Urban Farms. Bloem in bloei: een blik op het kostenplaatje. Verkopen via de termijnmarkt. Tijd voor vrije tijd? TREND FINANCIEEL EXPERTADVIES

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Urban Farms. Bloem in bloei: een blik op het kostenplaatje. Verkopen via de termijnmarkt. Tijd voor vrije tijd? TREND FINANCIEEL EXPERTADVIES"

Transcriptie

1 AGRIVIEW HET LANDBOUWMAGAZINE VAN CRELAN MAART 2014 ÉN VAKMAN ÉN ONDERNEMER ÉN MANAGER De vele gezichten van de landbouwer TREND Urban Farms EXPERTADVIES Verkopen via de termijnmarkt FINANCIEEL Bloem in bloei: een blik op het kostenplaatje REIZEN, LEZEN, KOKKERELLEN... Tijd voor vrije tijd?

2 Beste lezer, Crelan draagt de land- en tuinbouwwereld een warm hart toe. Op Agribex organiseerden we met de Belgische Vereniging voor Landbouweconomie het symposium Ondernemen in de landbouw met kennis van zaken en gezond verstand. Conclusie? Een modern land- en tuinbouwbedrijf runnen vraagt niet alleen beroepskennis, maar ook economisch en financieel inzicht. Om de juiste keuzes te maken, heeft de landbouwer vandaag meer dan ooit advies nodig. En een klankbord, iemand die meedenkt. Onze Crelan-agenten reiken elke dag oplossingen aan. Met kennis van zaken en gezond verstand, net als de landbouwer zelf. En met evenveel passie! De landbouwer als manager, als alleskunner, is ook de rode draad van dit tweede nummer van Agriview. Met verhalen over keuzes maken, nadenken, advies vragen, even twijfelen om er daarna voluit voor te gaan. Veel leesplezier! En de boer, hij ploegde voort? Ja, maar dat niet alleen. Tegelijk moet hij anno 2014 ook op totaal andere vlakken zijn mannetje staan. De landbouwer als alleskunner, zeg maar... FINANCIEEL ADVISEUR De landbouwer als duizendpoot STRATEEG 8 HET BEDRIJFSPLAN ALS KOMPAS Een must voor de bank... maar vooral voor de landbouwer. Beide partijen rond de tafel voor een openhartig gesprek! WAT LEES JE IN DIT NUMMER? CEO 6 VERKOPEN VIA DE TERMIJNMARKT Niet maximaal verdienen, maar ook niet maximaal kunnen verliezen: interessant of niet? BEDRIJFS- ANALIST 10 CIJFERS LIEGEN NIET... Technische versus financiële resultaten: op zoek naar evenwicht. 3 ONDERNEMER, MANAGER ÉN VAKMAN De academische kijk van professor Van Huylenbroeck én de klare kijk van twee ondernemende landbouwkoppels. JURIDISCH ADVISEUR 12 EUROPA Het vernieuwde Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) onder de loep. TREND- WATCHER 13 TRENDS IN DE BOEREN- BUSINESS Dé innovaties voor landbouwbedrijven. Luc Versele, CEO van Crelan COLOFON Agriview is een uitgave van Crelan. Verantwoordelijke uitgever: Peter Venneman, Sylvain Dupuislaan 251, 1070 Brussel Voor meer info: Foto s: Johannes Vandevoorde LEVENS- GENIETER 14 EN IN DE VRIJE TIJD... Wat boeit landbouwers na de werkuren? 2

3 CEO De landbouwer moet ondernemer, manager én vakman zijn Kansen zien, risico s afwegen, beslissingen nemen, het bedrijf leiden, personeel managen... Professor Guido Van Huylenbroeck van de vakgroep Landbouweconomie (UGent) schetst hoe de landbouwer anno 2014 een agrarisch bedrijfsleider is geworden. Guido Van Huylenbroeck, decaan van de faculteit Bio-ingenieurswetenschappen en professor Landbouweconomie aan de Universiteit Gent, deed onderzoek naar de relatief nieuwe, drieledige rol van de landbouwer als ondernemer, manager en vakman. Guido Van Huylenbroeck: De bedrijfsvoering van een modern landbouwbedrijf is de jongste jaren zeer complex en kapitaalintensief geworden. Dat betekent dat de landbouwer - veel meer dan vroeger - over een heleboel vaardigheden en competenties moet beschikken. Noeste handenarbeid heeft gedeeltelijk plaatsgemaakt voor bedrijfsmanagement. Een melkveehouder, bijvoorbeeld, besteedt tegenwoordig meer en meer tijd aan zijn bureau: Waar kan ik mijn productiemiddelen het goedkoopst aankopen? Wat is de beste samenstelling van het dierenvoeder? Wat is het ideale rantsoen? Waar krijg ik de beste prijs voor mijn producten? Zodra die beslissingen zijn genomen, kan hij vandaag een beroep doen op heel wat hulpmiddelen die tijd besparen en het werk verlichten, zoals de volautomatische melkrobot. Zonder oneerbiedig te willen klinken: vroeger kon je met louter gezond verstand en hard werken je brood verdienen en de stiel voortzetten. Terwijl je vandaag ook nog eens over uitstekende managementcapaciteiten moet beschikken. GUIDO VAN HUYLENBROECK Een landbouwbedrijf runnen is complex en kapitaalintensief Bent u zelf optimistisch over de toekomst van de landbouw? De landbouwsector heeft zeker nog toekomst in ons land: we hebben de knowhow, zitten dicht bij de consument, springen efficiënt om met onze landbouwgrond, hebben teelten met een grote toegevoegde waarde per oppervlakteeenheid en onze producten zijn van een hoge kwaliteit. Alleen, de verschuiving van handenarbeid naar technologie brengt onvermijdelijk een stuk schaalvergroting met zich mee. En dus heb je met die grote maaidorser of met die melkrobot ook een groter stuk land of een grotere veestapel nodig om productief en rendabel te blijven, terwijl je vaak met kleinere marges zit. Kortom, het is groter worden of weggeconcurreerd worden? Niet noodzakelijk. Er is niet één strategie, voor elk van onze bedrijven is er een ander pad. Elke landbouwerbedrijfsleider moet zich afvragen welke resources hij heeft: grond, arbeid of kapitaal. Een van de drie zal altijd het schaarse hulpmiddel zijn. Is het arbeid, dan moet hij er geen hoevewinkel bijnemen, want daar heeft hij simpelweg geen tijd voor. Wordt er grond van de landbouwer onteigend? Dan heeft hij meer kapitaal en meer tijd en kan hij bijvoorbeeld een machine kopen waarmee hij de beschikbare grond intensiever kan bewerken. Er bestaan relatief eenvoudige economische modellen en analysetechnieken om de sterktes en zwaktes van een landbouwbedrijf in kaart te brengen. Welke gouden raad hebt u voor de landbouwer? Laat je adviseren en neem iemand in vertrouwen om op geregelde tijdstippen eens objectief door de bedrijfsvoering te gaan. Durf constant dingen in vraag te stellen en raad te vragen. Het takenpakket is zo divers geworden dat niemand nog alles in zijn eentje kan doen. 3

4 CEO GEERT EN HANNE RUNNEN EEN BOERDERIJ MET HOEVEWINKEL Kleinschalig en dicht bij de klant Geert Verpoorten (32) en Hanne Melis (26) runnen hun hoevewinkel annex zorgboerderij in Lommel met jeugdig enthousiasme én met de voetjes op de grond. Voor ons lijkt een kleinschalige aanpak het beste te werken. Geert heeft dit jaar iets te vieren, want precies tien jaar geleden nam hij de Eymard-Baptistehoeve over van zijn ouders. Zij kweekten dieren op de boerderij en deden bijkomend aan akkerbouw, als hobby in bijberoep. Toen Geert het bedrijf overnam, lag de focus op aardappel- en aspergeteelt, gekoppeld aan hoeveverkoop. Dat laatste blijft nog altijd onze specialiteit, maar daarnaast proberen wij om het hele jaar door seizoensgroenten aan te bieden waar klanten echt een blokje voor omrijden: blauwe bessen, pastinaak, koolrabi, vertelt Hanne, die in 2007 mee in de zaak GEERT VERPOORTEN Ik wil evolueren naar een 100% biologische boerderij stapte. Vlak voor de winkel ligt onze kruidentuin. Als de klant verse munt wil, oogsten wij waar hij bij staat. Kraakvers. Ik heb de afgelopen tien jaar leergeld betaald, bijvoorbeeld door té veel van één soort groente te kweken, terwijl je in een hoevewinkel beter geen al te groot, maar wel een breed aanbod hebt, vult Geert aan. Gelukkig heb ik hier ook nog zo n twintig runderen staan: die krijgen de groenteoverschotten. Het zijn wel luxebeesten. (lacht) Tien ton asperges Vanaf eind maart kan Geert de eerste groene en witte asperges bovenhalen, waar liefhebbers graag voor in de rij staan. Dat betekent van vóór zonsopgang tot het middaguur asperges steken en daarna tot in de late uurtjes al het andere werk doen, zegt Geert. Vroeger had ik werkvolk voor de aspergeoogst, nu doe ik het liever zelf. Ik oogst hier vijf soorten, in totaal goed voor tien ton asperges. Er bestaan machines om asperges te oogsten, maar die technologie staat volgens mij nog niet echt op punt. Al houd ik die ontwikkelingen zeker in het oog. Extra investeren in personeel zie ik niet zitten. Wij zijn sinds 2007 wel een zorgboerderij: jongeren in een probleemsituatie of mindervaliden kunnen hier meedraaien op de boerderij en krijgen zo een nuttige dagbesteding of een plaats om even tot rust te komen. In het ideale geval is dat een win-winsituatie, maar je moet wel met mensen kunnen omgaan om zo n project te doen slagen. Extra besparen... op sproeistoffen Geert heeft zijn eigen visie op hoe het bedrijf er over tien jaar kan uitzien. Ik probeer onze teeltmethode elk jaar nóg natuurlijker te maken, om uiteindelijk de stap te zetten naar een 100% biologische boerderij. Vorig jaar hebben we een tweedehandse schoffelmachine gekocht, zodat we voor snelle teelten, zoals sla of spinazie, niet moeten spuiten tegen onkruid. Als je niet groot bent, moet je niet altijd de nieuwste of duurste machine hebben, ook dat heb ik intussen geleerd. TIP VAN PROF. VAN HUYLENBROECK Als klein bedrijf kan je heel rendabel zijn. Met de nodige creativiteit kan je je immers goed onderscheiden van grotere landbouwers. 4

5 FRANK EN ANN HEBBEN TWEE VARKENSBEDRIJVEN Groeien met een vleugje nostalgie Frank Steyaert (45) en echtgenote Ann Verbrugghe (43) hebben een zeugen- en biggenstal van 600 zeugen in Westrozebeke. En acht jaar geleden namen ze een bedrijf voor vleesvarkens over in Poelkapelle. Ik kom uit een landbouwersgezin en voor mijn vader was het een uitgemaakte zaak: hij moest en zou zijn drie zonen placeren, zonder discussie, zegt Frank. Ik nam een bedrijf van 900 vleesvarkens en 100 stuks vleesvee over. Toen Ann en ik in 1993 trouwden, bouwden we een extra stal voor 250 zeugen. Daarna was er in de sector een bouwstop van ANN VERBRUGGHE Constant de vinger aan de pols houden is belangrijk toepassing, waardoor we tien jaar groenten verbouwden. De groenteteelt was financieel best oké, maar het was niet echt mijn ding. Na een nieuwe richtlijn konden we onze varkensstapel in 2004 toch uitbreiden van 250 naar 600 zeugen. Twee jaar later kochten we een tweede bedrijf van vleesvarkens, dat we geleidelijk uitbreidden tot Zo kunnen we de biggen volledig zelf slachtklaar maken. Als een van de eerste varkenskwekers begonnen we met een vierwekensysteem in vijf groepen, waarbij telkens 120 zeugen synchroon worden geïnsemineerd, goed voor à biggen per maand. Alle kaarten op tafel Toch is schaalvergroting maar één deel van het verhaal, benadrukt Ann. Uitbreiden is geen doel op zich, we voelden gewoon dat we ons moesten aanpassen. Dat ondernemende zit wel in ons. Zo plaatsten we bijvoorbeeld zonnepanelen en schakelden we over van stookolie op houtpellets. Maandelijks proberen we een paar dagen vrij te maken om met specialisten op alle vlakken rond de tafel te zitten en de cijfers te bekijken. Dan gooien we alle kaarten op tafel en zeggen: Oké, waar denken jullie dat het nog beter kan? Constant de vinger aan de pols houden is belangrijk. Wij staan waar we nu staan omdat we twintig jaar lang elke cent in het bedrijf hebben gestoken. We zijn een familiebedrijf dat meegegroeid is met de tijd. Ik zou jonge starters de raad willen geven om zich zeer goed te infor- meren, want je hebt weinig vat op de prijs en de marges worden kleiner. Nichemarkt Frank en Ann besloten drie jaar geleden om hun productie te specialiseren door Duroc-varkens te kweken. In samenwerking met het slachthuis Westvlees en Carrefour ontwikkelden wij het label Porc d Antan. Het wordt in alle Belgische Carrefour-filialen in een speciale display te koop aangeboden. Bij Duroc-varkens is er een perfecte infiltratie van vet in de spieren waardoor het vlees onvergelijkbaar mals, sappig en smaakvol is. Het is misschien een risico om voor die nichemarkt te kiezen, maar wij geloven erin. Wij willen geen meeloper zijn, maar proberen een andere touch te geven. TIP VAN PROF. VAN HUYLENBROECK Als ondernemer moet je innovatief zijn en kunnen inspelen op veranderende marktomstandigheden. Je bedrijf en de sector door en door kennen én hulp durven te vragen, zijn cruciaal. 5

6 financieel adviseur Verkopen op de termijnmarkt Meer en meer landbouwers verkopen hun producten via de termijnmarkt en verzekeren zich daarmee van een inkomen met hun eigen oogst als kapitaal. Waar liggen de kansen en wat zijn de nadelen? Crelan sprak met Jean Wart, Hoofd Granen bij SCAM. 1De termijnmarkt: de prijs eventjes in de diepvries Welke prijs ga ik krijgen voor mijn producten? Dat is vaak dé hamvraag voor elke landbouwer. Prijzen voor landbouwproducten kunnen op korte tijd enorm stijgen of dalen. Door te verkopen via de termijnmarkt kan de landbouwer die prijsschommelingen opvangen. De prijs wordt als het ware bevroren tussen het moment van de oogst en die van de verkoop. Daardoor weet de landbouwer vooraf tot op de laatste eurocent hoeveel hij voor zijn producten zal krijgen, wat er ook gebeurt op de markt. Geruststellend, toch? 3De boer als belegger? Zal de fysieke markt in de toekomst volledig worden verdrongen door de termijnmarkt en wordt de landbouwer een pion op de wereldwijde markt van vraag en aanbod? Jean Wart: Ik zie landbouwers niet meteen zelf actief worden op de termijnmarkt, om twee redenen. Eén: een minimumlot is 50 ton, waardoor je dus omgerekend zo n 5 hectare in één keer verhandelt. En twee: de borgen, de interesten op de bedragen, zijn aanzienlijk. Maar akkerbouwers kunnen bijvoorbeeld een deel van hun oogst op voorhand tegen een vastgelegde prijs aan een handelaar verkopen en zo aan risicobeheersing doen. En daarnaast is de prijs op de termijnmarkt ook altijd interessant als richtprijs voor de echte markt. 2Better safe than sorry... of toch niet altijd? Vooral op de graanmarkt bleken de prijzen de voorbije vijf jaar bijzonder volatiel, om het in vaktermen te zeggen. Jean Wart is Hoofd Granen bij SCAM (Société Cooperative Agricole de la Meuse), een Waalse landbouwcoöperatie die onder andere fungeert als tussenpersoon tussen de landbouwer en de termijnmarkt. Zelfs binnen één oogstseizoen zijn er al schommelingen tot 30% opgetekend. Een concreet voorbeeld: onlangs steeg de prijs van koolzaad tot zo n 480 euro per ton. Toch investeerden enkele van onze klanten vóór hun oogst in loten voor verkoop op de termijnmarkt. Die strategische keuze heeft geloond: ze kregen zo n 410 euro per ton, terwijl de aanvankelijk hoge marktprijs plots fors daalde. Wie geen beroep had gedaan op de termijnmarkt, werd dan geconfronteerd met een teleurstellend lage prijs voor zijn koolzaadoogst... Verkopen via de termijnmarkt wint ook aan populariteit op de markt van varkensvlees en aardappelen. Als landbouwer verdien je dan misschien niet maximaal, maar je kunt ook niet maximaal verliezen, dát is het basisprincipe. 6

7 OLIVIER GATHY Ik neem het zekere voor het onzekere Olivier Gathy, landbouwer in Acosse, hoorde voor het eerst over de termijnmarkt via een Franse website. In Frankrijk werkt dat systeem al een tijdje heel goed op de graanmarkt, maar in België is het nog relatief nieuw, zegt hij. En dus volgde ik vier jaar geleden samen met een tiental collega s een opleiding om alle systemen van een verkoop via de termijnmarkt onder de knie te krijgen. Samen met een boekhoud- en managementkantoor bereken ik eerst mijn productiekosten, met een gemiddeld rendement op 5 jaar en een gemiddelde productie op 3 jaar. Elke prijs op de termijnmarkt die hoger ligt dan mijn kostprijs, is voor mij een goede prijs én ik beperk het risico. Zo kon ik bijvoorbeeld in 2011, toen onweer en hagelbuien mijn oogst volledig vernietigden, mijn productie tegen een gegarandeerde prijs weer op peil brengen. Veel collega-landbouwers keren de termijnmarkt de rug toe omdat ze streven naar 240 euro per ton tarwe, maar die recordprijs werd al lang niet meer gehaald. Ik heb dit bedrijf zeven jaar geleden overgenomen en zit dus nog volop in mijn investeringsfase. Ik heb vooral financiële zekerheid nodig en die vind ik onder andere op de termijnmarkt. 7

8 strateeg DE WEG NAAR SUCCES: EEN RONDETAFELGESPREK Dankzij ons Bert Gielen (34) en Marlies Verlinden (30) wonen in Sivry-Rance, samen met hun zoontjes Elias (3) en Loric (1). We hebben drie jaar lang gezocht naar een landbouwbedrijf, vertelt Bert. Intussen konden we met veel mensen praten. Zo ook met experts Johan Achten van Liba (adviesbureau voor melkveehouders, nvdr.) en Jean-Marie Devroede van Crelan. De eerste hielp het jonge echtpaar met het opstellen van een bedrijfsplan, de tweede maakte hen wegwijs in de subsidieregeling. Vandaag zit het viertal opnieuw rond de tafel voor een terugblik. We hadden een realistische kijk op het financiële verhaal. Toch heb je een onderbouwd bedrijfsplan nodig om te zien waar je staat, aldus Bert. In 2007 verhuisden Bert en Marlies helemaal van Noord-Limburg naar het zuiden van Henegouwen. Daar maakten ze hun droom waar: een eigen melkveebedrijf waarmee ze hun gezin kunnen onderhouden. Lange dagen Bert en Marlies komen allebei uit Limburg. Zijn ouders melkten koeien, de hare hadden geiten en maakten kaas. Ze studeerden allebei af als industrieel landbouwingenieur en vonden een job. Marlies had een commerciële functie, vertelt Bert. Ik werkte onder andere rond plattelandsontwikkeling, voor een vzw. Veertig uur per week, weinig verantwoordelijkheid, En elke zondagavond keek ik er tegenop om op maandag terug te moeten gaan werken. Vandaag is de balans naar de andere kant doorgeslagen: we kloppen lange dagen, nemen nauwelijks vakantie en hebben al ferme tegenslagen moeten overwinnen. Toch hebben we er nog geen moment spijt van gehad. waren Op zoek in Wallonië Het eerste plan van het jonge koppel was om het melkveebedrijf van Berts ouders over te nemen en uit te breiden. Maar dan moest het bedrijf een tijdlang vier mensen onderhouden. Na veel cijferen bleek dit financieel onhaalbaar, en er was in de streek ook geen betaalbare boerderij te vinden. Dus trokken Bert en Marlies de taalgrens over. Na veel zoeken vonden ze hun gading in Sivry-Rance. Dat is tweehonderd kilometer van waar we vandaan kwamen, maar de omgeving is ideaal. We hebben geen directe buren, het bedrijf ligt in een landbouwzone en de grond was nog betaalbaar. Bovendien was er op de boerderij zelf weinig of niets in orde. Dat wil zeggen dat je zwaar moet investeren, maar dat je het wel kunt veranderen zoals je het zelf wilt. Nooit meegemaakt En dat deed het jonge koppel, met veel moed en praktische hulp van hun ouders. In 2008 verbouwden ze de bestaande stal. Daar staan vandaag 190 koeien. Ernaast bouwden ze een nieuwe zij-aan-zij melkstal voor 24 koeien. In 2013 kwam daar nog een nieuwbouwstal voor de jonge vaarzen bij. Tot dan brachten we die telkens naar mijn ouders in Limburg. Twee jaar later kwamen ze dan terug, maar dat was een heel gedoe. We zijn opgelucht dat we nu een gesloten bedrijf hebben, EXPERTS JEAN-MARIE DEVROEDE (CRELAN) EN JOHAN ACHTEN (LIBA) Een bedrijfsplan is een must voor wie grote investeringen overweegt 8

9 bedrijfsplan we gelanceerd waar geen nieuwe koeien meer moeten binnenkomen. Dat vermindert de kans op ziekten. Omdat we drie veestapels moesten samenvoegen, hebben we daar in het begin een paar keer last mee gehad. De grootste tegenslag tot nu toe had niets met de gezondheid van de koeien te maken, wel met de markt. In 2009 stortten de melkprijzen in elkaar. In 2012 was het weer van dat, hoewel minder extreem. Maar in dat jaar swingden vooral de kosten dan weer de pan uit. Mijn ouders hebben op 32 jaar tijd nooit zoiets meegemaakt. Die twee jaar draaiden we met verlies. Voor een startend bedrijf breekt je dat wel zuur op. De Chinezen drinken melk De melkprijzen van 2009 en 2012 hadden het einde van het verhaal kunnen betekenen. Gelukkig hadden Bert en Marlies op voorhand alles goed doordacht en uitgerekend. Dat gebeurde in nauw overleg met het adviesbureau Liba. Dit bedrijf helpt melkveebedrijven onder andere met de bedrijfseconomische boekhouding. In dit geval stelden de experts van Liba een bedrijfsplan op. Zo n bedrijfsplan geeft een objectief beeld van de geplande investeringen, legt Johan Achten uit. Dat is een must als je zware investeringen overweegt. Het is ook nodig voor het overleg met de bank. In het bedrijfsplan stellen we een liquiditeitsbegroting op voor de toekomst. Eenvoudig gezegd: we wegen alle kosten af tegen de geschatte opbrengst en kijken of het gehoopte eindresultaat haalbaar is. Een belangrijk onderdeel van het bedrijfsplan is de berekening van de kritieke opbrengstprijs. Dat is de melkprijs die een landbouwer moet krijgen om aan alle betalingsverplichtingen te kunnen voldoen. We berekenen daarvoor de gemiddelde melkprijs over de laatste jaren. Als die 31 cent per liter bedraagt, dan berekenen we nog eens het gemiddelde van alle jaren dat de melkprijs onder dat gemiddelde lag. Als dat bijvoorbeeld 28 cent per liter is, dan is dat de prijs die je moet krijgen om rond te komen. De melkprijzen hebben de laatste jaren bokkensprongen gemaakt. Wat moet dat worden na 2015, als de melkquota wegvallen? Bij Liba verwacht men hierdoor veel prijsschommelingen. Toch zijn de prijsvooruitzichten goed. De wereldbevolking groeit en verstedelijkt. En stedelingen consumeren meer zuivel. Op het Chinese platteland krijg je een bodempje melk als exclusief dessert. In de steden wordt er zelfs tien keer zoveel melk verkocht dan op het platteland. Slagen of falen? Dat het startende melkveebedrijf de woelige crisisjaren overleefde, heeft het mee aan een andere factor te danken: subsidies. Jean-Marie Devroede van Crelan maakte Bert en Marlies wegwijs in de Waalse subsidieregeling. De regels waren toen net aan het veranderen. Vroeger verliep de subsidiëring via de bank: de landbouwer kreeg een korting op de rente. Tegenwoordig stort de overheid geld op de rekening. Op het moment van de aanvraag was er veel onduidelijkheid. Daarom zijn we met het dossier van Bert en Marlies rechtstreeks naar de administratie gestapt. Crelan is en blijft een bank die landbouwers begeleidt. Dat is in het belang van de boer, maar ook in ons eigen belang: die extra centen verbeteren de overlevingskans. Bert: De subsidies waren belangrijk om de crisisjaren door te spartelen. Voor ons als jonge starters betekenden ze het verschil tussen slagen en falen. MELKVEEHOUDERS BERT EN MARLIES We hebben nog geen moment spijt gehad van onze beslissing 9

10 bedrijfsanalist 120 eenjarigen per m 2 Het technisch resultaat, dát telt! Goede technische resultaten leiden vrijwel automatisch tot goede financiële resultaten. Even meten bij Claude Henricot, landbouwer en sierteler in Waals-Brabant! Landbouwer Claude Henricot uit Korbeek won de Professionele Prijs 2013 van het Phytofar Instituut voor Onderzoek en Ontwikkeling van een Duurzame Landbouw voor zijn voortdurende zoektocht naar efficiëntie. Zo n twaalf jaar geleden had mijn grond een zeer lage humuswaarde, vertelt Claude. Ploegen werd een helse klus en elk onweer zorgde voor erosieproblemen. Claude gooide resoluut het roer om: de ploeg bleef in de hangar staan en er werd geopteerd voor teeltrotatie en het inzaaien van bodembedekkers om de grond vast te houden. 10

11 bedrijfsanalist TECHNISCH RESULTAAT jaarlijkse energiekost (max.) / m 2 = 5,7/m 2 EXPERT CRELAN Henri Ernoux Verantwoordelijke landbouw Zuid Een tractor die geen ploeg moet trekken, verbruikt natuurlijk minder: onder meer daarom bespaar ik ongeveer 50% op mijn brandstofkosten! En de humuswaarde ligt nu een stuk hoger. Elk jaar worden nieuwe technieken toegepast, zoals de integratie van bloemenranden en nestkastjes om de biodiversiteit te bevorderen én tegelijk te kunnen besparen op gewasbeschermingsmiddelen. Bloeiend bedrijf Technische resultaten maken duidelijk of een bedrijf de kosten goed onder controle heeft en de opbrengsten weet te maximaliseren. Hoeveel planten worden er geproduceerd per m 2? Hoe hoog is de meststof- of personeelskost per m 2? Claude kweekt jaarlijks zo n 200 verschillende een- en tweejarigen, die hij zélf verkoopt aan kleinhandelaars. In de sierteelt blijft de verwarming natuurlijk het duurst, zegt Claude. Mijn jaarlijkse energiefactuur schommelt tussen en euro voor mijn m 2 serres. Tel daarbij mijn kosten CLAUDE HENRICOT Het is vaak de boer die de kosten perfect onder controle houdt die het meest verdient voor personeel, potten, aarde en sproeiwater en je kunt het totaalplaatje berekenen. Het is vaak niet de boer met de grootste oppervlakte die het meest verdient, maar diegene die de kosten perfect onder controle houdt. Mijn landbouwbedrijf is maar 100 hectare groot, maar ik ben ervan overtuigd dat mijn marge moeilijk te kloppen is. Om betere resultaten te halen, moet je eerst en vooral de parameters vastleggen en registreren: aantal kilo per m 2, groeisnelheid van de planten, gebruikte hoeveelheid meststoffen, soort grond, vochtigheidsgraad, enzovoort. Daarna kun je ze aanpassen. Technische resultaten verbeteren betekent dus dat het rendement in zeer korte tijd geoptimaliseerd wordt. Sommige land- en tuinbouwers krijgen de technische resultaten van omringende producenten uit dezelfde sector doorgaans van hun bedrijfsadviseur, als vergelijkingspunt. Bij Crelan zijn we goed op de hoogte van de productie van onze klanten en trachten we het ritme van de exploitatiecycli te volgen, zodat onze producten overeenstemmen met de uitgavenperiodes, of door ons aan te passen aan de schommelende prijzen. 11

12 juridisch adviseur EXPERT CRELAN Stef Mertens Verantwoordelijke marktmanagement land- en tuinbouw GLB 2015 onder de loep Het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) van de Europese Unie treedt officieel in werking op 1 januari Hoe ziet dat beleid eruit en wat zal er veranderen voor de Belgische landbouwers? Crelan sprak met Marc Tarabella, PSpoliticus, burgemeester van Anthisnes en sinds 2004 het enige Belgische Europarlementslid in de Landbouwcommissie. Wat is de kern van het nieuwe GLB? Het nieuwe beleid is eerlijker: het verdeelt de landbouwhulp, goed voor zowat 38% van de Europese begroting, veel beter. Het is ook flexibeler: het maakt een herverdeling van de subsidies mogelijk, aan sectoren die er het meeste nood aan hebben. Bovendien komt het niet alleen grote landbouwbedrijven ten goede: de steun van meer dan euro wordt afgeschaft. Vanaf euro geldt er een degressie van 5%. Op dat vlak hadden we verder willen gaan, maar het is een stap in de goede richting. Blijft het onderscheid tussen de twee pijlers, landbouw en plattelandsontwikkeling, bestaan? Ja. Het hele idee is dat we de steun veel flexibeler kunnen verdelen tussen die twee. Zo kunnen de regio s beslissen om Europese steun te gebruiken op basis van hun specifieke landbouwbehoeften en van de noden op hun platteland. Wat is de meest opvallende maatregel in het vernieuwde landbouwbeleid? Ongetwijfeld de mogelijkheid voor de lidstaten (en de regio s in België) om een extra premie te geven aan de eerste hectares. Dit houdt in dat de steun per hectare groter zal zijn voor de eerste hectares van een landbouwbedrijf. Met een gemiddelde van 450 euro steun per jaar per hectare zat België in de kopgroep van de begunstigden van het GLB. Globaal komt het erop neer dat de Belgische landbouwers het voortaan met iets minder moeten doen. Maar door meer flexibiliteit tussen de pijlers moeten we de steun kunnen herverdelen ten gunste van sectoren in moeilijkheden. Niemand levert graag inkomen in, ook de landbouwers niet. Toeslagrechten waren destijds een compensatie voor de daling van de landbouwprijzen. Iedere landbouwer zou liefst een eerlijk inkomen halen uit zijn economische activiteit en niet (te) afhankelijk zijn van subsidies. De nieuwe vergroeningsmaatregelen gewasdiversificatie, behoud van blijvend grasland en het aanhouden van 5% ecologisch aandachtsgebied baren wel wat zorgen, want grond is natuurlijk niet goedkoop. Een positief punt is alvast dat de steun aan jonge landbouwers extra aandacht krijgt. Bij Crelan houden wij in onze rendabiliteitsberekeningen al een paar jaar rekening met de mogelijke daling van de toeslagrechten, in de toekomst betalingsrechten. De gevolgen voor de kredietverlening zullen dus beperkt zijn. Via onze agentschappen, die een beroep kunnen doen op ondersteuning van het adviesbureau CCAB, kan de landbouwer een simulatie laten maken van hoe zijn betalingsrechten in de toekomst kunnen evolueren. 12

13 trendwatcher Trend update Doen we over pakweg vijftig jaar nog op dezelfde manier aan landbouw? Of doen we het anders en elders (op het dak...)? TREND Foto: Abattoir nv-sa. DUURZAAM ONDER- NEMEN IN WALLONIË Hoeveel mest mag ik uitrijden? Mag ik pesticiden verkopen aan particulieren? Hoeveel nitraat mag er in het oppervlaktewater zitten? Je vindt alle antwoorden via de app Agr Eau van Service Public de Wallonie, met waar nodig een directe link naar de bevoegde instantie. Download gratis via de App Store, Windows Store of Google Play. ALLES-IN-ÉÉN APPLICATIE Lely T4C InHerd is een mobiel totaalpakket voor melkveehouders. Je ziet in een oogopslag de huidige melkproductie ten opzichte van het weekgemiddelde, hoe elke koe presteert op het vlak van krachtvoer opname en aantal liters melk, Bekijk wat gebruikers ervan vinden via EEN AKKER IN DE STAD De moestuin is terug van weggeweest en komt in grootsteden voor in allerlei maten en vormen: op groendaken, in kleine stadstuintjes, in bloembakken op terrassen, op braakliggende bouwgronden of langs spoorwegen,... Zowel hobbyisten als professionelen zijn gewonnen voor de urban farm -trend. Tegenwoordig zijn er ook enkele opmerkelijke, grootschalige projecten. Na initiatieven in New York, Vancouver en Detroit (op ruïnes van de verlaten autofabrieken) is het de beurt aan Anderlecht. Daar wordt op de site van de slachthuizen een nieuwe voedingshal gebouwd... mét een grote stadsboerderij van 40 are op het dak, goed voor zeven fulltimejobs. Volg de bouw van de Urban Farm in Anderlecht via 13% van de Vlaamse landbouwers bezit een smartphone en nog eens evenveel een tablet. Dat blijkt uit een enquête van Rekad, dat onder meer de vakbladen Melkveebedrijf, Varkensbedrijf en De Loonwerker uitgeeft. Bijna alle Vlaamse boeren gebruiken internet om informatie op te zoeken, s te versturen of voor bankzaken, maar gemiddeld wordt amper één uur per week besteed aan sociale media (met een voorkeur voor YouTube en Facebook). 13

14 levensgenieter Tijd voor vrije Van een cinemabezoek tot een trektocht in de bergen: ontdek hoe deze landbouwers hun kostbare vrije tijd het liefst invullen. Hoeveel vrije tijd heb je? En hoe vul je die het liefst in? Wat is het laatste boek dat je hebt gelezen? Hoe ziet jouw perfecte zondag eruit? HANNE & GEERT Geert: In de lente en zomer werken wij zeven dagen per week en blijft in het beste geval de zondagmiddag nog over voor wat ontspanning. Geert: Ik houd het meestal bij tijdschriften over landbouw of mechanisatie. Van het tweewekelijkse vakblad Proeftuinnieuws steek ik nog altijd iets op. Hanne: Gewoon, een bezoekje aan de kinderspeeltuin. FRANK Frank: Ik heb nooit hobby s gehad, maar vorig jaar heb ik mijn jachtvergunning behaald en ben ik beginnen jagen op klein wild. Frank: Ann en ik lezen vooral graag de krant en vakliteratuur. Frank: Iets gezelligs doen met onze kinderen Chloë (17) en Baptist (14). Naar de bioscoop, uitwaaien aan zee, een stadsbezoek... Wie staat er bij jullie achter de kookpotten? Wat is je favoriete vakantiebestemming? Ga je vaak uit eten? Hanne: Meestal ben ik dat, maar als er bijvoorbeeld veel klanten in de winkel zijn, kan ik dat met een gerust hart doorschuiven ik heb namelijk leren koken van Geert! Geert/Hanne: Niet te ver weg van huis. En ergens waar er voor één keer voor alles gezorgd wordt, zodat wij samen kunnen ontspannen. Geert: Eén keer in de maand. En zoontje Siebe hebben we van jongs af aan meegenomen, da s geen enkel probleem. Frank: Meestal is dat Ann. Ze experimenteert héél graag in de keuken. Frank: Vorig jaar kozen we voor een korte citytrip van vier dagen naar Parijs. Maar ook een weekje aan zee kan best leuk zijn. Frank: Op restaurant gaan doen we vooral met vrienden op een zaterdagavond. In het weekend: vroege vogel of langslaper? Geert: Vroege vogel. Siebe speelt voetbal, dus als we tijd hebben, gaan we mee naar de match. Frank: Eens uitslapen mag, want elke maand hebben we drie dagen waarin de zeugen werpen, en dan is het dag- én nachtwerk! Vul aan: Als ik méér vrije tijd zou hebben, dan zou ik... Geert/Hanne:... mij vervelen. Wij zijn niet anders gewoon. Uiteindelijk zoeken we toch naar dingen om ons bezig te houden en die houden rechtstreeks verband met het bedrijf. Frank:... graag nog meer citytrips maken of leuke B&B tjes uitproberen. 14

15 tijd? CLAUDE BERT & MARLIES OLIVIER Claude: Ik sta altijd vroeg op (gewoonlijk om 6 uur) en ik werk hoogstens tot 18 uur. Claude: Deze winter heb ik technische boeken gelezen over de bodem, gronden en velden. Daarnaast ook over geïntegreerde landbouw en over het leven onder de grond. Claude: Ik sta vroeg op, ontbijt, voeder mijn dieren en ga joggen (minstens 12 kilometer). En daarna wat luieren of wat klussen en natuurlijk aperitieven. Rustig aan dus! Claude: Eerlijk gezegd kookt mijn echtgenote meestal, want volgens haar maak ik de keuken te vuil. Maar ik help haar graag. Claude: Ik heb geen specifieke voorkeur. Claude: Gemiddeld één keer per maand. Bert & Marlies: De afgelopen jaren hebben we het zo druk gehad met de opstart van ons melkveebedrijf en de geboorte van onze zoontjes, dat we nauwelijks vrije tijd gehad hebben. Bert & Marlies: We lezen eigenlijk alleen vakliteratuur: tijdschriften over melkvee en de landbouwstiel. En kinderboekjes, die hebben we tegenwoordig ook in huis. Bert & Marlies: Een daguitstap naar onze ouders. We vertrekken dan s morgens na de eerste melkbeurt. De avond besteden we uit aan twee melkers. Bert & Marlies: Vroeger was dat degene die eerst thuis was. Sinds de start van ons bedrijf is dat veranderd. De man geeft de koeien te eten, de vrouw het gezin. Bert & Marlies: De laatste jaren nemen we een dag of drie vakantie, aan de Noord-Franse of de Belgische kust. De gsm gaat mee, maar enkel voor noodgevallen. Bert & Marlies: Sinds de geboorte van de kinderen zijn we niet meer op restaurant geraakt. Olivier: Twee tot tien uur per week, die ik het liefst met mijn gezin doorbreng. Olivier: Le sol, la terre et les champs: pour retrouver une agriculture saine, van Lydia en Claude Bourguignon. Olivier: Uitrusten, wandelen en tuinieren met mijn echtgenote. En geen telefoon! Olivier: Mijn echtgenote! Olivier: Rhodos en Brugge. Olivier: Twee keer per maand. Claude: Dat kan allebei, afhankelijk van wat mogelijk is in mijn weekendplanning. Claude: gaan trekken in de bergen. Bert & Marlies: Uitslapen? Nooit. We zijn getrouwd in Een heel mooi feest. De ochtend erna hebben we zelf gemolken. Met melkvee moet je er elke dag twee keer staan. Bert & Marlies: Dan zouden we vaker met het gezin een uitstapje maken en wat meer tijd bij familie en vrienden doorbrengen. Olivier: Ergens tussenin! Olivier: wijnstokken planten, Spaans leren en vaker met mijn gezin op stap gaan. 15

16 AGRI-FUTURE Starterspakket Met de juiste begeleiding wordt u als startende land- en tuinbouwer sneller groot. Een landbouwbedrijf overnemen is een hele onderneming. Als specialist in de land- en tuinbouwsector zijn wij de geschikte partner om u hierin te begeleiden. Agri-Future is een starterspakket dat ontworpen is om u als jonge ondernemer bij te staan in de verschillende keuzes die u moet maken. Naast advies bieden we u ook flexibele kredietvormen op maat van uw bedrijf, een gratis zichtrekening, adviescheques en andere voordelen. Interesse? Neem gerust contact op met onze expert Stef Mertens op het nr Bankieren met gezond verstand

30-11-2015 PROGRAMMA VOERWINST VERGELIJKING ZEUGEN ONTWIKKELINGEN EN TRENDS. 2015 is prognose bedragen exclusief btw

30-11-2015 PROGRAMMA VOERWINST VERGELIJKING ZEUGEN ONTWIKKELINGEN EN TRENDS. 2015 is prognose bedragen exclusief btw PROGRAMMA DE ROL VAN DE ADVISEUR Woensdag 2 december 2015 Ontwikkelingen en trends Uitbreiden zin of onzin? Toekomst bedrijven Risicomanagement / prijsfluctuaties De succesvolle melkveehouders De rol van

Nadere informatie

Wij willen graag onze eigen beslissingen nemen

Wij willen graag onze eigen beslissingen nemen Jack van Eekelen Noordhoek, 40 melkkoeien en 40 ha akkerbouw Drie jonge mannen werken in VOF-verband op het bedrijf van hun ouders. Hun doel is bedrijfsovername. De een is wat verder dan de ander, maar

Nadere informatie

Internationaal Crelan Symposium en uitreiking Crelan Awards 2013 op Agribex

Internationaal Crelan Symposium en uitreiking Crelan Awards 2013 op Agribex B R U S S E L, 6 D E C E M B E R 2013 Internationaal Crelan Symposium en uitreiking Crelan Awards 2013 op Agribex Ter gelegenheid van Agribex organiseerde Crelan in samenwerking met de Belgische Vereniging

Nadere informatie

Crelan Leerstoel aan de UGent ter bevordering van innovatie in de duurzame landbouw

Crelan Leerstoel aan de UGent ter bevordering van innovatie in de duurzame landbouw B R U S S E L, 22 s e p t e m b e r 2014 Crelan Leerstoel aan de UGent ter bevordering van innovatie in de duurzame landbouw De coöperatieve bank Crelan steunt innovatie in de landbouw via leerstoel aan

Nadere informatie

Studiedag melkvee Mag het een liter méér zijn?

Studiedag melkvee Mag het een liter méér zijn? Studiedag melkvee Mag het een liter méér zijn? Financiering van het groeiend melkveebedrijf Jan Leyten 6 november 2014 Agenda 1. Evoluties in de melkveesector 2. Verantwoord investeren 3. Investeren in

Nadere informatie

Technische efficiëntie is belangrijker dan lage kosten, zowel voor grote als kleine bedrijven.

Technische efficiëntie is belangrijker dan lage kosten, zowel voor grote als kleine bedrijven. Technisch efficiënt boven lage kosten 31/12/2015 Inleiding Ilvo deed op basis van anonieme Liba-boekhouddata een onderzoek naar technische en economische efficiëntie op melkveebedrijven. - Het hoofdbesluit

Nadere informatie

Case 2 start-ups. 21 maart 2015 Gemaakt door: - Bertje van Loo - Dennis Langeveld - Lorianne Hooijmans Groep 13. Case 2 Start-ups groep 13 1-8

Case 2 start-ups. 21 maart 2015 Gemaakt door: - Bertje van Loo - Dennis Langeveld - Lorianne Hooijmans Groep 13. Case 2 Start-ups groep 13 1-8 Case 2 start-ups 21 maart 2015 Gemaakt door: - Bertje van Loo - Dennis Langeveld - Lorianne Hooijmans Groep 13 Case 2 Start-ups groep 13 1-8 Inhoud Interne analyse... 3 Peerby... 3 Over Peerby... 3 Lean

Nadere informatie

DE VLAAMSE LANDBOUWCONJUNCTUURINDEX

DE VLAAMSE LANDBOUWCONJUNCTUURINDEX FOCUS 2015 DE VLAAMSE LANDBOUWCONJUNCTUURINDEX RESULTATEN ENQUÊTE VOORJAAR 2015 INHOUD 1. Vlaamse conjunctuurindex 2. Landbouw 3. Tuinbouw 4. Investeringen 5. Belemmeringen 6. Meer informatie 1. VLAAMSE

Nadere informatie

Het vertrouwen van de land- en tuinbouwers daalt, maar er is hoop voor de toekomst

Het vertrouwen van de land- en tuinbouwers daalt, maar er is hoop voor de toekomst B R U S S E L, 1 4 j u l i 2015 Het vertrouwen van de land- en tuinbouwers daalt, maar er is hoop voor de toekomst Crelan stelt de Vertrouwensindex Land- en Tuinbouwsector 2015 voor In aanloop van de landbouwbeurs

Nadere informatie

Ik ben de Klomp. Europees landbouwbeleid groep 5-6. De Klomp is een boer. Wel een hele aardige boer. Maar wel met een boer n accent.

Ik ben de Klomp. Europees landbouwbeleid groep 5-6. De Klomp is een boer. Wel een hele aardige boer. Maar wel met een boer n accent. De Klomp is een boer. Wel een hele aardige boer. Maar wel met een boer n accent Zo! Goedemorgen of goedemiddag, wat is t? Ik moet zo de koeien weer melken, dus... Excuus, dat ik wat stink. Ik heb het zo

Nadere informatie

De cijfers zijn exclusief BTW en subsidie zoals toeslagrechten. De specialisatie van de melkveehouderij

De cijfers zijn exclusief BTW en subsidie zoals toeslagrechten. De specialisatie van de melkveehouderij Melkveehouderij VAC consult Een zoektocht naar een evenwichtige balans tussen groei en ontwikkeling Met het oog op de afschaffing van het melkquotum op 31 maart 2015, verandert de ondernemingsomgeving

Nadere informatie

Werkboek van: Den Haneker Educatie Streekonderwijs

Werkboek van: Den Haneker Educatie Streekonderwijs Werkboek van: Den Haneker Educatie Streekonderwijs Inhoud Inhoud... 2 1. De Melkveehouderij in onze streek... 3 1.1 Onze streek... 3 1.2 Wat is veen?... 3 1.3 Boeren vanaf het begin... 3 1.4 Koeien melken...

Nadere informatie

.92. Landbouw in West-Europa. Wat ga je leren? Begrippen

.92. Landbouw in West-Europa. Wat ga je leren? Begrippen ..._----------------Hebben alle boeren dezelfde ges-chiedenis? Hoofdstuk 7 les 1 Wat ga je leren? Landbouw in West-Europa In deze les leer je dat er verschillen bestaan tussen de landbouw in WestEuropa

Nadere informatie

Twentse landbouw in nieuw krachtenveld. Gerko Hopster &JurgenNeimeijer

Twentse landbouw in nieuw krachtenveld. Gerko Hopster &JurgenNeimeijer Twentse landbouw in nieuw krachtenveld Gerko Hopster &JurgenNeimeijer Programma Voorstellen Stellingen Presentatie trends en ontwikkelingen Discussie Conclusies en afronding Pratensis Adviesbureau voor

Nadere informatie

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK 5 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK 5 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK Eindredactie: Carla Wiechers Leerlijnen: Mark van Heck Auteurs: Marc ter Horst, Jacques van der Pijl THEMA 4 thema 4 les 1 Wat eten

Nadere informatie

VERKOOP & BOUWFORMULE

VERKOOP & BOUWFORMULE VERKOOP & BOUWFORMULE BOUWEn MET ZEKERHEID Het leven zit vol dromen en verlangens. De Verkoop & Bouwformule van Hyboma helpt u die waarmaken: een woning op maat, zonder zorgen, om te leven zoals u dat

Nadere informatie

Ko-Kalf. Blonde d Aquitaine,

Ko-Kalf. Blonde d Aquitaine, Een rondje regio... Ko-Kalf Nou kan ik wel een hele Blonde d Aquitaine, maar daar zit je ook niet middag blijven praten over op te wachten! Een plek waar het zo rustig is, als in de stal van boerenbedrijf

Nadere informatie

de beste producten mede mogelijk gemaakt door agrifirm

de beste producten mede mogelijk gemaakt door agrifirm de beste producten mede mogelijk gemaakt door agrifirm Onze veehouders zorgen voor prachtige en heerlijke producten. Van melk en kipfilet tot eieren en subliem varkensvlees van eigen bodem. Vele mensen

Nadere informatie

Melken: van krukje tot robot. www.lely.com. innovators in agriculture

Melken: van krukje tot robot. www.lely.com. innovators in agriculture Melken: van krukje tot robot www.lely.com innovators in agriculture Deze spreekbeurt is ontwikkeld speciaal voor kinderen van de basisschool. Met de spreekbeurt melken, van krukje tot robot wordt er een

Nadere informatie

Boer Mijn economisch rendement: Denk aan: jaarinkomen / saldo / kostprijs

Boer Mijn economisch rendement: Denk aan: jaarinkomen / saldo / kostprijs Naam: Boer Mijn economisch rendement: Denk aan: jaarinkomen / saldo / kostprijs Buitenshuis gaan werken / bij verdienen Nu een deel van het quotum verkopen Recreatie op bedrijf aanbieden, vergaderruimte

Nadere informatie

De fiche ligt op het bureau van

De fiche ligt op het bureau van Economie Landbouw DE BOER DIE STERFT Als het tij niet snel keert, zullen er zich dit najaar grote drama s afspelen bij de boeren. De Vlaamse landbouw zit midden in de diepste crisis uit de geschiedenis.

Nadere informatie

Welke oude en nieuwe beperkingen houden de melkproductie op het spoor?

Welke oude en nieuwe beperkingen houden de melkproductie op het spoor? Welke oude en nieuwe beperkingen houden de melkproductie op het spoor? Erwin Wauters Senior Onderzoeker Melle, 27 maart 2015 WAT IS DE VRAAG EIGENLIJK Wat na de quota Wit goud of zwarte sneeuw?* De meningen

Nadere informatie

Veel veld voor vlees, weinig veld voor groenten

Veel veld voor vlees, weinig veld voor groenten Voeding > 3 e graad > lesmateriaal > kniptekst Sociaal vlees? Voor de leerkracht: Knip op voorhand de tekst in stukken op de lijnen. Houd de stukken tekst per titel samen. Veel veld voor vlees, weinig

Nadere informatie

De vrijheid die we hier hebben, is onbetaalbaar. www.sibomat.be

De vrijheid die we hier hebben, is onbetaalbaar. www.sibomat.be De vrijheid die we hier hebben, is onbetaalbaar. www.sibomat.be Net zoals alle Belgen zijn Didier L. (51) en zijn echtgenote Annick D. (49) Bourgondiërs. Ze werken hard en genieten nog harder van het leven.

Nadere informatie

Nedap RealTime Tochtdetectie Halslabel

Nedap RealTime Tochtdetectie Halslabel Nedap Tochtdetectie Nedap Tochtdetectie Visuele tochtdetectie op grote bedrijven is lastig Het is niet efficiënt en onvoldoende betrouwbaar. Met Nedap Tochtdetectie is het mogelijk om grote melkveestapels

Nadere informatie

RENT Life RENT Fix RENT Flex

RENT Life RENT Fix RENT Flex > > Ethias, verzekeren is ons vak Ethias Verzekering is een groepering van vier onderlinge verzekeringsverenigingen. Dankzij deze juridische structuur moeten wij geen aandeelhouders vergoeden. Ook al sluit

Nadere informatie

Problematiek varkenshouderij

Problematiek varkenshouderij Problematiek varkenshouderij Vaststellingen Vertrouwensindex Landbouw 2011 van Landbouwkrediet Jozef De Laporte Kenniscenter Landbouw Landbouwkrediet Enquête Landbouwkrediet Berekening vertrouwensindex

Nadere informatie

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012 Meer met minder Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI 6 juni 2012 Inhoud presentatie Mondiale trends die van invloed zijn op toekomstige watervraag Nationale

Nadere informatie

gespecialiseerde bedrijven overige bedrijven aantal varkens per bedrijf

gespecialiseerde bedrijven overige bedrijven aantal varkens per bedrijf De markt voor de varkenshouderij in Nederland Structuur In Nederland worden op ongeveer 1. bedrijven varkens gehouden. Het aantal bedrijven met varkens is de afgelopen jaren duidelijk afgenomen (figuur

Nadere informatie

Geheel verzorgde week met excursies en koken

Geheel verzorgde week met excursies en koken Toe aan vakantie? Bijtanken in Salzburgerland! Herfstweek: zaterdag 18-25 oktober (in overleg kunnen we voor een groep de data verschuiven) Geheel verzorgde week met excursies en koken Excursies en koken:

Nadere informatie

Optimaliseer je prestaties

Optimaliseer je prestaties Winst en Groei - Internetmarketing en Verkooptraining Optimaliseer je prestaties 10 Technieken om je prestaties te verbeteren Christo Cornelissen & Mieke Bouquet Alles waar je jezelf op weet te focussen

Nadere informatie

Verslag Workshop Groene diensten

Verslag Workshop Groene diensten Verslag Workshop Groene diensten Groene diensten Groenbeheer, landschapsbeheer, natuur. Opbouw workshop Er zijn twee workshops gehouden, aan het eind van de ochtend en begin van de middag. De beide workshops

Nadere informatie

Nieuwsbrief Februari 2014

Nieuwsbrief Februari 2014 Nieuwsbrief Februari 2014 Inhoud - Tip van de helpdesk: Windows 7 of 8? - Onderwerp van de maand maart: attentielijst - Webinar vrijdag 7 maart: TMR voeren - Project met NAJK: Rendement Ranking - Nieuws

Nadere informatie

En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig)

En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) In een rollenspel ervaren de deelnemers de invloed van beleidsbeslissingen in het ene land op het leven van mensen in een ander land. De meerderheid

Nadere informatie

Antwoordenmodel. Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1. Oefening 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009. 255 euro per maand 272 euro per maand

Antwoordenmodel. Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1. Oefening 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009. 255 euro per maand 272 euro per maand Antwoordenmodel Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1 Oefening 1 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009 255 euro per maand 272 euro per maand 182.000 studenten 200.000 studenten 5.800 Nederlandse

Nadere informatie

LTO- minimelkmarktbericht 21 maart 2013, Klaas Johan Osinga

LTO- minimelkmarktbericht 21 maart 2013, Klaas Johan Osinga LTO- minimelkmarktbericht 21 maart 2013, Klaas Johan Osinga Vraag In de laatste zes maanden was er steeds zoveel slecht nieuws over de economische groei, dat dit de consumptiegroei deed stagneren. In de

Nadere informatie

Toespraak t.g.v. de uitreiking van Phytofar Instituut prijzen 2015

Toespraak t.g.v. de uitreiking van Phytofar Instituut prijzen 2015 Toespraak t.g.v. de uitreiking van Phytofar Instituut prijzen 2015 Joris Relaes Brussel, 5 november 2015 Waar ga ik het niet over hebben? Een vergeten verjaardag: 20 jaar WTO 1995-2015 Naar een geglobaliseerde

Nadere informatie

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo?

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo? Wablieft praat met Paul Verhaeghe De maatschappij maakt mensen ziek Materieel hebben we het nog nooit zo goed gehad. De meesten van ons hebben een inkomen, een dak boven ons hoofd Toch voelen veel mensen

Nadere informatie

We groeiden vorig jaar met ruim 30%. We blijven keihard groeien. In Paazl hebben we een partner die deze groei kan bijhouden.

We groeiden vorig jaar met ruim 30%. We blijven keihard groeien. In Paazl hebben we een partner die deze groei kan bijhouden. We groeiden vorig jaar met ruim 30%. We blijven keihard groeien. In Paazl hebben we een partner die deze groei kan bijhouden. 1 Case-study: Brouwland 2 Wat zijn de ingrediënten van cross-border succes

Nadere informatie

Nog even en de agrariër is 24/7 online

Nog even en de agrariër is 24/7 online Uren online per week 1 8 6 8% 4 tot 3 uur 3 tot 6 uur > 6 uur Stelling: rol internet neemt toe 1 8 6 9% 4 Nog even en de agrariër is 24/7 online Internet heeft grote invloed op het informatiegedrag van

Nadere informatie

Arbeidsefficiëntie op melkveebedrijven

Arbeidsefficiëntie op melkveebedrijven Arbeidsefficiëntie op melkveebedrijven Leader+ project Sterk met Melk Inhoud Verschillen in arbeidsefficiëntie Bedrijfsomvang Specialisatie Melken Voeren Veeverzorging Jongvee Teelten Onderhoud machines,

Nadere informatie

ik deel daar wordt iedereen beter van eten

ik deel daar wordt iedereen beter van eten daar wordt iedereen beter van eten 1 Achtergrond 2 Onderzoek en Reflectie 3 Acties 4 Activiteiten in het Schooljaar ikdeel.be Een project van Met de steun van De Vlaamse overheid kan niet verantwoordelijk

Nadere informatie

Doe-bundel Neerpede. Klas:

Doe-bundel Neerpede. Klas: Doe-bundel Neerpede Naam: Klas: Datum: Gegevens Neerpede 1. De weg van de school naar Pede. 1.1 Zoek uit op welke manier we het goedkoopst en het snelst in Neerpede geraken. 1.2 Zoek ook uit hoe we na

Nadere informatie

Effectrapportage hervorming GLB vanaf 2015

Effectrapportage hervorming GLB vanaf 2015 Effectrapportage hervorming GLB vanaf 2015 A.K. Kerbouwer 1e Kruisweg 1a 3262 LK Oud-Beijerland 29 oktober 2014 Versie: 2014.13 Versie: 2014.13 pag 1 van 12 INHOUDSOPGAVE pag. Inhoudsopgave 2 A. Algemene

Nadere informatie

Uw KBC-verzekeringsagent, een stapje voor.

Uw KBC-verzekeringsagent, een stapje voor. Uw KBC-verzekeringsagent, altijd een stapje voor. We nemen uw verzekeringen serieus. Bij KBC vinden we verzekeringen voor particulieren en ondernemers zó belangrijk dat we er een apart netwerk voor hebben

Nadere informatie

Melk van Hier, kansen voor landbouw en natuur?

Melk van Hier, kansen voor landbouw en natuur? Melk van Hier, kansen voor landbouw en natuur? NATUUR EN LANDBOUW// VORSELAAR// 14 maart 2012 Draagvlakverbredingsproject Melk van Hier 1/1/2013 31/12/2013 Dit initiatief kadert binnen een overkoepelend

Nadere informatie

DE WAALSE LANDBOUW IN CIJFERS. Foto : DGARNE DDV

DE WAALSE LANDBOUW IN CIJFERS. Foto : DGARNE DDV NL DE WAALSE LANDBOUW IN CIJFERS Foto : DGARNE DDV 2010 2 Produktiefactoren* Aantal bedrijven 15.500 waarvan 73% voltijds Tewerkstelling 25.839 personen in de landbouwsector, namelijk 18.846 arbeidseenheden

Nadere informatie

MARKETINGPLAN

MARKETINGPLAN <EAT HEALTHY> MARKETINGPLAN 2MCT C Tom Dilliën Michel Winter Benjamin Van den broek Kristof de Craecker 1. Executive Summary 1. Het idee 2. Externe analyse 1. 3 Dimensies: onze business 2. Macro-economische

Nadere informatie

Handleiding docent Waar komt ons eten vandaan?

Handleiding docent Waar komt ons eten vandaan? Waar komt ons eten vandaan? Inleiding Via de lessen van Boerderijeducatie Gooi en Vechtstreek worden leerlingen uitgenodigd kennis te maken met een boerderij in de Gooi en Vechtstreek. Er zijn totaal 15

Nadere informatie

pdf05 GEMEENSCHAPPELIJK LANDBOUWBELEID in de EU

pdf05 GEMEENSCHAPPELIJK LANDBOUWBELEID in de EU pdf05 GEMEENSCHAPPELIJK LANDBOUWBELEID in de EU MARKT- en PRIJSBELEID Het gemeenschappelijk landbouwbeleid beoogt o.a. de agrarische bevolking een redelijk inkomen te verschaffen en de consumenten te verzekeren

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Chocomelk. van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! www.oww.be. Handel, uit respect.

Chocomelk. van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! www.oww.be. Handel, uit respect. Chocomelk van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! > Handel, uit respect. We slaan de brug tussen boeren uit Noord & Zuid! www.oww.be > Kiezen Kiezen voor nóg meer duurzaamheid Oxfam

Nadere informatie

Krijgen die zwartwitte. voldoende eten? Van oerrund tot verschillende rundveetypes.

Krijgen die zwartwitte. voldoende eten? Van oerrund tot verschillende rundveetypes. .a L E E S T E K S T De wisent Net zoals bij honden, paarden en vele andere diersoorten, hebben we ook bij onze koeien verschillende rassen. Hoe komt dat vraag je je misschien wel af. Eerst en vooral is

Nadere informatie

Inzicht in uw administratie

Inzicht in uw administratie Resultaat groeit Inzicht in uw administratie Resultaat groeit... AgroVision levert gespecialiseerde softwarepakketten voor de gehele agrarische sector. Duizenden collega s gebruiken de pakketten van AgroVision

Nadere informatie

Als het snel moet gaan, is bouwen met houtskelet ideaal. www.sibomat.be

Als het snel moet gaan, is bouwen met houtskelet ideaal. www.sibomat.be Als het snel moet gaan, is bouwen met houtskelet ideaal. www.sibomat.be Wie zegt baksteen in de maag, denkt aan Luc D. (46). Bouwen zit in zijn bloed. Nadat hij zijn eerste woning had gerenoveerd, wilde

Nadere informatie

Slagvaardig met geld!

Slagvaardig met geld! Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt 1 scorepunt toegekend. Slagvaardig met geld! 1 maximumscore 2 voorbeelden van juiste voordelen: Hij kan het drumstel direct kopen (en gebruiken). Hij

Nadere informatie

Proposities voor Comfortabel leven

Proposities voor Comfortabel leven Proposities voor Comfortabel leven Concrete concepten voor installateurs en andere partijen in de markt Juni 2012 1 De zeven proposities voor comfortabel leven in één oogopslag 2 3 Patrick en Jolanda zijn

Nadere informatie

Een pak melk moet meer rendement opleveren! 10-10-2014 Symposium 3D Schets Melkveehouderij

Een pak melk moet meer rendement opleveren! 10-10-2014 Symposium 3D Schets Melkveehouderij 1. Jumbo Hollak 2. Rendement supermarkt 2013 3. Melk in de supermarkt 4. Rendement maken op melk 1. Jumbo Hollak 1993 850 m2 verkoop oppervlakte 35 parkeerplaatsen 40 medewerkers 8000 artikelen 2014 1400

Nadere informatie

Wat een vreemde bromfiets!

Wat een vreemde bromfiets! Wat een vreemde bromfiets! Waarom rijden er nu geen paarden meer met karren? Reed er vroeger een tram in ons dorp?! Met die bus zou ik ook wel eens willen rijden! 1. Voetgangers baas! Opdracht Lees het

Nadere informatie

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit DAAR PLUKKEN DE BOEREN DE VRUCHTEN VAN HET SUCCES VAN GRUPO HUALTACO Groenten en fruit zijn niet alleen gezond voor ons lichaam, maar ook voor de wereldeconomie. De groente- en fruitsector is een van de

Nadere informatie

Vijf nieuwe innovatietrajecten voor weidegang

Vijf nieuwe innovatietrajecten voor weidegang 1 Vijf nieuwe innovatietrajecten voor weidegang Het project Amazing Grazing, dat vorig jaar van start ging, wil de huidige opstaltrend van melkvee keren. Daarvoor zijn dan wel amazing ideas nodig! Deze

Nadere informatie

Biedt de nieuwe GLB kansen voor voedergewassen? L.Tjoonk Kennisontwikkelaar ruwvoerteelt

Biedt de nieuwe GLB kansen voor voedergewassen? L.Tjoonk Kennisontwikkelaar ruwvoerteelt Biedt de nieuwe GLB kansen voor voedergewassen? L.Tjoonk Kennisontwikkelaar ruwvoerteelt Hervorming Gemeenschappelijk Europees Landbouwbeleid Toeslagrechten 2014 Betalingsrechten 2015 Nationale invulling

Nadere informatie

STICHTING VELDLEEUWERIK

STICHTING VELDLEEUWERIK TEGEARRE DJOERSAAM STICHTING VELDLEEUWERIK Stichting Veldleeuwerik is een uniek samenwerkingsverband tussen telers en verwerkende bedrijven om actief duurzame akkerbouw en -productie te stimuleren. Niet

Nadere informatie

Anders denken, anders doen!!

Anders denken, anders doen!! Schrijvers: Julia van der Ploeg & Jannie Verloop Sector: economie Vakken: economie & biologie Begeleider: Meneer Boonstra Inleverdatum: 18-12-2014 Inhoudsopgave Inleiding blz 3 De hoofdvraag blz 4 Deelvraag

Nadere informatie

GREAT COFFEE MADE EASY

GREAT COFFEE MADE EASY GREAT COFFEE MADE EASY HÉt koffieconcept dat iedereen perfect past Dat is de uitdaging! We hebben goed naar uw wensen geluisterd 1... Wisselende kwaliteit De vraag naar variatie Afval Tijdrovend Ingewikkelde

Nadere informatie

Beginpagina. Sparen. Spaarvormen

Beginpagina. Sparen. Spaarvormen Beginpagina Sparen is niets nieuws. Mensen sparen al eeuwen lang voor verschillende doeleinden. Toch is een leidraad binnen de wereld van het sparen ongetwijfeld welkom. Op spaarkennis.nl geven we graag

Nadere informatie

Ronde Tafel Kringlooplandbouw Noord Nederland Kansen in GLB 2014-2020. 17 okt 2013 De Tike Henk Kieft, ETC

Ronde Tafel Kringlooplandbouw Noord Nederland Kansen in GLB 2014-2020. 17 okt 2013 De Tike Henk Kieft, ETC Ronde Tafel Kringlooplandbouw Noord Nederland Kansen in GLB 2014-2020 17 okt 2013 De Tike Henk Kieft, ETC Gemeenschappelijk landbouwbeleid 2014-2020 Kansen voor Kringloop aanpak Prioriteiten 2 e pijler

Nadere informatie

Introductie Optimus advies door middel van Melkveewet en GLB 2015

Introductie Optimus advies door middel van Melkveewet en GLB 2015 Introductie Optimus advies door middel van Melkveewet en GLB 2015 Bijeenkomst 26 januari P.G. Kusters land- en tuinbouwbenodigdheden B.V, Dreumel Optimus advies Gestart in 2014 als samenwerkingsverband

Nadere informatie

Bereken voor uw akker- en groentepercelen eenvoudig zelf: de organische koolstofevolutie de stikstof- en fosforbalans

Bereken voor uw akker- en groentepercelen eenvoudig zelf: de organische koolstofevolutie de stikstof- en fosforbalans Demetertool Vlaanderen is open ruimte Bereken voor uw akker- en groentepercelen eenvoudig zelf: de organische koolstofevolutie de stikstof- en fosforbalans LNE Groenbedekker Gele mosterd De online Demetertool

Nadere informatie

STERK MET MELK BESLISSINGEN NEMEN OP BASIS VAN BEDRIJFSECONOMISCHE KENGETALLEN.

STERK MET MELK BESLISSINGEN NEMEN OP BASIS VAN BEDRIJFSECONOMISCHE KENGETALLEN. STERK MET MELK BESLISSINGEN NEMEN OP BASIS VAN BEDRIJFSECONOMISCHE KENGETALLEN. Dirk Audenaert Consulent Rundvee Boerenbond INHOUD 1. DUURZAAMHEID : EEN VEELKLEURIG BEGRIP 2. KEN UW KOSTPRIJS 3. BEGRIPPEN

Nadere informatie

DOSSIER ERKEND VERKOOPPUNT HOEVEPRODUCTEN

DOSSIER ERKEND VERKOOPPUNT HOEVEPRODUCTEN DOSSIER ERKEND VERKOOPPUNT HOEVEPRODUCTEN Dossier Erkend Verkooppunt Hoeveproducten 1. WAT ZIJN HOEVEPRODUCTEN? 2. HET LABEL ERKENDE VERKOOPPUNTEN HOEVEPRODUCTEN 3. HOEVEVERKOOP IN CIJFERS 4. CONTACTPERSOON

Nadere informatie

Drinken landbouwgewassen aal?

Drinken landbouwgewassen aal? Drinken landbouwgewassen aal? 2 Een woordje mestgeschiedenis. Gefascineerd staat Fran te kijken hoe vader met zijn nieuwe mestinjecteur over de akker hobbelt. Het ruikt in elk geval een stuk minder dan

Nadere informatie

1. Samenvatting. 2. De Belgische energiemarkt. 2.1 Liberalisering van de energiemarkt

1. Samenvatting. 2. De Belgische energiemarkt. 2.1 Liberalisering van de energiemarkt PERSDOSSIER Inhoud 1. Samenvatting... 2 2. De Belgische energiemarkt... 2 3. Hoe maakt Poweo het verschil?... 3 4. Poweo: meest competitieve elektriciteitsaanbod in Wallonië volgens Test-Aankoop... 4 5.

Nadere informatie

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin.

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 61 61 REGELS 1 Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 1 Ik woon met mijn gezin in een rijtjeshuis met vier slaapkamers. 2 De vijf appartementen in deze flat zijn heel klein. 3 Hij heeft een groot huis

Nadere informatie

Het jongerenpack bij uitstek

Het jongerenpack bij uitstek Het jongerenpack bij uitstek MINE PACK IS HÉT JONGERENPACK BIJ UITSTEK VOOR JONGEREN TOT 25 JAAR DIE WETEN WAT ZE WILLEN. GEEN LIGHT VERSIE, MAAR THE REAL THING MET ALLE VOORDELEN VAN EEN ECHTE BANKREKENING

Nadere informatie

jubileumeditie van de Week van de Smaak te vieren kozen we voor deze bijzondere plek. Hier, in het centrum van Brussel, in het hart van

jubileumeditie van de Week van de Smaak te vieren kozen we voor deze bijzondere plek. Hier, in het centrum van Brussel, in het hart van Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Dinsdag 13 april 2010 Voorstelling Week van de Smaak 11 tot 21 november 2010 (enkel het gesprokene telt) Beste vrienden,

Nadere informatie

Handleiding docent De koe in de kringloop

Handleiding docent De koe in de kringloop De koe in de kringloop Inleiding Via de lessen van Boerderijeducatie Gooi en Vechtstreek worden leerlingen uitgenodigd kennis te maken met een boerderij in de Gooi en Vechtstreek. Er zijn totaal 15 deelnemende

Nadere informatie

F.C.A. SPORT voor sport door sport

F.C.A. SPORT voor sport door sport F.C.A. SPORT voor sport door sport Informatiebrochure F.C.A. Sport De belegging waar ieder een winnaar kan zijn www.fcavillagronden.com/sport/ F.C.A. kiest resoluut voor een duidelijk maatschappelijk engagement

Nadere informatie

Zaken die niet meer zo zeker zijn

Zaken die niet meer zo zeker zijn Een goed gesprek over Zaken die niet meer zo zeker zijn Met u praten wij vaak over zekerheid. Dat is namelijk ons vak: het organiseren van uw zekerheid. Dat kan op vele manieren. Bijvoorbeeld door verstandig

Nadere informatie

eerste leerjaar www.lessenpakket.be

eerste leerjaar www.lessenpakket.be eerste leerjaar 1 De boer zorgt goed voor zijn koeien Info voor de leerkracht Vooraleer we een lekker stuk rundfilet op ons bord krijgen, is er op de boerderij al heel wat werk verzet. De boer verzorgt

Nadere informatie

Is jouw doel om ze te overtuigen ook in Nederland te komen wonen? Nee hoor; ik ga ze gewoon kennis laten maken; verder niets.

Is jouw doel om ze te overtuigen ook in Nederland te komen wonen? Nee hoor; ik ga ze gewoon kennis laten maken; verder niets. Een stedentrip is wat Giga (28) het liefste doet tijdens zijn vakanties: het lijstje van steden die hij dit jaar nog gaat bezoeken is enorm; Amsterdam, Den Haag, Utrecht, Antwerpen, Brugge, Gent, Praag,

Nadere informatie

Starten met een plan. Alles op een rij. Robert Loontjens & Anne de Jong

Starten met een plan. Alles op een rij. Robert Loontjens & Anne de Jong Starten met een plan Alles op een rij Robert Loontjens & Anne de Jong Even voorstellen Robert Loontjens en Anne de Jong Accountmanager MKB Rabobank Parkstad Limburg (045) 533 44 44 bedrijven@parkstadlimburg.rabobank.nl

Nadere informatie

De route van secretaresse naar VAKvrouw van de toekomst

De route van secretaresse naar VAKvrouw van de toekomst De route van secretaresse naar VAKvrouw van de toekomst Sylvia Verhoef, adviseur en manager Opleidingen Anita Buijs, manager bedrijfsvoering backoffice 2 Ben jij de secretaresse van de toekomst? Perfecte

Nadere informatie

Kleinschalige voedselinitiatieven in Nederland. Almanak

Kleinschalige voedselinitiatieven in Nederland. Almanak Kleinschalige voedselinitiatieven in Nederland Almanak Almanak kleinschalige initiatieven Van en voor iedereen die zich sterk maakt voor duurzaam voedsel Dit is een dummy met een paar pagina s van de

Nadere informatie

8/05/2015. Persconferentie. Ravels, 11 mei 2015. Verwelkoming. Georges Van Keerberghen

8/05/2015. Persconferentie. Ravels, 11 mei 2015. Verwelkoming. Georges Van Keerberghen Persconferentie Ravels, 11 mei 2015 Verwelkoming Georges Van Keerberghen 1 Programma 10.30u: ontvangst 11.00u: begin persconferentie Verwelkoming en introductie Visie gemeente Ravels als landbouwgemeente

Nadere informatie

Ook jij kan waanzinnig snel surfen via 4G. Snel mee met

Ook jij kan waanzinnig snel surfen via 4G. Snel mee met Ook jij kan waanzinnig snel surfen via 4G Snel mee met Wat heb je nodig voor 4G? 1 3 4Gnetwerk 4Ggsm Het nieuwe 4G-netwerk van Mobistar biedt je de beste snelheid en een netwerk dat in meer dan 270 steden

Nadere informatie

Werkblad. Eten: vroeger en nu. Materiaal. Hoe gaan we te werk? Leestekst. 5 de leerjaar. Schrijf- en tekengerief

Werkblad. Eten: vroeger en nu. Materiaal. Hoe gaan we te werk? Leestekst. 5 de leerjaar. Schrijf- en tekengerief Materiaal Schrijf- en tekengerief Hoe gaan we te werk? Opdracht 1 Hieronder vind je een fragment uit De tafel van arm en rijk (bron: http://www.20eeuwennederland.nl/, thema Eten en drinken ). Lees aandachtig

Nadere informatie

ING, partner van familiale ondernemers

ING, partner van familiale ondernemers ING, partner van familiale ondernemers Familiebedrijven, de motor van de economie Leidt u een familiebedrijf? Familiebedrijven professionaliseren In België vertegenwoordigen familiebedrijven maar liefst

Nadere informatie

Crelan komt versterkt uit de fusie: groepswinst stijgt met 36%

Crelan komt versterkt uit de fusie: groepswinst stijgt met 36% B R U S S E L, 2 6 f e b r u a r i 2015 Crelan komt versterkt uit de fusie: groepswinst stijgt met 36% Crelan haalt 200 miljoen euro coöperatief kapitaal op en verwelkomt meer dan 25.000 nieuwe coöperanten

Nadere informatie

Meer informatie en bestellingen: www.dynamicfood.nl / info@dynamicfood.nl

Meer informatie en bestellingen: www.dynamicfood.nl / info@dynamicfood.nl Dit essay is gepubliceerd in het boek Dynamic Food (2013). Dynamic Food is een reizend platform dat onderzoek doet naar en informatie verzamelt over de relatie tussen stad en platteland. In 2050 zal 75%

Nadere informatie

Verkopen met vertrouwen.

Verkopen met vertrouwen. Verkopen met vertrouwen. Uw partner in onroerend goed. RESIDENTIE VASTGOED Mijn woning verkopen vanuit mijn luie zetel? Bij Residentie Vastgoed zit ik alvast goed... Wegwijs Vriendelijke service, passie

Nadere informatie

Anders melken Seminar over de toekomst van de Nederlandse Melkveehouderij.

Anders melken Seminar over de toekomst van de Nederlandse Melkveehouderij. Anders melken Seminar over de toekomst van de Nederlandse Melkveehouderij. Programma Opening Wim Thus Visie van de Rabobank op de mondiale melkveehouderij Hans Huijbers Visie van de ZLTO op de Nederlandse

Nadere informatie

Zorgboerderij Sterrenland 30-01-14

Zorgboerderij Sterrenland 30-01-14 Zorgboerderij Sterrenland 30-01-14 Inhoudsopgaven Inleiding...3 Bedrijfsgegevens...4 Afzetmarkt...5 De ligging...6 Het uiterlijk...7 De afdelingen...8 Regels... 9 Personeel...10 Vragen...11 Slot...12 Inleiding

Nadere informatie

12 REDENEN NOG TE STARTEN MET NETWERK

12 REDENEN NOG TE STARTEN MET NETWERK 12 REDENEN OM VANDAAG NOG TE STARTEN MET NETWERK MARKETING LETSPLAYBUSINESS.BE Enkele jaren geleden maakte mijn vrouw kennis met netwerk marketing. Ze leerde de Aloé Vera producten van Forever Living Products

Nadere informatie

Huizen. Eikenvloer Frans massief. Vrijstaande boerderij. Vrij uitzicht. 1735 m2 eigen grond. 5 slaapkamers. Wylerbaan 21, 6561 KN Groesbeek H53 H53

Huizen. Eikenvloer Frans massief. Vrijstaande boerderij. Vrij uitzicht. 1735 m2 eigen grond. 5 slaapkamers. Wylerbaan 21, 6561 KN Groesbeek H53 H53 Huizen vanhendriks Wylerbaan 21, 6561 KN Groesbeek Vrijstaande boerderij 1735 m2 eigen grond Vrij uitzicht Eikenvloer Frans massief 5 slaapkamers H53 H53 Kenmerken Soort Type Kamers Woonoppervlakte Perceeloppervlakte

Nadere informatie

Inleiding Het spel Algemeen doel van het spel

Inleiding Het spel Algemeen doel van het spel Brochure Inleiding Boerenbusiness van grond tot mond, is ontwikkeld door jonge vrijwilligers van verschillende kinderboerderijen in Vlaanderen. Ze verdiepten zich in het thema Voedsel, ontwikkelden er

Nadere informatie

Betaalbaar bio in 6 stappen

Betaalbaar bio in 6 stappen Betaalbaar bio in 6 stappen Biologisch eten duur? Veel mensen denken dat biologisch eten niet in hun budget past. Ik heb dat ook heel lang gedacht. Tot ik ontdekte dat je door anders boodschappen te doen

Nadere informatie

Uw doel bereiken met MelkNavigator

Uw doel bereiken met MelkNavigator Uw doel bereiken met MelkNavigator Uw doel bereiken met MelkNavigator Als melkveehouder wilt u er uit halen, wat er in zit. Kies gericht voor meer melk, betere gehalten of meer grammen eiwit en/of vet.

Nadere informatie