ICT in het onderwijs D66. Leerling en leraar centraal

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ICT in het onderwijs D66. Leerling en leraar centraal"

Transcriptie

1 ICT in het onderwijs D66 Leerling en leraar centraal

2 Voorwoord Beste lezer, Eigenlijk ben ik een leraar. Ik heb jaren in het onderwijs gewerkt. Hoewel ik elke dag geniet van mijn werk in de Tweede Kamer, denk ik nog steeds met veel plezier terug aan de tijd die ik voor de klas stond met een krijtje in mijn hand. Maar tijden veranderen. Als Tweede Kamerlid voor D66 word ik elke dag uitgedaagd om me daarmee bezig te houden. Het krijtje en het schoolbord zijn lang niet meer in elke klas te vinden. Ze zijn vervangen door digiborden en tablets. Nieuwe middelen dus. Maar wat verandert dit aan het onderwijs dat onze kinderen krijgen? De belangrijkste les die ik in mijn jaren voor de klas heb geleerd, is dat leraren ruimte verdienen. Politiek en samenleving bepalen de doelen van het onderwijs. Maar niet alles moet via het ministerie van onderwijs worden dichtgeregeld. Het is aan leraren om te bepalen hoe we onze onderwijsdoelen bereiken. Zonder ruimte en vertrouwen kunnen leraren dit belangrijke werk niet doen. De vraag is of dit verandert nu technologie een steeds grotere rol speelt in ons onderwijs. Om te achterhalen waar de kansen en de risico s liggen ben ik samen met twee jonge D66 ers, Vincent Oord en Michiel Stadhouders, op pad gegaan. We voerden vele gesprekken om te kijken hoe we ons onderwijs nog sterker kunnen maken, met behulp van ICT. De belangrijkste conclusie voor mij is dat in deze tijd van snelle technologische veranderingen de docent niet verdwijnt. Deze wordt juist belangrijker dan ooit en heeft nog altijd ruimte nodig! Paul van Meenen Leiden, oktober l ICT in het onderwijs

3 Aanbevelingen Bij het vormgeven van onderwijs staat de leraar centraal. Zijn vakmanschap moet voorop staan. De inzet van ICT in het onderwijs is daar een onderdeel van. Nooit een doel op zich. Betrek leraren bij afspraken over de inzet van ICT. We zien nog te vaak dat beleidsmakers en directeuren op de stoel van de leraar gaan zitten. Maak tijd, geld en ruimte vrij voor verdere professionalisering van docenten. Goed gebruik van ICT in het onderwijs vraagt om docenten met visie en kennis van ICT. Het leren van het individu zou de basis moeten zijn van ons onderwijs. Benut daarom de kansen van e-learning met veel ruimte voor persoonlijke aandacht. De overheid moet stoppen met het zelf ontwikkelen en uitwisselen van leermaterialen, via initiatieven als Wikiwijs. De overheid moet zich richten op kwaliteit en zich niet blind staren op het gebruik van ICT alleen. Scholen beslissen zelf hoe ze onderwijsdoelen halen. De overheid moet enkel kaders scheppen. Schrap belemmerende wetgeving, zoals de norm voor onderwijstijd en de verplichte verblijfsduur van studenten. Kinderen blijven kinderen. Daarom is het verstandig om niet mee te gaan in hypeverhalen over social media. Belangrijker is het om oog te houden voor wat werkt in de klas. Geef scholen en leraren meer ruimte om te experimenteren met ICT. Voor goede toepassingen en onderwijskundig onderzoek is geld nodig. Investeer als overheid daarnaast eenmalig extra om scholen klaar te maken voor bredere ICT-toepassingen, zoals goede wifi. Geef de ontwikkeling van digitale leermiddelen een impuls. Dat kan met een tijdelijk verlaagd btwtarief en door scholen te helpen hun behoefte samen in de markt te zetten door vraagbundeling. Om internationaal mee te spelen op het gebied van Massive open online courses (MOOCs) zou Nederland moeten inzetten op enkele universiteiten die internationaal tot de top kunnen behoren. 3 l ICT in het onderwijs

4 Inleiding Nieuwe technologie verandert onze wereld. Denk aan de manier waarop internet en mobiele telefoons een rol spelen in ons dagelijks leven. In nog geen twintig jaar tijd is de manier waarop we werken en leven flink beïnvloed door Whatsapp, Facebook en Youtube. Maar ons onderwijs? Dat werkt eigenlijk nog hetzelfde als voor de komst van al deze nieuwe technologische ontwikkelingen. Natuurlijk: Leraren en leerlingen kunnen met elkaar mailen, de cijfers van een leerling worden in een computersysteem bijgehouden en soms laat een leraar een online filmpje zien in de klas, maar echt grote veranderingen zijn vooralsnog uitgebleven. Het gaat hierbij om nieuwe toepassingen, zoals e-learning en massive open online courses (MOOCs). In het tweede hoofdstuk geven wij een analyse van de gevolgen die deze nieuwe mogelijkheden hebben voor de leraar. Welke kansen zijn er? En voor welke risico s moet hij of zij waken? We zien dat leraren de ruimte moeten hebben om een geschikte manier te vinden om goed met ICT in het onderwijs om te gaan, maar we zullen ook zien dat dit een offer van leraren vraagt. Via scholing zullen zij hun kennis up to date moeten houden om zo elke dag het beste uit zichzelf en hun leerlingen te halen. Het derde hoofdstuk gaat in op de kansen die ICT biedt aan leerlingen en studenten zelf. Tot slot presenteren we enkele aanbevelingen. Op zich is dat niet erg. Ons onderwijs is meer dan eens het slachtoffer geweest van ambitieuze vernieuwingsagenda s die meer kwaad dan goed hebben gedaan. Leraren en leerlingen kwamen maar al te vaak in de verdrukking door nieuwe plannen en nieuwe regeltjes die vanuit Den Haag werden opgelegd. Maar alles bij het oude laten, uit angst fouten te maken? Dat is zonde. ICT en nieuwe technologie bieden grote kansen voor ons onderwijs. De mensen om wie het gaat, leraren en leerlingen, kunnen hiervan profiteren. Maar dan moeten we durven te kiezen voor een digitale hervorming van ons onderwijs en durven te kiezen voor de nodige investeringen. Daarbij geldt: technologie is een middel, geen doel. Eén ding staat voorop: de ambitie om onze kinderen het best mogelijke onderwijs te geven. Het onderwijs dat ze verdienen. In deze notitie nemen wij de lezer mee op onze zoektocht naar de beste wijze om met ICT in het onderwijs om te gaan. Deze zoektocht voert langs vier hoofdstukken. In het eerste hoofdstuk worden de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van online onderwijs en digitaal leren geïntroduceerd. 4 l ICT in het onderwijs

5 I. Nieuwe kansen door ICT De introductie van ICT in het onderwijs draait om verwachtingenmanagement. Nieuwe technologie, zoals tablets, social media en MOOCs kunnen vaak rekenen op (te) hooggespannen verwachtingen. Technologie is altijd een middel en geen doel op zich. Als de basis van ons onderwijs te kort schiet, is het simpelweg uitrusten van leerlingen en leraren met nieuwe apparatuur onvoldoende. ICT kan alleen wat toevoegen als in de kern scherp wordt nagedacht over onderwijs in de klas, op school en in de samenleving. Dat vergt veel van beleidsmakers, schoolleiders en leraren. Waarvoor willen we een nieuw technologisch middel gebruiken en wie moeten ermee overweg kunnen? Zoals zo vaak met innovatieve ontwikkelingen, heeft ICT in het onderwijs een stormachtige ontwikkeling doorgemaakt. Veel experts zijn nu van mening dat we tegenwoordig in een periode van geleidelijke verbetering zitten. Technologisch is er al veel mogelijk, maar de grootste opgave ligt in het vaststellen wat wel en niet werkt in de klas. In dit hoofdstuk lopen we een paar ontwikkelingen langs en staan we kort stil bij de kansen die deze ontwikkelen opleveren voor ons onderwijs. 1,2 E-learning met oog voor verschillen De grootste kans die digitaal leren ons kan bieden, is de mogelijkheid om meer aandacht te hebben voor de verschillen tussen leerlingen. Op dit moment is ons onderwijs nog te vaak gebaseerd op het oude model, waarin een leraar een standaardles geeft aan een klas met erg verschillende kinderen. Zo is er weinig ruimte voor persoonlijke aandacht en maatwerk voor leerlingen. Met de moderne ICT-mogelijkheden ontstaan voor het eerst serieuze kansen het onderwijs meer te personaliseren. Het huidige systeem kan namelijk onmogelijk recht doen aan de verschillen tussen leerlingen en studenten. Het leren van het individu zou het vertrekpunt moeten zijn. 3 Volgens experts heeft een vorm van blended learning, een mix van on- en offline leren, dan ook de toekomst. Flipping the Classroom: het nieuwe leren Flipping the Classroom biedt de mogelijkheid om nieuwe vormen van onderwijs te geven. Hierbij wordt de uitleg van een les opgenomen op video en door een leerling in eigen tijd bekeken. De klassikale tijd wordt vervolgens gebruikt voor reflectie en verdieping. Het gaat er dus om dat het ouderwetse model van klassikaal lesgeven door de leraar en individueel (thuis) opdrachten maken door de leerling wordt omgedraaid. De leerling luistert thuis naar de uitleg en bediscussieert zijn opdrachten met de leraar in de klas. Daarnaast schept dit de mogelijkheid voor leerlingen om tekst en uitleg van andere leraren over een onderwerp krijgen, iets wat hiervoor nog niet eerder mogelijk was. Ten tweede creëert flipping the classroom verlengde leertijd. Studenten kunnen uitleg tot zich nemen in hun eigen tempo en zelfs herhalen indien nodig. Bovendien zorgt de technologie ervoor dat samenwerken bij het maken van huiswerk een stuk gemakkelijker en rijker wordt. Ook geeft het leraren de mogelijkheid om leerlingen individueler te begeleiden. Hoewel enkele leraren al goede ervaringen hebben met dit concept, is de toepassing nog relatief gering. Veel leraren ervaren de hoge investeringskosten in tijd nog als een barrière. 1 Wilfred Rubens, E-learning. Trends en ontwikkelingen (2013) 2 Kennisnet, Vier in balans monitor 2013 (2013) 3 Wilfred Rubens, E-learning. Trends en ontwikkelingen (2013) 5 l ICT in het onderwijs

6 MOOCs: noodzaak van een dieptestrategie Massive Open Online Courses bieden kansen voor universiteiten om zich te profileren op een bepaald vakgebied en daarmee goede masterstudenten en promovendi aan te trekken. Een goede en toegankelijke online cursus met aansprekende docenten is een visitekaartje voor een universiteit. Het leerrendement van MOOC s is op dit moment vrij laag. Minder dan 10% van de deelnemers van een MOOC rondt de cursus ook daadwerkelijk af. Het is nog te vroeg om te zeggen wat hier precies de oorzaak van is, maar de lage instapdrempel gecombineerd met de hoge mate van discipline die nodig is om een MOOC af te ronden zou hier mee te maken kunnen hebben. Veel universiteiten zetten MOOCs dan ook voornamelijk in voor postgraduates en werkenden. Voor onderwijs in de bachelorfase kiezen zij liever voor blended learning: de combinatie van online en campusonderwijs. In Nederland zijn er beperkingen voor MOOCs. Zo wordt er door de onderwijsinspectie vrij conservatief gekeken naar online leren en worden niet alle vormen hiervan daadwerkelijk als leren gezien. De uren onderwijs via een MOOC tellen daardoor vaak niet mee in de urennorm. Verder wordt deeltijdonderwijs in Nederland niet bekostigd, waardoor het volgen van dergelijke (online) cursussen voor Nederlandse studenten fors duurder is dan traditioneel onderwijs. Om onderwijsinnovatie te stimuleren kan de Nederlandse overheid kiezen voor een dieptestrategie op het gebied van MOOCs. Men geeft dan een select aantal universiteiten of vakgebieden de mogelijkheid hier vol op in te zetten. Hoe langer hiermee gewacht wordt, hoe moeilijker het wordt om mee te komen in het internationale veld. zijn voor de benodigde materiaal: de digitale leermiddelen. Het is belangrijk digitale middelen te beoordelen op hun didactische en pedagogische waarde, niet op hun technologische waarde. Docenten zelf leermaterialen laten maken (zoals via Wikiwijs) is niet altijd nuttig. Goed leermateriaal maken is erg moeilijk en er zijn weinig docenten in Nederland die dit beheersen. Daarnaast zijn er problemen met de continuïteit en overdraagbaarheid van het lesmateriaal doordat dit te vaak toegespitst is op de specifieke klas- of schoolcontext. Daarnaast hangt er aan de ontwikkeling van digitale leermiddelen een prijskaartje. De productie ervan kent een hoger risico dan bij de traditionele leermiddelen, omdat scholen deze nog niet direct willen of kunnen aanschaffen. Voor kleine partijen is het nu lastig de markt te betreden. Om de innovatie in digitale leermiddelen te ondersteunen, zou een business case gemaakt kunnen worden van het tijdelijk verlagen van de BTW op digitale leermiddelen van 21% naar 0%. Dit zou digitale leermiddelen, die nu moeten concurreren met boeken in het 6% tarief, kunnen stimuleren. Digitaal materiaal Om optimaal gebruik te kunnen maken van de kansen die ICT biedt voor ons onderwijs, moet er voldoende aandacht 6 l ICT in het onderwijs

7 II. Nieuwe kansen voor leraren Onderwijs draait om leraren en leerlingen. Het wordt gemakkelijk vergeten hoe belangrijk het is dat nieuwe lesmethoden en digitale hulpmiddelen aansluiten bij de wensen en ideeën van de mensen om wie het gaat. Daarom is het belangrijk een moment stil te staan bij de wensen van leraren. Wat verwachten zij van nieuwe technologische ontwikkelingen en, omgekeerd, wat verwachten wij van de leraar? Aansluiting met de leraar Ondanks de grote ambitie van scholen om ICT in te zetten, slagen zij hier niet altijd in. Soms doen zij forse investeringen, maar wordt het onderwijs hier niet effectiever en efficiënter van. Het aanbod van digitaal leermateriaal neemt dagelijks toe, maar het verschil tussen gewenst gebruik en daadwerkelijk gebruik blijft groot. ICT-toepassingen die indruisen tegen de onderwijsprincipes van leraren en docenten zullen niet worden overgenomen door hen. Ook willen leraren en docenten geen toepassingen gebruiken als het niet duidelijk is of, en hoe, deze de prestaties van leerlingen en studenten verbeteren. Managers en bestuurders kunnen leraren over de streep trekken door te laten zien hoe ICT effectief kan worden ingezet, maar dit werkt alleen als leraren ook betrokken worden bij de ontwikkeling en introductie van deze nieuwe technologische middelen. Driekwart van de scholen geeft aan dat ze het onderwijs veranderen en daarbij zoeken naar de mogelijkheden die ICT te bieden heeft. Het is belangrijk dat het onderwijsveld het aantal foute keuzes minimaliseert met behulp van kennis over wat wél werkt op het gebied van ICT. Dit vraagt om voldoende onderwijskundig onderzoek. Er is een aanhoudende stroom van nieuwe toepassingen, maar deze gaat dikwijls gepaard met mythes over potentiële opbrengsten. 4 Daarom zijn ervaringen uit de praktijk onmisbaar. Hier ligt een belangrijke rol voor de leraar. Hoge eisen aan de leraar Leraren moeten de ruimte hebben om mee te praten over het gebruik van nieuwe technologische ontwikkelingen in hun klas. Maar omgekeerd vraagt dit ook iets van de leraar. Optimaal profiteren van ICT in het onderwijs is onlosmakelijk verbonden met de professionalisering van leraren. Hiervoor moet een volgende professionaliseringsslag worden gemaakt in het onderwijs, die niet alleen maar gaat over het beter leren gebruiken van ICT. Het gaat in het algemeen om het vergroten van de pedagogischdidactische kwaliteiten van docenten. Er moet meer ruimte worden gegeven aan de professionele ontwikkeling van leraren, maar ook is het van belang een aanspreekcultuur in het onderwijs te kweken. Landen waar leraren de tijd en ruimte krijgen voor het gezamenlijk voorbereiden, uitvoeren, evalueren en bijstellen van onderwijs zijn de koplopers in studentprestaties. 5 Leraren willen zich graag ontwikkelen, maar hebben daar nu te weinig ruimte voor. Hierdoor zijn leraren en schoolleidingen nu niet goed voorbereid op nieuwe ontwikkelingen als e-learning. Ook de werkdruk blijft een onderwerp van zorg, met name als het gaat om de ontwikkeling en professionalisering van leraren en docenten. Geef leraren meer vrijheid om flexibeler om te gaan met onderwijstijd en dit komt het onderwijs ten goede. 4 Kennisnet, Vier in balans monitor 2013 (2013) 5 Isabelle Diepstraten en Arnoud Evers, Leraren Leren. Een overzichtsstudie naar de professionele ontwikkeling van leraren (2012). 7 l ICT in het onderwijs

8 De leraar als klassenassistent? Er bestaat onder leraren de angst dat digitalisering van het onderwijs hun rol in de klas sterk zal veranderen. Soms horen we zelfs de zorg dat zij zullen verworden tot veredelde klassenassistenten. Deze angst is onterecht. De rol van leraren zal veranderen, maar zij zullen eerder belangrijker worden dan minder belangrijk. Met name bij het begeleiden van leerlingen en studenten en bij de ontwikkeling van onderwijs ligt een grote taak. Dit is een aandachtspunt voor de toekomst. Het ontwerpen van onderwijs is op dit moment namelijk nog onderbelicht in zowel de lerarenopleiding als werkpraktijk. Het kunnen analyseren van het doel van onderwijs in de klas moet een grotere prioriteit krijgen. Het belang van ICT zal dan vanzelf bovendrijven, omdat het feitelijk bijdraagt aan de kwaliteit van leren. 8 l ICT in het onderwijs

9 III. Nieuwe kansen voor leerlingen en studenten Nog te vaak wordt er over leerlingen en studenten gepraat, in plaats van met hen. Daarom staan we in dit hoofdstuk stil bij de kansen voor jongeren op het gebied van nieuwe technologie in het onderwijs. In welke wereld groeien zij op en op welke manier kan ICT hun ontwikkeling bevorderen? Scholieren Jongeren groeien op in een digitale wereld. Maar dat betekent niet dat ze daardoor ook een digital native zijn. Ook onder jongeren is de diversiteit groot. Binnen generaties zijn over het algemeen grote verschillen te vinden in de mate waarmee mensen ICT gebruiken. Het feit dat zij opgroeien met tablets, social media en internettoepassingen betekent niet automatisch dat jongeren deze op dezelfde wijze gebruiken. Bovendien verschilt de mate waarin jongeren in staat zijn hier goed mee om te gaan. 6 Als we kijken naar de manier waarop jongeren (10-18 jaar) social media gebruiken om te leren, dan valt het op dat er grote verschillen bestaan. Het gaat zowel om verschillen tussen jongens en meisjes, verschillen tussen leeftijdsklassen en verschillen tussen opleidingsniveaus. Kortom: niet alle jongeren zijn permanent online. 7 gebruiken ze het wel actief. Zij zien het niet als doel, maar als middel. Het biedt extra mogelijkheden voor afwisseling, maar hoeft niet per definitie ingezet te worden. Studenten Hetzelfde beeld bestaat bij een oudere doelgroep, de universitaire studenten. Tijdens hun opleiding geven studenten aan dat zij drie onderwerpen belangrijk vinden op het gebied van ICT in het onderwijs. In de eerste plaats gaat het om inzicht in hun eigen studievoortgang. Een handig en effectief overzicht van behaalde resultaten, mogelijk beschikbaar via een app, wordt door hen als nuttig ervaren. Ten tweede wordt de beschikbaarheid van webcolleges genoemd. Dit sluit aan bij concepten als MOOCs en flipping the classroom. Tot slot vinden universitaire studenten de toegang tot digitale oefentoetsen belangrijk. Hiernaast is het interessant om te zien dat meer dan de helft van de studenten persoonlijk contact verkiest boven een webcollege. Studeren is voor veel studenten ook een sociale aangelegenheid. Van elkaar wordt geleerd, maar juist het fysieke samenzijn maakt dat iemand zich student voelt. ICT en social media is voor studenten vooral een ondersteuning van het leerproces en draagt bij aan meer en beter tijd- en plaatsonafhankelijk te leren. Ook bij deze groep blijkt dat ze niet goed in staat zijn om meer controle over hun eigen leerproces te nemen en daarbij technologie op een adequate manier in te zetten. 8 Dat betekent dat de focus vooral gelegd moet worden op de docent als het gaat om het toerusten van studenten op huidige ontwikkelingen. Veel jongeren zien social media niet als noodzakelijke voorwaarde om te leren, maar over het algemeen gesproken 6 Voor een goed overzicht van hoe jongeren social media gebruiken zie: A. van den Beemt, S. Akkerman & P.R.J. Simons, Patterns of interactive media use among contemporary youth (2010) 7 Stichting Mijnkindonline en Kennisnet, Samen leren Tieners en sociale media, (2013) 8 Drs. Nynke Bos, Digital natives onder de loep: ICT gebruik en wensen van studenten, (UvA 2013) 9 l ICT in het onderwijs

10 IV. AANBEVELINGEN In de voorgaande drie hoofdstukken hebben we kunnen zien welke kansen er liggen op het gebied van ICT en ons onderwijs. We hebben gekeken naar de nieuwe ontwikkelingen en beschreven hoe docenten en studenten deze mogelijkheden ervaren. Op basis hiervan komen we tot een aantal aanbevelingen, die hieronder zijn opgesomd. Bij het vormgeven van onderwijs staat de leraar centraal. Zijn vakmanschap moet voorop staan. De inzet van ICT in het onderwijs is daar een onderdeel van. Nooit een doel op zich. Betrek leraren bij afspraken over de inzet van ICT. We zien nog te vaak dat beleidsmakers en directeuren op de stoel van de leraar gaan zitten. Maak tijd, geld en ruimte vrij voor verdere professionalisering van docenten. Goed gebruik van ICT in het onderwijs vraagt om docenten met visie en kennis van ICT. Geef de ontwikkeling van digitale leermiddelen een impuls. Dat kan met een tijdelijk verlaagd BTWtarief en door scholen te helpen hun behoefte samen in de markt te zetten door vraagbundeling. Om internationaal mee te spelen op het gebied van Massive open online courses (MOOCs) zou Nederland moeten inzetten op enkele universiteiten die internationaal tot de top kunnen behoren. De overheid moet stoppen met het zelf ontwikkelen en uitwisselen van leermaterialen, via initiatieven als Wikiwijs. De overheid moet zich richten op kwaliteit en zich niet blind staren op het gebruik van ICT alleen. Scholen beslissen zelf hoe ze onderwijsdoelen halen. De overheid moet enkel kaders scheppen. Schrap belemmerende wetgeving, zoals de norm voor onderwijstijd en de verplichte verblijfsduur van studenten. Kinderen blijven kinderen. Daarom is het verstandig om niet mee te gaan in hypeverhalen over social media. Belangrijker is het om oog te houden voor wat werkt in de klas. Het leren van het individu zou de basis moeten zijn van ons onderwijs. Benut daarom de kansen van e-learning met veel ruimte voor persoonlijke aandacht. Geef scholen en leraren meer ruimte om te experimenteren met ICT. Voor goede toepassingen en onderwijskundig onderzoek is geld nodig. Investeer als overheid eenmalig extra om scholen klaar te maken voor bredere ICTtoepassingen, zoals goede WiFi. 10 l ICT in het onderwijs

11 V. Tot slot In deze notitie hebben we u, als lezer, meegenomen in onze zoektocht naar de kansen en mogelijkheden die nieuwe technologie biedt voor ons onderwijs. Het resultaat dat u hierboven heeft kunnen lezen is geen beleidsagenda en geen verkiezingsprogramma. Het is slechts een verkenning. Zowel het onderwijs als onze technologie veranderen voortdurend. Daarom hebben wij niet de ambitie om een sluitend antwoord te formuleren op de vraag welke mogelijkheden ICT te bieden heeft voor ons onderwijs. Wel hopen wij van harte dat deze notitie mensen in het onderwijs inspireert om na denken over de keuzes die zij maken. Na te denken over nieuwe kansen die zij zien, in de klas én online. Deze notitie had niet tot stand kunnen komen zonder de inspirerende gedachten van onderstaande experts. Daarvoor zijn wij hen veel dank verschuldigd. Het eindresultaat is vanzelfsprekend voor onze eigen verantwoordelijkheid. Voor deze notitie zijn onder meer de volgende experts geraadpleegd Esther van Popta - Onderzoeker Hogeschool Arnhem Nijmegen Jan Fasen - Rector Connect College Wilfred Rubens - Projectleider Open Universiteit en E-learning consultant Kees Versteeg - Directeur-bestuurder Hondsrug College Jelmer Evers - Docent Unic College Michel van Ast - Senior Adviseur YoungWorks Robert-Jan Simons - Directeur NSO Edo van Royen - Oprichter Studyflow Menno Smidts - Directeur Envolve Marijke Kral - Lector Leren met ICT Hogeschool Arnhem Nijmegen Cilia Born - Onderwijskundige Hogeschool Leiden 11 l ICT in het onderwijs

Digitaal lesmateriaal zoeken, maken en delen met

Digitaal lesmateriaal zoeken, maken en delen met Digitaal lesmateriaal zoeken, maken en delen met Trainerscursus deel 1 Open Universiteit / CELSTEC 10-1-2013 1 1 Leermiddelen Taak van private sector of toch (deels) publiek? Wet gratis schoolboeken (scholen

Nadere informatie

Onderwijstijd vliegwiel voor verbetering. Werksessies Annemiek Staarman VO-raad

Onderwijstijd vliegwiel voor verbetering. Werksessies Annemiek Staarman VO-raad Onderwijstijd vliegwiel voor verbetering Werksessies Annemiek Staarman VO-raad Programma Onderwijstijd en de positie van leraren Bespreking in groepen Tegen welke belemmeringen loopt u aan (wet en regelgeving)

Nadere informatie

ICT-VAARDIGHEDEN DOCENTEN HO

ICT-VAARDIGHEDEN DOCENTEN HO ICT-VAARDIGHEDEN DOCENTEN HO Masterclass ICT-docentprofessionalisering 12 september 2011 Anna Tomson, Erwin Faasse, Peter J. Dekker 1 OPZET 1. Startpunt: HvA-beleid vanaf 2007 Peter 2. Inhoud: Voorbeeld

Nadere informatie

Trends in onderwijs. Interview met Coen Free

Trends in onderwijs. Interview met Coen Free Trends in onderwijs Interview met Coen Free Welke trends doen er toe? Trends in het onderwijs: welke zijn van belang en welke niet? Waar kan uw onderwijsinstelling haar voordeel mee doen en welke kun je

Nadere informatie

Sita (VWO2) Aaron Sams. Natuurkunde en Flipping the Classroom

Sita (VWO2) Aaron Sams. Natuurkunde en Flipping the Classroom Natuurkunde en Flipping the Classroom De lespraktijk van een natuurwetenschappelijk vak zoals natuurkunde bestaat gewoonlijk uit klassikale instructie, practicum en het verwerken van opdrachten. In de

Nadere informatie

IK WIL DE MOGELIJKHEDEN VAN ONLINE ONDERWIJS VERKENNEN WAAR BEGIN IK?

IK WIL DE MOGELIJKHEDEN VAN ONLINE ONDERWIJS VERKENNEN WAAR BEGIN IK? IK WIL DE MOGELIJKHEDEN VAN ONLINE ONDERWIJS VERKENNEN WAAR BEGIN IK? Dit stappenplan neemt je mee langs vragen die relevant zijn als je online onderwijs wilt ontwikkelen: waarom wil je inzetten op online

Nadere informatie

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Helder &Wijzer Mijn opdrachten In een kort, blended programma In het kort Voor wie docenten/trainers die blended opdrachten willen leren ontwerpen en ontwikkelen

Nadere informatie

Beter worden door te leren van vergelijken in blended leertrajecten

Beter worden door te leren van vergelijken in blended leertrajecten Beter worden door te leren van vergelijken in blended leertrajecten Stichting Benchmark GGZ Rembrandtlaan 46 3723 BK Bilthoven T +31 (0) 30 229 90 90 W www.sbggz.nl Inhoudsopgave 1 Het speelveld in beeld...

Nadere informatie

Massive Open Online Courses voor de professionele ontwikkeling van medewerkers. Wilfred Rubens http://www.wilfredrubens.com

Massive Open Online Courses voor de professionele ontwikkeling van medewerkers. Wilfred Rubens http://www.wilfredrubens.com Massive Open Online Courses voor de professionele ontwikkeling van medewerkers Wilfred Rubens http://www.wilfredrubens.com EMMA Pilots MOOCs Meerdere talen #EUMoocs Aggregator http://europeanmoocs.eu/

Nadere informatie

Ontwerpsessie professionaliseringstraject digitale media. Wilfred Rubens

Ontwerpsessie professionaliseringstraject digitale media. Wilfred Rubens Ontwerpsessie professionaliseringstraject digitale media Wilfred Rubens Trouw, 21 oktober 2014 Uit de peiling blijkt dat het aantal scholen voor voortgezet onderwijs dat structureel overschakelt met een

Nadere informatie

Stichting Innovatief Onderwijs Nederland

Stichting Innovatief Onderwijs Nederland Stichting Innovatief Onderwijs Nederland ONTZORGT SCHOLEN OP ICT De ION QuickScan heeft als primair doel om scholen voor te bereiden op digitalisering van het onderwijs binnen. U kunt direct met de resultaten

Nadere informatie

VOORDELEN VAN BLENDED LEARNING

VOORDELEN VAN BLENDED LEARNING 10 VOORDELEN VAN BLENDED LEARNING En de inzet van technologie vanuit onderwijsgedreven innovatie op scholen in het VO en MBO 10 voordelen van blended learning Blended learning is hot in Nederland. Blended

Nadere informatie

Verantwoording en implementatieplan "Activerende didactiek m.b.v. ipads" Scholengemeenschap Sint Ursula locatie Horn

Verantwoording en implementatieplan Activerende didactiek m.b.v. ipads Scholengemeenschap Sint Ursula locatie Horn Verantwoording en implementatieplan "Activerende didactiek m.b.v. ipads" Scholengemeenschap Sint Ursula locatie Horn Achtergrond Ambitie voor schooljaar 2015 2016 De pilot voorbij... Pilot op 4 havo Plaatsing

Nadere informatie

Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek. Prof. dr. Perry den Brok

Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek. Prof. dr. Perry den Brok Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek Prof. dr. Perry den Brok Betrokkenen Connect College (opdrachtgever) Kennisnet (subsidie onderzoek) Technische Universiteit Eindhoven

Nadere informatie

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl Samen werken aan stevige ambities www.schoolaanzet.nl School aan Zet biedt ons kennis en inspiratie > bestuurder primair onderwijs Maak kennis met School aan Zet School aan Zet is de verbinding tussen

Nadere informatie

ICT in het onderwijs

ICT in het onderwijs ICT in het onderwijs Wilfred Rubens DNA-middag, Interstudie NDO Foto: turtlemom_nancy Bron: Digital Birmingham Technologische ontwikkelingen (o.a. breedband) + inzichten in didactiek = potentie voor onderwijs

Nadere informatie

Excellente docent in de mbo-praktijk

Excellente docent in de mbo-praktijk Excellente docent in de mbo-praktijk Uitwisseling scholen HU 7 maart 2014 ROCMN P&O 5-3-2014 1 ROC Midden Nederland Profiel: Kwaliteit, kleinschaligheid en persoonlijk contact Nauwe verbinding met regionale

Nadere informatie

Inzetten van technologie biedt grote mogelijkheden bij het innoveren van onderwijs, maar is niet eenvoudig en vraagt veel van een school.

Inzetten van technologie biedt grote mogelijkheden bij het innoveren van onderwijs, maar is niet eenvoudig en vraagt veel van een school. 88 Inzetten van technologie biedt grote mogelijkheden bij het innoveren van onderwijs, maar is niet eenvoudig en vraagt veel van een school. Er bestaat geen vaste innovatieformule, elke school heeft te

Nadere informatie

Professionaliseren loont! Jacob Poortstra, Cesar Trijselaar en Mieke van Keulen

Professionaliseren loont! Jacob Poortstra, Cesar Trijselaar en Mieke van Keulen Professionaliseren loont! Jacob Poortstra, Cesar Trijselaar en Mieke van Keulen Digitalisering van de maatschappij Gevolgen voor het onderwijs: Studenten voorbereiden op onze gedigitaliseerde samenleving.

Nadere informatie

E-learning 2020: Trends en ontwikkelingen. Wilfred Rubens http://www.wilfredrubens.com

E-learning 2020: Trends en ontwikkelingen. Wilfred Rubens http://www.wilfredrubens.com E-learning 2020: Trends en ontwikkelingen Wilfred Rubens http://www.wilfredrubens.com Inhoud Introductie Maatschappelijke trends Veranderende opvattingen over leren Technologische trends Trend vs hype

Nadere informatie

Opleiden in het digitale tijdperk Mary Dankbaar

Opleiden in het digitale tijdperk Mary Dankbaar Opleiden in het digitale tijdperk Mary Dankbaar Online learning is the single biggest change in education since the printing press John Chubb and Terry Moe Inhoud Online leren Voordelen en aandachtspunten

Nadere informatie

VIDEO-CONFERENCING IN DE NETWERKSCHOOL: ONDERZOEK EN AANBEVELINGEN

VIDEO-CONFERENCING IN DE NETWERKSCHOOL: ONDERZOEK EN AANBEVELINGEN VIDEO-CONFERENCING IN DE NETWERKSCHOOL: ONDERZOEK EN AANBEVELINGEN 1 De Netwerkschool ROC Nijmegen onderzocht de toepassingsmogelijkheden van videoconferencing in de Netwerkschool. Er werd zowel marktonderzoek

Nadere informatie

Students Voices (verkorte versie)

Students Voices (verkorte versie) Lectoraat elearning Students Voices (verkorte versie) Onderzoek naar de verwachtingen en de ervaringen van studenten, leerlingen en jonge, startende leraren met betrekking tot het leren met ICT in het

Nadere informatie

Docenten die hun onderwijs meer willen afstemmen op de individuele verschillen tussen leerlingen en hun leeropbrengst willen vergroten.

Docenten die hun onderwijs meer willen afstemmen op de individuele verschillen tussen leerlingen en hun leeropbrengst willen vergroten. 1. Differentiëren Onderzoeken welke manieren en mogelijkheden er zijn om te differentiëren en praktische handvatten bieden om hiermee aan de slag te gaan. Vervolgens deze kennis toepassen in de praktijk

Nadere informatie

Aan de slag met Flipping the Classroom

Aan de slag met Flipping the Classroom 1 Aan de slag met Flipping the Classroom De Wereld van de Ondernemer Gerard Aaftink 11-2-2014 2 Inhoud Deel 1: De basis van Flipping the Classroom Flipping the Classroom Wat is het? Hoe werkt het? Hoe

Nadere informatie

Golden Best Practice 2014

Golden Best Practice 2014 Bedrijf Titel : 29. IVM B.V. : Online VCA-Examentrainer Zie bijlage. INSTITUUT VOOR VEILIGHEID & MILIEU B.V. Online VCA-Examentrainer INSTITUUT VOOR VEILIGHEID & MILIEU Onderwerp: Online Leren VCA Kennis

Nadere informatie

Leren en lesgeven met ict: wie is het rolmodel? Dana Uerz Senior onderzoeker Leren met ict Marijke Kral Lector Leren met ict

Leren en lesgeven met ict: wie is het rolmodel? Dana Uerz Senior onderzoeker Leren met ict Marijke Kral Lector Leren met ict Leren en lesgeven met ict: wie is het rolmodel? Dana Uerz Senior onderzoeker Leren met ict Marijke Kral Lector Leren met ict Leren en lesgeven met ict Wat moet een leraar daarvoor kunnen? Wat kunnen en

Nadere informatie

Jongeren & Social Media !"#$"#%$!"& Social Media stress JONGEREN & SOCIAL MEDIA KANSEN & RISICO S PROGRAMMA

Jongeren & Social Media !#$#%$!& Social Media stress JONGEREN & SOCIAL MEDIA KANSEN & RISICO S PROGRAMMA Social Media stress JONGEREN & SOCIAL MEDIA KANSEN & RISICO S MICHIEL STADHOUDERS 12 MAART 2013 Social Media stress Nieuwe rage? PROGRAMMA JONGEREN & SOCIAL MEDIA SOCIAL MEDIA: WAT & HOE? RISICO S & KANSEN

Nadere informatie

Meest gestelde vragen m.b.t. de laptop

Meest gestelde vragen m.b.t. de laptop Achtergrond: Meest gestelde vragen m.b.t. de laptop Waarom zijn jullie overgegaan tot het invoeren van de laptop in school? Antwoord: Informatie- en communicatietechnologie heeft een grote impact op ons

Nadere informatie

Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld

Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld reageren bijlagen attenderen printversie Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld Datum 01/02/2007 Auteur publicatie Guus Wijngaards, Jos Fransen, Pieter Swager (INHOLLAND) Titel

Nadere informatie

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG MEET THE EXPERTS KENNISMAKING MET LEAN IN DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG DOOR DR. VINCENT WIEGEL OP 16 OKTOBER 2014 VERBINDENDE CONTROL DOOR MR. DR. HARRIE AARDEMA OP 6 NOVEMBER 2014 INKOOP

Nadere informatie

Gespreksleidraad CAO-regelingen 2015

Gespreksleidraad CAO-regelingen 2015 Gespreksleidraad CAO-regelingen 2015 Doel van het document dat voor u ligt is om handvatten te bieden voor het voeren van de gesprekken binnen de schoolorganisatie naar aanleiding van de veranderingen

Nadere informatie

Communiceren en profileren met sociale media. Remco Pijpers stichting Mijn Kind Online

Communiceren en profileren met sociale media. Remco Pijpers stichting Mijn Kind Online Communiceren en profileren met sociale media Remco Pijpers stichting Mijn Kind Online WIE ZIJN WIJ? HANDBOEK GOED DOEN 2.0 SOCIAAL MET MEDIA GOOGLE EN ANDERE BEDRIJVEN, MAAR OOK MEDIAMASTERS INNOVATIE,

Nadere informatie

THEMA-AVOND SOCIAL MEDIA

THEMA-AVOND SOCIAL MEDIA THEMA-AVOND SOCIAL MEDIA ICHTHUSLYCEUM Michiel Stadhouders - YoungWorks Nieuwe technologie? INHOUD 1. Jongeren & Social media 2. Social media gebruik 3. Belangrijke thema s 4. Social media & ouders: praktische

Nadere informatie

White Paper. De implementatie van het SMARTboard. binnen Praktijkschool Uithoorn. Dhr. J.M. de Boer

White Paper. De implementatie van het SMARTboard. binnen Praktijkschool Uithoorn. Dhr. J.M. de Boer White Paper De implementatie van het SMARTboard binnen Praktijkschool Uithoorn. Dhr. J.M. de Boer Maart 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding Blz. 3 1.1 De wens van de school 1.2 Visie van de school 2. ICT en

Nadere informatie

Agenda publiek- private tafels Doorbraakproject Onderwijs en ict

Agenda publiek- private tafels Doorbraakproject Onderwijs en ict Inleiding Dit document beschrijft de 10 thema s die samen de agenda voor de publiek- private tafels voor het Doorbraakproject Onderwijs en ict vormen. Deze agenda is samengesteld op basis van de input

Nadere informatie

Voldoende voorbereid op leren van de toekomst en ict?

Voldoende voorbereid op leren van de toekomst en ict? Het ITS maakt deel uit van de Radboud Universiteit Nijmegen Voldoende voorbereid op leren van de toekomst en ict? Onderzoek onder pas-afgestudeerden van en lerarenopleiding Marjolijn Hovius Nico van Kessel

Nadere informatie

Scenario: theoretisch blok (voorbeeldscenario / blauwdruk van een leerpraktijk)

Scenario: theoretisch blok (voorbeeldscenario / blauwdruk van een leerpraktijk) Christine Prast, onderwijskundige Scenario: theoretisch blok (voorbeeldscenario / blauwdruk van een leerpraktijk) Vooraf Onderwijskundig kader waarbinnen herontwerp plaatsvond Uitgangspunt bij het hier

Nadere informatie

Individueel gebruik van ICT in het onderwijs belemmerd de ontwikkeling van sociale contacten tussen leerlingen:

Individueel gebruik van ICT in het onderwijs belemmerd de ontwikkeling van sociale contacten tussen leerlingen: Individueel gebruik van ICT in het onderwijs belemmerd de ontwikkeling van sociale contacten tussen leerlingen: 1. ICT is een middel en wordt steeds meer gebruikt in het onderwijs. Daarbij kijk je ook

Nadere informatie

STRATEGISCHE AGENDA DE WAARDE(N) VAN WETEN EN OPEN ONDERWIJS

STRATEGISCHE AGENDA DE WAARDE(N) VAN WETEN EN OPEN ONDERWIJS STRATEGISCHE AGENDA DE WAARDE(N) VAN WETEN EN OPEN ONDERWIJS Netwerk SIG Open Education 9 oktober 2015 1 SPEERPUNTEN 1. Kleinschalige leergemeenschappen 2. Rijke leeromgeving 3. Kwalitatief goede en inspirerende

Nadere informatie

Voldoende voorbereid op leren van de toekomst en ict?

Voldoende voorbereid op leren van de toekomst en ict? Voldoende voorbereid op leren van de toekomst en ict? Onderzoek onder pas-afgestudeerden van pabo en lerarenopleiding Marjolijn Hovius Nico van Kessel Mei 2013 Projectnummer: 34001490 Opdrachtgever: Kennisnet

Nadere informatie

Leermiddelenmonitor 13/14

Leermiddelenmonitor 13/14 13/14 Beleid, gebruik, digitalisering en ontwikkeling van leermiddelen SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling n- en same e is e v a g. Deze uit n de publicatie a v g in vatt Leraar en schoolleider

Nadere informatie

Onderzoek Hoe scoren je docenten?

Onderzoek Hoe scoren je docenten? Onderzoek Hoe scoren je docenten? 13 maart 2013 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 6 tot en met 12 maart 2013, deden 1.122 scholieren mee. De uitslag is na weging representatief

Nadere informatie

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Boost uw carrière Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Introductie Update uw kennis De wereld om ons heen verandert in een steeds hoger tempo. Hoe goed

Nadere informatie

Slimmer Leren en Motiveren Programma s voor Middelbare Scholen

Slimmer Leren en Motiveren Programma s voor Middelbare Scholen Slimmer Leren en Motiveren Programma s voor Middelbare Scholen Contact: Florian Brunsting (florian@remindlearning.nl) of www.remindlearning.nl Wat is Remind? Remind leert middelbare scholieren in de onder-

Nadere informatie

Docentevaluaties: zó geef je studenten een stem

Docentevaluaties: zó geef je studenten een stem Docentevaluaties: zó geef je studenten een stem Docentevaluaties worden gebruikt om studenten feedback te laten geven op de kwaliteit van de docenten. In dit artikel wordt ingegaan op de randvoorwaarden

Nadere informatie

Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw

Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw inspireren motiveren realiseren Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw primair onderwijs Klassewijzer BV Lageweg 14c 9698 BN Wedde T 0597-464483 www.klassewijzer.nl info@klassewijzer.nl

Nadere informatie

Smart Education. Marieke Versteijlen

Smart Education. Marieke Versteijlen Smart Education Marieke Versteijlen Is dit de toekomst van onderwijs met ICT? Draadloze analyse van hersengolven Duurzaam, maar. Uitvoering verkennende studie In samenwerking met: Marleen Janssen Groesbeek

Nadere informatie

JaapJan Vroom & Erik Mondriaan

JaapJan Vroom & Erik Mondriaan Kennisnet: Mieke van Keulen SaMBO ICT: Paul van Uffelen Deltion College: JaapJan Vroom & Erik Mondriaan Er waait een nieuwe wind Mijn visie is dat het primair aan de school is om te bepalen wat goed onderwijs

Nadere informatie

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging Via het Klavertje 4 Model zet u sociale media en ICT breed in Didactische

Nadere informatie

Onderzoek Tijdsbesteding vmbo-docenten

Onderzoek Tijdsbesteding vmbo-docenten Onderzoek Tijdsbesteding vmbo-docenten In het onderzoek Tijdsbesteding vmbo-docenten staat de vraag centraal hoe vmbo-docenten in het groen onderwijs hun werktijd zouden indelen als ze dat zelf kunnen

Nadere informatie

Welkom. TOP-leren. Programma. Wat is Blended learning. Waarom blended learning. Onderdelen blended learning. Mixen (70-20-10) Ontwerpstappen

Welkom. TOP-leren. Programma. Wat is Blended learning. Waarom blended learning. Onderdelen blended learning. Mixen (70-20-10) Ontwerpstappen Mareen van Londen van de Beek Opleidingskundige & e-learningadviseur www.kies-advies.nl Welkom Mareen van Londen Opleidingskundige & (e)learning adviseur Blended learning design Interne adviseur Externe

Nadere informatie

Fundamentele Innovatie

Fundamentele Innovatie Fundamentele Innovatie onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging Mark Froger 06-11-2015 Wij geloven in: Leren in een uitdagende

Nadere informatie

Werken en professionaliseren bij de Hogeschool van Amsterdam

Werken en professionaliseren bij de Hogeschool van Amsterdam Werken en professionaliseren bij de Hogeschool van Amsterdam Professionele ontwikkeling functioneren en beoordelen creating tomorrow Inhoudsopgave Voorwoord 1 Professionele ontwikkeling 2 Jaargesprek 3

Nadere informatie

Het boek is zeer geschikt voor wie wil nadenken over modern onderwijs en daar is E- Learning een modern onderdeel van.

Het boek is zeer geschikt voor wie wil nadenken over modern onderwijs en daar is E- Learning een modern onderdeel van. Het boek is zeer geschikt voor wie wil nadenken over modern onderwijs en daar is E- Learning een modern onderdeel van. Aad van der Drift Onderwijs ICT Nieuws Verkrijgbaar bij uitgeverij Leuker.nu Klik

Nadere informatie

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging Schoolplan 2015-2019 Inhoud: Verantwoording Motto, missie, visie, overtuigingen Doelen Samenvatting strategisch beleid van de vereniging 21 e eeuwse vaardigheden Schematische weergave van de vier komende

Nadere informatie

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden:

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Marco Snoek over de masteropleiding en de rollen van de LD Docenten De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Het intended curriculum : welke doelen worden

Nadere informatie

Evaluatie Grassrootsproject 2012-2013: KENNISCLIPS VOOR ACTIVEREND ONDERWIJS (FNWI)

Evaluatie Grassrootsproject 2012-2013: KENNISCLIPS VOOR ACTIVEREND ONDERWIJS (FNWI) Evaluatie Grassrootsproject 2012-2013: KENNISCLIPS VOOR ACTIVEREND ONDERWIJS (FNWI) Evaluatieverslag van de projectleider over de resultaten van het Grassrootsplan maximaal 2 A4-tjes, Dit verslag wordt

Nadere informatie

Standpunt Online leren (30 april 2014)

Standpunt Online leren (30 april 2014) Standpunt Online leren (30 april 2014) 1. LEREN IN HET DIGITALE TIJDPERK 1.1 WORDT HET ONDERWIJS VAN DE TOEKOMST ONDERSTEUND DOOR ICT? ICT mag voor VVS in ieder geval geen doel op zich worden. Het kan

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: APQ rapportage Naam: Bea Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea Voorbeeld / 16.06.2015 / APQ rapportage 2 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in jouw inzetbaarheid. We bespreken hoe

Nadere informatie

Informele expertbijeenkomst ICT in het onderwijs

Informele expertbijeenkomst ICT in het onderwijs Informele expertbijeenkomst ICT in het onderwijs Centrale vraag: Wat kan de overheid met dit onderwerp ten aanzien van financiering, toezicht, leermiddelen en de kwaliteit van het onderwijs? Blok 1: Open

Nadere informatie

atworkshops Live online & interactief Experts in live, online & interactief leren en samenwerken

atworkshops Live online & interactief Experts in live, online & interactief leren en samenwerken atworkshops Live online & interactief Experts in live, online & interactief leren en samenwerken Hoe zorg je er in deze turbulente tijden voor dat mensen zich blijven ontwikkelen en relevant blijven voor

Nadere informatie

Informatiepakket Leerlabs

Informatiepakket Leerlabs Informatiepakket Leerlabs Informatiepakket Leerlabs De vraag naar gepersonaliseerd onderwijs en het gebruik van ict in de klas groeit. Veel scholen werken aan initiatieven gericht op gepersonaliseerd leren

Nadere informatie

Doorbraakprojectsessies 11 november 2015. Inkoop: versterken en ontzorgen. Een andere blik op financiën (vanuit Beter leren met ICT )

Doorbraakprojectsessies 11 november 2015. Inkoop: versterken en ontzorgen. Een andere blik op financiën (vanuit Beter leren met ICT ) 1 Doorbraakproject 11.00 11.45 Doorbraakprojectsessies 11 november 2015 Inkoop: versterken en ontzorgen Goudriaan I Anita Vlonk & Margreet Vermeer 2 11.00 11.45 Een andere blik op financiën (vanuit Beter

Nadere informatie

Het nieuwe leren. Het Nieuwe Leren Concurrentie analyse

Het nieuwe leren. Het Nieuwe Leren Concurrentie analyse Het nieuwe leren Het Nieuwe Leren Concurrentie analyse Conclusies (I) Het Nederlandse begrip Het nieuwe leren is niet zo n bekend begrip, is vooral gefocused op onderwijs. Het nieuwe leren wordt vooral

Nadere informatie

Whitepaper Flipping the Classroom. Mei 2012. IT-Workz B.V. 1

Whitepaper Flipping the Classroom. Mei 2012. IT-Workz B.V. 1 Whitepaper Flipping the Classroom Mei 2012 IT-Workz B.V. 1 Voorwoord In het hedendaags onderwijs is men continu op zoek naar mogelijkheden het onderwijs te verrijken en studenten te motiveren tijdens het

Nadere informatie

Leerscenario Kata-App (werktitel) Raymond Stoops Hogeschool Utrecht. Analyse. Inleiding. Doelstellingen

Leerscenario Kata-App (werktitel) Raymond Stoops Hogeschool Utrecht. Analyse. Inleiding. Doelstellingen Leerscenario Kata-App (werktitel) Raymond Stoops Hogeschool Utrecht Analyse Inleiding Bij het beoefenen van karate zijn er meerdere trainingsvormen. Een individuele trainingsvorm is de kata, waar een vast

Nadere informatie

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Blended Learning & Crossmedia

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Blended Learning & Crossmedia Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Blended Learning & Crossmedia Probleemomgeving De Faculteit Communicatie & Journalistiek (FCJ) van de Hogeschool Utrecht (HU) profileert zich als een instituut waar

Nadere informatie

De mediawijze adolescent

De mediawijze adolescent De mediawijze adolescent Amber Walraven, 12 november 2014 ITS, Radboud Universiteit Nijmegen 1 Inhoud Wat kunnen adolescenten wel op het gebied van mediawijsheid? Wat kunnen adolescenten niet op het gebied

Nadere informatie

Meest gestelde vragen m.b.t. invoering van de laptop

Meest gestelde vragen m.b.t. invoering van de laptop Meest gestelde vragen m.b.t. invoering van de laptop Financiën: Hoeveel gaat het ons kosten als ouder? Antwoord: een 11 inch Macbook Air zal iets minder dan 800 euro gaan kosten of 15,50 per maand bij

Nadere informatie

Handout PrOfijt. - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Mike Nikkels / Olav van Doorn

Handout PrOfijt. - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Mike Nikkels / Olav van Doorn Handout PrOfijt - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Auteur(s): Mike Nikkels / Olav van Doorn 1 Inhoudsopgave 1 Inhoudsopgave... 2 2 Inleiding... 3 3 Algemeen... 3 4 Visie op PrOfijt... 4 5 Techniek...

Nadere informatie

Op naar 2025. Vivian Clement

Op naar 2025. Vivian Clement Op naar 2025 Vivian Clement Veel is nog onzeker, een ding staat vast, de studenten van 2025 zijn nu al met leren begonnen Vandaag aandacht voor Ontwikkelingen Impact op het onderwijs Werkvormen ONTWIKKELINGEN

Nadere informatie

Mediawijsheid protocol Basisschool Op t Hof

Mediawijsheid protocol Basisschool Op t Hof Mediawijsheid protocol Basisschool Op t Hof Helga Bongers & Kim van Dooijeweert Tricht, 2013 'Mediawijsheid is niet gewoon belangrijk. Het is absoluut cruciaal. Mediawijsheid bepaalt of kinderen een instrument

Nadere informatie

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs Summa College maart 2013 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: De vijf onderwijspijlers 4 Hoofdstuk 2: De vijf onderwijspijlers

Nadere informatie

ACADEMIE. Professionalisering Leren en lesgeven met ict

ACADEMIE. Professionalisering Leren en lesgeven met ict ACADEMIE Professionalisering Leren en lesgeven met ict Professionalisering Leren en lesgeven met ict Leren en lesgeven met behulp van ict is in het onderwijs steeds belangrijker. Leraren moeten minimaal

Nadere informatie

ESSAY. Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay. Lexington Baly 1592180

ESSAY. Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay. Lexington Baly 1592180 ESSAY Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay Lexington Baly 1592180 Seminar: Dream Discover Do Essay Docent: Rob van den Idsert Effectief gebruik

Nadere informatie

stimuleert ondernemerschap BRochure STEVE

stimuleert ondernemerschap BRochure STEVE BRochure STEVE 2015/2016 DreamStorm presenteert STEVE het introductie programma ondernemend leren Steve is een individueel lesprogramma voor studenten in het Middelbaar Beroeps Onderwijs. In 12 lesuren

Nadere informatie

Bijlage 1: Stappenplan hoe werknemers te

Bijlage 1: Stappenplan hoe werknemers te Bijlage 1: Stappenplan hoe werknemers te bewegen tot scholing en opleiding Doel van dit stappenplan is aan te geven hoe P&O leidinggevenden kan helpen bij het selecteren van de doelgroep, het voeren van

Nadere informatie

Business Case VO-contentschool. Gebruik Ipads en VO-content in VMBO-BK 1 Engels versie 0.4

Business Case VO-contentschool. Gebruik Ipads en VO-content in VMBO-BK 1 Engels versie 0.4 Business Case VO-contentschool Gebruik Ipads en VO-content in VMBO-BK 1 Engels versie 0.4 Inhoud 1. INLEIDING... 4 2. WERKWIJZE... 4 3. CASUS... 5 3.1. Achtergrond... 5 3.2. Doelstelling... 5 3.3. Omschrijving...

Nadere informatie

Onderwijs & Media binnen de Opleiding tot leraar Basisonderwijs (NHL)

Onderwijs & Media binnen de Opleiding tot leraar Basisonderwijs (NHL) Onderwijs & Media binnen de Opleiding tot leraar Basisonderwijs (NHL) Age Wesselius, juni 2012 In het huidige curriculum van de Pabo heeft het vakgebied Nieuwe Media een plaats gekregen in voornamelijk

Nadere informatie

De kansen van online samenwerken

De kansen van online samenwerken De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 INDEPENDENT INSURANCES Introductie De

Nadere informatie

Dag van de Trainer. Gaat online leren ten koste van verbinding?

Dag van de Trainer. Gaat online leren ten koste van verbinding? Dag van de Trainer Gaat online leren ten koste van verbinding? Marion Reijerink 10 jaar ABN AMRO Trainer sinds 2005 Online trainer sinds 2010 Opleidingen in VS Nu: directeur atsync Trainer van het jaar

Nadere informatie

Lerarenopleidingen voor de 21 ste eeuw

Lerarenopleidingen voor de 21 ste eeuw Lerarenopleidingen voor de 21 ste eeuw Eindkwalificaties Leren en lesgeven met ict en beginmeting Anne-Marieke van Loon Dana Uerz Aanleiding Lerarenopleiding voor de 21e eeuw; Stand van zaken / beginmeting;

Nadere informatie

ICT-beleidsplan 1. INLEIDING...2 2. MISSIE EN VISIE...3 3. DOELEN...4 4. PLAN VAN AANPAK...4 5. EVALUATIE EN TERUGKOPPELING...5

ICT-beleidsplan 1. INLEIDING...2 2. MISSIE EN VISIE...3 3. DOELEN...4 4. PLAN VAN AANPAK...4 5. EVALUATIE EN TERUGKOPPELING...5 ICT-beleidsplan 1. INLEIDING...2 2. MISSIE EN VISIE...3 2.1 ICT-VISIE...3 2.2 AMBITIE VAN DE RSG...3 3. DOELEN...4 3.1 LEREN OVER COMPUTER...4 3.2 WERKEN MET COMPUTER...4 3.3 LEREN DOOR MIDDEL VAN COMPUTER...4

Nadere informatie

VO2020. Schoolrapportage. Venster College X

VO2020. Schoolrapportage. Venster College X VO2020 Schoolrapportage Deze rapportage toont de antwoorden van de schoolambities van de VO2020-scan. U vindt uw eigen antwoorden terug in de nulmeting en in de actuele stand, inclusief een landelijke

Nadere informatie

Green Shipping. Hoe kan het Nieuwe Leren hier een bijdrage aan leveren?

Green Shipping. Hoe kan het Nieuwe Leren hier een bijdrage aan leveren? Green Shipping Hoe kan het Nieuwe Leren hier een bijdrage aan leveren? & Welkom! Introductie De automobielsector als benchmark Tools, functionaliteiten en voordelen: Virtual Classroom Training - VCT Video-based

Nadere informatie

Bert Plaat i-coach MBO 3-4. PowerPoint & Lessen maken

Bert Plaat i-coach MBO 3-4. PowerPoint & Lessen maken Bert Plaat i-coach MBO 3-4 PowerPoint & Lessen maken Eerste opzet Invoegen media zoals video, camera, screencast Inspreken en opslaan als video De rol van Movie Maker Opdrachten studenten Probleem: Ontsluiting

Nadere informatie

Door Nicolette Erkelens 4 5 6 6 5,25

Door Nicolette Erkelens 4 5 6 6 5,25 Productnominatie Dit document bevat een verzameling van: de zelfbeoordeling van het product, de beoordelingen van anderen, inclusief de toelichtingen die zijn ontvangen over het product én een conclusie.

Nadere informatie

Business Challenge 2015

Business Challenge 2015 Business Challenge 2015 1 Mr. Erik Doornbos Joost Geurtsen De juiste antwoorden zijn in het ORANJE genoteerd 2 Vraag 1 Welke prominent zei ooit als eerste: Data Is The New Oil A. Neelie Kroes (Eurocommissaris

Nadere informatie

Leergang Transformatief Leiderschap

Leergang Transformatief Leiderschap feedback geven living labs advie processen/bijeenkomsten transformatief leiderschap coach perso Leergang Transformatief Leiderschap Anderen bewegen begint bij jezelf Succesvol mensen en organisaties in

Nadere informatie

Maak je eigen professionaliseringsplan!

Maak je eigen professionaliseringsplan! DAG VAN DE LERAAR 5 OKTOBER 2013 Maak je eigen professionaliseringsplan! Een minicursus Sectorraad Hoger Onderwijs CNV Onderwijs Academie Maak je eigen professionaliseringsplan! 1. Inleiding In de CAO

Nadere informatie

Hordenloop naar open en online onderwijs. Wilfred Rubens Robert Schuwer

Hordenloop naar open en online onderwijs. Wilfred Rubens Robert Schuwer Hordenloop naar open en online onderwijs Wilfred Rubens Robert Schuwer 36 punts 28 punts http://www.flickr.com/photos/gowestphoto/3955671300/sizes/o/ http://www.flickr.com/photos/sophistechate/2777266738/sizes/l/

Nadere informatie

ACADEMIE. Professionalisering Leren en lesgeven met ict

ACADEMIE. Professionalisering Leren en lesgeven met ict ACADEMIE Professionalisering Leren en lesgeven Professionalisering Leren en lesgeven Leren en lesgeven met behulp van ict is in het onderwijs steeds belangrijker. Leraren moeten minimaal over dezelfde

Nadere informatie

De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio?

De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio? De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio? Transities sociale domein Gemeenten staan zoals bekend aan de vooravond van drie grote transities: de decentralisatie

Nadere informatie

Congresverslag Ouderbetrokkenheid. 21 september 2015

Congresverslag Ouderbetrokkenheid. 21 september 2015 Congresverslag Ouderbetrokkenheid 21 september 2015 Samenlevingsgerichte school Op maandagmiddag 21 september was het zo ver, het congres over ouderbetrokkenheid en de partnerschapsschool vond plaats

Nadere informatie

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen 3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen en die het managen veel simpeler en succesvoller maken! Door Esther Mallant 2012 Esther Mallant www.hrmallant.nl Introductie De 3 vragen die managers

Nadere informatie