De nieuwe gemeentecontroller Nieuw Organiseren als inspiratiebron Verslag van een conferentie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De nieuwe gemeentecontroller Nieuw Organiseren als inspiratiebron Verslag van een conferentie"

Transcriptie

1 De nieuwe gemeentecontroller Nieuw Organiseren als inspiratiebron Verslag van een conferentie Laat er geen misverstand over bestaan. Controllers, en zeker ook public controllers, zijn belangrijk. Zij zijn het die de organisatie behoeden voor al te frivool en uitbundig gedrag en voor misstappen die daaruit kunnen voortkomen. Streng doch rechtvaardig, zo zou je controllers kunnen betitelen. Jammer alleen dat maar zo weinigen de controller begrijpen. De plannings- en verantwoordingsdocumenten zijn zeer eenvoudig van opzet, maar hoe kan het dan dat ze zo slecht ingevuld worden? Voor de controller is het antwoord simpel. Omdat de gemiddelde manager niet rationeel handelt. Omdat deze niet snapt hoe makkelijk het vullen van deze documenten is en niet snapt hoeveel gemak hij kan hebben van deze documenten. Omdat de gemiddelde manager meer bezig is met het behagen van zijn bestuurders, met het vergroten van zijn eigen budget, met het versterken van zijn eigen positie, enzovoort. Is het niet zo dat de controller een eenzijdig mens van de manager probeert te maken? Want is het niet zo dat de mens eerst en vooral geleid wordt door zijn emoties? De controller miskent die emotionele grondslag van rationaliteit. Hij ziet rationaliteit als tegengesteld aan emotionaliteit. En hij ziet rationaliteit als een beter iets dan emotionaliteit. Het instrumentarium van de controller ondersteunt daarom maar in heel beperkte mate. (Rob Janssens, gemeente Doetinchem.) Het begint met waarnemen Het sleutelwoord voor de nieuwe controller is waarnemen. Op verschillende manieren waarnemen en ervoor zorgen dat waargenomen kan worden. Wat gebeurt er allemaal in onze organisatie? Deze vraag stond centraal in de conferentie over de nieuwe gemeentecontroller. De conferentie startte met een waarnemingsopdracht door het historische stadskantoor van Deventer, langs diverse kunstwerken en door verschillende ruimtes. Ik realiseer me dat ik anders, meer bewust, naar de kunstvoorwerpen heb ik gekeken en de ruimten meer op me heb laten inwerken. (Michelle van Arensbergen, gemeente Asten.) Er zijn verschillende brillen waardoor je naar een organisatie kunt kijken. Het is belangrijk om je eigen en elkaars 'organisatiebril' te kennen. Welke brillen bieden je een heldere blik op de werkelijkheid en welke een vertekend beeld? Dit is vooral van belang, omdat de bril waardoor veel managers en adviseurs naar hun organisatie kijken allerlei concepten en modellen bevat. Deze concepten en modellen zijn bedoeld om de werkelijkheid beter te begrijpen, maar ze zorgen er paradoxaal genoeg ook voor dat we steeds verder van diezelfde werkelijkheid af komen te staan. Ze kunnen een eigen leven gaan leiden en als het ware tussen ons en de realiteit inschuiven. Je zou kunnen zeggen dat we door onze concepten en modellen nogal wat van de werkelijkheid verliezen. Als we niet oppassen verliezen we daardoor ook een wezenlijk deel van ons beoordelingsvermogen of zelfs van onze menselijkheid. Zo gaan veel veranderingsmodellen uit van weerstand en daarmee van het beeld dat mensen niet willen veranderen. Maar is dat wel zo? Hoe vaak ben je zelf niet veranderd van baan, van auto, van woonplaats of wellicht van levenspartner? Wat is er nog over van je normen en overtuigingen van twintig jaar geleden? En waren die veranderingen allemaal tegen je wil? Verder gaan veel modellen uit van doelmatigheid. En 1

2 ook daar kun je vraagtekens bij plaatsen. Is het verkeerd (want ondoelmatig) als een potentiële Nobelprijswinnaar twee middagen in de week boeken leest? En een getalenteerde beleidsmedewerker? Hoe beoordeelt de doelmatige ziekenhuismanager een hulpverlener die een hele middag aan het bed zit van een stervende patiënt en daarmee zijn productienormen van die week dreigt niet te gaan halen? Voor controllers is het daarom de moeite waard, om met Ruud Voigt te spreken, om 'terug te gaan naar de dingen zelf'. Dit doe je door zo onbevangen mogelijk waar te nemen in plaats van steeds maar gebruik te maken van allerlei concepten en modellen over sturen en organiseren. Onbevangen waarnemen betekent waarnemen met je hele zelf. In onze westerse maatschappij nemen we vooral waar via onze ogen en onze oren en baseren we daarop ons oordeel. Onbevangen waarnemen betekent kijken en luisteren, maar ook (aan)voelen en gebruik maken van je intuïtie. En vervolgens je waarnemingen uitwisselen met anderen en ervaren dat je de werkelijkheid op verschillende manieren kunt interpreteren. Het zou zomaar eens kunnen dat je daardoor belangrijke dingen gaat zien die je eerst niet zag... De conferentie startte dus met een waarnemingsopdracht. Wat vonden de deelnemers van deze opdracht en wat pikten ze er van op? Een aantal uitspraken: Je werd door de opdracht geconfronteerd met je eigen beperkingen. Per situatie moet je je waarneming aanpassen. Ik vond de opdracht inspirerend, het zette me aan tot bewust kijken. De waarnemingsopdracht was een leuk bruggetje naar de nieuwe rol van de gemeentecontroller. Het geeft ook gelijk een andere dynamiek. Ik merkte bij mezelf dat ik me ertoe moest zetten, maar het drukte me meteen met de neus op het feit dat ik soms te snel ga. Een leuke manier om je helemaal los te maken en open te worden voor nieuwe impulsen. Het wordt direct duidelijk dat je moet proberen zaken ook eens op een andere manier tegen het licht te houden. Je kijk verbreden, zeg maar. Niet iedereen was echter enthousiast over de opdracht. Ik heb er inhoudelijk niet echt een mening over. Ik was na een reis van twee uur eigenlijk meer aan een kop koffie toe dan aan een opdracht. Op zichzelf leuk en nuttig, maar niet voor iedereen. Het punt was gemaakt, maar het wordt pas interessant als je elkaars waarnemingen naast elkaar legt. (Dat had best gemogen trouwens.) We laten tot slot Odette Haandrikman van de gemeente Twenterand aan het woord: Bij aanvang van de conferentie de nieuwe gemeentecontroller in het prachtige gemeentehuis van Deventer kregen we een format met vragen mee die ons binnen het gebouw begeleidde naar de uiteindelijk ruimte waar we ons verzamelden voor de eerste koffieronde. Door het format met vragen wordt je focus gericht op wat daarin opgenomen staat. Ondanks dat ik de items die er in genoemd werden, zoals het mooie pianospel en de diverse kunstwerken, erg kon waarderen werd de focus met name daar naar toegebracht. Had ik ze anders niet gezien of zie je daardoor meer? Ik betwijfel dat. Je mist namelijk door het lezen van het format en het uitvoeren van die opdrachten (soms werden de bevindingen door een enkele deelnemer er zelfs met de pen bij geschreven) ook wat je anders had kunnen zien, zoals de lampen in de conferentiezaal, die gelaagd en modern vorm gegeven zijn en de mooie ronde trap met steen, ijzer en prachtige matte metalen platen die ons bij de eerste koffieronde naar boven begeleidde. Wanneer je minder in formats en het volgen van de vooraf opstelde stappen denkt, maar juist meer in de waarde van het eindresultaat dan ontstaat er minder voordrukdenken en meer creativiteit en eigen invulling om het eindresultaat te behalen. Wanneer dat ook nog in interactie met elkaar gebeurt, dan zou dat nog wel eens verrassende energie en resultaten kunnen opleveren! Ook bij de workshops werd veelal duidelijk dat andere wegen bewandelen en met elkaar tot elkaar komen een goede manier zou zijn om de rol van de nieuwe gemeentecontroller in te vullen. Die vrije ruimte zouden we gewoon moeten nemen als #nieuwegemeentecontroller. 2

3 Brillen, Vertrouwen en de Gouden Muur Michelle van Arensbergen van de gemeente Asten: De waarnemingsopdracht was een mooie voorproef voor de plenaire sessie, die bestond uit een drietal inleidingen en een interactief deel. Rob Janssens trapte na het welkomstwoord af met zijn drie brillen waardoor je als controller kunt waarnemen. De eerste bril is die van Petraeus: doelen stellen, volgen en bijsturen, de tweede bril is de bril van Johan Cruijff: totaal voetbal, het geheel overzien en anticiperen en de derde bril is volgens Rob de bril van Erwin Krol: de parallel van weersystemen die niet centraal te voorspellen zijn met de positie van gemeenten ten opzichte van samenwerkings- (keten) partners, die niet allemaal centraal te sturen zijn. Jan de Jonge presenteerde zijn visie op Nieuw Organiseren aan de hand van korte films, met als boodschap: heb vertrouwen, kijk op een andere manier en denk buiten bestaande patronen. Peter Polhuis trok in zijn presentatie een parallel met een passage uit het boek: De ontdekking van de hemel van Harry Mulisch. De controller heeft als taak inzichtelijk te maken wat achter de Gouden muur gebeurt. De Gouden muur het gezag lijkt vreedzaam en rustig te verlopen, maar dat is alleen maar schijn, in werkelijkheid is het net zo n groot kippenhok als de maatschappij zelf die wordt bestuurd. Dit mag alleen niet opvallen, want dan zou de macht zijn macht verliezen. Nieuw Organiseren in drie principes, geïllustreerd door filmpjes Werken volgens de principes van Nieuw Organiseren betekent in de eerste plaats dat je je meer gaat richten op ambities en minder op problemen. Niet: waar wil je vanaf, maar waar ga je naar toe? Dus niet te veel tijd en energie besteden aan probeemanalyses en opstellen van plannen. Niet interveniëren waar het lastig gaat, maar juist waar energie zit. Niet vooral kijken wat er niet goed gaat, maar meer naar kansen en mogelijkheden. Leren door inspireren en leren door aan te pakken. Nieuw Organiseren betekent ook: dingen voor elkaar krijgen, niet door te sturen en te controleren, maar door mensen ruimte en vertrouwen te geven om hun eigen plannen te maken. Bedoeling van beleidsplannen, procedures, implementatieplannen, targets, certificeringstrajecten enz. is dat mensen zich anders gaan gedragen. Verantwoordelijker, ondernemender, klantgerichter, oplossingsgerichter, proactiever, resultaatgerichter enz. Maar mensen worden er over het algemeen niet warm van om te doen wat anderen hebben bedacht. We zoeken daarom naar draagvlak (voor onze plannen), proberen om te gaan met weerstand (tegen onze plannen), sturen ze naar trainingen en cursussen (om te leren wat wij belangrijk vinden), motiveren ze (om te doen wat wij hebben bedacht). De boodschap: wij weten wat goed voor jou is. Je hoeft zelf niet na te denken, maar er wordt voor jou gedacht. Het effect: aangeleerde hulpeloosheid. 3

4 En tot slot: als je doet wat je deed dan krijg je wat je kreeg. Als je vindt dat er veel mis gaat binnen jouw organisatie en je wilt dat daar in iets verandert dan moet je andere dingen gaan doen. Andere methoden gebruiken, andere vormen, andere woorden. En niet vergeten dat er veel goed gaat, een hoop mooie dingen gebeuren. Zie je ze niet, dan wil dat niet zeggen dat ze er niet zijn, maar het zegt waarschijnlijk meer over jouw manier van kijken. Draai de zaken dan eens om, gebruik andere woorden om te beschrijven wat je ziet. En kijk wat er vervolgens gebeurt. Ontwikkelingen binnen gemeenten. Wat is er aan de hand? Binnen gemeenten spelen verschillende thema s, die van grote invloed zijn op de wijze waarop sturing en control plaatsvindt, en dus op de rol van de controller. De belangrijkste zijn: a. Bezuinigingen b. Grondexploitaties c. Taakdecentralisaties sociaal domein d. Vorming regiegemeente e. Intergemeentelijke samenwerking, fusie, herindeling f. Het Nieuwe Werken g. De rol van de Raad De conferentiedeelnemers zijn in kleine groepen met deze thema s aan de slag gegaan, en hebben daarbij aangegeven wat naar hun mening de belangrijkste activiteiten zijn die ten aanzien van dit thema (moeten) worden uitgevoerd. Het gaat hierbij ook om activiteiten die door en/of samen met anderen (moeten) worden uitgevoerd. Daarnaast hebben de groepjes gekeken naar de bijdrage van Planning en Control aan deze activiteiten. De belangrijkste uitkomsten worden hieronder beknopt weergegeven. Ad a Bezuinigingen Bezuinigen betekent in de eerste plaats dat er heldere kaders moeten komen. Heldere doelstellingen, duidelijkheid omtrent de omvang van de bezuinigingen. Het is cruciaal dat er wordt vastgesteld wie de stakeholders zijn (organisatie, bestuur, samenleving), omdat deze bij het opstellen van de kaders worden betrokken. Na analyse van de huidige budgetten worden de kaders uitgewerkt in concrete maatregelen, die weer worden getoetst bij de stakeholders. Belangrijk is het besef dat bezuinigen betekent dat er keuzes moeten worden gemaakt. Keuzes tussen en binnen beleidsvelden. Keuzes ten aanzien van gesubsidieerde instellingen, afspraken over omvang / tijd. Keuzes tussen grijs en groen, bezuiniging vs. het aanzien van de stad. Control speelt een belangrijke rol in het proces van bijsturen en bijstellen. Ad b Grondexploitatie Wat hierin het meest belangrijk wordt gevonden is het opstellen van een goede risico-analyse. Ontwikkel met diverse disciplines (financiën, planeconoom, projectleider, control etc.) beheersinstrumenten m.b.t. risico s. Herformuleer de visie ten aanzien van grondexploitatie i.v.m. 4

5 demografische ontwikkelingen / krimp. Bouw duidelijke go / no go momenten in (point of no return) en hou elkaar daar aan. Laat de exploitatieopzetten beoordelen door een onafhankelijke derde. Men vindt de bijdrage van P&C op dit gebied onvoldoende en te adhoc. Informatie is in beperkte mate binnen de organisatie beschikbaar. Ad c Taakdecentralisaties sociaal domein De ambitie is dat dit niet alleen een verschuiving van geldstromen is, maar dat de gemeenten ook in staat zullen zijn om dichter bij de burger te opereren, beter aansluitend bij de lokale situatie en met meer gebruik van wat de burger zelf kan. Dit vereist ruimte om te experimenteren (cultuur) en ruimte voor pluriformiteit. Het vraagt ander personeel (werven / opleiden). Het is van belang om te investeren in relaties (extern) en belangen samen te brengen. Problemen en kansen delen. De rol van de controller is die van het geweten en het geheugen, die de dialoog (met de burger!) faciliteert en aanscherpt. Ad d Regiegemeente Veel gemeenten hebben de wens uitgesproken regiegemeente te worden. Maar wat wordt daar dan precies mee bedoeld? Belangrijke vraag is op welke terreinen je regiegemeente wilt zijn. En hoe je dat voor je ziet. Wil je de regie in handen houden, met gebruikmaking van input vanuit de samenleving? Of zie je je rol als gemeente slechts als een van de spelers in de samenleving? Zelf regisseren of laten regisseren? Duidelijk is dat regie nieuwe competenties vraagt (type medewerkers) en daarmee ook een ander personeelsbeleid. Control heeft een duidelijke rol. Politieke kaderstelling m.b.t. regie organiseren. De aandacht focussen op het resultaat. Het maken van een krachtenveldanalyse (partijen + belangen). Indicatoren betreffende het krachtenveld zijn onderdeel van de cyclus. Ad e Intergemeentelijke samenwerking Het belangrijkste hierbij is het bepalen van de ambities (de stip op de horzon) en van de ontwikkelstrategie. Ook is het nodig om de verschillende spelers te benoemen en hun belangen in beeld te brengen. Laat ze aan elkaar snuffelen. Het creëren van draagvlak en het organiseren van burgerbetrokkenheid wordt van groot belang geacht. De controller heeft een ondersteunende en faciliterende rol en kan gevolgen van keuzes in beeld brengen. Ad f Het Nieuwe Werken HNW gaat veel dieper dan thuiswerken en werken op flexplekken op tijden die je zelf kiest: mensen aanspreken op effectiviteit in plaats van op aanwezigheid vereist een cultuur van loslaten en vertrouwen. Meer ruimte en vrijheid voor medewerkers. Maken van resultaatafspraken, sturen op output (in plaats van op input). Als leidinggevende stimuleer je medewerkers in plaats van ze rechtstreeks aan te sturen. Randvoorwaarden: juiste medewerkers op juiste plek; aanpassen huisvestings- en werkplekfaciliteiten. Ad g De rol van de Raad Niet alleen de controller worstelt met zijn rol, dat doet ook de gemeenteraad als het gaat om control, zeker in een periode van forse bezuinigingen, taakverzwaringen (decentralisaties) en grondbedrijfproblematiek. Wat is de verhouding tussen raad en de controller? Het gaat om vertrouwen; betrouwbaarheid van de informatie is daarvoor cruciaal. Het wordt belangrijk geacht een cultuur na te streven waarin wederzijdse verwachtingen worden besproken. Een open houding waarin je écht naar elkaar luistert. Gezamenlijke doelen bepalen en vaststellen waarop we meten. Stimuleren overleg ambtenaren raad, onbekend is onbemind. Koffie drinken, bakkie doen. Ontmoeten. Raad meenemen in je denkwijze. Uitdiepen onderwerpen in audit-cie (en raad informeren). 5

6 Vernieuwingen in planning en control In het interactieve gedeelte van de middag hebben we groepsgewijs aan de hand van actuele thema s als decentralisaties en samenwerking etc. geschetst wat van belang is voor de nieuwe controller. Samengevat kwamen we tot het volgende: 1. terugdringen van het instrumentarium; in ieder geval maatwerk, daar waar nodig; 2. heb vertrouwen; verminder de parafencultuur; 3. ga het gesprek aan met de manager; het gesprek heeft de voorkeur boven het rapport; 4. zorg dat je als controller inzicht hebt in waar wordt gestuurd; maak de besluitvorming inzichtelijk. (Michelle van Arensbergen, gemeente Asten.) Is dit vernieuwend? Is vernieuwing in planning en control überhaupt noodzakelijk? Jan de Jonge verwoordde het in zijn inleiding zo: Ben je niet tevreden hoe binnen jouw gemeente wordt gestuurd en hoe wordt omgegaan met control? Doe het dan anders. Niet een onsje meer van dit en een onsje minder van dat, maar heb het lef om het compleet anders aan te pakken. Minder papier? Ik zeg: wég met al dat papier. Geen rapportages maar gesprekken, interactieve dashboards en filmpjes. Ik pleit voor de nieuwe gemeentecontroller die hele andere dingen doet dan de oude gemeentecontroller. Als je dat niet doet dan ben je binnen de kortste keren uitgespeeld. Als je dat wel doet, kun je een prachtige bijdrage leveren aan de publieke zaak. Stevige taal. Maar met een relativering: Dit is in een notedop mijn visie. Niet dé werkelijkheid, maar een visie, een blik op de werkelijkheid. Maar ook zijn ook andere visies. Die net zo waar zijn. Niet meer en niet minder. Peter Polhuis na afloop: Het eerste wat opvalt is dat de verwarring bij controllers toch wel erg groot is. Ik gaf dat ook aan in mijn slotwoordje. Blijkbaar zijn de aanvallen op het controlvak in de afgelopen jaren zo sterk en niet-aflatend geweest dat controllers in een fundamentele identiteitscrisis zijn geraakt. Dat blijkt ook wel uit de opkomst van de conferentie en nog meer uit de positieve reacties die de conferentie heeft opgeleverd, terwijl wij toch een heel andere boodschap hebben gebracht dan de traditionele. Welke (vernieuwende) ideeën hebben de discussies in de verschillende groepjes opgeleverd? We zetten de meest opvallende op een rijtje. Leg de focus op de klant en vraag je steeds af wat de klant er aan heeft (burgers, bedrijven, instellingen, bestuur). Stel je op als tegenspreker tegen de macht. De controller is de hofnar uit de middeleeuwen: houdt een spiegel voor, is onafhankelijk, weet het positief te brengen, fungeert als geweten van de organisatie. Weet wat je wil, formuleer je ambities en doelen zo helder mogelijk. Zie de uitwerking als een trektocht, een expeditie waarin je samen met anderen ontdekt hoe het er uit gaat zien. Richt je minder op rapportages. Gebruik minder tekst in je documenten. Zorg voor lichte rapportages: maximaal 10 kernpunten, positief nieuws, gebruik makend van beeld. Zo weinig mogelijk AO. Richt je meer op de dialoog. Organiseer nieuwe vormen van het gesprek. Ga fundamenteel anders communiceren. Verplaats je in de ander qua denken. Bied vertrouwen. Focus op successen en vier ze. 6

7 Zorg dat je aan de voorkant in positie bent. Als je te vaak aan het eind je vinger moet opsteken zit er in de top van de organisatie iets niet goed. Voorkomen is beter dan genezen. Heb aandacht voor de keten. Monitor resultaten in de keten en in de gemeenschap. Maak ketenpartners onderdeel van de planning en control. Organiseer horizontale verantwoording binnen de keten. Nogmaals de vraag: is dit vernieuwend? Peter Polhuis: De stap naar geheel nieuwe invullingen van control is nog niet gezet, maar dat zou een overspannen verwachting van de conferentie zijn. Wel zoekt men het steeds meer in communicatie, in vertrouwen, in dialoog en gesprekken en in zaken als interdisciplinariteit en draagvlakcreatie. Maar of dat landaanwinning ten opzichte van het klassieke controlconcept is of het begin van een nieuw controllingdenken is mij nog niet duidelijk. Ook opvallend is dat een van de groepen opmerkte dat de cijfers moeten worden losgelaten en de nadruk meer moet gaan liggen op regisseren, procesbewaking en faciliteren. Daar staat dan wel weer tegenover dat anderen juist bepleiten dat de controller uit de lijn gehaald moet worden en een groep zelfs pleit voor het opheffen van de controlfunctie, althans van planning en control. En om de verwarring helemaal compleet te maken zijn blijkbaar voor vele controllers de rollen, de verwachtingen, de bevoegdheden en de organisatorische positie van controllers (nog steeds) niet duidelijk. Interessant vond ik dat een van de groepen van mening was dat de essentie van control is om dienstbaar te zijn aan de bedoelingen van de organisatie en om oog te hebben voor de situationele invulling die daarvoor nodig is. In feite is dit een klassieke invulling van control. Volgens mij zouden controllers op zoek moeten naar de bedoelingen (meervoud) van een organisatie en nagaan wie welke strategieën hanteert om bepaalde bedoelingen te bereiken en te behouden. De organisatie is niet een eenduidig verschijnsel, maar een conglomeraat van actoren (zowel menselijke als niet menselijke) die voortdurend met elkaar interacteren om hun belangen (mag ook doelstellingen genoemd worden) veilig te stellen. Kortom, de wens om het anders te gaan doen was duidelijk aanwezig. En dat is grote winst. Hoe nu verder? Wat kun je er mee? Wat kunnen de conferentiedeelnemers met wat ze tijdens de conferentie gehoord, gezien en ervaren hebben? Wat zijn de belangrijkste nieuwe inzichten die dat ze tijdens of door de conferentie hebt gekregen? Wat gaan ze daar mee doen? We laten ze zelf aan het woord. Ik ben geïnspireerd, echter zoek naar verdieping en concretisering van de nieuwe rol van de gemeentecontroller. Kortom, ik snak naar meer en ik ben benieuwd naar het vervolg. Het is als een goed glas wijn dat is voorgeschoteld, je hebt geroken, echter nog niet de volle smaak tot je genomen. (Robin Schenk, gemeente Zevenaar.) Mooie inzichten en prachtige ideeën, maar hoe geef je deze nu handen en voeten? Hoe geven we de gewenste verandering echt vorm? (Robert Gerritsen, gemeente Oost Gelre.) Door een aantal recente ervaringen en het verhaal van Peter Polhuis ben ik me er bewust van geworden hoe complex en onvoorspelbaar besluitvorming soms plaatsvindt. Het fascineert mij hoe je hier als controller mee om zou kunnen gaan. In ieder geval verdienen de emotionele aspecten rondom mening- en besluitvorming meer mijn aandacht. (Robert Gerritsen, gemeente Oost Gelre.) 7

8 Ik ben gaan zien dat de controller zich een bepaalde positie in de organisatie toedicht, maar geen overzicht heeft op het totale bedrijfsbelang. (Sjoerd Wagenaar, gemeente Ferwerderadiel.) Ik vind dat er weliswaar aanleiding is om onszelf een spiegel voor te houden met betrekking tot de te gebruiken control-instrumenten maar dat we vooral niet het kind met het badwater weg moeten gooien. De behoefte aan een nieuwe controller is lang niet altijd ook de behoefte van de eindverantwoordelijke bestuurders. (Herre de Jong, gemeente Tytsjerksteradiel.) De rationele wereld (oorzaak, gevolg, doelenboom etc.) is maar beperkt, zoek naar verbreding en verdieping en richt je op groei en het faciliteren van mogelijkheden in plaats van het benoemen van onmogelijkheden. Een ander inzicht dat ik heb meegenomen is: probeer niet als controller alles te regelen en je overal over te ontfermen. Soms is loslaten veel beter. Ik ga meer op mijn handen zitten en de organisatie reflectie bieden in plaats van dat ik me overal mee bemoei en alles wil oplossen. Dus meer vragen stellen en minder zelf in actie komen. (Robin Schenk, gemeente Zevenaar.) Sturen en beheersen van een organisatie gaat over meer dan planning en control-instrumenten. Durf mechanismen als macht, belangenverstrengeling, regelreflexen e.d. aan de orde te stellen. (Eveline Kokx, gemeente Zoetermeer.) Ik heb gezien dat je zaken ook op een andere manier aan kunt pakken, out of the box denken. Ik ga dat toepassen in mijn werk. (Gerard Kleinsmit, gemeente Eemsmond.) Meer in gesprek gaan. De nadruk verleggen naar de behoefte, om zo meer maatwerk te kunnen leveren. (Michelle van Arensbergen, gemeente Asten.) Meer dialogen in de organisatie en hierdoor maatwerk leveren. Door voortschrijdend inzicht ontwikkel je je en ontstaat vanzelf 'de nieuwe gemeentecontroller'. (Corné Bal, gemeente Twenterand.) Ik zie dat we binnen onze gemeente al goed op weg zijn door het gesprek aan te gaan en eerst een gezamenlijk beeld te creëren, Nu gaan we verder met de gezamenlijk uitvoering van onze pilot bij het jaarverslag. P&C is ook wel te noemen als 'never ending work in progress', maar nu met meer energie omdat we gezamenlijk een weg gevonden hebben, die ons (naar ons idee) allen wat oplevert. (Odette Haandrikman, gemeente Twenterand.) Meer uitgaan van vertrouwen. (Hans Meijer, gemeente Montferland.) De komende tijd wil ik gaan onderzoeken welke combinatie de meeste voordelen kent: vertrouwen en control(e) of control(e) en vertrouwen. (Anne Jan van der Ploeg, gemeente Tytsjerskteradiel.) 8

9 Rest mij deze enerverende middag te vertalen naar mijn organisatie. Mijn drie nieuwe brillen gebruik ik om de apenrots van mijn werkomgeving te beschouwen. Ik heb vertrouwen in mijn collega s en samen met hen zoeken we buiten de bestaande patronen naar slimme oplossingen. Zoals Einstein het verwoordde: Je kunt een probleem niet oplossen met de denkwijze die het heeft veroorzaakt! (Michelle van Arensbergen, gemeente Asten.) Groningen, januari

Leergang Regiegemeente worden: effectiever (be)sturen

Leergang Regiegemeente worden: effectiever (be)sturen Leergang Regiegemeente worden: effectiever (be)sturen De gemeentelijke regierol Veel gemeenten ontwikkelen zich vandaag de dag tot regiegemeente. Dat betekent veelal dat ze meer taken uitbesteden, waarbij

Nadere informatie

Het stappenplan. Inleiding

Het stappenplan. Inleiding Het stappenplan Inleiding Op de pagina instrumenten op Overstag.nu vind je instrumenten, informatie en inspiratie om binnen je eigen organisatie met het thema duurzame inzetbaarheid aan de slag te gaan.

Nadere informatie

Help ons te leren. HR en decentralisaties: VIER SPEERPUNTEN VOOR HR OP HET GEBIED VAN DECENTRALISATIES

Help ons te leren. HR en decentralisaties: VIER SPEERPUNTEN VOOR HR OP HET GEBIED VAN DECENTRALISATIES VIER SPEERPUNTEN VOOR HR OP HET GEBIED VAN DECENTRALISATIES HR en decentralisaties: Help ons te leren Door: Martine van Dijk, A+O fonds Gemeenten / Fotografie: Kees Winkelman Op 10 oktober 2014 vond de

Nadere informatie

Oplossingsgericht en waarderend coachen.

Oplossingsgericht en waarderend coachen. Oplossingsgericht en waarderend coachen. Coaching is die vorm van professionele begeleiding waarbij de coach als gelijkwaardige partner de cliënt ondersteunt bij het behalen van zelfgekozen doelen. Oplossingsgericht

Nadere informatie

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt:

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt: Wabo effectief ?Hoe Zo! >> Het toepassen van de Wabo is meer dan alleen de IT-structuur aanpassen, de procedures herzien en/of de processen opnieuw beschrijven en herinrichten. Het zijn de medewerkers

Nadere informatie

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen Moraal Resultaatgericht Coachen coaching & training voor bedrijven en particulieren Hoornplantsoen 64 2652 BM Berkel en Rodenrijs telefoon 010-5225426 Hoornplantsoen 64 mobiel 06-40597816 info@resultaatgericht-coachen.nl

Nadere informatie

Participatieverslag Nieuw & Anders

Participatieverslag Nieuw & Anders Participatieverslag Nieuw & Anders Op 26 en 31 maart vonden twee bijeenkomsten plaats met de titel Nieuw & Anders plaats. Twee bijeenkomsten die druk bezocht werden door vrijwilligers, verenigingen en

Nadere informatie

BROCHURE Workshop Coachend Leidinggeven. Coachend Leidinggeven. Sales Force Consulting

BROCHURE Workshop Coachend Leidinggeven. Coachend Leidinggeven. Sales Force Consulting BROCHURE Workshop Coachend Leidinggeven Coachend Leidinggeven Sales Force Consulting inleiding Leidinggeven aan de alledaagse uitvoering van het werk, is één van de belangrijkste kerntaken van elke manager.

Nadere informatie

Het conflicthanteringspalet. Anneke de Koning Leo Elfers Anne de Cloe

Het conflicthanteringspalet. Anneke de Koning Leo Elfers Anne de Cloe Het conflicthanteringspalet Anneke de Koning Leo Elfers Anne de Cloe Het conflicthanteringspalet In relatie tot de escalatieladder en het bestuurlijk- ambtelijk samenspel Verschil in beleving Conflicthanteringspalet

Nadere informatie

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN COMMUNICEREN VANUIT JE KERN Wil je duurzaam doelen bereiken? Zorg dan voor verbonden medewerkers! Afgestemde medewerkers zijn een belangrijke aanjager voor het realiseren van samenwerking en innovatie

Nadere informatie

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN 6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN INLEIDING Het Nieuwe Werken is in de afgelopen jaren op vele plekken geïntroduceerd om slimmer om te gaan met de beschikbare middelen binnen organisaties

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

Resultaten Onderzoek September 2014

Resultaten Onderzoek September 2014 Resultaten Onderzoek Initiatiefnemer: Kennispartners: September 2014 Resultaten van onderzoek naar veranderkunde in de logistiek Samenvatting Logistiek.nl heeft samen met BLMC en VAViA onderzoek gedaan

Nadere informatie

Functieprofiel Young Expert

Functieprofiel Young Expert 1 Laatst gewijzigd: 20-7-2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1 Ervaringen opdoen... 3 1.1 Internationale ervaring in Ontwikkelingssamenwerkingsproject (OS)... 3 1.2 Nieuwe vaardigheden... 3 1.3 Intercultureel

Nadere informatie

Leergang Transformatief Leiderschap

Leergang Transformatief Leiderschap feedback geven living labs advie processen/bijeenkomsten transformatief leiderschap coach perso Leergang Transformatief Leiderschap Anderen bewegen begint bij jezelf Succesvol mensen en organisaties in

Nadere informatie

Leertraject: de interim- manager als natuurlijk leider Er is een belangrijk verschil tussen opgeven en loslaten Jessica Hatchigan

Leertraject: de interim- manager als natuurlijk leider Er is een belangrijk verschil tussen opgeven en loslaten Jessica Hatchigan Leertraject: de interim- manager als natuurlijk leider Er is een belangrijk verschil tussen opgeven en loslaten Jessica Hatchigan Inleiding Interim-managers worden gevraagd bij multidisciplinaire organisatievraagstukken

Nadere informatie

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Compassie leven 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Inhoudsopgave Voorwoord Wekelijkse inspiraties 01 Geweld in de taal? Wie, ik?

Nadere informatie

Leergang Regiegemeente worden: effectiever (be)sturen

Leergang Regiegemeente worden: effectiever (be)sturen Leergang Regiegemeente worden: effectiever (be)sturen De gemeentelijke regierol Veel gemeenten ontwikkelen zich vandaag de dag tot regiegemeente. Even afgezien van de term, daar valt op af te dingen: het

Nadere informatie

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 ASPECTEN VAN COMMUNICATIE IN GROEPEN In iedere relatie en in elk relatienetwerk waar mensen net elkaar communiceren zijn er vier aspecten te onderscheiden. De

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Laat je talenten leven Helpt je het

Nadere informatie

Academie voor Talent en Leiderschap Veiligheidsregio s. Leiderschapsprofiel strategisch leidinggevende

Academie voor Talent en Leiderschap Veiligheidsregio s. Leiderschapsprofiel strategisch leidinggevende Leiderschapsprofiel strategisch leidinggevende Leidinggevende*: er zijn 6 hoofdrollen geïdentificeerd voor de leidinggevende en 3 niveaus van leiderschap, te weten strategisch, tactisch en operationeel.

Nadere informatie

Gesprekstechniek voor de manager met o.a. The one minute manager

Gesprekstechniek voor de manager met o.a. The one minute manager Gesprekstechniek voor de manager met o.a. The one minute manager 1 Executive Leadership Foundation - ELF 2005-2011 Dit materiaal mag vrij gebruikt worden, mits netjes de bron wordt vermeld Lastige dingen

Nadere informatie

Sturing en informatiegebruik in het sociaal domein

Sturing en informatiegebruik in het sociaal domein Sturing en informatiegebruik in het sociaal domein Bijeenkomst voor managers sociaal domein en informatiemanagers Verslag bijeenkomst 6 mei 2016 Waarom zijn we bij elkaar? Gemeenten en partners zijn al

Nadere informatie

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden.

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden. 10 vaardigheden 3 Netwerken 7 Presenteren 1 Argumenteren 10 Verbinden Beïnvloeden 4 Onderhandelen Onderzoeken Oplossingen zoeken voor partijen wil betrekken bij het dat u over de juiste capaciteiten beschikt

Nadere informatie

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Inez Sales Juni 2011 INHOUDSOPGAVE Leiderschap... 3 1. Leiderschap en management... 4 2. Leiderschapstijl ten behoeve van de klant... 5 3. Leiderschapstijl

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen

Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen Het Nieuwe Werken (HNW) is een van de meest populaire trends op het gebied van organisatieontwikkeling van de laatste jaren; meer dan een kwart

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

Beleidsplan 2012 t/m 2016

Beleidsplan 2012 t/m 2016 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Mei 2012 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Inleiding Dit beleidsplan is het resultaat van een voortgaand proces, waar we sinds twee jaar aan werken. In die periode is het volgende gebeurd.

Nadere informatie

11 NIEUWE SPELVORMEN TE GEBRUIKEN BIJ DE TRAININGSTOOL CREATIEF COMMUNICEREN IN BEELD EN WOORD

11 NIEUWE SPELVORMEN TE GEBRUIKEN BIJ DE TRAININGSTOOL CREATIEF COMMUNICEREN IN BEELD EN WOORD 11 NIEUWE SPELVORMEN TE GEBRUIKEN BIJ DE TRAININGSTOOL CREATIEF COMMUNICEREN IN BEELD EN WOORD PAGINA SPELVORM 2 een heldere missie trekt klanten 3 een nieuwe achternaam 4 het beeld als talking piece 5

Nadere informatie

SCHATTEN VAN ADVOCATEN

SCHATTEN VAN ADVOCATEN SCHATTEN VAN ADVOCATEN PRAKTIJKOPLEIDINGEN VOOR DE ADVOCATUUR Vaardigheden in de praktijk Coachen in de praktijk Leidinggeven in de praktijk Teamwork in de praktijk SCHATTEN VAN ADVOCATEN Wij zijn er van

Nadere informatie

Veranderkracht. Doelen / werkwijze. Een genuanceerd beeld van de veranderkracht van jouw team.

Veranderkracht. Doelen / werkwijze. Een genuanceerd beeld van de veranderkracht van jouw team. Test naam Readiness scan Veranderen Datum 10-4-2013 Ingevuld door Peter Jansen Ingevuld voor Peter Jansen Team Testteam Context Studie: werk- of projectgroepen (PGO) Veranderkracht Een genuanceerd beeld

Nadere informatie

Workshop: VOORt methodiek en alcoholmatigingprojecten

Workshop: VOORt methodiek en alcoholmatigingprojecten Workshop: VOORt methodiek en alcoholmatigingprojecten A. van Leeuwenhoeklaan 9 3721 MA Bilthoven Postbus 1 3720 BA Bilthoven www.rivm.nl KvK Utrecht 30276683 T 030 274 91 11 F 030 274 29 71 info@rivm.nl

Nadere informatie

BROCHURE Cursus Coachend Leidinggeven. Coachend Leidinggeven. Sales Force Consulting

BROCHURE Cursus Coachend Leidinggeven. Coachend Leidinggeven. Sales Force Consulting BROCHURE Cursus Coachend Leidinggeven Coachend Leidinggeven Sales Force Consulting inleiding Leidinggeven aan de uitvoering van het alledaagse werk, is één van de belangrijkste kerntaken van elke manager.

Nadere informatie

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn:

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn: Naslagwerk KOERS Dit document is bedoeld om ieder individu een eigen beeld te laten formuleren van de eigen koers als werkend mens en vervolgens als functionaris. Daarna kun je collectief de afdelingskoers

Nadere informatie

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG 2012 Een opleiding om hoger op te komen 1 OPLEIDING 2012 Ervaring: De training heeft me sterker gemaakt in mijn rol als leidinggevende. Ik heb mijn beleid en doelen

Nadere informatie

Online Storytelling met uw interactief jaarverslag

Online Storytelling met uw interactief jaarverslag REACH TOUCH MOVE Interactief Jaarverslag Online Storytelling met uw interactief jaarverslag Maximale Reach, Touch en Move in de financiële verantwoording van een jaar Waarom uw jaarverslag interactief?

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

2. Ik ken verschillende argumenten om scholen te overtuigen van het belang van de monitor.

2. Ik ken verschillende argumenten om scholen te overtuigen van het belang van de monitor. Hand-out Leerdoelen Geef aan waar je staat 1 = dit geldt niet voor mij 2 = dit geldt enigszins voor mij 3 = dit geldt sterk voor mij 4 = dit geldt zeer sterk voor mij 1 2 3 4 1. Ik heb een helder beeld

Nadere informatie

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen.

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen. Theoreasy de theorie is eenvoudig. Je gaat ontdekken dat het nemen van verantwoordelijkheid voor je eigen denken en doen dé sleutel is tot a beautiful way of life. Als je nog steeds hoopt dat oplossingen

Nadere informatie

Een sterk team. Maatwerk van vakvrouwen

Een sterk team. Maatwerk van vakvrouwen Een sterk team Maatwerk van vakvrouwen Een echte topkok kookt niet uit een boekje. Natuurlijk kan hij er een openslaan, maar uiteindelijk draait het om gevoel en talent. Bij teamontwikkeling is dat eigenlijk

Nadere informatie

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging Via het Klavertje 4 Model zet u sociale media en ICT breed in Didactische

Nadere informatie

Drie decentralisaties voor gemeenten

Drie decentralisaties voor gemeenten Drie decentralisaties voor gemeenten Onze visie en aanpak Pim Masselink Joost van der Kolk Amersfoort 24 april 2014 Inhoud 1. Inleiding 2. Veranderende rol van de gemeente 3. Veranderopgave: richten, inrichten

Nadere informatie

Minicursus Verbindend Communiceren. Geschreven door: Jan van Koert

Minicursus Verbindend Communiceren. Geschreven door: Jan van Koert Minicursus Verbindend Communiceren Geschreven door: Jan van Koert Geweldloze communicatie is een wijze van communiceren die leidt tot gehoord en verstaan worden. Met helderheid, zonder beschuldigen en

Nadere informatie

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI)

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het zelfbeoordelingsformulier Het doel van deze evaluatie is om u te helpen bij het bepalen van de belangrijkste aandachtsvelden van uw leidinggevende

Nadere informatie

Maak je eigen professionaliseringsplan!

Maak je eigen professionaliseringsplan! DAG VAN DE LERAAR 5 OKTOBER 2013 Maak je eigen professionaliseringsplan! Een minicursus Sectorraad Hoger Onderwijs CNV Onderwijs Academie Maak je eigen professionaliseringsplan! 1. Inleiding In de CAO

Nadere informatie

Hoofdstuk 18 Bouwen aan organisatie met de netwerkmultiloog

Hoofdstuk 18 Bouwen aan organisatie met de netwerkmultiloog Hoofdstuk 18 Bouwen aan organisatie met de netwerkmultiloog Anne-Marie Poorthuis en Sjanneke Werkhoven De netwerkmultiloog is een methode om veel mensen in een organisatie te betrekken bij een organisatiethema

Nadere informatie

NATIONALE VEERKRACHTTEST

NATIONALE VEERKRACHTTEST NATIONALE VEERKRACHTTEST VEERKRACHT OPTIMISME PSYCHOLOGISCH KAPITAAL ZELF- VERTROUWEN HOOP Rapport Persoonlijke Veerkracht 1-10-2012 uitzenden professionals inhouse services employability payrolling outsourcing

Nadere informatie

Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven

Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Cursusboek Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Beste cursist, De eerste stap is gezet! U gaat starten met een mindfulnesstraining van 8 lessen.

Nadere informatie

Loyale Rebellen trotseren zwaar weer Verslag van een middag over leiderschap; reisplannen, reisverhalen

Loyale Rebellen trotseren zwaar weer Verslag van een middag over leiderschap; reisplannen, reisverhalen Loyale Rebellen trotseren zwaar weer Verslag van een middag over leiderschap; reisplannen, reisverhalen en reisdoelen. Op 17 oktober vond voor de vijfde keer Loyale Rebellen plaats. Dit schooljaar weer

Nadere informatie

Manager van nu... maar vooral van morgen

Manager van nu... maar vooral van morgen Manager van nu... maar vooral van morgen Leidinggeven met inhoud en in verbinding, met inspiratie, energie en plezier, en dat binnen je organisatie mogelijk maken Er kan zoveel meer Uitgaan van klanten,

Nadere informatie

Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014)

Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014) Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014) Inleiding De kern van (autisme)vriendelijke communicatie is echt contact, gebaseerd op

Nadere informatie

Portfolio. voor pedagogisch medewerkers. om het eigen leerproces vorm te geven en te volgen

Portfolio. voor pedagogisch medewerkers. om het eigen leerproces vorm te geven en te volgen Portfolio voor pedagogisch medewerkers om het eigen leerproces vorm te geven en te volgen Colofon Z evenzien methodiek voor ontwikkelingsgericht werken met kinderen bestaat uit: Map Handreiking voor

Nadere informatie

IOD Crayenestersingel 59, 2101 AP Heemstede Tel: 023 5283678 Fax: 023 5474115 info@iod.nl www.iod.nl. Leiding geven aan verandering

IOD Crayenestersingel 59, 2101 AP Heemstede Tel: 023 5283678 Fax: 023 5474115 info@iod.nl www.iod.nl. Leiding geven aan verandering Leiding geven aan verandering Mijn moeder is 85 en rijdt nog auto. Afgelopen jaar kwam ze enkele keren om assistentie vragen, omdat haar auto in het verkeer wat krassen en deuken had opgelopen. Ik besefte

Nadere informatie

Kennis van de Overheid. Samenwerken met omgevingsdiensten? Richting goed opdrachtgeverschap. Training

Kennis van de Overheid. Samenwerken met omgevingsdiensten? Richting goed opdrachtgeverschap. Training Kennis van de Overheid Samenwerken met omgevingsdiensten? Training Inleiding Herkent u zich in de worsteling met uw rol als opdrachtgever van de omgevingsdienst? Gemeenten en provincies zijn immers zowel

Nadere informatie

HET MANAGEMENTCONTRACT in het kader van Integraal Resultaatverantwoordelijk Management Margreeth van der Kooij

HET MANAGEMENTCONTRACT in het kader van Integraal Resultaatverantwoordelijk Management Margreeth van der Kooij HET MANAGEMENTCONTRACT in het kader van Integraal Resultaatverantwoordelijk Management Margreeth van der Kooij De context van het managementcontract Het managementcontract is een overeenkomst tussen vertegenwoordigers

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

Managementgame Het Nieuwe Werken

Managementgame Het Nieuwe Werken Resultaten Managementgame Het Nieuwe Werken www.managementgamehetnieuwewerken.nl Leren door horen en zien, maar vooral doen en ervaren! MANAGEMENT GAME HET NIEUWE WERKEN Inleiding Think too Organisatieadviseurs

Nadere informatie

Succesvol verzekeren in 2015: wat vraagt dat van onze medewerkers? Taskforce Samenhangend Inzetbaarheidsbeleid

Succesvol verzekeren in 2015: wat vraagt dat van onze medewerkers? Taskforce Samenhangend Inzetbaarheidsbeleid MT-presentatie Succesvol verzekeren in 2015: wat vraagt dat van onze medewerkers?. Taskforce Samenhangend Inzetbaarheidsbeleid Campagne De verzekeringsbranche werkt aan inzetbaarheid Start Startsein in

Nadere informatie

Transformatie leer je niet in een cursus

Transformatie leer je niet in een cursus NIEUW VAKMANSCHAP Transformatie leer je niet in een cursus Door: Rieke Veurink Fotografie: Kees Winkelman Aansluiten bij de vraag uit de samenleving, regie voeren, werken in steeds veranderende omstandigheden:

Nadere informatie

CREATIEF CONCEPTEN OP BASIS VAN CREATIVITEIT HOE? ZO!

CREATIEF CONCEPTEN OP BASIS VAN CREATIVITEIT HOE? ZO! CREATIEF CONCEPTEN OP BASIS VAN CREATIVITEIT HOE? ZO! INHOUDSOPGAVE STARTFASE VOORAF - IS HET EEN ONDERWERP VOOR CREATIVITEIT? - ANALYSEVRAGEN - BRIEFING MET PROBLEEMEIGENAAR DE CREATIEVE SESSIE - SPELREGELS

Nadere informatie

Van financieel talent naar Public Business Controller

Van financieel talent naar Public Business Controller Kennis van de Overheid Van financieel talent naar Public Business Controller Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw financiële afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere

Nadere informatie

Bijlage A, behorende bij artikel 2 lid 1 Besluit personeel veiligheidsregio s

Bijlage A, behorende bij artikel 2 lid 1 Besluit personeel veiligheidsregio s Bijlage A, behorende bij artikel 2 lid 1 Besluit personeel veiligheidsregio s Supplement dd. Functie tactisch manager Functie zoals genoemd in artikel 2 lid 1 sub dd Besluit personeel veiligheidsregio

Nadere informatie

Kleurendenken en verandering. Karel de Grote-Hogeschool Antwerpen

Kleurendenken en verandering. Karel de Grote-Hogeschool Antwerpen Kleurendenken en verandering Families van theorieën Mensen ageren vanuit belangen (socio-politieke overtuiging) Mensen ageren vanuit verstandelijke overtuigingen (rationeel empirische overtuiging) Mensen

Nadere informatie

Effectief investeren in mens en organisatie. Collegereeks bedrijfskunde voor HR managers

Effectief investeren in mens en organisatie. Collegereeks bedrijfskunde voor HR managers Effectief investeren in mens en organisatie Collegereeks bedrijfskunde voor HR managers Stellingen van Rob Vinke Stelling 1 De kern van de HRM-opdracht is er voor te zorgen dat de ambitie van de organisatie

Nadere informatie

Effectief investeren in mens en organisatie. Collegereeks bedrijfskunde voor HR managers

Effectief investeren in mens en organisatie. Collegereeks bedrijfskunde voor HR managers Effectief investeren in mens en organisatie Collegereeks bedrijfskunde voor HR managers Stellingen van Rob Vinke Stelling 1 De kern van de HRM-opdracht is er voor te zorgen dat de ambitie van de organisatie

Nadere informatie

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS INHOUD Inleiding 7 1 Zelfonderzoek feedback geven en ontvangen 9 Checklist feedback geven en ontvangen 11 2 Communicatie en feedback 15 Waarnemen,

Nadere informatie

Vervolg en gebiedsproces WBP 5

Vervolg en gebiedsproces WBP 5 Vervolg en gebiedsproces WBP 5 1 Inleiding Het WBP5 strategisch deel ligt voor. Hiermee is het WBP 5 niet af, maar staat het aan het begin van het gebiedsproces en het interne proces om tot een uitvoeringsprogramma

Nadere informatie

Netwerk- en studiedag De blik van buiten. Workshop Leiderschap in Veranderen

Netwerk- en studiedag De blik van buiten. Workshop Leiderschap in Veranderen Netwerk- en studiedag De blik van buiten Workshop Leiderschap in Veranderen Er zit meer wijsheid in Verwondering dan in Verbijstering drs. Maaike Arends Leiderschap in Veranderen Het vermogen om bij mensen

Nadere informatie

Medewerker interne dienst. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse

Medewerker interne dienst. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Werkt gedurende langere periode nauwkeurig en zorgvuldig, met oog voor detail, gericht op het voorkómen van fouten en slordigheden, zowel in eigen als andermans

Nadere informatie

Procesbeschrijving transformatie agenda Jeugd Gelderland Versiedatum 8 juni 2015

Procesbeschrijving transformatie agenda Jeugd Gelderland Versiedatum 8 juni 2015 Procesbeschrijving transformatie agenda Jeugd Gelderland Versiedatum 8 juni 2015 Vanaf 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor alle hulp en ondersteuning aan jeugd. Na de transitie (overdracht van taken)

Nadere informatie

Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl. Begeleiden van pabostudenten

Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl. Begeleiden van pabostudenten Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl Begeleiden van pabostudenten Dit stuk geeft je handvatten bij de begeleiding van een pabostudent. Als

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. 4 De rol van de leidinggevende 59 4.1 Inleiding 59 4.2 De verschillende rollen van de leidinggevende 59

Inhoud. Inleiding 7. 4 De rol van de leidinggevende 59 4.1 Inleiding 59 4.2 De verschillende rollen van de leidinggevende 59 Inhoud Inleiding 7 1 Coaching en ontwikkeling van medewerkers in organisaties 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Professionele ontwikkeling in organisaties 13 1.3 Coaching in organisaties 14 1.4 Coachend leidinggeven

Nadere informatie

VISIE OP DE ORGANISATIE

VISIE OP DE ORGANISATIE VISIE OP DE ORGANISATIE WE ZIJN ER ALS ORGANISATIE VOOR PUBLIEK, ONDERNEMERS, BESTUUR EN COLLEGA S 00 INHOUDSOPGAVE 0. Inhoudsopgave 2 1. Missie visie kernwaarden 3 2. Toelichting 4 3. De kernwaarden 5

Nadere informatie

KOERSEN OP SUCCES Workshops strategische teamontwikkeling

KOERSEN OP SUCCES Workshops strategische teamontwikkeling KOERSEN OP SUCCES Workshops strategische teamontwikkeling Koersen op Succes Of het nu gaat om het verwezenlijken van plannen, het behalen van gestelde doelen, het leuker maken van een organisatie of het

Nadere informatie

Acteren in het krachtenveld

Acteren in het krachtenveld Acteren in het krachtenveld Het uitvoeren van een krachtenveldanalyse is een methode die veel in projectmanagement wordt toegepast. Door het uitvoeren van een krachtenveldanalyse kijk je met andere ogen

Nadere informatie

Van idee naar subsidiabel projectplan

Van idee naar subsidiabel projectplan FINALEDAG 3-2-1-CO! ZORGT VOOR VERRIJKTE INNOVATIEVE IDEEËN Van idee naar subsidiabel projectplan Door: Martine van Dijk A+O fonds Gemeenten / Fotografie: Kees Winkelman Op 26 maart 2015 vond voor de tweede

Nadere informatie

Koers naar De Bedoeling met Haarlemmermeer. Tekst: Martine van Dijk, A+O fonds Gemeenten/ Fotografie: Kees Winkelman

Koers naar De Bedoeling met Haarlemmermeer. Tekst: Martine van Dijk, A+O fonds Gemeenten/ Fotografie: Kees Winkelman Koers naar De Bedoeling met Haarlemmermeer Tekst: Martine van Dijk, A+O fonds Gemeenten/ Fotografie: Kees Winkelman De gemeente Haarlemmermeer is gestart met een nieuwe koers. Een koers waarbij klantgerichtheid

Nadere informatie

Gandhitraining. Ongekende effecten in de praktijk

Gandhitraining. Ongekende effecten in de praktijk Gandhitraining Ongekende effecten in de praktijk Van persoonlijk naar inspirerend leiderschap Wil je jouw persoonlijke leiderschap verdiepen tot inspirerend leiderschap; je ambities vormgeven en anderen

Nadere informatie

mindfulness workshop

mindfulness workshop mindfulness workshop 1 mindfulness workshop Deze workshop wordt gegeven om een indruk te krijgen wat mindfulness inhoudt. Ook kan worden gekeken in welke training de workshop als onderdeel kan worden ingezet,

Nadere informatie

De sleutel tot moeiteloos succesvol creëren

De sleutel tot moeiteloos succesvol creëren De sleutel tot moeiteloos succesvol creëren Wat is creëren? Wij zijn allemaal creatief. Niet dat we per sé goed kunnen kleien of schilderen, maar zijn als mensen creatieve wezens. We creëren continu. We

Nadere informatie

SKPO Profielschets Lid College van Bestuur

SKPO Profielschets Lid College van Bestuur SKPO Profielschets Lid College van Bestuur 1 Missie, visie SKPO De SKPO verzorgt goed primair onderwijs waarbij het kind centraal staat. Wij ondersteunen kinderen om een stap te zetten richting zelfstandigheid,

Nadere informatie

ASSERTIVITEIT. beter communiceren vanuit jezelf

ASSERTIVITEIT. beter communiceren vanuit jezelf ASSERTIVITEIT beter communiceren vanuit jezelf Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij mensen. Zij

Nadere informatie

Rapport Teamrol Indicator

Rapport Teamrol Indicator Rapport Teamrol Indicator Naam Adviseur Jan Voorbeeld Adviseur van Organisatie Datum 02/02/2015 Inleiding In dit rapport treft u eerst een beschrijving aan van uw primaire en secundaire rollen. Deze geven

Nadere informatie

Werkatelier Informatiebeleid 2016-2020 Komen tot een actueel, gedragen en verbonden informatievoorziening

Werkatelier Informatiebeleid 2016-2020 Komen tot een actueel, gedragen en verbonden informatievoorziening Native Consulting heeft een 4-daagse praktische en interactieve workshop ontwikkeld over ICT-beleid in relatie tot de gemeentelijke strategie. U komt niet alleen om te luisteren naar nieuwe kennis en inzichten,

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand Ronald Dingerdis Inhoudsopgave Over Dingerdis Customer Care Inleiding 1. Situaties die weerstand oproepen 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand 3. Omgaan met weerstand van anderen 4. Omgaan met

Nadere informatie

In 3 maanden regie op je leven

In 3 maanden regie op je leven In 3 maanden regie op je leven In 3 maanden regie op je leven? Ons leven verandert voortdurend. Soms door onszelf ingegeven, in andere gevallen door keuzes van anderen of door onvoorziene omstandigheden.

Nadere informatie

5 manieren om je eigen pad te bewandelen

5 manieren om je eigen pad te bewandelen 5 manieren om je eigen pad te bewandelen Hierbij het nieuwe artikel met als onderwerp: 5 manieren om je eigen pad te bewandelen. Het is geschreven door wandelcoach Tineke Franssen. Tineke wandelt al een

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Drs. Martin Jonker MBA Concerncontroller gemeente Haarlem

Drs. Martin Jonker MBA Concerncontroller gemeente Haarlem Drs. Martin Jonker MBA Concerncontroller gemeente Haarlem Concerncontrol binnen de gemeente Balans tussen beheerscontrol en bestuurscontrol Amersfoort, 26 maart 2013 Amersfoort, 26 maart 2013 Inhoud Public

Nadere informatie

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent Menukaart Loopbaanevents Investeer in jouw talent Inhoud 1. LOOPBAANEVENTS OP LOCATIE... 3 Inleiding... 3 Praktisch... 3 2. TALENT ONTWIKKELEN ( TALENTMANAGEMENT)... 4 (her)ken je Talent/ Kernkwaliteiten...

Nadere informatie

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Met dit Ebook wil ik je graag inzichten geven in hoe je van jezelf kunt (leren) houden. Dit bereik je (wellicht helaas) niet door even een knop

Nadere informatie

ArbeidsFit BLIJVEND INZETBAAR IN VERANDERENDE ORGANISATIES

ArbeidsFit BLIJVEND INZETBAAR IN VERANDERENDE ORGANISATIES ArbeidsFit BLIJVEND INZETBAAR IN VERANDERENDE ORGANISATIES 1 Zijn uw medewerkers ArbeidsFit? Blijvend inzetbaar in veranderende organisaties Meebewegen met de toekomst Welzijn Nieuwe Stijl, kantelingen

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 2 Je Gedachten Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 2 Je Gedachten Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 2 Je Gedachten Inhoud 2 1. Onderzoek je zelfbeeld: welke negatieve gedachten heb je? 3 2. Oefen jezelf in gedachten veranderen 4 3. Oefen jezelf in gedachten loslaten 5 4. Bouw aan je

Nadere informatie

Beter worden door te leren van vergelijken in blended leertrajecten

Beter worden door te leren van vergelijken in blended leertrajecten Beter worden door te leren van vergelijken in blended leertrajecten Stichting Benchmark GGZ Rembrandtlaan 46 3723 BK Bilthoven T +31 (0) 30 229 90 90 W www.sbggz.nl Inhoudsopgave 1 Het speelveld in beeld...

Nadere informatie

Managementgame Het Nieuwe Werken

Managementgame Het Nieuwe Werken Resultaten Managementgame Het Nieuwe Werken wwww.managementgamehetnieuwewerken.nl Leren door horen en zien, maar vooral doen en ervaren! 13 december 2011 drs. Lourens Dijkstra MMC CMC drs. Peter Elzinga

Nadere informatie

Strategisch Opleidingsbeleid

Strategisch Opleidingsbeleid Strategisch Opleidingsbeleid Achtergrondinformatie en tips om zelf aan de slag te gaan In deze handreiking vindt u de volgende onderwerpen: Wat is strategisch opleidingsbeleid? Hoe komt u tot strategisch

Nadere informatie

Verslag Inspiratiesessie

Verslag Inspiratiesessie Verslag Inspiratiesessie Het Nieuwe Werken en Vitaliteit Beter en efficiënter aan de slag, medewerkers met meer vrijheden en verantwoordelijkheden. Al veel organisaties zijn bij het Rijk aan de slag met

Nadere informatie

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Stichting VraagWijzer Nederland Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Per 1 januari 2015 hebben de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wmo 2015 hun intrede gedaan. De invoering van deze

Nadere informatie