerheid in 2020 Bronnen 4 Een uitgave van Achmea Sociale Zekerheid, afdeling Branches en Koepels inhoud pagina 5

4 Inleiding Inleiding In de afgelopen decennia is de wereld van werk en werkenden grondig en structureel veranderd door de doorzettende diensten- en netwerkeconomie. In het voorbije industriële tijdperk kenmerkte de Nederlandse verzorgingsstaat zich nog door stabiele arbeidsverhoudingen, de zekerheid van bescherming, een vast arbeidscontract en welvaartsvaste pensioenen. Die tijd is voorbij. De arbeidsmarkt veranderde in rap tempo. Nieuwe groepen werkenden dienden zich aan. In alle sectoren kwamen er meer zelfstandigen zonder personeel die als professional aan de slag gingen en de zogeheten hybride medewerker deed zijn intrede. Dit zijn werkenden die een kleine vaste baan combineren met het zelfstandig ondernemerschap. Het aantal zzp ers steeg in de eerste tien jaar van de nieuwe eeuw tot een kleine miljoen. Maar ook de wereld van werknemers veranderde. Er werd meer op projectbasis gewerkt en medewerkers wisselen vaker van werkgever dan voorheen. Dat bracht meer onrust en onzekerheid, ook voor hen die met een vast contract dachten 6 Een uitgave van Achmea SZ, ACR, Syntrus Achmea en Achmea Zorg inleiding pagina 7

5 gevrijwaard te zijn van het risico op ontslag. De zekerheid van een vast contract bleek een schijnzekerheid, dat maakte de crisis aan het einde van de jaren tien pijnlijk duidelijk. Aan het begin van de jaren tien is de vraag hoe de ontwikkelingen verdergaan. We leven in een revolutionair tijdperk waarin oude zekerheden op veel gebieden plaatsmaken voor nieuwe. Dit gaat gepaard met angst, wantrouwen, onzekerheid over de toekomst, maar ook met creativiteit en nieuw elan. Staan we aan het begin van nog ingrijpender en grotere veranderingen, zoals sommige deskundigen stellen? Zeker is dat de wereld van werk en werkenden verder gaat veranderen. De vraag is alleen in welke richting? De vraag is alleen in welke richting? Lessen trekken uit de toekomst, met deze ambitie is Achmea gestart met het project Door gebruik te maken van scenario s wil Achmea een mogelijke toekomst verkennen en daarop inspelen. De scenariomethodiek is ontwikkeld in de jaren vijftig en zestig toen ondermeer Shell gebruik maakte van scenarioplanning bij het voorbereiden van strategische keuzes. Pierre Wack, geestelijk vader van de scenarioplanning, stelde dat de oude planningsystemen van Shell waren ontwikkeld voor een stabiele, vertrouwde wereld waar alles meer van hetzelfde was. Met zijn scenario s richtte hij zich op de onzekerheden in een toekomst die niet langer stabiel of zeker was. Bijvoorbeeld op een wereld waarin olie zeer schaars en kostbaar zou zijn. In 1973 werd een scenario van Wack werkelijkheid door de oliecrisis. Terwijl andere oliemaatschappijen werden verrast door de ontwikkelingen, was Shell voorbereid op wat komen kon. Op basis van scenario s bleek Shell met alternatieven adequaat te kunnen reageren op een sterk fluctuerende olieprijs. De economische winst van deze goede voorbereiding was enorm. Inmiddels is het scenariodenken uitgegroeid tot een belangrijk instrument om kennis te vergroten en gericht na te denken over de strategie en visie van organisaties. Het helpt een onzekere toekomst minder onzeker en meer voorspelbaar te maken. Bovendien kunnen externe veranderingen en ontwikkelingen beter worden begrepen. Voor ons project hebben we bekeken welke ontwikkelingen we plausibel achten en wat daarvan de impact kan zijn op de wereld van werk en werkenden in Met deze kennis kunnen we als Achmea de verschillende strategische opties beter uitwerken. Bij het opstellen van de scenario s hebben we gebruik gemaakt van de zogeheten DEPEST-methode. Deze methodiek geeft duidelijk inzicht in de factoren die van invloed zijn op de wereld in Het woord DEPEST is samengesteld uit de beginletters van de zes verschillende gebieden: demografische invloeden (bevolkingsopbouw, vergrijzing), economische invloeden (euro, conjunctuur), politieke invloeden (Brussel of Den Haag), ecologische invloeden (duurzaamheid), sociaal-culturele invloeden (leefstijl) en technologische invloeden. Deze externe omgeving is geanalyseerd aan de hand van allerlei relevante brondocumenten, maar we hebben vooral gebruik gemaakt van opinion leaders binnen de bovengenoemde thema s. Dit zijn invloedrijke mensen uit de wetenschap, politiek en het bedrijfsleven. Zij hebben hun visie uitgebreid toegelicht tijdens zogenaamde bouwsteenbijeenkomsten. Lessen trekken uit de toekomst Op basis van deze bijeenkomsten hebben we een groot aantal ontwikkelingen geïdentificeerd en geclusterd in min of meer vaststaande ontwikkelingen oftewel trends. De meest relevante trends voor de wereld van werk en werkenden in 2020 worden beschreven in hoofdstuk 2. 8 Een uitgave van Achmea Sociale Zekerheid, afdeling Branches en Koepels inleiding pagina 9

6 Hoofdstuk 1 Hoe ziet de wereld van werk en werkenden er in 2020 uit? Hoe werken mensen in 2020, hoe zijn de arbeidsrelaties en wat zijn de belangrijkste arbeidsrisico s die je gedurende je werkzame leven rond 2020 loopt? Hoe gaan we in de veranderende wereld van werk en werkenden in 2020 om met zorg en zekerheid? Het is duidelijk dat de wereld van werkenden in 2020 radicaal anders zal zijn dan aan het begin van het decennium. Hoé anders blijft gissen. Op basis van de scenariomethodiek kunnen we wel een aantal trends en ontwikkelingen beschrijven waarvan we nu met zekerheid kunnen zeggen dat die gaan plaatsvinden en dat ze effect zullen hebben op de wereld van werk en werkenden in Werk en werkenden in 2020: trends en ontwikkelingen Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt Het einde van een tijdperk. De laatste leden van de babyboomgeneratie, geboren in de jaren , zijn in 2020 definitief vertrokken van de arbeidsmarkt. Sommigen zullen - met dank aan nieuwe technologieën - nog langer blijven doorwerken, maar het gros is met pensioen. De nieuwe lichting werkenden is aanzienlijk kleiner dan die in het tijdperk van de babyboomers. Naast vergrijzing treedt namelijk ook ontgroening op. Die vergrijzing en ontgroening zullen zeker effecten hebben op het aanbod op de arbeidsmarkt. Voor bepaalde sectoren, zoals de zorg, de overheid en het onderwijs, zal dat ingrijpend zijn, omdat er nu eenmaal werkzaamheden zijn die moeilijk door niet-nederlandstaligen overgenomen kunnen worden. De nieuwe lichting werkenden zal wel beter en hoger opgeleid zijn. Dat geldt zeker voor de vrouwen, die in het komende decennium op grotere schaal de arbeidsmarkt zullen betreden. Vrouwen gaan meer en meer fulltime werken. Meer ouders zullen beiden vier dagen werken, waarbij zij allebei werk met zorg combineren. Het tempo van het leven moet nog een tandje hoger en dat kan ook, mede dankzij nieuwe techniek en meer dienstverlening. Deze generatie moet ook nog eens beter toegerust zijn op de eisen van werken in trends en ontwikkelingen pagina 11

7 2020. Want ook de vraag op de arbeidsmarkt verandert. De moderne diensteneconomie is intensief en veeleisend. Professionaliteit en vakmanschap zullen de komende jaren nog meer centraal staan. Werkenden gaan meer autonomie en regelruimte opeisen. Om talenten te kunnen binden en boeien zal er anders gemanaged moeten worden. Minder topdown, meer gestuurd op output, in platte organisaties en gebaseerd op vertrouwen. Zekerheid van werk en inkomen zijn minder vanzelfsprekend voor de nieuwe generaties. Het idee van een lifetime employment - een vaste baan bij één werkgever - is anno 2011 al achterhaald, maar in de toekomst zal dat nog minder voorkomen. De nieuwe generaties verlangen ook meer flexibiliteit en mobiliteit. De arbeidsmarkt zal bestaan uit een bont palet van arbeidsrelaties waarbij het vaste contract niet meer dominant is. Het vermogen je aan te passen aan de snelheid van het economisch leven wordt cruciaal. Arbeidsrelaties worden flexibeler en op de arbeidsmarkt zullen meer en meer nomaden verschijnen: de professional urban nomads (puns). Dat zijn werkenden die van baan naar baan gaan of van project naar project bij verschillende werkgevers. Ook voor medewerkers met een vast contract zal het werk projectmatiger worden. De zelfredzaamheid van deze nomaden zal toenemen. Goede regelingen op het terrein van zorg en zekerheid zijn geen reden om bij een werkgever te blijven. Zelf investeren in scholing wordt de nieuwe zekerheid en leren wordt een vast onderdeel van het leven. Er is sprake van knowledge flow, wat wil zeggen dat informatie multimediaal en overal toegankelijk is. Bijna overal kan geproduceerd worden. Dat betekent een ontgrenzing van productie, ontkoppeling van plaats en tijd en ontgrenzing van werk en privé. Het wordt makkelijker om werk en privé te combineren. Je bepaalt zelf waar, wanneer en hoe je werkt. De productiviteit gaat daardoor drastisch omhoog. Organisaties worden kleiner en flexibeler en het aantal zzp ers neemt verder toe. Er worden meer strategische verbanden en allianties aangegaan voor de duur van een project, zogenaamde orkestorganisaties. En ook binnen organisaties zal de ontwikkeling naar meer flexibiliteit doorzetten. Het nieuwe werken staat in 2011 nog maar in de kinderschoenen. Werkgevers moeten hierin mee om aantrekkelijk te blijven voor de schaarse werknemers. Het vermogen je aan te passen aan de snelheid van het economisch leven wordt cruciaal. Onder invloed van technologische ontwikkelingen verandert het leven van mensen ook in een hoger tempo. Het is een kwestie van stressen of hopeloos afhaken. Naast de hoogopgeleide professionals bestaat er een grote groep outsiders, mensen met onvoldoende scholing of met een vlekje, die het tempo niet kunnen bijbenen. Zij zijn veroordeeld tot laaggeschoold, vuil en slecht betaald werk. De tweedeling op de arbeidsmarkt zal duidelijker worden. Politieke en maatschappelijke keuzes bepalen het komende decennium hoe groot de kloof tussen de twee groepen in 2020 zal zijn. De vooruitzichten zijn echter niet rooskleurig gezien de politieke tegenstellingen, zowel Europees als nationaal. Ook de economische ontwikkeling op de middellange termijn werkt bepaald niet mee. Zeker nu de sanering van de overheidsschulden in het Westen de nodige tijd zal vergen en de economische groei nog vele jaren aanzienlijk zal vertragen. Bovendien zullen de ontwikkelde economieën binnen afzienbare tijd overvleugeld worden door opkomende landen als China, India en Brazilië. Ontwikkelingen in de arbeidsverhoudingen Door de wijzigingen op de arbeidsmarkt zullen ook de arbeidsverhoudingen veranderen. Hoe ingrijpend die veranderingen zullen zijn, is niet zeker. Er zijn wel een paar early warning signals die in een bepaalde richting wijzen. Er zullen minder zekerheden zijn dan voorheen. Werkenden krijgen te maken met nieuwe risico s. Traditioneel liepen werknemers al risico van inkomensverlies bij arbeidsongeschiktheid, ziekte, werkloosheid en ouderdom. In de diensteneconomie moeten zij in staat zijn om netwerken te onderhouden en zij moeten voldoende competenties en scholing hebben om weerbaar te zijn op de arbeidsmarkt. Dat zijn nieuwe sociale risico s, zeker voor mensen die minder gekwalificeerd zijn of een vlekje hebben. De vraag is of en hoe de bescherming voor de nieuwe werkenden wordt geregeld. Belangrijke vragen - ook in de scenario s - gaan over de organisatie van werkgevers en werknemers. Voor de ordening van de huidige arbeidsverhoudingen is een sterke positie van zowel de vakbeweging als van werkgeversorganisaties noodzakelijk. Nationaal, maar ook op Europees niveau. Anno 2011 is het maatschappelijk middenveld aan het afbrokkelen en de vraag is of dat proces tot stilstand gebracht kan worden. Slagen de organisaties van werkgevers en werknemers erin de leegloop te stoppen? Bestaan ze nog in 2020 en zo ja in welke vorm? Is er nog sprake van overleg, gebeurt dat dan op nationaal niveau en worden de arbeidsvoorwaarden dan nog 12 Een uitgave van Achmea Sociale Zekerheid, afdeling Branches en Koepels trends en ontwikkelingen pagina 13

8 collectief geregeld door vertegenwoordigers van werknemers en werkgevers of heeft iedereen zijn eigen individuele overeenkomst? En wat wordt de rol van Europa? En wat wordt de rol van Europa? Op arbeidsrechtelijk gebied nam de invloed van Brussel de laatste jaren sterk toe. Zal dat de komende jaren ook gebeuren op het gebied van de regulering van de arbeidsverhoudingen en de verzorgingsstaat? Brussel wil immers nu al vanwege de eurocrisis meer grip krijgen op de economische, fiscale en sociale politiek van de nationale overheden. Of overkomt ons het ondenkbare en valt de EU uiteen met alle economische en sociale gevolgen van dien? Nu al gaat de Europese wet- en regelgeving boven het Nederlandse arbeidsrecht. Wellicht komt er met de verdergaande Europese economische en sociale integratie ook een Europese variant van de verzorgingsstaat. Of moeten we eerder denken aan een milde vorm van een apart Europees sociaal beleid dat zich laat vergelijken met het Europese economische beleid? De vraag is hoever die Europese integratie zal gaan en in welk tempo. Euro-sceptici lopen al nee schuddend achter de Europese eenwording aan, maar het proces lijkt onomkeerbaar en zal zich op verschillende wijzen kunnen manifesteren. Een Europese arbeidsmarkt of sterker nog, een mondiale arbeidsmarkt, wordt steeds realistischer. Nu al zijn er grote contingenten werkenden uit alle delen van Europa in ons land aan de slag in de landbouw, bouw, industrie en vervoerssector. Verwacht wordt dat de mobiliteit op de Europese arbeidsmarkt verder zal toenemen en dat de regulering van de arbeidsmarkt en arbeidsverhoudingen meer en meer vanuit Brussel zal worden bepaald. Voor de nationale overheid zal dat in toenemende mate een dilemma kunnen vormen. Inwoners van een land willen visie en bescherming van hun nationale overheid, maar dat staat wellicht haaks op de eisen van de internationale markt. De vraag is of er een nationaal sociaal-politiek stelsel van bescherming en investering kan blijven bestaan of dat er een Europese harmonisering van het sociale stelsel zal komen. In het laatste geval zou dat kunnen leiden tot één Europese verzekeringsplicht als onderdeel van een Europees stelsel van arbeidsverhoudingen. Hier botsen de internationaal georiënteerde politieke partijen met de nationalistisch georiënteerde politieke partijen. Globalisering kan worden ervaren als een bedreiging voor de nationale en culturele identiteit. In bijna alle Europese landen leidde deze angst tot electorale winst voor extreem rechts. Je kunt de vraag ook andersom stellen: kun je als immigrant je eigen identiteit behouden? Als we de buitenlandse kenniswerkers willen inzetten op de arbeidsmarkt, dan zullen we open over onze culturele verschillen moeten communiceren. We moeten de verschillen niet bedekken met de interculturele mantel der liefde, maar we moeten ze juist in een open dialoog bespreekbaar maken en begrijpen wat dit betekent. Het aantal eenpersoonshuishoudens verdubbeld Andere relevante ontwikkelingen De genoemde ontwikkelingen zullen grote gevolgen hebben voor de vormgeving van zorg en zekerheid voor werkenden. De oude verzorgingsstaat is al enige jaren onderwerp van gesprek. Een geheel nieuw stelsel van zorg en zekerheid ontwikkelt zich. Naast de ontwikkelingen op het terrein van de arbeidsmarkt en de arbeidsverhoudingen is in dat verband nog een aantal andere maatschappelijke en culturele trends van belang: Verdere individualisering van de samenleving. Tot 2020 komen er alleenwonenden bij en zullen er minder stellen zijn. Het aantal mensen dat single door het leven gaat neemt toe. De omvang en samenstelling van huishoudens verandert daardoor in de komende jaren. Het aantal huishoudens in Nederland zal oplopen naar zo n 7 tot 7,5 miljoen in Op een bevolkingsomvang die terugloopt, betekent dat een verdunning van de huishoudens. Deze trend is in de jaren 90 van de twintigste eeuw ingezet. Onder ouderen zal het aantal eenpersoonshuishoudens verdubbelen of zelfs verdrievoudigen. De opkomst van vrouwen die beter zijn opgeleid dan mannen wordt spectaculair. Dat zal ook gevolgen hebben voor de relatiemarkt, waarin opleiding vaak een van de bepalende factoren is. Er zullen meer powerkoppels komen, waarin beide partners een hoge opleiding en een bijbehorend inkomen hebben, tegenover een groep koppels en singles met lage opleiding en dito inkomen. In 2020 is de zogenaamde grenzeloze generatie toegetreden tot de arbeids- en consumentenmarkt. De leden van deze generatie zijn niet gewend grenzen te stellen aan hun wensen. Dat past in de voortgaande individualisering van de samenleving. De nieuwe consumens is compromisloos en wil zich ook als zodanig manifesteren. Organisaties 14 Een uitgave van Achmea Sociale Zekerheid, afdeling Branches en Koepels trends en ontwikkelingen pagina 15

9 spelen daarop in met maatwerk en individuele arrangementen. Dat is mogelijk door de technologische vooruitgang en doordat bedrijven en dienstverleners hun productie en marktbenadering flexibeler hebben georganiseerd. De nieuwe consumens heeft consumentenmacht en via sociale media is deze gemakkelijk in grote aantallen aan te spreken en te gebruiken. De consument heeft daardoor ook inzicht in de markt. Transparantie is het sleutelwoord. Internet maakt kosten transparant waardoor een einde komt aan de macht van de aanbieders. Organisaties gaan zich anders oriënteren op de individuele consument, deze komt meer en meer in het middelpunt van de belangstelling te staan. Maatschappelijk verantwoord ondernemen - geld verdienen door anders te denken en anders om te gaan met dingen - neemt tot 2020 een grote vlucht. Bedrijven en dienstverleners hebben niet alleen maar oog voor de shareholdersvalue, maar ook voor andere betrokkenen bij de organisatie zoals klanten en medewerkers en voor bredere maatschappelijke en ecologische belangen. De roep in de richting van de grote institutionele beleggers of pensioenfondsen om verantwoord te beleggen is al tijden hoorbaar en wordt luider. 16 Een uitgave van Achmea Sociale Zekerheid, afdeling Branches en Koepels titel pagina 17

10 Hoofdstuk 2 Naar een nieuw stelsel van zorg en zekerheid in 2020 De gesignaleerde ontwikkelingen in de wereld van werk en werkenden die we hiervoor beschreven hebben, zullen onherroepelijk leiden tot fundamentele veranderingen in het stelsel van zorg en zekerheid. Dit stelsel moet worden aangepast aan de veranderingen in de wereld van werk en werkenden, anders verliest het zijn functie. In de actuele debatten over de betaalbaarheid van het pensioenstelsel en de alsmaar groeiende vraag naar zorg wordt het onderwerp herinrichting al regelmatig aangekaart. Zowel in het pensioendossier als in het zorgdossier draait het om de kernbegrippen solidariteit en vertrouwen. In het eerste geval gaat het vooral om solidariteit tussen jong en oud, verplicht collectief of individueel. In het zorgdossier gaat het om solidariteit tussen verschillende groepen; jong en oud, (chronisch) ziek en gezond, hoge en lage inkomsten, mensen met een gezonde levensstijl en mensen die minder bewust leven, gezinnen en alleenstaanden. In beide dossiers speelt het vertrouwen in de uitvoerders - de zorgspecialisten, verzekeraars en pensioenfondsen een belangrijke rol. Wij verwachten dat ook in de verdere discussies over het stelsel de twee kernbegrippen solidariteit en vertrouwen een cruciale rol zullen vervullen. Zij vormen daarom het hart van onze scenario s. De uitkomst van de discussies over deze begrippen zal bepalen hoe wij als samenleving vorm en inhoud geven aan het stelsel in De begrippen solidariteit en vertrouwen zijn verwerkt in een assenkruis. De verticale as van het assenkruis wordt gevormd door het kernbegrip solidariteit: hoe zullen mensen omgaan met solidariteit in 2020? Welke vorm van solidariteit wordt dominant in de samenleving? Met wie zijn we solidair en op welke manier? Individuele risico s kunnen door een individu zelf gedragen worden, maar ook de facto aan een groep worden overgedragen. Dat laatste is het geval bij een 18 Een uitgave van Achmea SZ, ACR, Syntrus Achmea en Achmea Zorg naar een nieuw stelsel van zorg en zekerheid in 2020 pagina 19

11 verzekeringsovereenkomst, maar ook bij een stelsel waarin vrienden, soortgenoten of de overheid inspringen als een risicodragende gebeurtenis zich voordoet. Er zijn drie punten op de as: geen solidariteit, kanssolidariteit en subsidiërende solidariteit. Als er sprake is van kanssolidariteit dan draagt iedereen bij aan een regeling in een mate die evenredig is aan het risico dat hij of zij zelf overdraagt aan de collectiviteit. Subsidiërende solidariteit wil zeggen dat het individu bijdraagt aan een regeling voor een risicodragende gebeurtenis volgens een verdeelsleutel die niet noodzakelijk het overgedragen risico vertegenwoordigt, zoals bijvoorbeeld het inkomen. De horizontale as wordt gevormd door het kernbegrip vertrouwen: hoe wordt solidariteit verankerd in regelgeving en door wie wordt zij georganiseerd en uitgevoerd? De horizontale as laat zien wie consumenten vertrouwen als het gaat om de vormgeving van solidariteit c.q. risico-overdracht. Laten we de manier waarop we omgaan met individuele risico s regelen door de overheid? Of laten we dit over aan een verzekeraar of (groepen) individuen zelf (en dan draag je de risico s van die groep ook mee of je nu wilt of niet)? In de laatste twee gevallen kun je tenminste ten dele kiezen aan welke en aan wiens risico s je wel en niet bijdraagt. 20 Een uitgave van Achmea Sociale Zekerheid, afdeling Branches en Koepels titel 2011 pagina 21

12 Geen solidariteit Kans solidariteit solidariteit Scenario I - Het nodige samen 1. Overheid garandeert minimale zorg en zekerheid voor iedereen met daarboven individuele keuzevrijheid (denk aan onverzekerbare zorg, hoog eigen risico of een hoge eigen bijdrage) 2. Overheid verplicht werkenden alleen zich voor de belangrijkste risico s te verzekeren 3. Individu kan zich aanvullend verzekeren en/of sparen 4. Solidariteit is voornamelijk beperkt tot kanssolidariteit 5. Overheid bepaalt dekkingen basisverzekeringen 6. Overheid kan zelf uitvoeren of (deels) overlaten aan verzekeraars 7. Individueel pensioen 8. Premiedifferentiatie bij zorg en arbeidsongeschiktheidsverzekeringen 9. Acceptatieplicht voor basisverzekeringen Scenario II - Me 1. Overheid beperkt zich tot steunverlening in uiterste noodzaak, bij voorkeur in natura 2. Individu is vrij zorg en zekerheid te regelen 3. Individu schat eigen risico in en bepaalt dekking (waar mogelijk) 4. Solidariteit: geen of beperkt tot kanssolidariteit 5. Uitvoering door verzekeraars of via individueel sparen 6. Individueel pensioen (geen verplicht ouderdomspensioen van overheidswege) 7. Premiedifferentiatie op individueel niveau 8. Geen acceptatieplicht Scenario IV - Rijnland Scenario III - Welbegrepen eigenbelang Subsidiërende solidariteit 1. Overheid garandeert brede zorg en zekerheid voor iedereen 2. Overheid verplicht alle werkenden zich collectief en ruim te verzekeren voor de belangrijkste risico s 3. Overheid bepaalt dekking brede zorg en zekerheid 4. Brede (subsidiërende en kans)solidariteit 5. Uitvoering door overheid en/of maatschappelijk middenveld en verzekeraars 7. Eventueel collectief en individueel aanvullen 8. Doorsnee premie of beperkte premiedifferentiatie 9. Acceptatieplicht 1. Overheid beperkt zich tot steunverlening in uiterste noodzaak 2. Individu is vrij zorg, zekerheid en pensioen te regelen 3. Co-creatie: individu schat samen met anderen risico in en bepaalt gezamenlijk dekking (waar mogelijk) 4. Brede (subsidiërende en kans)solidariteit op vrijwillige basis met zelfgekozen groepen en doelen 5. Uitvoering door zelfgekozen collectiviteiten en/of verzekeraars 6. Vrijwillige, collectieve regelingen voor zorg, zekerheid en pensioen 7. Beperkte premiedifferentiatie of doorsnee premie (op groepsniveau) 8. Geen acceptatieplicht, wel afwijsrecht! Overheid vertrouwen in... Verzekeraars Mezelf/ Eigen groep 22 Een uitgave van Achmea Sociale Zekerheid, afdeling Branches en Koepels naar een nieuw stelsel van zorg en zekerheid in 2020 pagina 23

13 Hoofdstuk 3 Scenario 1: Het nodige samen Vier scenario s vier scenario s pagina 25

14 Scenario 1 Het nodige samen Kenmerken: 1. Overheid garandeert minimale zorg en zekerheid voor iedereen met daarboven individuele keuzevrijheid (denk aan onverzekerbare zorg, hoog eigen risico of een hoge eigen bijdrage) 2. Overheid verplicht werkenden alleen zich voor de belangrijkste risico s te verzekeren 3. Individu kan zich aanvullend verzekeren en/of sparen 4. Solidariteit is voornamelijk beperkt tot kanssolidariteit 5. Overheid bepaalt dekkingen basisverzekeringen 6. Overheid kan zelf uitvoeren of (deels) overlaten aan verzekeraars 7. Individueel pensioen 8. Premiedifferentiatie bij zorg en arbeidsongeschiktheidsverzekeringen 9. Acceptatieplicht voor basisverzekeringen Donderdag uur, A27 nabij Breda. Gelijkmatig rolt de zelfsturende vrachtwagencombinatie van Kees de Vries naar Bordeaux. Hij heeft een lading elektronica bij zich. De dashboardcomputer geeft het signaal dat collega Jan hem zoekt via Facetime. Kees beantwoordt de oproep. Jan zit vlakbij en vraagt of hij zin heeft om te lunchen For old times sake, als truckers onder mekaar, zegt hij. Ze spreken af bij Hazeldonk. Kees spreekt de bestemming in in de computer en besluit nog een cappuccino te zetten. Volgens de computer duurt het 45 minuten tot Hazeldonk dus dat kan nog best. Zelf sturen hoeft al jaren niet meer. En doordat de wegcapaciteit optimaal wordt gebruikt via computersturing behoren files alweer een tijd tot het verleden. Na de koffie bestelt Kees alvast online de lunch bij het wegrestaurant, daarna parkeert hij zijn truck bij Hazeldonk bij de pomp voor waterstof. Kees experimenteert al twee jaar met waterstof als brandstof voor trucks. Diesel en benzine werden onbetaalbaar, ook door de zware eco-heffingen vanuit Europa na Deze waren weliswaar nodig om de tweede kredietcrisis te betalen maar daardoor werden traditionele brandstoffen nog duurder. Het gaf het bedrijfsleven het laatste zetje om fors te investeren in alternatieven. Voor de vrachtwagen is waterstof geschikter dan elektriciteit. Daar rijdt Kees privé op. Een medewerker van het pompstation laat de tanks vollopen terwijl Kees gaat lunchen met Jan, een van de weinig overgebleven Nederlandse eigen rijders. Oude kameraden die samen vele kilometers maakten en heel Europa hebben gezien. Jan is er al. Als hij Kees ziet, roept hij vrolijk: Ha Kees, kom zitten. Ik moest toch stoppen volgens de nieuwe rusttijdenregeling. Volstrekt onbegrijpelijk hoor, die regeling. Hoezo rusttijden? Sinds de digitalisering van de Europese snelwegen en alle elektronica hoef je niets meer te doen nadat je aan het begin van de rit het adres, de gemiddelde snelheid en het type route hebt ingesteld. Alleen bij invoegen kan het soms zo zijn dat de elektronica het laat afweten, maar dat gebeurt maar één of twee keer per rit. Het wordt tijd dat die regeling alleen nog verplicht wordt voor zelfstuurders. Nee, het beroep is al jaren niet meer wat het vier scenario s pagina 27

15 was. Ik zou wel willen stoppen over een jaar of tien, maar of dat erin zit? Kees vraagt: Kun je wél stoppen met je 67ste, Jan? Kun je wél stoppen met je 67ste, Jan? Jan: Financieel houdt het niet echt over. Tot de tweede kredietcrisis van 2013 heb ik nooit aan sparen of verzekeren gedacht. De oude dag, dat was altijd nog heel ver weg. Ik wilde ook niet stoppen. Hoe ouder je wordt, hoe meer je die gedachten daaraan verdringt. We waren toch vrije jongens? Letterlijk en figuurlijk. Dus had ik nog van alles wat. Er waren wat spaarregelingen uit een ver verleden. Een kleine aanvulling uit de tijd dat ik als werknemer verplicht verzekerd was bij het pensioenfonds voor het wegvervoer. De waarde daarvan is vijf jaar geleden overgedragen aan mijn individuele pensioenvoorziening. Toen ik in 2002 zelfstandig rijder werd, dacht ik niet aan pensioen of arbeidsongeschiktheidsverzekeringen. Dat was hartstikke duur en we konden het niet echt opbrengen met de investeringen in het eigen bedrijf, zelfs niet met het inkomen van mijn vrouw. En toen volgde de tweede kredietcrisis. Weet je nog Kees? Toen ging het écht fout. Het vertrouwen in de economie stortte in en dat merkten wij direct in het ladingaanbod. Een paar jaar later verschenen ook nog eens de eerste zelfsturende trucks op de markt met een veel grotere laadcapaciteit dan de oude. De grote transportbedrijven stapten massaal over op de nieuwe trucks om de kosten te drukken en als eigen rijder moest je wel mee, als je tenminste de concurrentie op termijn wilde volhouden. Dat betekende investeren in een nieuwe truck. Bij de bank hoefde ik niet aan te kloppen. Nou, mijn spaarcentjes waren snel op. Armoe troef in die tijd, maar na de recessie waren we er weer. Wat ons heeft gered is dat we nog wat achter de hand hadden. Bovendien gingen veel oudere collega s met pensioen en we hadden ons al voor de crisis gespecialiseerd in de beveiliging van onze truck. Daar zat de toekomst, in het effectief kunnen bewaken van je vrachtwagen en niet meer in het besturen van de truck. Het spaart behoorlijk wat verzekeringspremie tegen ladingdiefstal uit. En die zijn de laatste jaren torenhoog. Evengoed ging het merendeel van de chauffeurs ten onder, weet je nog Kees? Bijna al onze collega s van de European Free Riders Associatie. Iedereen naar de steun. En wat riep de politiek? Waarom moeten wij betalen voor al die zogenaamde zelfstandigen? Ze profiteren wel van de sociale zekerheid, maar ze betalen er niet aan mee. Dat vond ik wel een schok. Betaal je keurig belasting, roept iedereen dat je zelfstandig moet worden; flexibel en zelfredzaam. Dan doe je dat allemaal en dan ben je een profiteur als het misgaat. Zo was het toch Kees? Je was toch een sukkel als je niet zelfstandig werd? Dus dan zet je de stap. Geen baas meer, maar eigen baas zijn. Dat is nog steeds prachtig maar het is wel iets dat je moet leren. Het vraagt wel wat meer van je. Je krijgt een schep geld en dan moet je zo slim zijn om wat opzij te zetten voor je oude dag en voor als je arbeidsongeschikt wordt. De verleiding om het aan iets anders uit te geven is groot. Wie dan leeft, wie dan zorgt, denk je. Dan ga je gokken. Dus, als je me vraagt of ik kan stoppen dan is het antwoord: Nee, eigenlijk niet. Ik heb een regeling getroffen bij een bank en zet een bedragje per opdracht opzij voor na mijn pensioen, maar dat is zeker niet voldoende. Ik denk dat ik nog wat jaartjes ga rijden na mijn 67ste. En jij? Gaan ze je na je 67ste wat vaker zien in je vakantiehuisje in Zeeuws-Vlaanderen? Kees: Nou, dat hangt vooral af van het pensioen van Ans. Zij heeft een mooi pensioen opgebouwd als manager bij de Rabobank. Straks wil ze zich aansluiten bij de power pensionado s en veel gaan reizen. Kun je nagaan. Ben ik mijn hele leven in Europa van hot naar her gereden, kan ik na mijn pensioen weer gaan reizen. Mooi niet, dan wil ik weleens thuis zijn. Maar aan de andere kant, alleen achterblijven is ook niet ideaal. Zo heb ik er teveel gezien, zeker van onze oude kameraden. Geen werk en vervolgens alleen en aan de drank. Al bij al weet ik nog steeds niet precies hoe ik ervoor sta. Vroeger mocht je het als zzp er zelf uitzoeken met je pensioen en arbeidsongeschiktheid. Nog niet de helft van onze collega s had zich daarvoor verzekerd. Ook ik rommelde maar wat aan. Wat je zegt, de verleiding was groot om het aan andere dingen uit te geven. Ik vind het wel goed dat de overheid ons nu verplicht dat soort zaken te regelen. Maar voor mij is het te laat, denk ik. Ik krijg straks een zeer karig aanvullend pensioentje. Behalve als ik de laatste jaren nog wat extra s opzij weet te zetten, maar zo goed zijn de tarieven nu ook weer niet. Jan: Ik kreeg pas nog een tip voor een ziektekostenverzekering waar ze minder streng zijn voor chauffeurs zoals jij en ik. Je moet wel kunnen aantonen dat je tien jaar geen ernstige medische klachten hebt gehad. Ze vragen je centraal patiëntendossier op, dus frauderen kan niet. Maar als je weinig ziek bent geweest en je kunt aantonen dat er in je familie geen verhoogde risico s zijn, dan scheelt dat flink in je premie. Kees: Dat klinkt aantrekkelijk. Ik weet alleen niet of ik in aanmerking kom omdat er hartproblemen in de familie zitten. Niet dat je er nog aan dood hoeft te gaan, zoals mijn vader en mijn grootvader, maar het kan een kostbare grap worden en of ze daar nou op zitten te wachten? Maar ik kan het altijd proberen. Aan het einde van het jaar kan ik 28 Een uitgave van Achmea Sociale Zekerheid, afdeling Branches en Koepels vier scenario s pagina 29

16 switchen van verzekeraar. Ik moet dan ook mijn arbeidsongeschiktheidsverzekering gaan aanpassen. Hoe heb jij dat geregeld? Jan: Ik heb een combinatiepakket: ziekte en arbeidsongeschiktheid ineen. Het is een verzekering voor specifieke risico s. Voor sommige risico s betaal je meer premie dan voor andere. Het pakket is helemaal op maat gemaakt in overleg met de verzekeraar. We hebben goed gekeken naar de risico s die ik in het bijzonder loop en daar hebben we vervolgens een pakket voor bedacht. Co-creatie noemde mijn verzekeraar het. Voor mij is het goed genoeg. Ik kan je het contract wel doormailen. Het voldoet aan alle wettelijke eisen die de overheid heeft opgelegd. Binnen die strenge regels is er de nodige ruimte voor maatwerk op deze terreinen. Het eten wordt gebracht. Kees: Aha, ik zie dat jij ook het gezonde menu hebt besteld. Bij mij is het verplicht. Voor mijn verzekering moet ik maandelijks mijn cholesterol laten checken dus die vertrouwde bal gehakt met brood is al jaren verleden tijd. Mijn truck heeft ook een roeiapparaat. Ook in opdracht van de verzekeraar. Ik moet elke dag vijf kilometer roeien en dat wordt ook gecontroleerd. Als ik een week niet beweeg, kost dat me geld. Jan: Ik zag vorige week Johan Brockhuis nog. Weet je wel? Die vakbondsbestuurder die in het pensioenfondsbestuur zat van het wegvervoer. Hij heeft niet al te veel meer om handen nadat de pensioenen vijf jaar geleden zijn geïndividualiseerd. Nog altijd knorrig en nog even strijdbaar. Hij wil weer iets gaan organiseren voor ons truckers, maar de tijden zijn zo anders geworden. Na de laatste crisis is het doek voor de vakbeweging en de werkgeversclubs toch definitief gevallen. Alleen oude knarren zoals jij en ik zijn er nog gevoelig voor. Ze vertegenwoordigen ook niet zo veel mensen meer. Het merendeel was tenslotte al zelfstandig en hoorde niet bij de werkgevers maar ook niet bij de werknemers. Wat de overheid niet meer wilde was de rekening voor de onverzekerden betalen en onder druk van de publieke opinie en het liberale Europa wilde ze ook geen groot vangnet voor iedereen. Het moest maar eens afgelopen zijn met het freeridergedrag. Niet meer terug naar de verzorgingsstaat van de jaren tachtig. Weet je nog die slogan van verzorgingsstaat naar verzekeringsstaat? De overheid legde een verzekeringsplicht op. Iedere werkende moest zich verplicht verzekeren voor een door de overheid vastgestelde basis. Niet alles is vrijgegeven. Een wettelijke basis moet er zijn en je moet je verplicht voor die basis verzekeren maar vervolgens zoek je maar uit bij welke verzekeraar je je gaat verzekeren en of je aanvullend nog iets wilt doen. Dat was volgens Johan een groot probleem. Dat je je verplicht bij een verzekeringsmaatschappij moet verzekeren en dat die aan risicoselectie doen. Johan wil kijken of we niet met alle chauffeurs een soort van onderlinge verzekering kunnen opzetten uit solidariteit met de zwakkeren, die nu torenhoge premies moeten betalen. We zouden dan allemaal dezelfde premie gaan betalen. In eerste instantie voor de arbeidsongeschiktheid en wellicht dan later ook voor ziekte. Samen sta je sterker. Jaja. Nou, mij niet gezien. Die basisverzekering is prima, maar ik vind het ook fijn dat ik niet te veel voor anderen hoef te betalen. Ik wil wel ook zelf kunnen kiezen. Ik heb een combinatiepakket: ziekte en arbeidsongeschiktheid ineen. Kees: We hebben bovendien behoorlijke last van al die buitenlandse rijders. Het aantal Nederlandse chauffeurs is nog maar op een hand te tellen. Eerst had je de Polen, toen de Bulgaren en ga zo maar door. Ik hoorde laatst dat ze in Oezbekistan aan het werven zijn. Kun je nagaan. En dan met zijn allen in een verzekering gaan zitten, of net zoals vroeger verplicht dezelfde premies afdragen voor iedereen. Dat dacht ik toch niet. Jan: Het werk is toch heel anders geworden? Het vak van chauffeur sterft zo langzamerhand helemaal uit. Je hoeft er zelfs geen rijbewijs meer voor te halen, zo simpel is het rijden geworden. Ik las trouwens dat het CBR nu definitief wordt opgeheven. Hoeveel zijn er nog die het oude vak beoefenen? Ik ken twee chauffeurs die ook nog echt zelf sturen. De laatsten der Mohikanen. Door alle concurrentie wordt het voor hun steeds moeilijker. Ze kunnen gewoon niet op tegen de lage tarieven van de zelfsturende combi s. Kees: Nou, het heeft me weer goed gesmaakt. Jou ook? Is toch een goed adresje hier! Jan, zullen we wat afspreken, misschien eens een weekendje in Zeeuws- Vlaanderen. Nodigen we nog wat andere collega s uit, maken we er een echt ouderwets mannenweekend van. Zullen we Johan ook meevragen? Kunnen we nog wat mooie herinneringen ophalen aan de tijd dat we nog echt vrije jongens waren. 30 Een uitgave van Achmea Sociale Zekerheid, afdeling Branches en Koepels vier scenario s pagina 31

17 Scenario 2: Me Kenmerken: 1. Overheid beperkt zich tot steunverlening in uiterste noodzaak, bij voorkeur in natura 2. Individu is vrij zorg en zekerheid te regelen 3. Individu schat eigen risico in en bepaalt dekking (waar mogelijk) 4. Solidariteit: geen of beperkt tot kanssolidariteit 5. Uitvoering door verzekeraars of via individueel sparen 6. Individueel pensioen (geen verplicht ouderdomspensioen van overheidswege) 7. Premiedifferentiatie op individueel niveau 8. Geen acceptatieplicht 32 Een uitgave van Achmea Sociale Zekerheid, afdeling Branches en Koepels

18 Scenario 2 Me De gastcolumn van deze week is geschreven door Sonay de Vries-Erlokan, de kersverse onderneemster van het jaar 2020 Me : Tien jaar zelf doen Ik zit nog steeds op een roze wolk als ik de gastcolumn voor deze week schrijf. Ik ben onderneemster van het jaar 2020! Het is de beloning voor tien jaar passie en gezonde stress. Toch had ik de kriebels toen we - iedereen in chique kleren - op de uitslag zaten te wachten. Niet zo gek als je weet wie mijn concurrenten waren. Annemarie staat al jaren aan de top in het ICT-wezen. Olcen heeft haar eigen kledinglijn. Het zijn beiden heel succesvolle toponderneemsters. Achteraf gezien had iedereen het al voorspeld na het ongelofelijke succes van onze huidige campagne voor een nieuw Europa. Toch voelt het als een sprookje. Precies tien jaar geleden ben ik gestart met een campagne gericht op jonge allochtonen die geen diploma s haalden en school vroegtijdig verlieten. Dropouts over wie iedereen zich zorgen maakte. En dat in een periode waarin werd gesproken over multi-kul en waarin polariseren de norm was. Zonder diploma zou je aan de rand blijven hangen. Het ministerie wilde een campagne speciaal voor deze doelgroep maar het PR Bureau waar ik toen nog werkte zag er geen brood in. Ik wel. Mijn broertje behoorde tot de doelgroep en ik voelde me meer dan betrokken. Ik mocht proberen het contract te krijgen en als dat zou lukken kon ik het onder eigen paraplu uitvoeren. Ik werkte ruim drie jaar bij dat bedrijf, een eeuwigheid, en was er ook wel uitgeleerd. Ik was klaar voor een eigen bedrijf. Driehoog achter, tussen de luiers van mijn pasgeboren dochter, ben ik begonnen met SVE Communications. Geen standaard spotjes maar streetwise commercials. Daarbij maakte ik gebruik van de mogelijkheden van smartphones die je toen nog had. Het idee was simpel: een nationale talentenjacht met bekende Nederlanders en ondernemers als buddy s van de jongens die waren afgehaakt. Het werd een doorslaand succes. Welke BN er wilde geen eigen drop-out? De kern van de campagne was zelf doen. Ga uit van je eigen kracht. Ieder heeft talent en dat moet je gebruiken. De song Ben geen loser schatje (o jaha!) van Ali B heeft de campagne een enorme boost gegeven. Dat zelf aanpakken werd ook de toon van campagnes die erop volgden. Het was bijvoorbeeld ook de rode draad in de campagne voor de nieuwe zorgverzekeringen in U kent het verhaal misschien nog. De kosten van de grijze golf rezen de pan uit, en nog steeds. Die kostenexplosie kan en wil de overheid niet betalen. Er moeten immers nog wat schulden van opeenvolgende crises (de bankencrisis van en de landencrisis van ) worden afgelost. Burgers moesten zichzelf indekken. Dus kwam er een nieuwe verzekering voor de grote kosten die mensen maken met name in de laatste jaren van hun leven. Laatste-jaar-polis werd deze verzekering ook wel door cynici genoemd. Maar het idee om je tegen exceptionele kosten te verzekeren voor betere zorg is zo slecht niet. Misschien was het een harde campagne die zich vooral richtte op de kosten van de zorg, maar mensen realiseren zich nu wel hoe hoog dat soort uitgaven zijn. Bovendien zien ze dat het redelijk is dat je als individu niet op de overheid kunt of moet rekenen. Aan goede zorg hangt een prijskaartje en je beslist zelf of je dat wil betalen of niet. Nu doen is een principe dat ik voor alles hanteer. Ik vind het geen punt dat niet iedereen zich luxueuze zorg kan veroorloven. We wonen tenslotte ook niet allemaal in hetzelfde huis en we rijden ook niet in dezelfde auto. Er zijn nu eenmaal verschillen tussen mensen en daar moet je niet al te dramatisch over doen. Sterker nog: verschillen geven je kracht, het geeft je iets extra s. Is je premie te hoog omdat je ongezond leeft, dan kun je daar iets aan doen. De dag dat ik met mijn bedrijfje begon voelde als een bevrijding en die vrijheid koester ik nog steeds. Voor mijn ouders was het onbegrijpelijk. Hoe kun je nu een vaste baan opgeven voor een onzeker leven, zeker met jonge kinderen? Maar voor mijn man en mij was de keuze voor zelfstandig ondernemerschap vanzelfsprekend. Dat past bij onze generatie. Er bestaan geen grenzen aan wat je kan, als je het maar wil. Erik, mijn man, en ik behoren tot de grenzeloze generatie. Er zijn geen grenzen tussen werk en privé; er zijn geen grenzen voor wat ik wil bereiken; geen grenzen om helemaal mezelf te kunnen zijn. Ik ben er, ik mag er zijn. Sterker: ik moet er zijn. Maar dat moet ik wel zelf voor elkaar boksen. Ik geloof in een directe aanpak. Nu doen is een principe dat ik voor alles hanteer. In de politiek heb ik me ook actief ingezet voor het bindend referendum dat sinds 2015 bestaat. Hoezo eens in de vier jaar op een partij stemmen en 34 Een uitgave van Achmea Sociale Zekerheid, afdeling Branches en Koepels vier scenario s pagina 35

19 dan niets meer? Burgers zijn mondig genoeg en de sociale media maken directe democratie mogelijk. Alle noodzakelijke informatie voor goede beslissingen is toegankelijk op het net. In de campagne voor het referendum maakten we slim gebruik van de sociale media. Iedereen organiseerde tien nieuwe stemmen zoals in een piramidespel, maar dan positief en zonder geld. Na een paar maanden werd duidelijk dat we zouden winnen. Het ging niet zozeer over de vraag of we zouden mógen meebeslissen, het ging erover hóe. Het was even wennen voor ze, maar de politici willen het nu ook niet anders. Voor de kiezers is het een kwestie van ten minste vier maal per jaar even inloggen en stemmen maar. Het was logisch dat de politieke partijen vlak na onze campagne werden opgeheven. De in totaal 99 Kamerleden worden nu individueel gekozen, partijen hebben geen bindende functie meer. De politicus staat rechtstreeks in contact met de kiezer, en moet steeds wisselende coalities sluiten met de andere 98 Kamerleden. Als je veel volgers hebt op twitter, dan lukt dat beter dan wanneer je er weinig hebt. Het populisme is daarmee gekanaliseerd. Mislukkingen zijn er natuurlijk ook. Kijk maar naar de ledenwerfactie voor de vakbeweging. Misschien was ik niet de juiste persoon maar het bleek een onmogelijke opgave. Vakbonden horen bij de wereld van mijn vader, net zoals politieke partijen. Niets mis mee maar ik wil zelf bepalen hoeveel ik werk en tegen welke prijs. Ik maak zelf uit hoe ik me verzeker, tegen welke risico s. Dat hoeven anderen niet voor me te doen. Met mij denken heel veel jongeren daar ook zo over. Zelf doen. Me! Jongeren willen ook geen vaste baan meer. Met de krappe arbeidsmarkt is dat ook niet zo belangrijk. Dankzij de vergrijzing is er sinds 2016 werk in overvloed. Werkloosheid is echt iets uit het verleden. Als je maar genoeg investeert in scholing dan krijg je altijd wel werk. Voor je eigen oude dag en je ziektekosten heb je toch ook geen vakbond of overheid meer nodig? Beleggen voor je pensioen kun je goed online, met prima advies van specialisten all over the world. Zo groot is die wereld niet meer. Alles wat je nodig hebt om goede beslissingen te kunnen maken is real time te checken op het net. Anderen hoeven je niet te helpen. Waar heb je dan nog een vakbond voor nodig? Voor die ledenwerfactie kozen we een strategie gebaseerd op verleiden. Daarmee wilden we de nadruk leggen op het eigen belang. Het idee was om de vakbeweging te positioneren als een van die prachtige golden girls die je nu zoveel ziet. Een rijpe, welgestelde oude dame die haar zaakjes goed voor elkaar heeft. Iemand die je als jongere ook aantrekkelijk vindt en aan wie je je zou kunnen verbinden. Het werd een mislukking. Zeker toen bleek dat onze belangrijkste troef om mensen te verleiden lid te worden - een knappe oud-politica - zelf principieel geen lid van een vakbond was. Over geloofwaardigheid gesproken. Ik wil altijd auto kunnen rijden dus verzeker ik me voor altijd kunnen rijden. Zo zijn er tal van mogelijkheden. Meer succes hadden we met de campagne voor transparantie in de zorgverzekeringen van In 2016 werd de verplichting om verzekerd te zijn voor de ziektekosten afgeschaft. Mensen willen niet langer meebetalen aan ziek, zwak en misselijk. Het draagvlak onder de verzekeringsplicht verkruimelde. De regering gaf toe. Burgers kregen een grotere keuzevrijheid in de polisvoorwaarden. Deze moesten daarvoor wel transparant genoeg zijn om een goede keuze te kunnen maken. De consumentenorganisaties betwijfelden of verzekeraars daartoe in staat waren. Transparantie was niet bepaald een strong selling point. Maar het lukte wel. Door internet zijn alle verzekeraars ook gedwongen om duidelijk te zijn over kosten en inkomsten. Er bestaan zoveel vergelijkingssites, dat het onmogelijk is kosten te versleutelen. Naarmate de internetrevolutie zich verder voltrekt, wordt de macht van consumenten ook steeds groter. Dat was de basis van de campagne: wie betaalt, bepaalt! Alle verzekeringen op maat gemaakt, heldere modules en geen onduidelijk gedoe. Je kunt je eigen pakket eenvoudig samenstellen, met grote en kleine onderdelen. Alles minutieus uitgewerkt en opgebouwd uit kleine modules. Wat je krijgt is een eigen polis op maat waarin je risico s afdekt die voor jou belangrijk zijn. Hoe meer risico s je afdekt, hoe hoger de prijs, maar dat is logisch. Het gaat ook niet alleen om je ergens tégen te verzekeren maar eerder ergens vóór. Ik wil altijd auto kunnen rijden dus verzeker ik me voor altijd kunnen rijden. Zo zijn er tal van mogelijkheden. Je verzekert je voor de toegang tot bepaalde diensten. Dus hebben we volledige openheid van zaken gegeven: wat krijg je voor je euro? Sober en zakelijk. Het spreekt nog steeds enorm aan. Het vertrouwen van de klanten keert weer terug wat ook blijkt uit het aantal rechtszaken tegen onze opdrachtgever. Dat zijn er steeds minder nu openheid van zaken is gegeven. Iedereen weet waar hij aan toe is waardoor de grond voor procederen afgenomen is. Dat was een paar jaar gele- 36 Een uitgave van Achmea Sociale Zekerheid, afdeling Branches en Koepels vier scenario s pagina 37

20 den wel anders. Als je zelf verantwoordelijk bent maar door de schuld van een ander in de penarie terechtkomt stap je naar de rechter. See you in court zoals vroeger al in de VS gezegd werd. Nou, dat gebeurt bij ons ook steeds meer. Ik doe er ook aan mee. Laatst werd ik aangereden door een andere automobilist en het gevolg was dat ik een week niet kon werken. No work, no money en dus heb ik een week inkomsten geclaimd. Ik heb er ook een goede verzekering voor afgesloten want de oude aansprakelijkheid dekte de risico s onvoldoende. Dat hoort bij zelf verantwoordelijk zijn. Je indekken tegen risico s, maar ook je recht opeisen. Europa moet opener, jonger, dynamischer, leuker worden. Nu werk ik aan een PR-campagne voor Europa. Europa kwam de laatste jaren alleen negatief in het nieuws. Geldverslindende bureaucratie, onduidelijk besluitvorming met een dubieus democratisch gehalte en de verplichte solidariteit voor de euro die de burgers uit de noordelijke lidstaten heel veel geld heeft gekost. Europa stond symbool voor heel veel onnodige en beperkende regels. De individuele burger heeft daar geen enkel gevoel bij. Het bekt niet en het verkoopt zichzelf voor geen centimeter. Europa sloot zich in zichzelf op, werd angstig, bang voor de concurrentie met de opkomende economieën. Daardoor dreigt het de aansluiting te missen. Europa moet opener, jonger, dynamischer, leuker worden. De Europeanen moeten een Europa-joepie -gevoel krijgen. De bureaucratie moet kleiner, dat hebben we aangegeven en daar zijn Brussel en Straatsburg mee aan de slag gegaan. Europa moet er zijn voor alle Europese burgers, vandaar de slogan Eén Europa voor alle burgers. Eentje uit de oude doos, maar daarom niet minder waard. Europa moet opener en blijer. Het concept Europa moet appelleren aan vrijheid. Europa stimuleert en Europa stelt de grenzen open. Maar dan wel voor mensen die het verdienen. We halen natuurlijk niet de kneusjes van buiten om ze hier te laten potverteren. Europa staat ook voor degelijkheid en verdienste; je krijgt het niet voor niets. De Europese politiek moet vooral kaders scheppen; voorwaarden creëren zodat iedereen een eerlijke kans heeft zich optimaal te ontwikkelen. Maar - net als met alle andere belangrijke zaken - de burger moet het zelf doen. Daarbij krijg je maar een beperkt aantal kansen en die moet je dan wel grijpen. Tijd verspillen is er niet bij. Dat brengen we ook over op onze kinderen. Grijp je kans, wees alert. Niets gewoon even gamen, leg eerst maar uit wat je daar voor later aan hebt. Als je dat niet kan, gaat het ding uit. Voor de basisschool Tot Onze Verdienste was het nodig dat onze dochter de minimumscore van 685 op de Cito-toets voor 4-jarigen zou halen. Dat lukte ruimschoots. Uit onderzoek blijkt dat deze score een goede voorspellende waarde heeft voor de studie- en carrièreresultaten later. Universiteiten mogen niet naar de Cito-4-jarigen kijken, maar ze vragen er toch naar bij de motivatiegesprekken. Je moet dus presteren, anders kom je niet tot verdiensten. Naast school en huiswerk heeft onze dochter haar acteerlessen en ballet- en muzieklessen. Ze wil het zelf. We moeten haar eerder afremmen dan stimuleren om nog een hobby te nemen. Zij is dan ook het toonbeeld van de nieuwe generatie, de generatie ME. 38 Een uitgave van Achmea Sociale Zekerheid, afdeling Branches en Koepels vier scenario s pagina 39

Conclusies enquête The Future Group. November 2015

Conclusies enquête The Future Group. November 2015 November 2015 Conclusies enquête Een zzp er kiest voor zelfstandigheid, vrijheid en ondernemerschap. Daar moet je hem/haar de ruimte voor geven. Verplichte collectieve zaken staan in tegenstelling tot

Nadere informatie

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 Investeren in vertrouwen Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 1 Pensioenfonds Zorg en Welzijn: het pensioenfonds voor de sector zorg en welzijn Het meerjarenbeleidsplan 2011-2015 beschrijft welke

Nadere informatie

13 februari 2016. Onderzoek: ZZP-ers en verplichte verzekering

13 februari 2016. Onderzoek: ZZP-ers en verplichte verzekering 13 februari 2016 Onderzoek: ZZP-ers en verplichte verzekering Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een

Nadere informatie

Kraak de code naar meer goesting en plezier op de werkvloer. Tijd voor nieuwe HR-inzichten

Kraak de code naar meer goesting en plezier op de werkvloer. Tijd voor nieuwe HR-inzichten Kraak de code naar meer goesting en plezier op de werkvloer Tijd voor nieuwe HR-inzichten I. Opzet van het onderzoek Enquête bij 4.000 Belgen: face-to-face decision en opinion makers Representatieve quota-steekproef

Nadere informatie

5 plussen van collectief pensioen

5 plussen van collectief pensioen 5 plussen van collectief pensioen Inhoudsopgave Waarom is uw pensioenregeling verplicht? 4 Invloed op uw pensioen 4 5 plussen van collectief pensioen 4 +1: Een goed pensioen voor ál uw werknemers 5 +2:

Nadere informatie

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen 14 september 2015 VERD VERD VERD VERD GEWIJZI Vooraf VERD VERD 08 VERD Herziening IORP-richtlijn VERD G 01 02 03 04 05 VERD Toekomst pensioenstelsel Algemeen

Nadere informatie

Financiële zekerheid bij arbeidsongeschiktheid. Je leeft, je verandert. Loyalis verandert met je mee.

Financiële zekerheid bij arbeidsongeschiktheid. Je leeft, je verandert. Loyalis verandert met je mee. Financiële zekerheid bij arbeidsongeschiktheid Je leeft, je verandert. Loyalis verandert met je mee. Stel, u wordt ziek. Dat klinkt niet prettig, maar het kán zomaar gebeuren. Een ziekte hebben we immers

Nadere informatie

1. De detailhandel in Nederland

1. De detailhandel in Nederland 1 2 1. De detailhandel in Nederland De detailhandel is een belangrijke economische sector die wordt gekenmerkt door een zeer arbeidsintensief karakter. Er werken ongeveer 750.000 mensen. Het belang voor

Nadere informatie

Met hart voor ouderen

Met hart voor ouderen Met hart voor ouderen Met hart voor ouderen Nederland telt steeds meer ouderen. Daar moeten we voor alles blij mee zijn. Het is een grote, sociale verworvenheid dat steeds meer mensen een hoge leeftijd

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 ONDERNEMERS, LAAT ZIEN DAT FLEXWERKERS WAARDEVOL ZIJN 4 OMZET FREELANCERS EN FLEXWERKERS DAALT DOOR TOENEMENDE

Nadere informatie

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen Pensioenen: solidariteit en keuzevrijheid Stella Hoff Inhoud Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2 Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen SCP-publicatie Pensioenen:

Nadere informatie

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand.

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand. 1 Dank voor dit rapport. Mooi dat het Sociaal en Cultureel Planbureau dit jaar dieper ingaat op één onderwerp dat de aandacht verdient: de arbeidsmarktpositie van migrantengroepen. Als het economisch tegenzit,

Nadere informatie

Talentisme. Het effectiefste wapen in de War for Talent

Talentisme. Het effectiefste wapen in de War for Talent Talentisme. Het effectiefste wapen in de War for Talent Talent wordt schaars en er zal om gevochten worden. Dat was kort samengevat de gedachte achter de term The War for Talent, die eind vorige eeuw werd

Nadere informatie

DE WAARDE VAN SOLIDARITEIT OVER HET DRAAGVLAK VOOR HERVERDELING IN HET COLLECTIEF PENSIOEN

DE WAARDE VAN SOLIDARITEIT OVER HET DRAAGVLAK VOOR HERVERDELING IN HET COLLECTIEF PENSIOEN DE WAARDE VAN SOLIDARITEIT OVER HET DRAAGVLAK VOOR HERVERDELING IN HET COLLECTIEF PENSIOEN Wim van Oorschot Centrum voor Sociologisch Onderzoek / EDAC KU Leuven Pensioenfederatie, 7 november, 2013 1 STELLING

Nadere informatie

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen 15 december 2015 GEWIJZI Vooraf 08 Herziening IORP-richtlijn G 01 Toekomst pensioenstelsel 09 Payroll - motie Hamer G 02 03 04 05 Algemeen pensioenfonds

Nadere informatie

Arbeidsongeschiktheid en je ZZP Pensioen

Arbeidsongeschiktheid en je ZZP Pensioen Arbeidsongeschiktheid en je ZZP Pensioen Wat is arbeidsongeschiktheid eigenlijk en wat betekent dat voor jou als zelfstandige? Wat kan je zelf regelen? Mag je geld uit je ZZP Pensioen halen om gaten op

Nadere informatie

Is CNV Vakmensen nog wel van deze tijd?

Is CNV Vakmensen nog wel van deze tijd? Vakbond van deze tijd Visie 2014-2018 van CNV Vakmensen Vakmensen Is CNV Vakmensen nog wel van deze tijd? Een nieuw visieprogramma in een roerige tijd waar niets meer zeker lijkt en alles aan verandering

Nadere informatie

2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd

2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd 2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd Mensen moeten steeds de keuze maken tussen werken en vrije tijd: 1. Werken * Je ontvangt loon in ruil voor je arbeid; * Langer werken geeft meer loon (en dus kun

Nadere informatie

Financiële zekerheid bij arbeidsongeschiktheid

Financiële zekerheid bij arbeidsongeschiktheid Financiële zekerheid bij arbeidsongeschiktheid Inkomen bij arbeidsongeschiktheid kan erg tegenvallen Stelt u zich eens voor, u wordt ziek. En twee jaar later bepaalt UWV dat u arbeidsongeschikt bent. Helemaal

Nadere informatie

blad Ontmoet Paul op www.onsbpfschilders.nl wat vinden blijft gelijk 5 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 Premie in 2015:

blad Ontmoet Paul op www.onsbpfschilders.nl wat vinden blijft gelijk 5 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 Premie in 2015: Pensioen blad voor ondernemers april 2015 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 wat vinden we van ons pensioenfonds 4 Premie in 2015: pensioenpremie blijft gelijk 5 Welk pensioenloon

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker Samen Sterker Werk > flexibelere arbeidsmarkt > verminderen bureaucratie > betere kansen voor startende (jonge) ondernemers Werk Algemeen Op dit moment hebben mensen die langs de kant staan te weinig kans

Nadere informatie

Financiële zekerheid bij arbeidsongeschiktheid

Financiële zekerheid bij arbeidsongeschiktheid Financiële zekerheid bij arbeidsongeschiktheid Inkomen kan erg tegenvallen bij arbeidsongeschiktheid Stelt u zich eens voor, u wordt ziek. En twee jaar later bepaalt UWV dat u arbeidsongeschikt bent.

Nadere informatie

InkomensZekerPlan. De arbeidsongeschiktheidsverzekering voor ondernemers

InkomensZekerPlan. De arbeidsongeschiktheidsverzekering voor ondernemers InkomensZekerPlan De arbeidsongeschiktheidsverzekering voor ondernemers Wij zijn Interpolis Wij zijn gegroeid uit een behoefte. Aan zekerheid. Aan vertrouwen. Wij denken met u mee. Over uw toekomst, uw

Nadere informatie

Beknopte samenvatting Concept

Beknopte samenvatting Concept De ontwikkeling van de nieuwe vakbeweging Beknopte samenvatting Concept Kwartiermakers Vakbeweging De nieuwe vakbeweging Beknopte samenvatting van het concept-advies Kwartiermakers de nieuwe vakbeweging

Nadere informatie

Visie 2020 Onze belofte aan de deelnemers. Samen bouwen aan goed pensioen

Visie 2020 Onze belofte aan de deelnemers. Samen bouwen aan goed pensioen Visie 2020 Onze belofte aan de deelnemers Samen bouwen aan goed pensioen Inleiding ABP heeft een visie ontwikkeld voor de middellange termijn, de ABP-visie op 2020. Met deze visie willen wij richting geven

Nadere informatie

Hoe denken zelfstandigen over een arbeidsongeschiktheidsverzekering?

Hoe denken zelfstandigen over een arbeidsongeschiktheidsverzekering? Hoe denken zelfstandigen over een arbeidsongeschiktheidsverzekering? Rapportage Kenmerk: 20107 Juni 2015 Inhoudsopgave Geschreven voor Inleiding 3 Conclusies 5 Resultaten Huidige voorziening 7 Verplichtstelling

Nadere informatie

Beveiligers die ook post bezorgen

Beveiligers die ook post bezorgen Beveiligers die ook post bezorgen PostNL kan postbezorgers geen fulltime baan meer bieden, maar wil wel werven onder kostwinners. Veel facilitaire branches hebben te maken met een veranderende en soms

Nadere informatie

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I Opgave De eurocrisis Bij deze opgave horen de teksten 9 en. Inleiding De situatie rond de gemeenschappelijke munt, de euro, is tien jaar na de introductie verre van stabiel (mei 2012). In tekst 9 beschrijft

Nadere informatie

Interview Alex Wynaendts, Aegon. Tekst: Martin Voorn. Kop

Interview Alex Wynaendts, Aegon. Tekst: Martin Voorn. Kop Interview Alex Wynaendts, Aegon Tekst: Martin Voorn Kop (suggestie 1:) Globalisering kan financiële markten hard raken (suggestie 2:) Verzekeren is lokale kennis wereldwijd inzetten (suggestie 3:) Globalisering

Nadere informatie

12 VRAGEN over pensioen

12 VRAGEN over pensioen 12 VRAGEN over pensioen Q&A s voor dieren artsassistenten 12 vragen Inhoudsopgave 01 Waarom bouw ik bij Pensioenfonds Zorg en Welzijn pensioen op? 3 02 Kan ik ervoor kiezen om geen pensioen op te bouwen?

Nadere informatie

Bijlage bij lesbrief Pensioenworkshop Mañana

Bijlage bij lesbrief Pensioenworkshop Mañana Stichting Weet Wat Je Besteedt (WWJB) Extra uitleg en Q&A Bijlage bij lesbrief Pensioenworkshop Mañana Wat is pensioen? Tekst uit het filmpje Wist je dat je nu waarschijnlijk al pensioen opbouwt? Een klein

Nadere informatie

Je leeft, je verandert. Loyalis verandert met je mee. Financiële zekerheid bij arbeidsongeschiktheid

Je leeft, je verandert. Loyalis verandert met je mee. Financiële zekerheid bij arbeidsongeschiktheid Je leeft, je verandert. Loyalis verandert met je mee. Financiële zekerheid bij arbeidsongeschiktheid Inkomen bij arbeidsongeschiktheid kan erg tegenvallen Stelt u zich eens voor, u wordt ziek. En twee

Nadere informatie

Je leeft, je verandert. Loyalis verandert met je mee. Financiële zekerheid bij arbeidsongeschiktheid

Je leeft, je verandert. Loyalis verandert met je mee. Financiële zekerheid bij arbeidsongeschiktheid Je leeft, je verandert. Loyalis verandert met je mee. Financiële zekerheid bij arbeidsongeschiktheid Inkomen bij arbeidsongeschiktheid kan erg tegenvallen Stelt u zich eens voor, u wordt ziek. En twee

Nadere informatie

Tot zover uw rechten en zekerheid. Wat moet u zelf doen? Ten eerste: hoe zit het nu met de kosten?

Tot zover uw rechten en zekerheid. Wat moet u zelf doen? Ten eerste: hoe zit het nu met de kosten? Uw zorgverzekering Wist u dat de zorgverzekering verplicht is? Wist u dat u altijd geaccepteerd moet worden voor een basisverzekering? Wist u dat een zorgverzekeraar een zorgplicht heeft om u de zorg uit

Nadere informatie

AWVN trends voor HRM Innoveren met flexibiliteitsbeleid

AWVN trends voor HRM Innoveren met flexibiliteitsbeleid AWVN trends voor HRM Innoveren met flexibiliteitsbeleid Introductie AWVN 6 trends voor HRM trend flexibeler Innoveren met HR flexibiliteitsbeleid Verander richtingen arbeidsverhoudingen arbeidsvoorwaarden

Nadere informatie

Notitie. 11 juni 2010. Datum. Onderwerp De meest gestelde vragen over het principe-akkoord AOW-pensioen. 1 Gemiddelde op basis van het verleden

Notitie. 11 juni 2010. Datum. Onderwerp De meest gestelde vragen over het principe-akkoord AOW-pensioen. 1 Gemiddelde op basis van het verleden Notitie Datum 11 juni 2010 Onderwerp De meest gestelde vragen over het principe-akkoord AOW-pensioen 1. Waarover gaat dit raadgevend referendum? De FNV heeft samen met de andere vakcentrales afspraken

Nadere informatie

Pensioen Nieuws. Wat komt er op ons af? #10 januari 14. Pensioenfonds

Pensioen Nieuws. Wat komt er op ons af? #10 januari 14. Pensioenfonds Pensioen Nieuws Een uitgave van Stichting Pensioenfonds AVEBE #10 januari 14 1 Wat komt er op ons af? Dekkingsgraad stabiel Alle pensioenen omhoog 2 Tijdelijke pensioenregeling 1 jaar verlengd 3 Anw-hiaatpensioenregeling

Nadere informatie

Financiële zekerheid bij arbeidsongeschiktheid

Financiële zekerheid bij arbeidsongeschiktheid Financiële zekerheid bij arbeidsongeschiktheid Inkomen kan erg tegenvallen bij arbeidsongeschiktheid Stelt u zich eens voor, u wordt ziek. En twee jaar later bepaalt UWV dat u arbeidsongeschikt bent.

Nadere informatie

ZÉKER LEVEN. Wij voelen ons betrokken bij u als klant TIP!

ZÉKER LEVEN. Wij voelen ons betrokken bij u als klant TIP! ZÉKER LEVEN Wij voelen ons betrokken bij u als klant TIP! Wilt u continu voordelig verzekerd zijn van het beste advies, slimme alerts en onze proactieve begeleiding? Informeer dan vrijblijvend naar onze

Nadere informatie

We gaan af en toe een tijdje met pensioen

We gaan af en toe een tijdje met pensioen ouder worden We gaan af en toe een tijdje met pensioen Pensioen in geld en woon- en zorgdiensten Pensioenfondsen zijn gefuseerd met woningcorporaties en zorgverzekeraars. Je ontvangt een deel van je pensioen

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

I N I T I A T I E F V O O R S T E L

I N I T I A T I E F V O O R S T E L I N I T I A T I E F V O O R S T E L Op de bres voor betaalbare collectieve zorg 1. Inleiding Op 1 januari 2006 treedt de nieuwe zorgverzekeringswet in werking. Nu al is duidelijk dat het nieuwe zorgstelsel

Nadere informatie

Nieuwe arbeidsrelaties: een uitnodiging tot dialoog!

Nieuwe arbeidsrelaties: een uitnodiging tot dialoog! Whitepaper Nieuwe arbeidsrelaties: een uitnodiging tot dialoog! Inleiding Op dit moment is nog 9 van de 10 werkenden in Nederland werknemer. Het aandeel zelfstandigen groeit echter gestaag. Er zijn zelfs

Nadere informatie

TOELICHTING OP ONZE DIENSTVERLENING (COMPLEXE PRODUCTEN)

TOELICHTING OP ONZE DIENSTVERLENING (COMPLEXE PRODUCTEN) TOELICHTING OP ONZE DIENSTVERLENING (COMPLEXE PRODUCTEN) Inhoudsopgave: Wat Bielderman Koetsier voor u kan betekenen.... 2 Hoe worden wij betaald?... 4 Wat verwachten wij van u... 5 Datum: 01-01-2015,

Nadere informatie

OndernemersPlan. Amersfoortse OndernemersPlan. De Inkomensverzekeraar voor ondernemers

OndernemersPlan. Amersfoortse OndernemersPlan. De Inkomensverzekeraar voor ondernemers OndernemersPlan Amersfoortse OndernemersPlan De Inkomensverzekeraar voor ondernemers De Amersfoortse maakt ondernemen een stuk relaxter Als zelfstandig ondernemer of werkgever wilt u uzelf, uw bedrijf

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

De werknemer heeft belang bij een duurzaam dienstverband, maar vooral bij werkzekerheid.

De werknemer heeft belang bij een duurzaam dienstverband, maar vooral bij werkzekerheid. Algemene Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid In december 2015 heeft het CDA een voorstel ingebracht voor de inrichting van een Algemene Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid voor alle werkenden. De

Nadere informatie

In gesprek over ons pensioen. 25 juni 2014. RGF Twente en IJsselzoom. Agenda. Doreth van den Heuvel Mary Hofmans. Pensioen in Nederland

In gesprek over ons pensioen. 25 juni 2014. RGF Twente en IJsselzoom. Agenda. Doreth van den Heuvel Mary Hofmans. Pensioen in Nederland In gesprek over ons pensioen Doreth van den Heuvel Mary Hofmans 25 juni 2014 RGF Twente en IJsselzoom Agenda Pensioen in Nederland Over het pensioenfonds Wat biedt SPF? Pensioenpremie Actuele ontwikkelingen

Nadere informatie

FINANCIELE ZEKERHEID. GfK September 2015. GfK 2015 Achmea Financiële Zekerheid september 2015

FINANCIELE ZEKERHEID. GfK September 2015. GfK 2015 Achmea Financiële Zekerheid september 2015 FINANCIELE ZEKERHEID GfK September 2015 1 Opvallende resultaten Meer dan de helft van de Nederlanders staat negatief tegenover de terugtredende overheid Financiële zekerheid: een aanzienlijk deel treft

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 13 februari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 13 februari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Vragen en antwoorden pensioenakkoord

Vragen en antwoorden pensioenakkoord Vragen en antwoorden pensioenakkoord 1. Waarover gaat dit pensioenakkoord? Het pensioenakkoord gaat over drie onderwerpen: de AOW, de aanvullende pensioenen, en de kansen van ouderen op de arbeidsmarkt.

Nadere informatie

augustus 2015 Ik bouw ook pensioen op voor mijn kinderen pagina 6 AOW-leeftijd sneller omhoog pagina 4 Doe de quiz! pagina 8

augustus 2015 Ik bouw ook pensioen op voor mijn kinderen pagina 6 AOW-leeftijd sneller omhoog pagina 4 Doe de quiz! pagina 8 Pensioen krant augustus 2015 Ik bouw ook pensioen op voor mijn kinderen pagina 6 AOW-leeftijd sneller omhoog pagina 4 Doe de quiz! pagina 8 Pensioenheld Nieuws Ik vind het leuk om iets nieuws te leren

Nadere informatie

Wat is de bijdrage van de Pensioenfederatie aan de pensioendialoog?

Wat is de bijdrage van de Pensioenfederatie aan de pensioendialoog? Wat is de bijdrage van de Pensioenfederatie aan de pensioendialoog? Daarover kan ik kort zijn: we hebben als Pensioenfederatie nog geen visie-document uitgebracht. We hebben gehoor gegeven aan het verzoek

Nadere informatie

Woongarant. Hypotheekbeschermingsplan 2013

Woongarant. Hypotheekbeschermingsplan 2013 Woongarant Hypotheekbeschermingsplan 2013 Woongarant Woongarant staat garant voor onafhankelijke, kwalitatief hoogwaardige dienstverlening. De opgebouwde expertise stelt ons in staat om excellente producten

Nadere informatie

MONITOR WERK Meting maart 2014. 34993 Maart 2014 Francette Broekman

MONITOR WERK Meting maart 2014. 34993 Maart 2014 Francette Broekman MONITOR WERK Meting maart 2014 34993 Maart 2014 Francette Broekman GfK Intomart 2014 34993 Achmea Volgens Nederland Werk Maart 2014 1 Inleiding GfK Intomart 2014 34993 Achmea Volgens Nederland Werk Maart

Nadere informatie

De dagelijkse dichtheid van het bestaan. Paul Schnabel Rotary s Gravenhage Sociaal en Cultureel Planbureau Universiteit Utrecht

De dagelijkse dichtheid van het bestaan. Paul Schnabel Rotary s Gravenhage Sociaal en Cultureel Planbureau Universiteit Utrecht De dagelijkse dichtheid van het bestaan Paul Schnabel Rotary s Gravenhage Sociaal en Cultureel Planbureau Universiteit Utrecht Iedereen aan het werk Meer mensen - M. 80% - V. 55% Meer jaren - 61/62 jr.

Nadere informatie

InkomensZekerheid. Bij arbeidsongeschiktheid van ondernemers

InkomensZekerheid. Bij arbeidsongeschiktheid van ondernemers InkomensZekerheid Bij arbeidsongeschiktheid van ondernemers Wij zijn Interpolis Wij zijn gegroeid uit een behoefte. Aan zekerheid. Aan vertrouwen. Wij denken met u mee. Over uw toekomst, uw pensioen, uw

Nadere informatie

Particulier. De Vaste Lasten AOV beschermt uw huidige levensstijl bij arbeidsongeschiktheid of werkloosheid.

Particulier. De Vaste Lasten AOV beschermt uw huidige levensstijl bij arbeidsongeschiktheid of werkloosheid. Particulier De Vaste Lasten AOV beschermt uw huidige levensstijl bij arbeidsongeschiktheid of werkloosheid. De ideale lastenverzekering. U leeft een onbekommerd leven. U woont in een mooi huis, u heeft

Nadere informatie

ZZP Netwerk Nederland

ZZP Netwerk Nederland ZZP Netwerk Nederland sinds 11 juni 2009 voor, door en met ondernemende ZZP ers Postbus 9706 1006 GE AMSTERDAM www.zzpnetwerknederland.nl info@zzpnetwerknederland.nl rapportage n.a.v. onderzoek 15 januari

Nadere informatie

21st Century Skills Training

21st Century Skills Training Ontwikkeling van competenties voor de 21 e eeuw - Vernieuwend - Voor werknemers van nu - Met inzet van moderne en digitale technieken - - Integratie van social media - Toekomstgericht - Inleiding De manier

Nadere informatie

Meerderheid zelfstandigen bouwt geen pensioen op Een derde verwacht onvoldoende

Meerderheid zelfstandigen bouwt geen pensioen op Een derde verwacht onvoldoende ZZP ING Economisch Bureau Meerderheid zelfstandigen bouwt geen pensioen op Een derde verwacht onvoldoende pensioeninkomen te hebben Meer dan de helft van de zelfstandige zonder personeel (zzp ers) bouwt

Nadere informatie

solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd?

solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd? Bijdrage prof. dr. Kees Goudswaard / 49 Financiering van de AOW: solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd? Deze vraag staat centraal in de bij drage van bijzonder hoogleraar Sociale zekerheid prof.

Nadere informatie

3.2 De wereld van transacties

3.2 De wereld van transacties 3.2 De wereld van transacties Voorbeeld: Henk gaat een brommer kopen. Hij heeft hiervoor twee mogelijkheden: 1) Hij koopt een tweedehands brommer via Marktplaats.nl; 2) Hij koopt een tweedehands brommer

Nadere informatie

Aan de slag met duurzame inzetbaarheid 3 november 2015

Aan de slag met duurzame inzetbaarheid 3 november 2015 Duurzame inzetbaarheid uitgangspunt personeelsbeleid Het voorstel is duurzame inzetbaarheid centraal te stellen in het personeelsbeleid om medewerkers van alle levensfasen optimaal inzetbaar te houden

Nadere informatie

Het MAAT Agrarisch Comfort Plan

Het MAAT Agrarisch Comfort Plan De wereld verandert. Verandert uw polis mee? De wereld om ons heen verandert in snel tempo. Verzekeringsmaatschappijen slaan de handen ineen, waardoor de diversiteit in aanbieders afneemt. De agrarische

Nadere informatie

GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie. April 2012. Concrete tips voor effectieve interne communicatie

GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie. April 2012. Concrete tips voor effectieve interne communicatie GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie April 2012 Concrete tips voor effectieve interne communicatie Amsterdam, augustus 2012 Geloofwaardige interne communicatie Deze white

Nadere informatie

VEILIG EN GEZOND WERKEN IN EEN VERANDERENDE ARBEIDSMARKT. Jos Sanders & collega s, TNO

VEILIG EN GEZOND WERKEN IN EEN VERANDERENDE ARBEIDSMARKT. Jos Sanders & collega s, TNO VEILIG EN GEZOND WERKEN IN EEN VERANDERENDE ARBEIDSMARKT Jos Sanders & collega s, TNO MEGATRENDS & ONTWIKKELINGEN ARBEID 1. Demografie: meer en diverser 2. Economie: grilliger en globaler 3. Sociaal-cultureel:

Nadere informatie

For dummies: de economie van een land

For dummies: de economie van een land H2 in het kort V4 For dummies: de economie van een land Consumenten Producenten De markt Bijvoorbeeld Goederenmarkt Arbeidsmarkt Vermogensmarkt Overheid 2 De economie: een groot rollenspel Vier algemene

Nadere informatie

wat zijn je kansen? Jij toch ook!? Ik wil later leuk werk! Wist je dat 55% van de jongeren bij het kiezen

wat zijn je kansen? Jij toch ook!? Ik wil later leuk werk! Wist je dat 55% van de jongeren bij het kiezen wat zijn je kansen? Je hebt vast al nagedacht over wat je na de middelbare school wilt gaan doen! Waarschijnlijk ga je nog een opleiding volgen. Maar kun je daarmee straks een baan vinden? Dat gaan we

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

blad VAN A&O NAAR PGGM EERDER MET PENSIOEN hoe regel je dat? 6 WELK PENSIOEN- LOON GELDT VOOR JOU? 7

blad VAN A&O NAAR PGGM EERDER MET PENSIOEN hoe regel je dat? 6 WELK PENSIOEN- LOON GELDT VOOR JOU? 7 Pensioen blad voor ondernemers november 2015 Snel en gemakkelijk DIGITALE INFORMATIE VAN BPF SCHILDERS 3 VERSNELDE VERHOGING AOW-LEEFTIJD wat betekent dit voor jou? 4 EERDER MET PENSIOEN hoe regel je dat?

Nadere informatie

ONDERLINGE S-GRAVENHAGE

ONDERLINGE S-GRAVENHAGE delen gevoel vertrouwen gevonden avontuur genieten ONDERLINGE S-GRAVENHAGE Momenten vrienden verhuizen afscheid leven huwelijk samen 2 blijdschap verrassing Verzekerde groeikracht Iedereen hoopt op een

Nadere informatie

Rabobank Nederland, Sectormanagement Automotive

Rabobank Nederland, Sectormanagement Automotive Rabobank Nederland, Sectormanagement Automotive Alexander Heijkamp, Sectormanager Automotive Inleiding Schadeherstel Financiert de bank nog wel? Waar kijkt een bank naar bij een financieringsverzoek? Slotakkoord

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR APRIL 2016. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR APRIL 2016. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR APRIL 2016 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 WAT TE DOEN MET ÉÉN MILJOEN 4 BEDRIJVEN SPELEN IN OP WET DBA 5 VEEL STARTENDE FREELANCERS OP LEEFTIJD 6

Nadere informatie

Welkomstbrief. Meer weten? Kijk op pensioentextielverzorging.nl

Welkomstbrief. Meer weten? Kijk op pensioentextielverzorging.nl Welkomstbrief Meer weten? Kijk op pensioentextielverzorging.nl Inhoud 1. Inleiding 4 1.1 Welke informatie krijg je over je pensioen? 4 1.2 Wat is pensioen? 4 1.3 Welke pensioenregeling heb je? 4 1.4 Heb

Nadere informatie

Zelfstandigen zonder pensioen(fonds)

Zelfstandigen zonder pensioen(fonds) Zelfstandigen zonder pensioen(fonds) Fieke van der Lecq, APG-leerstoel, EUR/ESE Alwin Oerlemans, APG PensioenNetwerkGroep Amsterdam, 16 september 2014 PROGRAMMA Terugblik op dit (politieke) dossier Wat

Nadere informatie

De kansen van online samenwerken

De kansen van online samenwerken De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 INDEPENDENT INSURANCES Introductie De

Nadere informatie

Doel is om voor deelnemers een beeld te schetsen van hoe het pensioen in elkaar steekt en hoe hun eigen pensioen er voorstaat.

Doel is om voor deelnemers een beeld te schetsen van hoe het pensioen in elkaar steekt en hoe hun eigen pensioen er voorstaat. Majesteit, dames en heren. Hartelijk welkom! En, Majesteit, ik weet zeker dat ik hier namens alle aanwezigen spreek als ik zeg dat wij buitengewoon vereerd zijn dat U bij een deel van dit programma aanwezig

Nadere informatie

Tot slot. Aanbevelingen. Inleiding. Naar een lerende economie Investeren in het verdienvermogen van Nederland synopsis van WRR - rapport 90

Tot slot. Aanbevelingen. Inleiding. Naar een lerende economie Investeren in het verdienvermogen van Nederland synopsis van WRR - rapport 90 Hoe ziet dat er on de praktijk uit? (per sector / organisatie / afdeling / functie) Natuurlijke hulpbronnen en mensen zullen schaars zijn en de beschikbaarheid van kapitaal is niet te voorspellen. Met

Nadere informatie

Mijn levensloop. Werknemers en werkgevers veranderen. Een introductie: Ardiënne Verhoeven. Arbeidsmarktveranderingen Twee ontwikkelingen

Mijn levensloop. Werknemers en werkgevers veranderen. Een introductie: Ardiënne Verhoeven. Arbeidsmarktveranderingen Twee ontwikkelingen Werknemers en werkgevers veranderen Een introductie: Ardiënne Verhoeven Mijn levensloop 1985-1992 1992-1994 1994-2000 2000 - nu Recht en bedrijfskunde Personeelsmanager HRM manager Zelfstandig HR ondernemer

Nadere informatie

Afschrijven of juist investeren? Welke rol hebben O&O fondsen bij langer doorwerken?

Afschrijven of juist investeren? Welke rol hebben O&O fondsen bij langer doorwerken? Afschrijven of juist investeren? Welke rol hebben O&O fondsen bij langer doorwerken? In de eerste bijeenkomst van het Platform O&O op 18 mei jl. in Zaltbommel, is aandacht besteed aan het thema langer

Nadere informatie

Bedrijfstakpensioenfondsen: wat doen ze, en wat niet? www.vb.nl

Bedrijfstakpensioenfondsen: wat doen ze, en wat niet? www.vb.nl Bedrijfstakpensioenfondsen: wat doen ze, en wat niet? www.vb.nl inhoud 01 De voor- en nadelen van bedrijfstakpensioenfondsen op een rij 02 Wat zijn de voordelen? 05 Wat zijn de nadelen? 07 Aanvullende

Nadere informatie

blad ONS PENSIOEN ACTUELE ONDERWERPEN OVER Ontmoet mij op www.onsbpfschilders.nl DEKKINGSGRAAD de laatste ontwikkelingen 4

blad ONS PENSIOEN ACTUELE ONDERWERPEN OVER Ontmoet mij op www.onsbpfschilders.nl DEKKINGSGRAAD de laatste ontwikkelingen 4 Pensioen blad voor ondernemers december 2014 ONS PENSIOEN GAAT OPNIEUW VERANDEREN 2 DEKKINGSGRAAD de laatste ontwikkelingen 4 Invoering nieuwe wet: PENSIOENLOON ANDERS BEPAALD 4 OVERLIJDEN EN DE ZORG VOOR

Nadere informatie

Financial planning voor ondernemers. Heb jij al poen voor je pensioen?

Financial planning voor ondernemers. Heb jij al poen voor je pensioen? Financial planning voor ondernemers Heb jij al poen voor je pensioen? 1! van 12! Voorwoord De pensioenen van ondernemers zijn al langere tijd onderwerp van discussie. Terwijl in Den Haag wordt gediscussieerd

Nadere informatie

Thema Informatie vragen bij een instelling

Thema Informatie vragen bij een instelling http://www.edusom.nl Thema Informatie vragen bij een instelling Lesbrief 29. Bent u goed verzekerd? Wat leert u in deze les? Informatie begrijpen over verzekeringen. Van één woord twee woorden maken. Verleden

Nadere informatie

Een nieuwe baan. De belangrijkste zaken op een rij

Een nieuwe baan. De belangrijkste zaken op een rij Een nieuwe baan De belangrijkste zaken op een rij Een nieuwe baan Gefeliciteerd met uw nieuwe baan! Een nieuwe start. Het moment om een aantal zaken te regelen. Wie is Loyalis? Loyalis is de inkomensspecialist

Nadere informatie

Vrienden, ik wil eindigen met een driedubbele oproep:

Vrienden, ik wil eindigen met een driedubbele oproep: Beste vrienden, We zijn aan het einde gekomen van een gevulde dag, met interessante sprekers. Over generaties heen en tussen generaties in, het debat voeren over solidariteit is niet evident. Maar waar

Nadere informatie

In gesprek over ons pensioen

In gesprek over ons pensioen In gesprek over ons pensioen Doreth van den Heuvel Bert van Kuijck De Rijp 25 november 2013 Regio AMA & Noord-Holland Agenda Inleiding, vragen Pensioen in Nederland Over het pensioenfonds Pensioenpremie

Nadere informatie

Beschikbare premieregeling: mag het iets anders zijn?

Beschikbare premieregeling: mag het iets anders zijn? De ontwikkeling van het Nederlandse pensioenstelsel is nog volop in beweging. Nog dagelijks wordt in de media gesproken over gewenste en ongewenste veranderingen, al dan niet in de vorm van nieuwe wetgeving.

Nadere informatie

Klanten vinden, binden, boeien en behouden Realiseer, optimaliseer en registreer uw Social Media succes!

Klanten vinden, binden, boeien en behouden Realiseer, optimaliseer en registreer uw Social Media succes! Klanten vinden, binden, boeien en behouden Realiseer, optimaliseer en registreer uw Social Media succes! Social Media Ontzorging voor bedrijven en ondernemers MKB-ers met ambitie zien hun kans: social

Nadere informatie

Is een aanvullende verzekering nog wel voor iedereen weggelegd? Marloes van Dijk, Anne Brabers, Margreet Reitsma en Judith de Jong

Is een aanvullende verzekering nog wel voor iedereen weggelegd? Marloes van Dijk, Anne Brabers, Margreet Reitsma en Judith de Jong Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Marloes van Dijk, Anne Brabers, Margreet Reitsma en Judith de Jong. Is een aanvullende verzekering nog wel voor iedereen

Nadere informatie

Investeer in start-ups en jongeren

Investeer in start-ups en jongeren Het jaar 2033 - Bilderbergconferentie 2015 Stef van Grieken, tech-ondernemer Investeer in start-ups en jongeren Stef van Grieken (1986) studeerde Industrial Engineering aan de Rijksuniversiteit Groningen

Nadere informatie

Tijdbom onder arbeidsmarkt financiële dienstverlening

Tijdbom onder arbeidsmarkt financiële dienstverlening Marktvisie Finance Tijdbom onder arbeidsmarkt financiële dienstverlening Marktvisie > Finance 3 Inleiding In de financiële dienstverlening zullen de komende jaren mede onder invloed van de digitalisering

Nadere informatie

Beter Af Verzuim Risico Verzekering. Een verzuimverzekering op maat via Stichting VACI

Beter Af Verzuim Risico Verzekering. Een verzuimverzekering op maat via Stichting VACI Beter Af Verzuim Risico Verzekering Een verzuimverzekering op maat via Stichting VACI 2 SamenWerken aan Gezond Ondernemen Voor u als werkgever in de sector cultuur is het van groot belang uw organisatie

Nadere informatie