Muziek HERSENSPINSELS. uziek, ook een. op hol te brengen? Nieuw fenomeen: Binaural Beats

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Muziek HERSENSPINSELS. uziek, ook een. op hol te brengen? Nieuw fenomeen: Binaural Beats"

Transcriptie

1 HERSENSPINSELS uziek, ook een Mmiddel om je hoofd Tijdschrift Psychologie Nijmegen Februari 2014 op hol te brengen? Nieuw fenomeen: Binaural Beats I nteressante en leuke interviews: een muziektherapeut en de band Lieve Bertha! met muziek, Swelporten of niet doen? Muziek NOVEMBER

2 2 HERSENSPINSELS

3 6 We kennen allerlei middeltjes om ons brein te beinvloeden. Is muziek daar één van? Maak kennis met BINAURAL BEATS! 16 Altijd al willen weten op welke muziek je het best kunt studeren? HersenSPiNsels werd speciaal voor jou proefkonijn en zocht het uit! 26 Een interview met een échte band: Lieve Bertha. Over het muzikantenbestaan, de (onzekere) toekomst en meer. Lees het snel! INHOUDSOPGAVE A PRIORI p. 4 SPIN-PAGINA p. 5 BREIN p. 6 OP DE SOFA p. 9 GEDRAG p. 13 REPORTAGE p. 16 HOTSPOT p. 18 PERSOON p. 20 COLUMN ELLIS p. 25 INTERVIEW p. 26 COLUMN p. 30 TRENDING TOPIC p. 31 HERSENSPINSELS p. 34 GEDICHT p. 35 BREIN PERSOON GEDRAG INTERVIEWS COLUMNS FEBRUARI

4 A PRIORI ROOS ALINK A PRIORI Terwijl ik dit schrijf ben ik in mijn ouderlijk huis. Op de achtergrond klinkt keiharde 80 s disco muziek, van het kaliber Staying Alive inderdaad. Als je je bedenkt dat dit toen de hipste muziek was... Dat bracht mij er ook toe om dit stuk te schrijven. Muziek ontwikkelt zich zo snel, het verschil in tien jaar is al oneindig groot. In december 2000 stonden bijvoorbeeld de Bomfunk MC s op nummer 1 met hun hit Freestyler. Dit zie ik zelf echt als een soort lijflied van mijn kindertijd. Alle meisjes waren verliefd op de jongen met de dreadlocks. En hoe cool was dat scratchen? Inmiddels kan dat dus écht niet meer. Mister 305 domineert de hitlijsten, samen met Pharrell Williams en Avicii. Die muziek is toch in geen opzicht te vergelijken met die 80 s muziek die mijn ouders nu luisteren. Hoe zal de muziek zijn over tien jaar? Op het eerste gezicht lijkt muziek iets simpels, maar naast de top 40 hitjes die je acht keer per dag op de radio hoort, is er nog zo veel meer op het gebied van muziek. Wat er dan nog meer is? Daarover lees je natuurlijk in deze HersenSPiNsels. Hardlopen met muziek bijvoorbeeld; dit blijkt je prestatie te verbeteren ten opzichte van hardlopen zonder muziek. Ook onderzochten we muziek waar je van gaat spacen! En voor degenen die liever serieus met hun studie bezig zijn, hebben we ook nog wat; we testten welke muziek het beste effect heeft op je leerprestatie. Waar wacht je nog op? Lees verder om te ontdekken wat muziek je nog meer kan brengen behalve vage herinneringen aan dronken avonden en een gezellig sfeertje in de kroeg. COLOFON HERSENSPINSELS: Jaargang 6, nr. 1, december Dit tijdschrift is onderdeel van Studievereniging Psychologie in Nijmegen (SPiN) en verschijnt vijf keer per jaar. Hoofdredactie: Roos Alink Redactie: Lieke van den Boom, Yvette Kruse, Inge van Dam, Leroy Koch, Tanneke Meijers, Mark ten Wolde, Quinten van Kastel en Jody Geerts Voorpagina: Jody Geerts Achterpagina: Jody Geerts Lay-out: Jody Geerts, Quinten van Kastel Redactieadres: SPiN t.a.v. Hersenspinsels, Montessorilaan 3, A.00.05, 6525 HR, Nijmegen Telefoon: HERSENSPINSELS

5 Lieve SPiN-ners, Inmiddels is het februari, wat betekent dat de winter gelukkig al weer bijna tot zijn einde loopt. Want eerlijk is eerlijk, een lentezonnetje maakt alles toch altijd net iets mooier. Het geeft je net dat kleine beetje extra energie om op een brakke ochtend jezelf uit bed te slepen en op de fiets naar de uni te stappen. Helaas moeten we nog heel even geduld hebben voor de lente echt aanbreekt. Gelukkig hebben we bij SPiN het ultieme wondermiddel om je de laatste koude, donkere winterdagen door te helpen, namelijk: Muziek! Voor wie wel eens op de SPiN-kamer te vinden is, zal het geen geheim zijn dat we bij SPiN erg van muziek houden. Variërend van klassiek tot Disco Pogo, alles komt voorbij. Daarnaast is muziek natuurlijk ook terug te vinden in onze activiteiten. Zo staat 12 maart de bandjesavond Psypop weer op de planning en kun je op 19 maart weer helemaal los op de lekkerste nummers tijdens het SPiN-feest. SPINPAGINA Natuurlijk zijn jullie de morning after allemaal van harte uitgenodigd op de SPiNkamer om deze brakke dag goed te beginnen met een heerlijk kopje koffie of thee en een lekker muziekje. Als je geluk hebt, krijg je misschien zelfs een heus live-optreden van een van mijn muzikale bestuursgenootjes. Op een van de zeldzame momenten dat Spotify uitstaat, is er namelijk altijd wel iemand die een liedje pingelt op onze blauwe SPiN-gitaar. Voor alle minder muzikale mensen onder ons die, net als ik, hun zangkunsten wijselijk voor onder de douche bewaren, zijn er natuurlijk ook een hoop andere leuke en interessante activiteiten. Zo zal er 13 maart een excursie naar adviesbureau GITP plaatsvinden en zijn de dag daarna op 14 maart al jullie ouders van harte welkom op de Ouderdag. Op 18 maart is er weer een altijd gezellige themadag en op 25 en 26 maart kun je je oriënteren op je toekomst tijdens Experience Your Future! Hopelijk zien we jullie allemaal terug op een van deze activiteiten of op de SPiNkamer! Liefs, Fenna Voorzitster van SPiN 12 maart Psypop 13 maart excursie naar adviesbureau GITP 14 maart Ouderdag AANKOMENDE ACTIVITEITEN 18 maart Themadag 19 maart SPiN-feest 25 & 26 maart Experience Your Future FEBRUARI

6 Can you feel the beat? BREIN Tegenwoordig zijn er middelen in overvloed om je brein te beïnvloeden. We zijn vooral bekend met alcoholische versnaperingen, hallucinanten in allerlei vormen, cafeïne en andere pepmiddelen. Daarnaast heb je nog de narcotica en ga zo maar door. Maar muziek? Toen ik een tijdje geleden aan het SOGGEN was (SOG = studie ontwijkend gedrag), kwam ik een stukje tegen over binaural beats. Er werd iets geroepen over beats die van alles met je brein kunnen doen. Jullie begrijpen natuurlijk wel dat zoiets mijn nieuwsgierigheid meteen had geprikkeld, dus ik vroeg om de wijsheid van ome Wikipedia. Later vond ik in een artikel van Lane, Kasian, Owens en Marsh (1998) dezelfde informatie: Wanneer twee tonen van een iets verschillende frequentie los van elkaar aan het linker en rechter oor worden aangeboden, wordt er één toon waargenomen. Deze toon varieert van amplitude op een frequentie gelijk aan het verschil van de frequenties van beide tonen. Dit verschijnsel staat bekend als de binaural beat. Dat is leuke informatie, maar zowel Wikipedia als de onderzoekers gaven geen duidelijk antwoord op mijn prangende vraag: Wat doen die beats met je grijze massa? 6 HERSENSPINSELS

7 MARK TEN WOLDE Na wat gegoogle kwam ik op de site van het Immrama institute, waarvan de site vertelde dat het een instituut is met brainwave technology for health and wellness. De titel klonk al veelbelovend dus ik begon te lezen. De site maakte een aantal bijzondere claims. Zo zou wetenschappelijk onderzoek hebben bewezen dat het blootstellen aan een binaural beat je brein zou laten resoneren op de maat van die beat. Zo gaven ze als voorbeeld dat bij het creëren van een binaural beat van 10 Hz (een zogenoemde alfa frequentie) het brein getriggerd kan worden om op dezelfde 10 Hz te resoneren. Hierdoor wordt er automatisch activiteit teweeg gebracht in de alfa reikwijdte van je brein. Daarna maakten ze een nog veel mooiere claim: Dezelfde techniek kan worden gebruikt om gemakkelijk en snel je gedachten (mind) in een willekeurige staat te brengen. Als je brein de binaural beat volgt, noem je dit de frequency following response. Tot slot besluit het Immarama institute dat je door deze frequency following response en dus het synchroon vuren van je alfa gebieden (helaas wordt niet vernoemd welke) kan leiden tot moeiteloze krachtige concentratie en diepe ontspanning. Na wat verder spitten op het internet kwam ik nog meer effecten tegen, zoals het reduceren van angst en zelfs het verbeteren van de gezondheid en het verminderen van pijn. Dit klinkt allemaal prachtig, maar zoals we als wetenschappers in de dop allemaal hebben geleerd, moet je voordat je dingen voor waar aanneemt eerst wel met wat officiële wetenschappelijke feiten op de proppen komen en minimaal één of twee referenties kunnen geven. Daarom BREIN BREIN FEBRUARI

8 BREIN ben ik voor jullie de online universiteitsbibliotheek gaan afzoeken. Ik kwam onder andere het discutabele onderzoek van een ICC groep project tegen, waarin met onder andere EEG (electroencephalogram, een apparaat dat met electroden elektrische signalen van het brein meet, om zo de hersenactiviteit te bepalen) werd getest of het vuren van de alfa golven verschilde wanneer het brein werd blootgesteld aan binaural beats, of gewone monotone geluiden. Uit het onderzoek bleek dat het effect van de binaural beats op de alfagolven inderdaad significant verschilde van het effect van de monotone geluiden. Later las ik echter in de discussie dat er maar 4 participanten aan dit onderzoek mee hebben gedaan, wat met name de power van dit onderzoek flink vermindert. Daarom zou ik voorzichtig zijn met het aannemen van deze resultaten. in dit onderzoek als ook in andere onderzoeken werden veel problemen ervaren bij het afnemen van een EEG. Dit komt doordat de proefpersoon zich gedurende het experiment (wat meestal een half uur duurt) eigenlijk niet mag bewegen, omdat de EEG dit anders oppikt. Daarom zijn alle onderzoeken nog wat terughoudend in het trekken van sterke conclusies. Dit onderzoek durft echter wel te poneren dat binaural beats effect hebben op concentratie en humeur. Of de beats ook helpen bij het reduceren van angst en pijn, is iets voor de toekomst. Maar mocht je binnenkort een tentamen hebben en kun je je niet concentreren, laat je dan niet tegenhouden om het eens met binaural beats te proberen! Ten slotte vond ik een onderzoek dat wat betrouwbaarder leek. Hierin werd gevonden dat proefpersonen zowel qua concentratie als humeur hoger scoorden op een herkenningsen reactietaak, waarbij proefpersonen zo snel mogelijk op een stimulus moesten reageren (Lane, Kasian, Owens & Marsh, 1998). Echter zowel 8 HERSENSPINSELS

9 Interview met een muziektherapeut Tom van den Heuvel, 29 jaar, werkt al enkele jaren als muziektherapeut in de verslavingszorg. Hier werkt hij veelal met jongeren om ze bij te staan in het proces om over hun problematiek heen te komen. Wanneer hij niet bezig is als therapeut, doceert hij enthousiast aan de nieuwe generatie muziektherapeuten op de HAN. Waar muziektherapie of vaktherapie in het algemeen voor veel mensen een beetje abstract of vreemd zal klinken, bleek dit het allerminst te zijn. Lees dus vooral verder en kom meer te weten over deze bijzonder interessante therapie! Wat is creatieve therapie? Om te beginnen is creatieve therapie een verouderde term. Nu wordt de term vaktherapie gebruikt voor deze discipline. Wat alle soorten therapieën in dit vakgebied gemeen hebben, is het doen. In tegenstelling tot het gesprek bij psychotherapie, heeft muziektherapie muziek als medium voor de therapie. Vaktherapie wordt naast andere behandelingen toegepast. De vaktherapeut werkt dan ook in een multidisciplinair team. Cliënten zijn vaak in gesprek met een psycholoog, maar kunnen daarnaast ook oefening nodig hebben die muziektherapie hen kan bieden. Vaktherapie gaat uit van het analoge-proces model. Dit houdt onder andere in dat hoe jij je gedraagt in de therapie met muziek, laat zien hoe je je gedraagt in de maatschappij. FEBRUARI

10 LIEKE VAN DEN BOOM OP DE SOFA Hoe ziet de therapie eruit? In een therapiesessie wordt bijvoorbeeld gevraagd wat is het engste om hier te doen?. Er wordt dus gevraagd om uit je comfortzone te stappen. In Tom s werksituatie wordt vaak zingen genoemd. Hierbij moeten mensen zich kwetsbaar opstellen en is er geen instrument waar je een eventuele fout aan kan toeschrijven. Je gaat in de therapie naar dit gestelde doel toewerken. Je wordt uitgedaagd en kan jezelf gaan verrassen. Als je dan gaat zingen, heeft dit invloed op je zelfbeeld. Dit kan doorwerken naar andere situaties in het dagelijks leven. Ook kan er in de therapie een tijdlijn worden gemaakt aan de hand van muziek. Gebeurtenissen, zowel positieve als negatieve, zijn vaak te verbinden aan bepaalde muziek die je op dat moment hebt gehoord. De muziek die bij deze gebeurtenissen hoort, wordt op chronologische volgorde op cd gezet. De muziek die aan de negatieve gebeurtenissen zijn verbonden wordt door de cliënt vaak vermeden. Dit gedrag is ook in het dagelijks leven te zien. Bijvoorbeeld iemand die een dierbare is verloren, kan vermijden om naar het graf te gaan of foto s van deze persoon te bekijken. In de therapie geeft de cliënt aan elk liedje van de cd een cijfer om aan te geven voor hoeveel spanning het zorgt. De muziek kan zo op volgorde van spanning worden gezet en gebruikt worden in exposure therapie. Het doel is om de vermijding van de muziek af te leren en de intensiteit van de emotiebeleving af te laten nemen. Als het is gelukt om naar de muziek te luisteren dat het hoogste cijfer toegeschreven heeft gekregen, kan de stap worden gemaakt naar het omgaan met de gebeurtenis in het dagelijks leven. Als de cliënten beter in staat zijn om naar de muziek te luisteren, zullen ze ook minder klachten krijgen en bijvoorbeeld zelf de foto s van de overleden dierbare gaan bekijken. Wat is de kracht van muziek? Muziek komt altijd binnen. Zelfs als mensen muurtjes om zich heen hebben gebouwd en aparte manieren hebben om vooral niet met een situatie geconfronteerd te worden, omzeilt de muziek deze copingsmechanismen. Muziek kan het gevoel van een cliënt versterken doordat mensen hun gevoel herkennen in de muziek. Tom noemt het voorbeeld van traumatherapieën: mensen kunnen heel emotieloos vertellen over de traumatische gebeurtenis. Door muziek kunnen mensen breken en kunnen er veel emoties loskomen. 10 HERSENSPINSELS

11 LEROY KOCH Ook komt muziek bij mensen anders binnen dan bijvoorbeeld taal. Muziek heeft geen cognitieve laag en komt binnen via, onder andere, de amygdala. De amygdala blijft het langst intact bij dementerende ouderen. Hierdoor kan men door middel van muziek nog contact met deze mensen krijgen terwijl ze via taal geen contact meer kunnen leggen. Hoe heeft muziek invloed? Er wordt op dit moment veel neurologisch onderzoek gedaan naar de invloed van muziek op iemands toestand. Hieruit komt naar voren dat muziek die bij je past, je een goed gevoel geeft. Dit kan effectief zijn bij depressieve mensen. Bij deze cliënten kan de muziek helpen om weer lekker in hun vel te zitten en tot rust te komen, wat al uniek kan zijn voor de cliënt. Muziek kan ook helpen bij emotieregulatie. Tom geeft een module emotieregulatie voor mensen met een borderline persoonlijkheidsstoornis. Hierbij worden door middel van muziek emoties opgezocht en geleerd om hier grip op te krijgen. Het doel is om de pieken en dalen van de client dichter bij elkaar te brengen. Tijdens de bijeenkomsten wordt gekeken welke muziek één van de vier basisemoties (blijdschap, verdriet, boosheid of angst) oproept bij de cliënten. Er wordt vervolgens naar deze muziek geluisterd. Bij deze cliënten komt de muziek óf heel heftig binnen waardoor alle emoties loskomen óf er gebeurt niets. Er wordt de cliënten middels muziek geleerd om op een andere, gezondere manier met emoties om te gaan en er wordt geleerd dat je op verschillende manieren naar muziek kunt luisteren. Mensen met een borderline persoonlijkheidsstoornis luisteren vaak emotioneel (er komen emoties los) of technisch (bijvoorbeeld, welke instrumenten hoor ik?), maar men kan ook nog oordelend (wat vind ik er van?) en associatief (waar is dit voor mij aan verbonden?) luisteren. Door op een andere manier naar de muziek te luisteren, leer je het op een andere manier te verwerken. Dit is ook toe te passen in andere situaties. De client krijgt bijvoorbeeld de opdracht mee om heel technisch te kijken naar een persoon: welke schoenen heeft hij aan, welke kleur heeft zijn trui, hoe zit zijn haar? Op deze ma- OP DE SOFA FEBRUARI

12 OP DE SOFA nier leren mensen anders omgaan met een bepaalde situatie en hun emoties onder controle te houden. In welke situaties kan muziektherapie helpen? Muziektherapie kan helpen bij onder andere trauma s, rouwverwerking, identiteitsontwikkeling en relatie- en gezinstherapie. Belangrijk is ook dat vaktherapie zich richt op het positieve. In de therapie hoef je niet op je tenen te lopen, op deze manier kan de therapie een uitlaatklep zijn. Mensen met een geestelijke beperking kunnen bijvoorbeeld erg geholpen worden door muziektherapie. Mensen kunnen niet altijd praten, maar wel beleven. Door de muziek kunnen zij zich uiten en dit zorgt voor een stuk ontspanning. De therapie kan ook helpen bij de diagnostiek. Het diagnosticeren doet een psycholoog of psychiater, maar de vaktherapeut zit in de secundaire diagnostiek. Dit wordt gedaan aan de hand van ongeveer vijf observatiesessies. Een sessie muziektherapie kan veel laten zien over een persoon, over zijn emoties en zijn grenzen. Een observatie hierbij kan de diagnose bevestigen of ter discussie stellen. Een vraag aan onszelf: wat hebben we vandaag geleerd? Middels dit interview hebben wij geleerd dat muziek een krachtig medium is en dat vaktherapie een belangrijke aanvulling kan zijn (zelfs onmisbaar volgens Tom ;)) bij de behandeling en veel mensen kan helpen. 12 HERSENSPINSELS

13 Muziek als wondermiddel tijdens het sporten? Veel mensen luisteren naar muziek tijdens het sporten. Dat kan direct zijn, zoals hardlopen met je ipod, maar ook indirect zoals muziek in de sportschool. Zie jij al een sportschool voor je die geen muziek draait? Veel mensen gebruiken muziek als afleiding tijdens het sporten, om minder te denken aan hun vermoeidheid. Zelfs topatleten doen het! De bekende sprinter Haile Gebrselassie kon bijvoorbeeld geen wedstrijd lopen zonder zijn favoriete nummer Scatman. Maar verbetert het luisteren van muziek nu echt je sportprestatie, of is het maar een fabeltje? Muziek heeft interne en externe factoren. Interne factoren zijn bijvoorbeeld het ritme en de melodie en externe factoren zijn associaties (bijvoorbeeld een persoonlijke herinnering aan een nummer) en culturele invloeden. Al deze factoren hebben invloed op de motivationele kwaliteit van muziek, dus in hoeverre je gemotiveerd wordt om te presteren. Hierbij is ritme het belangrijkst en associatie het minst belangrijk (Priest & Karagheorghis, 2008). Volgens Hevner (1937) heeft motivationele muziek een snel tempo en een prominente beat. Het luisteren naar zulke muziek zou ervoor zorgen dat arousal wordt gecontroleerd, waargenomen vermoeidheid wordt verminderd en de stemming verbetert. Er zijn dus twee soorten effecten van motivationele muziek te onderscheiden: fysieke en psychische effecten. Maar hoe kan het dan dat muziek zulke effecten heeft? Dit komt onder andere doordat de waargenomen vermoeidheid minder wordt door te luisteren naar muziek tij- GEDRAG FEBRUARI

14 GEDRAG dens het sporten. Doordat de hersencapaciteit grotendeels wordt ingenomen door het reguleren van lichamelijke processen is er niet veel capaciteit meer over om andere stimuli te verwerken. Wanneer je naar muziek luistert, wordt bijna alle capaciteit gebruikt voor het verwerken van de muziek en zal je dus minder vermoeidheid opmerken (Rejeski, 1985, in Karagheorghis & Priest, 2012)! Wanneer je echter met een hoge intensiteit sport, gaat dit effect weg, doordat alle capaciteit voor fysiologische cues wordt gebruikt (sport dus niet te hard, anders werkt het weer niet ). Daarnaast ga je je bewegingen automatisch aanpassen aan het ritme van de muziek. Nu zul je je afvragen, hoezo word ik dan minder snel moe? Eén van de redenen hiervoor is dat je gelijkmatiger gaat bewegen. Normaal zal er meer variatie zitten in je bewegingen, maar als je deze aanpast aan het ritme van de muziek beweeg je gelijkmatiger en dus efficiënter. Je lichaam kan zich beter instellen op de bewegingen en daardoor kun je net iets langer doorgaan (Smoll & Schultz, 1982). Ten slotte heeft muziek invloed op je emoties. Doordat je muziek met een bepaalde herinnering of emotie associeert, krijg je een bepaald gevoel bij die muziek. Als dit tijdens het sporten gebeurt, zal de uiting van emoties gefaciliteerd worden en wordt je lichamelijke arousal hoger (Scherer & Zentner, 2001). Hierdoor, en door gelukshormonen die je lichaam aanmaakt tijdens het sporten, voel je je beter. Sporten om je liefdesverdriet of boosheid te verwerken werkt dus echt! Er is heel veel onderzoek gedaan naar de invloed van muziek op sportprestatie. Maar nu is de vraag wanneer en hoe je muziek het beste kan toepassen om je sportprestatie te verbeteren. Ten eerste vraag je je natuurlijk af welke soort muziek je moet kiezen. Dit bleek niet veel uit te maken, want er zat geen verschil in 14 HERSENSPINSELS

15 ROOS ALINK prestatie tussen zelf uitgekozen muziek of muziek die de proefleider had uitgekozen. Wel maakt het uit welke soort muziek je gebruikt; de prestatie gaat omhoog bij upbeat muziek maar niet bij klassieke muziek (Karagheorghis & Priest, 2012). Maar op welk moment moeten we dan muziek luisteren? Ten eerste heeft muziek vóór je gaat sporten een positief effect. Mensen die voor hun circuittraining muziek luisterden, waren sneller en voelden zich minder gespannen dan wanneer ze geen muziek hadden geluisterd voor de training (Hall & Erickson, 1995, in Karagheorghis & Priest, 2012). Als je bijvoorbeeld een sportwedstrijd hebt zal muziek luisteren voor de wedstrijd je dus zeker helpen! Ook is gebleken dat mensen een gewicht langer omhoog konden houden als ze naar muziek luisterden. Dit is een asynchrone toepassing van muziek, wat betekent dat je je bewegingen niet aanpast aan de muziek (Crust & Clough, 2006). Wanneer je muziek synchroon met de activiteit gaat toepassen, zoals hardlopen op een beat, heeft dit ook een positief effect. Men bleek het hardlopen langer vol te houden en zich minder moe te voelen na afloop, dan wanneer er geen (synchrone) muziek werd gebruikt (Tenenbaum, 2006). Er is helaas wel een teleurstelling voor sportfanaten: muziek tijdens het sporten heeft vooral positieve effecten voor relatief ongetrainde personen. Als je al drie keer in de week sport heeft het dus weinig effect. Daarnaast zal je als getrainde sporter ook met een hogere intensiteit sporten waardoor het effect nog minder wordt. Echter is muziek voor onervaren sporters wel effectief. Kortom: als je fit wilt worden, gebruik dan vooral muziek, want dan kun je sneller en efficiënter trainen! GEDRAG FEBRUARI

16 REPORTAGE Muziekexperiment: Kun je beter leren met PORNO of met Disney muziek? We hebben allemaal onze eigen maniertjes tijdens het studeren. Sommigen moeten naar de UB, anderen blijven liever thuis. Sommigen kunnen alleen leren in doodse stilte, anderen leren met muziek op de achtergrond. Maar als je dan met muziek leert, welke muziek gebruik je dan? Altijd al willen weten op welke muziek je het beste kunt leren? De HersenSPiNsels bedachten een experiment om het uit te zoeken en werden zelf proefkonijnen. Voor dit experiment hebben we 8 lijsten gemaakt met elk 15 woorden van 5 letters. Daarnaast hebben we 8 muzieksoorten uitgekozen om mee te leren, namelijk: Disney, porno, Deutsche Schlager, Didgeridoo, Trolololo, Tarkan, Korn en What does the fox say (voor meer informatie over de liedjes en de links, zie onderaan). Daarna gingen we op zoek naar proefpersonen. Ons lieve bestuur en een aantal andere (ex-)spinleden waren wel in voor een leuk experimentje. Met deze 11 proefpersonen begonnen we dit muzikale leerproces. Als eerste kregen de proefpersonen een lijst met woorden die ze moesten gaan leren zodra de muziek begon. Na één minuut leren met de muziek aan, werd de muziek gestopt en kregen de proefpersonen een halve minuut de tijd om de woorden op te schrijven die ze zich nog konden herinneren. Dit werd bij alle acht liedjes gedaan, met telkens een andere woordenlijst. Uit dit niet-experimentele onderzoek kwam een verrassend resultaat naar voren: het bleek namelijk dat onze proefkonijnen het 16 HERSENSPINSELS

17 10 JODY GEERTS & INGE VAN DAM Liedje 1 (trolololo) Liedje 2 (tarkan) Liedje 3 (korn) Liedje 4 (ein neue leber) Liedje 5 (what does the fox say?) beste konden leren op Korn met Twist en op Trololol muziek! Gelukkig bestaat er een tien uur lange versie van de Trololol muziek. Dus probeer het gerust zelf eens uit. (http://www. youtube.com/watch?v=o1ehkf-dmwo). Het slechtste resultaat hoort niet geheel onverwacht bij de pornomuziek. Tijdens het experiment bleek ook wel dat een aantal proefpersonen (onder andere Mark) erg afgeleid werden door deze muzieksoort en zich niet meer konden concentreren op het leren van de woordenlijst. Verder vonden de proefpersonen het lastiger om zich te concentreren op de woordenlijsten als er werd gepraat tijdens het muzieknummer, zoals ook blijkt uit de resultaten op het Disney nummer Hakuna Matata. De proefpersonen scoorden hierop als één na slechtste. Dus wil je een goed studieresultaat, probeer dan eens te leren terwijl Korn met Twist uit je boxen komt knallen. We willen nog onze welgemeende excuses Yologram Liedje 6 (hakuna matata) Liedje 7 Liedje (digeridoo) 8(porn for the blind) Liedje 1 (trolololo) Liedje 2 (tarkan) Liedje 3 (korn) Liedje 4 (ein neue leber) Liedje 5 (what does the fox say?) Liedje 6 (hakuna matata) Liedje 7 (digeridoo) Liedje 8(porn for the blind) aanbieden aan degenen die naast ons lokaal tentamen aan het maken waren en ook werden afgeleid door de muziek. We hadden niet in de gaten dat er naast ons echt gepresteerd moest worden. Hopelijk hebben de prestaties er niet te veel onder geleden. Als je eventuele klachten hebt: SPiN is niet aansprakelijk voor eventuele negatieve gevolgen van de experimenten die wij uitvoeren. Daarbij komt: Alles in de naam van de wetenschap! Voor de liefhebbers die ons onderzoek willen repliceren, hier zijn de linkjes naar de liedjes: Didgeridoo - Didgeridoo sounds Disney - Hakuna matata Deutsche Schlager - Eine neues Leber ist wie ein neues Leben Metal: Korn - Twist Bollywood: Tarkan - Simarik Trolololo - Trololo, the full original version Ylvis - what does the fox say Porno - porn for the blind https://soundcloud.com/the-dam/porn-for-the-blind-free REPORTAGE FEBRUARI

18 HOTSPOT Muziek is natuurlijk veel te vinden in Nijmegen. Van het goedkope platenwinkeltje aan de Lange Hezelstraat tot de concerten in de Vereeniging. Ook in het uitgaansleven is er volop te kiezen en natuurlijk is hier de Nijmeegse Vierdaagse, voor buitenstaanders waarschijnlijk vooral bekend van de wandeltochten en wandelaars maar wij, als echte Nijmegenaren, weten beter: De Nijmeegse Vierdaagse is 1 week Zomerfeesten, chillen bij de Kaaij, op het waalstrand of in Kronenburgerpark, de eerste lopers uitzwaaien na een avondje heerlijk stappen en natuurlijk de live-concerten. Jammer genoeg zijn de zomerfeesten ook na een week weer afgelopen, waarna wij zonder gedetailleerde herinneringen maar wel met een heel voldaan gevoel weer mogen wachten tot volgend jaar. En wat is er nou beter dan dit wachten wat te verzachten met nog meer live-concerten. Daarvoor kun je terecht bij Cafe Dollars (Grote straat 9). Van woensdag tot en met zaterdag wordt hier live muziek gespeeld. Op woensdag is er een gezellige open mic. avond, dus als je je talent wil laten shinen, is dat de place to be. Donderdag tot en met zaterdag nemen verschillende bandjes plaats op het podium, die zeker de moeite waard zijn om eens te komen bekijken! Dus als je de zomerfeesten mist, kom dan gezellig naar Dollars ;)! 18 HERSENSPINSELS

19 JODY GEERTS HOTSPOT HOTSPOT FEBRUARI

20 PERSOON Vroege muzikale ont wikkeling van het kind: Van meebleren bij de intro van tot prosocialiteit Muzikaliteit is niet zonder meer iets dat je hebt. Natuurlijk wordt iedereen wel met muziek geconfronteerd, maar lang niet iedereen is er actief mee bezig. Wat zijn de effecten echter als kinderen al op vroege leeftijd actief met muziek bezig gaan? Muziek is natuurlijk iets waarmee iedereen wel geconfronteerd wordt, dus ook als baby krijg je al muziek te horen en reageer je hierop. Er zijn dan ook vrouwen die een hoofdtelefoon om hun buik binden en de beats van Mozart de baarmoeder in pompen. Wanneer je een baby blootstelt aan muziek (en dan natuurlijk niet aan black metal ofzo) zul je al gauw zien dat zijn hartslag verlaagt en stress vermindert of zelfs verdwijnt. Bij welke muziek dit zo is, hangt af van het kind. Ja, zelfs op die extreem jonge leeftijd zijn ze al kieskeurig (Pantley, N.D.). Bij de muzikale activiteit van kinderen wordt onderscheid gemaakt tussen muzikale ontwikkeling en muzikale socialisatie. Met deze ontwikkeling worden o.a. de overname van muziek(cultuur) en muziek leren maken bedoeld. Met andere woorden: welke muziek gaat men leuk vinden en maken? De muzikale socialisatie bestaat echter uit de attitudes over en gedragingen bij muziek die het kind ontwikkelt door de rol van de omgeving in het proces van de muzikale ontwikkeling (Grgic & Züchner, 2013). Met omgeving bedoel ik dus bijvoorbeeld 20 HERSENSPINSELS

21 LEROY KOCH ouders, peers en leraren. Zij proberen je immers te leren of te betrekken bij wat leuk, mooi, goed en slecht is. Uiteraard bepaal je uiteindelijk zelf wat je mening is, maar dat neemt niet weg dat je omgeving een zekere invloed zal hebben. Zowel de ontwikkeling als de socialisatie zal ik hier voor het gemak als ontwikkeling betitelen. Naarmate het kind ouder wordt, zul je zien dat het kind een eigen draai zal geven aan de manier waarop hij of zij met muziek omgaat. Aan het begin als drie- of vierjarige zullen dit willekeurige bewegingen op de muziek zijn. Deze zijn ongeveer vergelijkbaar met je eigen bewegingen nadat je die tweede wodka achterover hebt getikt tijdens het stappen. Bovendien zullen zelfs kids van drie of vier jaar selectief met instrumentale voorkeuren en vergelijkbare zaken om kunnen gaan. Welke voorkeuren uiteindelijk de boventoon zullen voeren, wordt niet alleen bepaald door ze constant dezelfde muziek te laten luisteren. Ook sociale invloeden van je omgeving spelen hier een grote rol bij. Ze gaan als het ware bewust luisteren naar de (onderdelen van) muziek die ze leuk vinden en vinden het geweldig om zelf geluiden PERSOON FEBRUARI

Opstartlessen. Lesbrief 9. Muziek. Wat leert u in deze les? Veel succes! www.edusom.nl

Opstartlessen. Lesbrief 9. Muziek. Wat leert u in deze les? Veel succes! www.edusom.nl www.edusom.nl Opstartlessen Lesbrief 9. Muziek Wat leert u in deze les? Wat u kunt zeggen als u iets mooi vindt. Een gesprek voeren over muziek. Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

Gelukskoffercoaching. Ik kan in drie woorden vertellen wat ik geleerd heb: I love me. Wael, 11 jaar. Gelukkig zijn kun je leren!

Gelukskoffercoaching. Ik kan in drie woorden vertellen wat ik geleerd heb: I love me. Wael, 11 jaar. Gelukkig zijn kun je leren! Gelukkig zijn kun je leren! Gelukskoffercoaching Missie GELUKKIG ZIJN KUN JE LEREN Gelukskoffercoaching wil kinderen op jonge leeftijd positief ondersteunen in hun individuele emotionele ontwikkeling.

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training 2010 Marco Honkoop NLP coaching & training Introductie Dit ebook is gemaakt voor mensen die meer geluk in hun leven kunnen gebruiken. We kennen allemaal wel van die momenten dat het even tegen zit. Voor

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Bidden voor dummies. Leeftijd: 12-16, 16+ Soort bijeenkomst: catechese Soort werkvorm: heel programma Thema: Bidden Tijdsduur: 1 uur 40 min.

Bidden voor dummies. Leeftijd: 12-16, 16+ Soort bijeenkomst: catechese Soort werkvorm: heel programma Thema: Bidden Tijdsduur: 1 uur 40 min. Bidden voor dummies Leeftijd: 12-16, 16+ Soort bijeenkomst: catechese Soort werkvorm: heel programma Thema: Bidden Tijdsduur: 1 uur 40 min. Kennisspel, stellingenspellen en gebedshoudingen. Alleen in je

Nadere informatie

Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching. Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal,

Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching. Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal, Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal, Veel te laat krijgen jullie deze nieuwsbrief. Ik had hem al veel eerder willen maken/versturen, maar ik

Nadere informatie

FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1. faalangst. de baas! training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1. faalangst. de baas! training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1 faalangst de baas! training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER FAALANGST DE BAAS! TRAINING 3 faalangst de Baas! training

Nadere informatie

ADHD. en kinderen (6-12 jaar)

ADHD. en kinderen (6-12 jaar) ADHD en kinderen (6-12 jaar) ADHD, DAAR BEN JE NIET BLIJ MEE Als je bij het buitenspelen een blauwe plek oploopt, dan zit je daar niet mee. Meestal is-ie na een paar dagen weer weg. Bij ADHD is dat anders,

Nadere informatie

Durf je de confrontatie met jezelf aan?

Durf je de confrontatie met jezelf aan? Durf je de confrontatie met jezelf aan? Niets is toeval het valt je toe yogalerares Voor mijn dochters: Katy Perry Firework 1 Je bent Vuurwerk! Laat alle Kracht, Licht en Liefde eruit komen! Wanneer je

Nadere informatie

Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll

Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll Weer een dag dat ik vroeg moet op staan, de ellende weer begint. De dagen worden steeds langer en vermoeiender. De dingen waaraan ik gedacht heb om het

Nadere informatie

Doe Gelukkiger. Marco Honkoop NLP coaching & training

Doe Gelukkiger. Marco Honkoop NLP coaching & training 1 Inhoudsopgave 1. Introductie... 3 2. Je goed voelen om niets... 5 2.1 Gevoel trainen... 6 2.2 Strategie goed voelen... 7 3. Goede beslissingen nemen... 9 3.1 Strategie goede beslissingen nemen... 10

Nadere informatie

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten.

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten. 360 graden feedback Hieronder wordt door ieder groepslid een feedback gegeven op al zijn groepsgenoten. Zo kan iedereen zijn mening geven op de werkhouding van de betreffende persoon. Feedback van de groep

Nadere informatie

KINDEREN EN INTERNET 9-10 jaar

KINDEREN EN INTERNET 9-10 jaar CASENUMMER: SAMPLE POINT NUMMER INTERVIEW ER NAAM ADRES: POSTCODE EN PLAATS TELEFOONNUMMER KINDEREN EN INTERNET 9-10 jaar HOE VUL JE DIT DEEL VAN DE VRAGENLIJST IN Hieronder wat eenvoudige instructies

Nadere informatie

Cambriana online hulpprogramma

Cambriana online hulpprogramma Dit is deel 1 van het online hulpprogramma van Cambriana. Verwerking van een scheiding 'Breaking up is hard to do' Neil Sedaka Een scheiding is een van de pijnlijkste ervaringen die je kunt meemaken in

Nadere informatie

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22.

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. PAS OP! Hulp Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. Internet Wil je meer lezen? Kijk op www.jipdenhaag.nl/loverboys En test jezelf op www.loverboytest.nl Dit is een

Nadere informatie

mindfulness workshop

mindfulness workshop mindfulness workshop 1 mindfulness workshop Deze workshop wordt gegeven om een indruk te krijgen wat mindfulness inhoudt. Ook kan worden gekeken in welke training de workshop als onderdeel kan worden ingezet,

Nadere informatie

Sporten Hoe begin je en hoe houd je het vol?

Sporten Hoe begin je en hoe houd je het vol? Sporten Hoe begin je en hoe houd je het vol? De norm is om elke dag minimaal een half uur te bewegen. Veel mensen weten dat sporten gezond is en nemen zichzelf steeds weer voor om het op te pakken. Maar

Nadere informatie

Haïti. Anneke Vinke, 19 januari 2010

Haïti. Anneke Vinke, 19 januari 2010 Haïti Anneke Vinke, 19 januari 2010 Opzet Korte introductie Feiten en verder Morgen... PAUZE --> daarna vragen/discussie 2 Situatie: RAMP in Haïti TV beelden & leed: zien van pijn van kinderen niet te

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING LESMODULE VMBO LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 WAT ZIJN HERSENEN? VRAAG WAT ZIJN HERSENEN PRECIES? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE? DENKOEFENING WAAR- VOOR GEBRUIK JE OP DÍT MOMENT JE HERSENEN? DENKOEFENING KUN

Nadere informatie

LESMAP VINKENSLAG. opdracht: help de vogels op de speelplaats en maak voor hen een voederplaats.

LESMAP VINKENSLAG. opdracht: help de vogels op de speelplaats en maak voor hen een voederplaats. LESMAP VINKENSLAG Welkom op de voorstelling 'Vinkenslag'. Op de volgende bladzijden vind je, en en over de voorstelling om rechtstreeks in de klas te gebruiken. Paragrafen voorzien van een groen bolletje

Nadere informatie

Oefeningen voor inkeer en verstilling

Oefeningen voor inkeer en verstilling Oefeningen voor inkeer en verstilling Oefeningen voor inkeer en verstilling In de christelijke traditie zijn veel voorbeelden te vinden van oefeningen die een hulp kunnen zijn voor het gebedsleven. Hieronder

Nadere informatie

Het Dansende dierenbos

Het Dansende dierenbos Het Dansende dierenbos Kinder-yoga op muziek Jasper Merle & Hester van Toorenburg SPECTRUM over yoga, kinderen & dit boek In Het dansende dierenbos komen dieren, muziek en yoga samen. Er kan worden gedanst,

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

Inleiding 3. Introductie.. 4. Stap 1: Herken het moment.. 5. Stap 2: Maak een Game Plan.. 6. Stap 3: Visualiseer het moment.. 7

Inleiding 3. Introductie.. 4. Stap 1: Herken het moment.. 5. Stap 2: Maak een Game Plan.. 6. Stap 3: Visualiseer het moment.. 7 Inhoudsopgave Inleiding 3 Introductie.. 4 Stap 1: Herken het moment.. 5 Stap 2: Maak een Game Plan.. 6 Stap 3: Visualiseer het moment.. 7 Stap 4: Wees in het hier en nu 8,9 Vervolg 10 2 Inleiding Elke

Nadere informatie

Verbinding voelen met je omgeving

Verbinding voelen met je omgeving 2 Verbinding voelen met je omgeving Doel: We horen allemaal bij elkaar We zijn met heel veel mensen op deze wereld. Daar ben je jezelf niet van bewust. Meestal zie je alleen de mensen waarbij je woont

Nadere informatie

THERAPIE. Samen werken aan jouw toekomst. Introductiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers

THERAPIE. Samen werken aan jouw toekomst. Introductiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers THERAPIE Samen werken aan jouw toekomst Introductiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers Soms gebeurt er iets naars. Je wilt er wel over praten, maar je weet niet met wie. Of misschien kun je er niet

Nadere informatie

Het puberbrein. 1 Inleiding

Het puberbrein. 1 Inleiding DC 50 Het puberbrein 1 Inleiding Over het puberbrein is veel geschreven. Ging men er eerst vanuit dat de hersens van kinderen met 6 jaar volgroeid waren, tegenwoordig weet men dat dat pas rond het 23e

Nadere informatie

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar OPVOEDEN ZO!!! Algemeen Het opvoeden van kinderen is leuk maar kan soms ook heel zwaar zijn. Bij het opvoeden van je kind komt heel wat kijken. Jij bent tenslotte diegene, die hem het goede voorbeeld moet

Nadere informatie

Luisteren: muziek (B2 nr. 1)

Luisteren: muziek (B2 nr. 1) OPDRACHTEN LUISTEREN: MUZIEK www.nt2taalmenu.nl nt2taalmenu is een website voor mensen die Nederlands willen leren én voor docenten NT2. Iedereen die Nederlands wil leren, kan gratis online oefenen. U

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

Na de schok... Informatie voor ouders

Na de schok... Informatie voor ouders Na de schok... Informatie voor ouders Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat voor iedereen ingrijpende gevolgen. Als kinderen samen met hun ouders een aangrijpende

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan De zorg en begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking moet erop gericht zijn dat de persoon een optimale kwaliteit

Nadere informatie

Vul de ontbrekende woorden in kijk als je twijfelt nog eens naar de tekst

Vul de ontbrekende woorden in kijk als je twijfelt nog eens naar de tekst Alles op een rijtje Vul de ontbrekende woorden in kijk als je twijfelt nog eens naar de tekst Iemand die anderen pest, is een speler die niet aan... play doet. Mensen die anderen pesten,... de wedstrijd

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft!

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! Scott de Jong http://www.positiefleren.nl - 1 - Je leest op dit moment versie 2.0 van het Ebook: 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft.

Nadere informatie

Écht goede foto s zijn foto s die je raken. Die iets bij je oproepen: een gevoel of herinnering. Foto s die eigen zijn en kenmerkend voor jou als

Écht goede foto s zijn foto s die je raken. Die iets bij je oproepen: een gevoel of herinnering. Foto s die eigen zijn en kenmerkend voor jou als Écht goede foto s zijn foto s die je raken. Die iets bij je oproepen: een gevoel of herinnering. Foto s die eigen zijn en kenmerkend voor jou als fotograaf. Hoe maak je zulke foto s? Stap 1 is leren kijken.

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Uitleg Zing in 19 mei 2013: Dat is verleidelijk!

Uitleg Zing in 19 mei 2013: Dat is verleidelijk! Uitleg Zing in 19 mei 2013: Dat is verleidelijk! In onze vorige Zing In hebben we het gehad over de druk die op jonge mensen wordt gelegd, op de vaak hoge eisen die we aan hen stellen. Maar niemand is

Nadere informatie

Vaktherapie en groepstrainingen bij De Hoenderloo Groep

Vaktherapie en groepstrainingen bij De Hoenderloo Groep Vaktherapie en groepstrainingen bij De Hoenderloo Groep Therapie en training, iets voor jou? Als je bij De Hoenderloo Groep komt wonen, heb je vaak al veel meegemaakt in je leven. Het valt niet altijd

Nadere informatie

Uitkomst onderzoek EFFECTEN ZELFREALISATIE

Uitkomst onderzoek EFFECTEN ZELFREALISATIE Uitkomst onderzoek We geven in dit verslag een aantal samenvattende uitkomsten weer van het onderzoek onder de deelnemers die in de periode 2012-2015 hebben deelgenomen aan de zesdaagse Zelfrealisatie.

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

1. Ik merk vaak dat ik probeer iets te bereiken wat op de een of andere manier op een mislukking uitloopt. -----

1. Ik merk vaak dat ik probeer iets te bereiken wat op de een of andere manier op een mislukking uitloopt. ----- Test: Je persoonlijke afweerprofiel Met de volgende test kun je bepalen welk afweermechanisme je het meest gebruikt. Iedereen gebruikt alle afweervormen, maar er bestaan verschillen in de frequentie waarmee

Nadere informatie

Mind & Motion, Centrum voor BewustZijn

Mind & Motion, Centrum voor BewustZijn NIEUWSBRIEF Follow your it knows the way Mind & Motion, Centrum voor BewustZijn Nieuwsbrief 1 9 januari 2015 Lieve mensen, Een mooi en bijzonder nieuw jaar. Ik wens jullie allen een liefdevol, gezond,

Nadere informatie

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week onderbouw Les 1 Online Dit ben ik! Besef van jezelf Forming Ik kan mezelf voorstellen aan een ander. Ken je iemand nog niet? Vertel hoe je heet. Les 2 Online Hoe spreken we dit af? Keuzes maken Norming

Nadere informatie

Wat is jouw verhaal?

Wat is jouw verhaal? E E N E - B O O K V A N L E T T E R S & C O N C E P T S Wat is jouw verhaal? Passie en plezier overbrengen in een notendop Storytelling Verhalen vertellen is een belangrijk onderdeel van ons leven. Het

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk!

Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk! Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk! Hoe werk je met een spreekbeurtwerkplan? Het eerste deel bestaat uit vragen. Met een moeilijk woord noemen we dat theoretisch onderzoek. In het tweede deel vind

Nadere informatie

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni 13/6/2012 INTERVIEW TRANSCRIPT RIET Naam interviewer Naam respondent Pseudoniem respondent Datum interview 30-05-2012 Plaats interview Alkmaar Begintijd interview 12.00 Eindtijd interview 13.20 Leeftijd

Nadere informatie

PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM

PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM In het FLL World Class SM Project zal jullie team: Een onderwerp kiezen waar jullie enthousiast over zijn of altijd al meer over hebben willen weten. Een innovatieve oplossing

Nadere informatie

Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering

Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering Albert Schweitzer ziekenhuis mei 2009 pavo 0202 Inleiding Als u last heeft van een burn-out door stress op het werk kunt u de therapiegroep werkstresshantering

Nadere informatie

Hoe lang duurt geluk?

Hoe lang duurt geluk? Hoe lang duurt geluk? Op dit moment ben ik gelukkig. Na veel pech ben ik dan eindelijk een vrolijke schrijver. Mijn roman is goed gelukt. En ik verdien er veel geld mee. En ik heb ook nog eens een mooie,

Nadere informatie

Optimaliseer je prestaties

Optimaliseer je prestaties Winst en Groei - Internetmarketing en Verkooptraining Optimaliseer je prestaties 10 Technieken om je prestaties te verbeteren Christo Cornelissen & Mieke Bouquet Alles waar je jezelf op weet te focussen

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

Cursusspel. GGNet Communicatie

Cursusspel. GGNet Communicatie Cursusspel Bij GGNet worden verschillende dingen (activiteiten) gedaan om mensen te helpen. Bepaalde therapieën (zo word het wel genoemd om je ergens mee te leren omgaan) of cursussen. Denk aan muziektherapie,

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Ervaringen, belevenissen, vragen in woorden gevangen om die woorden weer vrij te laten in nieuwe ervaringen, belevenissen, vragen. Marcel Zagers www.meerstemmig.nl

Nadere informatie

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet ik? Houd je spreekbeurt over GGNet 1 Houd je spreekbeurt over GGNet Krijg je zelf hulp van GGNet Jeugd? Of je vader/moeder/broer(tje)/zus(je) of iemand anders die je kent? Werkt één van je ouders bij GGNet?

Nadere informatie

RESEARCH, HARALD WARMELINK, RITUELEN

RESEARCH, HARALD WARMELINK, RITUELEN RESEARCH, HARALD WARMELINK, RITUELEN Alexander Veliev GAR1B V1.0 Research wordt gedaan in verschillende vormen, kwalitatief onderzoek of kwantitatief onderzoek zijn de twee hoofd soorten. Ik heb een kwalitatief

Nadere informatie

Het Beste Van DieDrie

Het Beste Van DieDrie Het Beste Van DieDrie Lesbrief rappen, zingen en dansen Maak een eigen rap bij het anti-pestlied Wij zijn DieDrie! Jullie komen binnenkort naar onze voorstelling, waarin we een boel muziek zullen laten

Nadere informatie

DÉ SLIM-TENNIS WEDSTRIJDVOORBEREIDING

DÉ SLIM-TENNIS WEDSTRIJDVOORBEREIDING DÉ SLIM-TENNIS WEDSTRIJDVOORBEREIDING HOE JEZELF MENTAAL VOOR TE BEREIDEN OP WEDSTRIJDEN, MET OOG OP GENIETEN EN WINNEN AJDIN KOLONIC - WWW.SLIMTENNIS.NL Is jouw doel elke keer als je aan een wedstrijd

Nadere informatie

Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram,

Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram, Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram, mijn kleine broer Dat is niet van mij mama Dan zegt ze

Nadere informatie

Uitleg boekverslag en boekbespreking

Uitleg boekverslag en boekbespreking Uitleg boekverslag en boekbespreking groep 7 schooljaar 2014-2015 Inhoudsopgave: Blz. 3 Blz. 3 Blz. 3 Blz. 4 Blz. 6 Blz. 7 Blz. 7 Stap 1: Het lezen van je boek Stap 2: Titelpagina Stap 3: Inhoudsopgave

Nadere informatie

Gedichten werkboekje. Naam: Groep:

Gedichten werkboekje. Naam: Groep: Gedichten werkboekje Naam: Groep: Gedichten lezen 1. Wat valt je als eerste op bij dit gedicht? Bang Bang, dat ik het nooit vergeten zal. Ik zal het nooit vergeten. Ik zag hem daar voor het laatst in de

Nadere informatie

IK HOUD VAN MIJ!! LIEFDE EN HOOGGEVOELIGHEID...

IK HOUD VAN MIJ!! LIEFDE EN HOOGGEVOELIGHEID... IK HOUD VAN MIJ!! LIEFDE EN HOOGGEVOELIGHEID... Geplaatst op 28 juni, 2015 in het YOGI YOGA blad editie juli + augustus 2015 Lieve schat, je bent zo'n mooie, lieve en grappige vrouw, zelfs met je nukken

Nadere informatie

- Waarschuwing- dit is een pittige les!

- Waarschuwing- dit is een pittige les! - Waarschuwing- dit is een pittige les! Herken je de volgende situatie: Je vraagt aan je partner (heb je deze niet denk dan even terug aan de tijd dat je deze wel had) of hij de vuilniszak wilt buiten

Nadere informatie

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt.

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij kunt geen mensen haten en doet geen ander zeer misschien ben jij het wapen waarmee ik liefde leer.

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

Radio, de emotionele multiplier

Radio, de emotionele multiplier Radio, de emotionele multiplier We weten allemaal dat wanneer je vrolijk bent, je veel beter reageert. Vraag maar eens iets aan iemand die geïrriteerd of erg moe is, dan zal het antwoord absoluut anders

Nadere informatie

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Voorwoord van de schrijfster

Voorwoord van de schrijfster Voorwoord van de schrijfster Als muziektherapeut krijg ik vaak de vraag wat muziektherapie is. Je zingt een liedje en dan zijn mensen blij? Uhm dat komt wel eens voor ja. Wat doe je nou eigenlijk precies?

Nadere informatie

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Eén van de weinige liedjes met een prachtige, diepe, geestelijke betekenis die ooit in de Top40 heeft gestaan in Nederland is van de componist

Nadere informatie

Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven

Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Cursusboek Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Beste cursist, De eerste stap is gezet! U gaat starten met een mindfulnesstraining van 8 lessen.

Nadere informatie

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben.

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben. Het meditatieprogramma duurt veertig dagen en bestaat uit tien affirmaties. Het is fijn om gedurende dit programma een dagboek bij te houden om je bewustwordingen en ervaring op schrijven. Elke dag spreek

Nadere informatie

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Luisteren: muziek (B2 nr. 5)

Luisteren: muziek (B2 nr. 5) OPDRACHTEN LUISTEREN: MUZIEK www.nt2taalmenu.nl nt2taalmenu is een website voor mensen die Nederlands willen leren én voor docenten NT2. Iedereen die Nederlands wil leren, kan gratis online oefenen. Kijk

Nadere informatie

MODULE #6 DREAMBOARD PROCES

MODULE #6 DREAMBOARD PROCES MODULE #6 DREAMBOARD PROCES Welkom bij het 90 dagen mindset coachings programma. Dit programma heeft de potentie om jouw leven compleet te veranderen de komende 90 dagen. Daarin is het belangrijk dat je

Nadere informatie

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten.

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten. Ik wil EmoKnallen. Sjoelen en uiten van emoties en gevoelens met jongeren en volwassenen. Benodigdheden: een sjoelbak en sjoelschijven. Te spelen op school, in jongeren en opvangcentra, in het gezin, bij

Nadere informatie

WELKE LIEFDESTAAL HEB JIJ?

WELKE LIEFDESTAAL HEB JIJ? WELKE LIEFDESTAAL HEB JIJ? Volgens psycholoog Gary Chapman zijn er vijf universele liefdestalen, waarin mensen liefde kunnen en ontvangen. Iedereen heeft een of twee liefdestalen waardoor hij of zij zich

Nadere informatie

PODIUMPRESENTATIE DE MUZIEKSCHOOL TWENTE MAART 2006

PODIUMPRESENTATIE DE MUZIEKSCHOOL TWENTE MAART 2006 PODIUMPRESENTATIE DE MUZIEKSCHOOL TWENTE MAART 2006 INHOUD 1. Wat is podiumpresentatie 2. De voorbereiding 3. Het podium op 4. Tijdens het spelen 5. Als het stuk uit is 6. Je optreden zit erop 7. Het interview

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding... 9

Inhoud. Inleiding... 9 Inhoud Inleiding.............................................................. 9 Hoofdstuk 1: Mindfulness introduceren................................. 15 Mindfulness ontdekken.......................................15

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

WERK ZE! Lesmateriaal voor reïntegratie

WERK ZE! Lesmateriaal voor reïntegratie ld be e or Vo WERK ZE! Lesmateriaal voor reïntegratie Stichting Lezen & Schrijven t 070 302 26 60 www.lezenenschrijven.nl Auteur Elma Draaisma Vormgeving 7Causes Eindeloos Medeauteurs en klankbordgroep

Nadere informatie

Lorem Ipsum. Ben je in de leeftijd van. Win actie. 15 tot 18. Win een coachtraject t.w.v. 1000,00,- jaar?

Lorem Ipsum. Ben je in de leeftijd van. Win actie. 15 tot 18. Win een coachtraject t.w.v. 1000,00,- jaar? Ben je in de leeftijd van 15 tot 18 jaar? Win actie Win een coachtraject t.w.v. 1000,00,- 2 We vragen 100% toewijding Ben je er klaar voor om je eetstoornis te verslaan? Wil jij je 100% inzetten? En wil

Nadere informatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Weet jij in welke opzichten jij en je partner een prima relatie hebben en in welke opzichten je nog wat kunt verbeteren? Na het doen van de test en het lezen van de resultaten,

Nadere informatie

VRAGENLIJSTEN. Verlatingsangst - Pagina 57. Wantrouwen en Misbruik - Pagina 79

VRAGENLIJSTEN. Verlatingsangst - Pagina 57. Wantrouwen en Misbruik - Pagina 79 Verlatingsangst - Pagina 57 1 Ik ben vaak bang dat de mensen die me dierbaar zijn me zullen verlaten 2 Ik klamp me aan mensen vast omdat ik bang ben om in de steek gelaten te worden 3 Er zijn te weinig

Nadere informatie

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS INHOUD Inleiding 7 1 Zelfonderzoek feedback geven en ontvangen 9 Checklist feedback geven en ontvangen 11 2 Communicatie en feedback 15 Waarnemen,

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Hoe overleef jij... je beste vriend(in)? Deze acties horen bij aflevering 3 Hoe overleef ik... je beste vriend(in)?

Hoe overleef jij... je beste vriend(in)? Deze acties horen bij aflevering 3 Hoe overleef ik... je beste vriend(in)? ACTIES Hoe overleef jij... je beste vriend(in)? Deze acties horen bij aflevering 3 Hoe overleef ik... je beste vriend(in)? De vriendschapstest waar Sascha Rosa toe dwingt verloopt niet zo best. Op het

Nadere informatie

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders - Dit basis Kindplan kan als onderdeel worden ingevoegd in het ouderschapsplan of los worden gebruikt door ouders al dan niet met hulp van een professional - Ouders ga na de eerste afspraak met een professional

Nadere informatie

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld:

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: hoofdstuk 10 Hoe je je voelt Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: zenuwachtig wakker worden omdat je naar school moet, vrolijk

Nadere informatie

INFORMATIEBRIEF nr.6 VRIENDJES - KIKKER IS VERLIEFD. Aan de ouders van groep 1 en 2

INFORMATIEBRIEF nr.6 VRIENDJES - KIKKER IS VERLIEFD. Aan de ouders van groep 1 en 2 Aan de ouders van groep 1 en 2 INFORMATIEBRIEF nr.6 VRIENDJES - KIKKER IS VERLIEFD De eerste weken van het nieuwe jaar zijn al weer voorbij. We hebben met de kinderen gewerkt over de kalender. Hoe ziet

Nadere informatie

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen!

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen! 1 Wil je wel leren? Opdracht 1a Wat heb jij vanzelf geleerd? 7 Opdracht 1b Van externe naar interne motivatie 7 Opdracht 1c Wat willen jullie graag leren? 8 2 Kun je wel leren? Opdracht 2a Op wie lijk

Nadere informatie

de Beste Studiekeuze Aanpak

de Beste Studiekeuze Aanpak de Beste Studiekeuze Aanpak Welk pad kies jij? Zelkennis is vaag pagina 3,4 Waar sta jij nu? Ontdek jouw volgende stap pagina 5,6 Hoe kom ik erachter wat ik wil? 3 bronnen voor zelfkennis pagina 7 Concreet

Nadere informatie

De mantelzorg DER LIEFDE

De mantelzorg DER LIEFDE De mantelzorg DER LIEFDE Ongeveer 3,5 miljoen Nederlanders zorgen onbetaald en langdurig voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende partner of familielid. Ook op de HAN zijn veel medewerkers

Nadere informatie