IV. Discussie. 1.1 Impact op het leefmilieu voor chemisch, mechanisch en gerecycleerd papierdeeg

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "IV. Discussie. 1.1 Impact op het leefmilieu voor chemisch, mechanisch en gerecycleerd papierdeeg"

Transcriptie

1 1. Literatuurstudie IV. Discussie IV. Discussie 1. Literatuurstudie Hieronder worden enkele relevante onderwerpen uit de literatuurstudie nog even kort aangehaald en besproken. Andere onderwerpen komen reeds ruimschoots aan bod in de literatuurstudie zelf. 1.1 Impact op het leefmilieu voor chemisch, mechanisch en gerecycleerd papierdeeg Impact op het bos Als we de impact van de verschillende papierdeegsoorten op het leefmilieu bekijken, dan zien we ten eerste dat de impact op het bos niet zo uitgesproken is als men zou denken. De productieprocessen voor chemisch en mechanisch papierdeeg maken respectievelijk gebruik van hout van uitdunningen, kreupelhout, bosuitbatingsresten en haksels, en van uitdunningen van Picea spp. en haksels. In België zijn papiervezels dan ook hoofdzakelijk afkomstig van nevenproducten van het bos (klein hout van uitdunningen, kap van kreupelhout, kruinen, en uitdunningen van hoogstammige boomgaarden) (COBELPA 1995). De brochures van COBELPA schilderen de papierindustrie af als de opruimers van het bos, die de nevenproducten een nieuwe kans geven, i.p.v. dat ze verbrand zouden moeten worden. Het is natuurlijk wel zo dat het grootste deel van ons papier ingevoerd wordt, en er daarvoor wel bomen dienen te sneuvelen. Voor de productie van kringlooppapier is slechts een zeer kleine hoeveelheid nieuw papierdeeg nodig, wat uiteraard het minste effect zal hebben op bosbestanden. Het grondstofrendement Het grondstofrendement bedraagt voor het chemisch papierdeeg 50 %, voor het mechanisch papierdeeg is dit 95 %. 122

2 1. Literatuurstudie IV. Discussie Energieverbruik De productie van chemisch papierdeeg heeft wel een groot voordeel: het energieverbruik is quasi nul. Dit in tegenstelling tot de productie van mechanisch papierdeeg, waarbij tussen de 1500 en 2500 KWh gebruikt wordt per geproduceerde ton papierdeeg. De productie van papierdeeg op basis van oud papier vergt weinig energie: tussen de 60 en 500 KWh per ton papier. Watergebruik De hoeveelheid water die gebruikt wordt voor het produceren van een ton chemisch papierdeeg wordt onder 100 m_ gehouden. Voor mechanisch papierdeeg is dit aanzienlijk minder: 8 tot 10 m_ per ton geproduceerde deeg. De productie van kringlooppapier ligt in dezelfde orde als het mechanisch papierdeeg, namelijk 3 tot 8 m_ per ton papierdeeg. Recyclagewater bevat wel zware metalen, afkomstig van de in het oud papier aanwezige inkt. Afweging van verschillende milieuaspecten Voor niet-gerecycleerd papierdeeg dienen dus de verschillende aspecten tegen elkaar worden afgewogen. Mechanisch papierdeeg produceren verbruikt weliswaar enorme hoeveelheden energie, maar het rendement bedraagt 95 %, en de hoeveelheid water die nodig is voor de productie is aanzienlijk minder dan voor chemisch papierdeeg. De productie van kringlooppapierdeeg vereist weinig energie, alsook relatief weinig water, maar het recyclagewater bevat dan weer zware metalen. Het ontinkten is in milieuopzicht een problematische fase. Niettegenstaande het recycleren van oud papier bijdraagt tot een vermindering van de afvalberg, wordt er voor het productieproces ook restafval geproduceerd (7 tot 10 % drooggewicht). 1.2 Hiërarchie in het gebruik van milieuvriendelijk papiersoorten 123

3 1. Literatuurstudie IV. Discussie Kringlooppapier is, op de CO 2 -emissie na, het minst milieubelastend. Daarbij kan nog onderscheid gemaakt worden in ontinkting en bleking, waarbij niet-ontinkt en ongebleekt kringlooppapier de voorkeur krijgt. Gebruikt men toch wit papier, dan geniet chloorvrij papier (TCF) de voorkeur, gevolgd door chloorarm (ECF) en daarna chloorgebleekt papier. 1.3 Wetgeving omtrent papier Sorteren Het is niet omdat het sorteren van papierafval aan de VUB geen wettelijke verplichting is, dat we het niet hoeven te doen. Papierafval gescheiden houden is een handeling waaraan de meeste mensen reeds gewend zijn geraakt, daar we dit in onze woonsten wel uitvoeren. Deze gewoonte zou dan ook doorgetrokken moeten worden naar de bureaus en labo s van de VUB (zie ook p. 134 Bereidheid tot het scheiden van papierafval). Papierophaling Het is een zeer mooi initiatief van het Brussels Gewest om zowel de containers, de ophalingen, als eventuele sensibiliseringscampagnes voor scholen volledig gratis aan te bieden, en dit voor alle afvalfracties. Maar aangezien het GAN enkel regelingen treft voor de Brusselse kleuter-, basis-, en middelbare scholen, dienen de samenwerkingsakkoorden met de twee privé-bedrijven (Pilonkaart N.V. in Jette, en Indaver voor Etterbeek) behouden te blijven. Het is jammer dat dit sorteringsbeleid niet geldt voor hoger onderwijs, temeer omdat in het bewuste deel van het Afvalstoffenplan staat (in verband met gevaarlijk afval) Dit stelt vooral een probleem in de instellingen voor hoger onderwijs en de instellingen voor technisch en beroepsonderwijs die beschikken over chemische laboratoria, houtbewerkingsateliers,. Hier wordt dus wel het hoger onderwijs vermeld. Er wordt nergens in het plan een definitie gegeven van het type scholen die onder het afvalbeleid zouden vallen. Meer over papierophaling aan de VUB op p. 127, 2.3 Ophaling van papierafval. 124

4 2. Papierverbruik aan de VUB IV. Discussie 2. Papierverbruik aan de VUB 2.1 Papiersoorten aan de VUB Kringlooppapier Het kringlooppapier dat aan de VUB beschikbaar is (Steinbeis), bezit het Nordic Swan milieukeur, wat betekent dat er eisen gesteld werden aan het productieproces van het papier (o.m. uitstoot van chloor, fosfor, ), maar niet aan het papier zelf. Volgens de studie van van Overveldt (2002) echter, zou het milieuvriendelijkste papier een combinatie zijn van milieukeuren. Bovenaan staat de Blaue Engel, in combinatie met een Nordic Swan, Milieukeur of Margriet. Op de tweede plaats komt de Blaue Engel op zich, de derde en vierde plaats is, afhankelijk van de gestelde kwaliteitseisen, voor Milieukeur of de Nordic Swan en Margriet (zie Tabel 7 p. 51). Het kringlooppapier dat hier gebruikt wordt komt dus pas op de derde of vierde plaats wat milieuvriendelijkheid betreft. Toch werd voor dit papier gekozen, om financiële redenen enerzijds, en omdat het om kwaliteitsredenen werd aangeraden anderzijds. Een duur kringlooppapier zou moeilijk aan te brengen zijn, en het moet uiteraard ook perfect functioneren op verschillende soorten (en merken) printers en kopieerapparaten. Vaak kan men voor één bepaald type printer of kopieermachine een geschikt kringlooppapier uitkiezen in overleg met de fabrikant, maar voor een allround papier lag de keuze bij het Steinbeispapier. Niettegenstaande dit niet dé meest milieuvriendelijke oplossing is, is dit papier nog steeds te verkiezen boven wit papier op milieuvlak Wit papier Het witte papier dat door de VUB aangeboden wordt, is chloorarm papier (ECF, Elemental Chlorine Free). Het bleken van dit type papier gebeurt met chloordioxide of natriumhypochloriet, waardoor er AOX in het afvalwater belanden. 125

5 2. Papierverbruik aan de VUB IV. Discussie Het zou uit milieuoogpunt beter zijn om dit papier te vervangen door een TCF (Totally Chlorine Free) soort, dat bovendien uitgerust is met een milieukeur. De voorkeur gaat uit naar de combinatie van het FSC-logo (voor duurzaam beheerd bos) met een Nordic Swan, Milieukeur of Margriet. De tweede en derde plaats is opnieuw afhankelijk van de gestelde kwaliteitseisen, en is voorbehouden voor het Milieukeur, of voor de Nordic Swan en Margriet (zie Tabel 7 p. 51, van Overveldt 2002). 2.2 Hoeveelheid papier De diensten en administraties aan de VUB gebruiken meer dan 10 miljoen vellen wit papier per jaar (zie Tabel 8 p. 72 en Tabel 9 p. 73), en bijna 1 miljoen vellen kringlooppapier (in 2003, zie Tabel 9 p. 73). In vergelijking met de hoeveelheid papier die bijvoorbeeld aan het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap verbruikt wordt, vellen per persoon per jaar (in 2001, bron: Redant, 2003), is dit een peulschil. Al moet hierbij wel opgemerkt worden dat er aan de VUB ook extern papier wordt aangekocht (waarover geen gegevens beschikbaar zijn), terwijl er kan aangenomen worden dat de cijfers met betrekking tot het Ministerie wel volledig zijn. Voor het aandeel van kringlooppapier kan men aan het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap wel een voorbeeld nemen: in 2001 steeg het aandeel van kringlooppapier tot 82 % (Redant, 2003). Aan de VUB bedroeg het percentage kringlooppapier in 2001 slechts 2 %, in 2003 steeg dit wel tot 9 %, een stijging die zich hopelijk zal doorzetten. Maar een universiteit kan uiteraard niet zomaar vergeleken worden met een ministerie. Aan de Universiteit Gent werden in miljoen vellen wit papier, en 11 miljoen vellen recyclagepapier verkocht via de centrale verkoopdienst (bron: pers. comm. Dienst Milieucoördinator, UGent). Het aantal verkochte vellen (28 miljoen) ligt 2.5 keer hoger dan het verbruik aan de VUB (11 miljoen), maar de UGent is dan ook een grotere universiteit dan de VUB ( studenten en 6000 personeelsleden op 1 januari 2004, in vergelijking met 9000 studenten en 2300 personeelsleden aan de VUB) (bron: de respectievelijke universiteitswebsites). Het is echter onmogelijk om het precieze aantal vellen papier te weten te komen, omdat ook aan de UGent externe papierbestellingen geplaatst worden. 126

6 2. Papierverbruik aan de VUB IV. Discussie Het percentage kringlooppapier (bijna 40 %) ligt wel een pak hoger dan aan de VUB. Nochtans zijn zij slechts een jaar langer bezig met het aanbieden van dit papier. Kringlooppapier werd aan de UGent voor het eerst ingevoerd in 2000, en wordt verkocht aan 4.46 per 1000 vellen, zodat het concurrentieel is met het aangeboden witte papier. De UGent subsidieert het kringlooppapier om het tegen deze prijs aan te bieden. 2.3 Ophaling van papierafval Het ontbreken van een georganiseerde papierophaling op de campus Etterbeek tot aan de burelen is een pijnlijk gegeven, en is voor velen een doorn in het oog, zoals bleek uit de reacties van de geënquêteerden (zie p. 108, Bijkomende opmerkingen). Het is op dit moment praktisch gezien zeer moeilijk om ervoor te zorgen dat het papierafval van bureaus en labo s in de papiercontainer belandt. Er moeten immers per bureau of labo onderlinge afspraken gemaakt worden over wie het papier zal wegbrengen naar de containers, een werkje dat bovendien tijd en inzet vraagt. Bureaus die papierafval gescheiden houden en het niet zelf wegbrengen naar een papiercontainer zijn eraan voor de moeite: het poetspersoneel heeft als taak om al het afval te verzamelen in één fractie. De poetsploegen zouden, evenals in Jette, ook in Etterbeek ervoor moeten zorgen dat het papier apart behandeld wordt. Dit kan echter alleen door organisatie (en financiering) van hogerhand, zodat het voor iedereen eenvoudig wordt om papierafval in te zamelen (en dit zowel voor personeelsleden als voor de poetsploeg). Er zou naast printers, kopieermachines en vuilbakken een aparte doos moeten komen voor papierafval. Deze doos zou bij voorkeur hetzelfde uitzicht hebben over de hele campus, zodat iedereen meteen in de gaten heeft dat het om papierafval gaat. Hierbij zou het aangeraden zijn te kiezen voor een gele kleur, dat is namelijk de kleur die het Brussels gewest hanteert voor papierafval. Ook in de openbare ruimtes, zoals de bibliotheek, de esplanade en de gangen, zouden papiermanden geplaatst kunnen worden. De universiteit zou op dit vlak een inspanning moeten leveren. 127

7 2. Papierverbruik aan de VUB IV. Discussie Zie ook p. 134 Bereidheid tot het scheiden van papierafval. 2.4 Initiatieven aan de VUB Aan de VUB werden verscheidene initiatieven opgetekend, o.m. het verspreiden van informatiebrochures i.v.m. papier door de milieucoördinator, een elektronische nieuwsbrief voor allerlei informatie, en Blackboard, het elektronisch leerplatform. Dit laatste wordt volgens verschillende bronnen afgeschaft, hetgeen waarschijnlijk geen slechte zaak is, gezien de hoeveelheden documenten die de studenten persoonlijk dienden af te drukken (zie ook p. 134, Bereidheid tot gebruiken van Blackboard). Het verspreiden van brochures op de campus is een lovend initiatief, maar heeft m.i. geen uitgesproken effect. De mensen die de brochure oppikken zijn personen die reeds geïnteresseerd zijn in de materie, en zij besteden vaak reeds extra aandacht aan papierverbruik. Het is uiteraard wel een ruggensteun voor diegenen die tijd en moeite steken in het minderen van papierverbruik of het scheiden van papierafval. Het bezorgen van informatie allerhande via de elektronische nieuwsbrief zorgt hopelijk voor een daling van de gebruikte hoeveelheid papier, al is dit niet meteen na te gaan. Meer zelfs, volgens een studie van PricewaterhouseCoopers stijgt het papierverbruik (geschat wordt 40 %) met de invoering van , al kan dit misschien niet meteen geëxtrapoleerd worden naar een elektronische nieuwsbrief, aangezien het niet om persoonlijke informatie gaat. 128

8 3. Enquêtes uitgevoerd aan de VUB IV. Discussie 3. Enquêtes uitgevoerd aan de VUB 3.1 Onderzoekende stappen Dienst Studentenzaken Deze dienst besloot om, na een kort proefproject, geen gerecycleerd papier meer te bestellen. Het uitzicht van het papier was de reden die opgegeven werd; er waren geen problemen met printers of het kopieerapparaat. Het papier dat op de dienst gebruikt wordt is bijna allemaal bestemd voor intern gebruik. Dit geval geeft uitstekend de praktische problemen weer wanneer er bepaalde gewoontes moeten veranderd worden: de persoon verantwoordelijk voor de aankoop van papier moet akkoord zijn, evenals zijn diensthoofd, die de goedkeuring moet geven. Maar het zijn niet deze twee personen die voornamelijk met het papier gaan werken, dat is het personeel, die uiteraard ook ten volle achter dit initiatief moeten staan. Als niet iedereen overtuigd is (of wordt), dan werkt het niet. Crazy Copy Center (geen onderdeel van de VUB) Ook bij deze dienst werden er geen problemen gemeld met het kringlooppapier. Niettegenstaande het financieel voordeliger zou zijn om het dubbelzijdig kopiëren te promoten en kringlooppapier te gebruiken, zijn deze mensen niet van plan om deze maatregelen te promoten, uit vrees voor langere wachtrijen. Ook bestaat er mogelijk een onverschilligheid van het personeel t.o.v. het papier dat gebruikt wordt: ze zijn sowieso verzekerd van een groot aantal klanten met een minimum aan inspanning. Het is jammer dat een grote papierverbruiker geen oor heeft naar veranderingen die zowel het kopiecenter (financieel) als het milieu ten goede zouden komen. Aangezien het CCC geen onderdeel is van de VUB, is de enige manier om deze zaak een meer milieuvriendelijk papierverbruik te bezorgen d.m.v. de studenten zelf: zij kunnen immers steeds kringlooppapier aanvragen, en dubbelzijdig kopiëren op alle toestellen. Een voorlichting voor 129

9 3. Enquêtes uitgevoerd aan de VUB IV. Discussie (en door?) studenten komt in deze verhandeling niet aan bod, maar zou in de toekomst zeker wenselijk zijn. Departement Biologie Het labo van Cellulaire Genetica (CEGE) heeft op het Departement Biologie duidelijk een voorbeeldfunctie wat papiergebruik betreft. De defaultinstellingen zijn gerecycleerd, dubbelzijdig, maar het vergt slechts een kleine inspanning om dit per printopdracht aan te passen. Deze recente omschakeling is te danken aan één persoon (L. Leyns), wat aantoont dat er vaak slechts een aanzet nodig is om de rest van de papiergebruikers mee te krijgen. De mensen zijn wel bereidt om kringlooppapier te gebruiken, of dubbelzijdig af te drukken, maar willen daarvoor geen extra inspanningen leveren, of het gevaar lopen dat een printopdracht mislukt. Eenmaal een systeem is opgezet, is het makkelijk om dit te volgen. Ook het papierafval wordt apart verzameld en naar de papiercontainers gebracht. Hiervoor werden speciale dozen aangekocht. De veranderingen werden door het betrokken labo bekostigd. Drukkerij VUB Voor papierafval heeft de drukkerij een eigen overeenkomst met een papierverwerkend bedrijf, hetgeen voor dat bedrijf gunstig is, aangezien het papierafval steeds dezelfde samenstelling heeft. Deze aparte ophaling zou ook in de toekomst behouden moeten blijven, aangezien er op die manier een betere prijs kan verkregen worden dan wanneer het vermengd zou worden met andere papierfracties. Het nieuwe drukapparaat, dat in augustus 2004 in werking zou moeten zijn, brengt enkele organisatorische veranderingen met zich mee, zo o.m. zullen proffen verplicht worden een cursus uit te geven bij de drukkerij. Het feit dat proffen die voordien geen cursus uitgaven dit nu wel dienen te doen zal uiteraard leiden tot een hoger papierverbruik. Ook organisatorisch zal dit niet positief zijn: in de opleiding biologie bijvoorbeeld worden er tijdens het jaar delen van de cursus aangepast of aangevuld, en dit omdat wetenschappelijke domeinen constant onderhevig zijn aan veranderingen. Op deze manier zal de verplichte cursus toch weer enkel 130

10 3. Enquêtes uitgevoerd aan de VUB IV. Discussie waarde hebben als de student de hoorcolleges bijwoont, waardoor het nut van de verplichte cursus wordt voorbijgestreefd. Een tweede verandering is dat er geen cursussen gedrukt zouden mogen worden door studentenverenigingen. Dit heeft geen effect op de hoeveelheid papier die uiteindelijk gebruikt wordt, maar wel op de financiën van studentenverenigingen. Toch is deze maatregel positief te noemen, aangezien werkstudenten dan terecht kunnen op één centrale plaats, in plaats van nog naar een andere cursusdienst te hoeven, die vaak andere openingsuren hanteren. De drukkerij zou wel inspanningen mogen leveren om kringlooppapier een eerlijke kans te geven. Hun houding ten aanzien van dit papier is negatief wegens vroegere ervaringen, maar met de komst van het nieuwe drukapparaat zijn deze problemen mogelijk van de baan. Het zou een uitermate goede impuls zijn indien het cursusmateriaal gedrukt wordt op kringlooppapier. Op deze manier zouden alle studenten met dit papier kennismaken, en mogelijk makkelijker naar dit papier grijpen voor andere print- of drukopdrachten. Gewoonte is immers een belangrijk gegeven. Het feit dat zij door de rector vergoed willen worden indien er schade opgelopen wordt bij het gebruik van kringlooppapier, is verbijsterend. Ze beheren immers hun eigen apparaten, en dienen zelf afspraken te maken met de fabrikant of leverancier van het toestel. 3.2 Enquêtes WIT-enquête Kringlooppapier Het gebruik van kringlooppapier Uit de WIT-enquête bleek dat 40 % nog nooit kringlooppapier gebruikt heeft, wat een groot potentieel inhoudt naar de toekomst toe indien deze mensen overtuigd kunnen worden. Daar 48 % van de ondervraagden het witte papier gebruikt omdat het nu eenmaal in de printer of 131

11 3. Enquêtes uitgevoerd aan de VUB IV. Discussie het kopieerapparaat zit, zijn er dus nog veel mogelijkheden om het gebruik van kringlooppapier te doen stijgen. In dezelfde lijn, zegt maar liefst 64 % dat ze het wel zien zitten om kringlooppapier te gebruiken, maar dat ze niet beslissen over de aankoop hiervan. Een goede communicatie met de aankoopverantwoordelijke is dus zeer belangrijk. Uit de cijfergegevens van MEBO blijkt inderdaad dat, indien er kringlooppapier beschikbaar is in een lade (wat voor die dienst het geval is), er duidelijk veel meer gebruik van gemaakt wordt. De mensen zijn bereid om dit papier te gebruiken, maar willen er niet te veel moeite voor doen. Daarom is het aangewezen om zowel printers als kopieerapparaten te voorzien van twee lades, waardoor voor elke printopdracht via de computer het gewenste papier kan gekozen worden. Drie vierde van de ondervraagden vindt dat er iets gedaan moet worden aan het papierverbruik in deze universiteit, we moeten het hen gewoon makkelijker maken. Negatieve indrukken van kringlooppapier Toch dienen er nog obstakels overwonnen te worden: 33 % vindt het uitzicht (het is slordiger, minder officieel) een negatief gegeven, en 26 % zou geen kringlooppapier gebruiken omdat dit slecht zou zijn voor het apparaat (het vastlopen van printer of kopieerapparaat). Bij andere reden werd er slechts viermaal ingevuld dat kringlooppapier voor meer stof zorgt, waar men zou kunnen verwachten dat dit gegeven meer vernoemd zou worden. 15 % van de geënquêteerden heeft in het verleden een slechte ervaring gehad met kringlooppapier. Aangezien de kwaliteit van gerecycleerd papier de laatste jaren zeer sterk verbeterd is, loont het de moeite om deze groep mensen hiervan te overtuigen. Prijs van kringlooppapier De prijs lijkt ook minder belangrijk dan men zou kunnen denken, slechts 9 % vond het prijskaartje een reden om geen kringlooppapier te gebruiken. Ook dit is belangrijk om weten. 132

12 3. Enquêtes uitgevoerd aan de VUB IV. Discussie VUB-overheid en kringlooppapier Zou de VUB-overheid het gebruik van kringlooppapier moeten stimuleren, of zelfs verplichten? De voorbeeldfunctie van een universiteit is immers niet te onderschatten. Slechts 11 % van de ondervraagden antwoordde dat ze enkel zouden overstappen op kringlooppapier indien de VUB dit verplicht. Dit betekent dat de andere 89 % het niet nodig acht om van bovenaf regels hieromtrent opgelegd te krijgen. Het zou wel (wenselijk zijn) moest de VUB-overheid het gebruik van kringlooppapier stimuleren. Dit kan door positieve berichtgeving over gerecycleerd papier te verspreiden, bijvoorbeeld via de elektronische nieuwsbrief of andere personeelskanalen. Een financiële steun, zoals bijvoorbeeld de extra kost die een duplexing unit met zich meeneemt terug te betalen, lijkt me niet haalbaar. Wel zou de prijs van het kringlooppapier dat aangeboden wordt via de Aankoopdienst niet veel hoger mogen zijn dan het aangeboden witte papier. De UGent subsidieert de extra kost van het kringlooppapier, zodat wit en gerecycleerd papier concurrentieel zijn Papierbesparende maatregelen In welke mate zijn de mensen bereidt om gewoontes te veranderen? Een gewoonte veranderen is niet makkelijk, maar men kan aannemen dat eens dit gebeurt is, dit dan ook voor een tijdje zo zal blijven. Bereidheid om kringlooppapier te gebruiken 57 % wil wel kringlooppapier gebruiken indien het gaat om niet-officiële documenten. Bijna een vijfde (18 %) van de ondervraagden ziet het helemaal niet zitten om gerecycleerd papier te gaan gebruiken. Bereidheid van papierbesparend afdrukken en lay-outen Dubbelzijdig afdrukken zien de meeste mensen wel zitten. Slechts 14 % wil deze maatregel ook in de toekomst niet toepassen. Voor het afdrukken van 2 A4 s op 1 A4 is één vierde niet bereid om dit te gaan gebruiken. 133

13 3. Enquêtes uitgevoerd aan de VUB IV. Discussie Ook papierbesparend lay-outen is niet echt populair: 34 % vindt deze maatregel niet toepasbaar in de toekomst. Bereidheid tot gebruiken van Blackboard Voor Blackboard is het kamp in tweeën verdeeld: de ene helft wil hiervan wel gebruik maken, de andere helft niet. Maar naar verluid wordt dit elektronisch forum in de toekomst afgeschaft. Het idee op zich is zeer goed: studenten en docenten kunnen hier in contact treden met elkaar. Maar in de praktijk komt het erop neer dat studenten individueel cursussen en opdrachten dienen af te printen. Dit gebeurt in de computerlokalen of thuis, plaatsen waar vaak niet gekeken wordt op een pagina meer of minder, en waar er zelden kringlooppapier aanwezig is. Bereidheid tot het gebruiken van een prikbord Bijna drie vierde (71 %) van de ondervraagden is bereidt om een prikbord te gebruiken. We kunnen aannemen dat veel berichten nu via verstuurd worden, toch is een prikbord nog steeds toepasbaar, aangezien er dan niemand dit bericht gaat uitprinten (wat bij het elektronisch versturen vaak wel het geval is). Bereidheid tot het scheiden van papierafval Het gescheiden houden van papierafval zou voor 89 % van de mensen geen probleem zijn. 10 % antwoordde nee, omdat er niet gescheiden wordt opgehaald, mensen die waarschijnlijk wel zullen sorteren indien een gescheiden ophaling georganiseerd wordt. Volgens deze enquête zou dus 99 % van de mensen bereidt zijn om het papierafval te scheiden, een hoopgevend gegeven. Deze gescheiden papierophaling kwam ook zeer vaak naar boven bij de bijkomende opmerkingen, een teken dat veel mensen hier (terecht) belang aan hechten. De papierophaling is een organisatorisch probleem, en eens die op poten staat, zal het VUBpersoneel volgen. Vele mensen zijn verontwaardigd over het ontbreken van een gescheiden ophaling, en de VUB dient in dit geval haar rol van goed huismeesterschap te vervullen, en te zorgen dat het 134

14 3. Enquêtes uitgevoerd aan de VUB IV. Discussie voor werknemers van de universiteit eenvoudiger wordt om het papier gescheiden af te voeren KRING-enquête De enquêtes die bestemd waren voor de gebruikers van kringlooppapier, zouden een inzicht geven in mogelijke problemen die opduiken bij het gebruik van kringlooppapier en/of papierbesparende maatregelen Kringlooppapier Volgens deze ondervraging was 78 % van mening dat er niet meer problemen zijn met kringlooppapier in vergelijking met het witte papier, en dit zowel voor het kopieerapparaat als voor printers. Er was slechts 1 persoon die de indruk had dat er meer problemen opdoken, namelijk meer stof en blokkeren van de apparaten. Het is moeilijk uit te maken of dit ook effectief zo is, daar het maar om 1 persoon gaat. Drie personen van de 27 meldden dat kringlooppapier snel vergeelt met zonlicht, hetgeen inderdaad het geval is. Maar aangezien documenten vaak gearchiveerd of voor onmiddellijk gebruik bestemd zijn, weegt dit minpunt niet sterk door. Men dient gewoon rekening te houden met deze eigenschap, en het kringlooppapier zoveel mogelijk uit direct zonlicht te houden. Niettegenstaande het feit dat kringlooppapier niet voor meer problemen met de apparaten zou zorgen dan wit papier, grijpt 67 % soms nog terug naar het witte papier, en dit hoofdzakelijk voor officiële documenten. Het is in onze maatschappij inderdaad zo dat officiële documenten bij voorkeur op wit papier gepresenteerd worden. Toch gebruikt 33 % van de ondervraagden altijd kringlooppapier, ongeacht de bestemming Papierbesparende maatregelen Hoe vaak een papierbesparende maatregel wordt toegepast, heeft te maken met de moeilijkheidsgraad ervan. Het is logisch dat indien een bepaalde maatregel niet makkelijk te gebruiken is (doordat het teveel tijd in beslag neemt, of niet het gewenste resultaat geeft en 135

15 3. Enquêtes uitgevoerd aan de VUB IV. Discussie men opnieuw moet beginnen), deze ook niet vaak zal toepassen. Dit werd aangetoond voor vier maatregelen: papierbesparend lay-outen, dubbelzijdig printen en kopiëren, en het afdrukken van 2 A4 s op 1 A4, alhoewel de r 2 -waarde voor lay-out niet zo sterk was als bij de andere maatregelen. Het is dus zaak om iedereen die met apparaten (computers, printers, kopieermachines) werkt, volledig vertrouwd te maken met de functies ervan. Vaak is het zo dat men de toets voor dubbelzijdig afdrukken niet weet staan, of dat er angst is dat er iets verkeerd zal lopen met de machine als men afwijkt van de normale werkopdrachten. Als men kijkt naar het dubbelzijdig printen en kopiëren, zijn er mensen die dit zeer handig of handig vinden, maar bijna evenveel die dit als niet zo handig of problematisch beschouwen. Het is dus niet zo dat dubbelzijdig afdrukken per se voor problemen zorgt, men moet het gewoon correct leren toepassen. 136

16 4. Milieuvriendelijk papierbeleid aan de VUB IV. Discussie 4. Milieuvriendelijk papierbeleid aan de VUB Tot op heden is er aan de VUB geen beleid i.v.m. papier. Hierin zou verandering moeten komen, want zonder een degelijk beleid is het moeilijk om verwezenlijkingen te volbrengen. Niettegenstaande 89 % van de ondervraagden het niet nodig acht om van bovenaf regels opgelegd te krijgen i.v.m. papier om hun gewoontes te veranderen, is het toch raadzaam om georganiseerd tewerk te gaan, daar een impuls van de VUB-overheid meer effect zal hebben dan enkele individuen die met ideeën naar voren komen. Na de opstapfase zou dit beleid zich enkel nog moeten bezighouden met het opvolgen, aangezien dat eens veranderingen hun ingang hebben gevonden, verwacht kan worden dat dit zo zal blijven. Deze veranderingen in papiergebruik dienen zich bij voorkeur in één keer te voltrekken, zodat het voor iedereen duidelijk is, en er geen dubbele spelregels gelden. 4.1 Een papierbeleid Hoe zou dit beleid er kunnen uitzien? Uit de enquêtes is gebleken dat veel mensen positief staan tegenover het gebruik van milieuvriendelijke papiermaatregelen, toch passen ze deze zelden toe. Het is zaak om kringlooppapier en papierbesparende maatregelen zo makkelijk mogelijk te maken in gebruik. Dit kan enkel door een persoonlijke voorlichting, zoals bijvoorbeeld de powerpointvoorstelling die het BIM opmaakte (zie Tekstkader 1.). Het is niet voldoende om schriftelijk (via brochures of elektronische post) duidelijk te maken hoe er dubbelzijdig afgedrukt moet worden, of hoe je meerdere pagina s per blad kan afdrukken, het moet ook daadwerkelijk getoond worden. Enkel zo zullen mensen ook gebruik maken van de verschillende mogelijkheden van apparaten. Voor gerecycleerd papier geldt hetzelfde: de 40 % van de geënquêteerden die nog nooit gebruik gemaakt hebben van kringlooppapier kunnen misschien wel overtuigd worden, nadat ze het papier eens zelf gebruikt hebben. Temeer omdat 48 % van de ondervraagden het witte papier gebruikt omdat het nu eenmaal in de printer of het kopieerapparaat zit. 137

17 4. Milieuvriendelijk papierbeleid aan de VUB IV. Discussie Tekstkader 1. Het BIM heeft in het kader van dematerialisatie op kantoor een powerpointvoorstelling opgemaakt, waarin op een duidelijke manier wordt getoond hoe verschillende functies van een computer gebruikt kunnen worden. Er wordt getoond welke stappen je best dient te doorlopen alvorens een printopdracht uit te voeren en welke mogelijkheden er zijn om een document af te printen (recto-verso, meerdere pagina s per blad). Ook voor andere computerprogramma s worden er praktische tips gegeven. Voor het programma Exel wordt er o.m. getoond wat te doen als er een kolom net niet op je blad geraakt, en voor Powerpoint hoe je best een presentatie kan afdrukken. Verder wordt er ook ingegaan op het afdrukken van internetpagina s, of hoe je afbeeldingen en s moet opslaan. Ook het belang van de standaard ( default ) computerinstellingen wordt aangehaald. 4.2 Ideaal scenario Hieronder wordt beschreven wat de ideale omstandigheden zouden zijn om tot een meer milieuvriendelijk papiergebruik te komen aan de VUB. Ideale scenario: machines Het ideale scenario aan de universiteit zou zijn dat elke printer of kopieerapparaat uitgerust is met twee lades: één voor wit papier, en één voor kringlooppapier, en dat de machines in staat zijn om dubbelzijdig af te drukken. De default instellingen van de computers zouden dan ingesteld kunnen worden op kringloop, dubbelzijdig. Indien dit verwezenlijkt kan worden, zou een groot deel van het doel bereikt zijn. Dit kan evenwel niet van vandaag op morgen gerealiseerd worden, aangezien dan vele apparaten vervangen zullen moeten worden. Ideale scenario: mensen Ook zou iedereen vlot moeten kunnen werken met functies die een printer of kopieerapparaat bezitten, zoals dubbelzijdig afdrukken, of het afdrukken van meerdere pagina s op 1 A4. 138

18 4. Milieuvriendelijk papierbeleid aan de VUB IV. Discussie Zoals hierboven reeds aangegeven, dienen deze functies voor iedereen persoonlijk getoond te worden om een maximaal effect te bekomen. Ideale scenario: papierafval De ophaling van papierafval (zie ook p. 134, Bereidheid tot het scheiden van papierafval, en p. 127, 2.3 Ophaling van papierafval) zou op beide campussen tot stand moeten komen, en door het poetspersoneel verzameld. Naast printers, kopieermachines en vuilbakken zou een aparte doos moeten komen voor papierafval. 4.3 Uitbouwing van het beleid Bovenstaand ideaal scenario kan niet zomaar bereikt worden. Een eerste stap naar een eventuele verwezenlijking is de samenstelling van een geschikte groep mensen. Deze wordt hieronder bekeken Samenstelling van een team De samenstelling van een geschikt team kan op meerdere manieren gebeuren. Hieronder wordt een voorbeeld gegeven van een mogelijke combinatie. 1. Een lid van het rectoraat. Dit omdat de directie op de hoogte dient te zijn van een project met deze omvang en impact. Dit teamlid hoeft geen actieve rol te spelen. 2. Een algemeen coördinator, die in de beginfase weliswaar veel om handen zal hebben, maar na deze eerste opstapfase zal dit werk geleidelijk afnemen. De coördinator zal zorgen voor de sensibilisering van de andere teamleden, en zal tijdens de duur van het project de aanspreekpersoon zijn. Alle informatie over mogelijke problemen dient aan deze persoon gemeld te worden. Hij of zij zorgt ook voor overeenkomsten met een papiercontainerophaler. 3. Een personeelslid van de Aankoopdienst, die instaat voor het bestellen van milieuvriendelijk papier (zowel kringloop- als wit papier). Deze persoon zal dan 139

19 4. Milieuvriendelijk papierbeleid aan de VUB IV. Discussie communiceren met de verschillende aankoopverantwoordelijken op de verschillende diensten, en zal het gebruik van kringlooppapier aan hen promoten. Deze persoon zal, in samenspraak met de andere teamleden, ook zorgen voor de aankoop van (plastieken) dozen voor papierafval, die over de hele campus verspreid zullen worden. 4. Een personeelslid van de Aankoopdienst, die instaat voor het ontvangen van bestellingen voor printers en kopieerapparaten, en zo nodig bijstuurt wanneer er apparaten besteld worden die niet in staat zijn om papierbesparend te functioneren (dubbelzijdig afdrukken, meerdere pagina s op 1 A4, spaarstand voor elektriciteit, spaarzaam inktgebruik ), of niet over meerdere lades beschikken. Dit zal enkele jaren aangehouden moeten worden, aangezien een uitdovingprincipe gehanteerd zal worden (zie ook p. 142). De leverancier moet kunnen garanderen dat het betrokken apparaat behoorlijk werkt met kringlooppapier, en een onderhoudscontract dient opgesteld te worden. Ook dit zal door iemand van de Aankoopdienst in beschouwing worden genomen. 5. Het hoofd van Facility Management van de campus Etterbeek, om een akkoord te bereiken i.v.m. het ophalen van papierafval door het poetspersoneel. 6. Een persoon die de budgetten vastlegt, en voor de verdeling ervan zorgt. Dit is het meest gevoelige punt, en het budget zal dan ook hetgeen zijn dat een eventuele mislukking in de hand kan werken. Zie ook p. 141, De kostprijs Verdere organisatie Naast de verschillende teamleden dienen er nog andere zaken verzorgd te worden: Hulpfunctie Een soort helpdesk zou tijdelijk opgericht kunnen worden. Dit kan bijvoorbeeld een e- mailadres zijn, waar personeelsleden en studenten terechtkunnen met vragen i.v.m. milieuvriendelijke papiermaatregelen. Deze correspondentie zou eventueel door een student uitgevoerd kunnen worden. 140

20 4. Milieuvriendelijk papierbeleid aan de VUB IV. Discussie Infosessies Er zullen infosessies georganiseerd moeten worden voor alle personeelsleden, om zo iedereen op de hoogte te brengen van de inhoud van het project. Hierbij kan de presentatie van het BIM een goed voorbeeld zijn. In de presentatie komen vooral praktische handelingen aan bod, maar ook de voordelen van milieubesparend werken moeten worden aangehaald. Er dient ruimte te zijn om de aangeleerde technieken meteen te testen, zoniet worden de maatregelen misschien niet in praktijk gebracht. Het is van het grootste belang dat de presentatie praktisch de papierbesparende maatregelen toont. De infosessies kunnen eventueel ook door de coördinator uitgevoerd worden, en kunnen gebeuren in samenspraak met organisaties die vertrouwd zijn met de materie (bijvoorbeeld het BIM). Verspreiden van kringlooppapier De aankoopverantwoordelijke van elke dienst zou moeten instaan voor het verdelen van kringlooppapier en wit papier over de verschillende lades van de toestellen. Deze eenmalige ingreep zal daarna overgenomen worden door de gebruikers van de apparaten, die daarvoor ook al instonden voor het aanvullen van de papierlades. Computerinstellingen veranderen Het bijsturen van de computerinstellingen dient ook slechts eenmaal te gebeuren, en kan aangepakt worden per dienst, bureau of labo. Hiervoor zou per dienst, bureau of labo iemand verantwoordelijk gesteld moeten worden De kostprijs De kostprijs van dit alles is het grootste struikelpunt. Om het papierbeleid op deze wijze tot stand te laten komen, dienen er enkele financiële inspanningen gedaan moeten worden, al zijn die misschien niet zo groot als ze op het eerste zicht lijken. 141

Papierverbruik aan de VUB

Papierverbruik aan de VUB Vrije Universiteit Brussel Faculteit Geneeskunde en Farmacie Verhandeling voorgelegd tot het behalen van de graad GGS Milieudeskundige Papierverbruik aan de VUB Els Van Bruystegem Promotor: Dimitri Devuyst

Nadere informatie

Milieuzorg en duurzame ontwikkeling aan de Vrije Universiteit Brussel

Milieuzorg en duurzame ontwikkeling aan de Vrije Universiteit Brussel Milieuzorg en duurzame ontwikkeling aan de Vrije Universiteit Brussel nr. 2 - augustus 2003 DOSSIER Papierverbruik en papierafval aan de VUB Facility Management organiseert gescheiden ophaling papierafval

Nadere informatie

HOE EN WAAROM MINDER PAPIER VERBRUIKEN OP SCHOOL?

HOE EN WAAROM MINDER PAPIER VERBRUIKEN OP SCHOOL? HOE EN WAAROM MINDER PAPIER VERBRUIKEN OP SCHOOL? 1. PAPIERVERBRUIK Brusselse lagere en middelbare scholen verbruiken elk jaar 250 miljoen vellen A4, goed voor ongeveer 1250 ton papier! Slechts 5% van

Nadere informatie

Gescheiden inzameling van papierafval, PMD-afval en huishoudelijk glasafval op de campus Jette

Gescheiden inzameling van papierafval, PMD-afval en huishoudelijk glasafval op de campus Jette Gescheiden inzameling van papierafval, PMD-afval en huishoudelijk glasafval op de campus Jette Dienst Milieucoördinatie, 19 januari 2009 Vanaf 2009 worden op campus Jette volgende afvalfracties gescheiden

Nadere informatie

Milieuprestatie-indicatoren 2006

Milieuprestatie-indicatoren 2006 Milieuprestatie-indicatoren 26 Dimitri Devuyst Milieucoördinator Dimitri.Devuyst@vub.ac.be Reëel gas per m² 1998,46 1999,4 2,35 21,39 22,42 23,15 24,34 25,44 26,44 Cijfers van 23 zijn niet betrouwbaar

Nadere informatie

Beleid duurzaam toerisme

Beleid duurzaam toerisme Beleid duurzaam toerisme Inhoudsopgave Inleiding 1 Energieverbruik 2 Papiergebruik 3 Afvalbeleid 4 Inkoopbeleid 5 Inleiding Duurzaam Toeristisch Ondernemen houdt in dat ondernemingen rekening houden met

Nadere informatie

Dankwoord. Een thesis maak je nooit alleen, daarom dan ook kort dit dankwoord.

Dankwoord. Een thesis maak je nooit alleen, daarom dan ook kort dit dankwoord. Dankwoord Dankwoord Een thesis maak je nooit alleen, daarom dan ook kort dit dankwoord. Vooreerst dien ik m n promotor, Dimitri Devuyst, te bedanken, voor het begeleiden van deze thesis, waarvoor het nodige

Nadere informatie

HOE EN WAAROM MINDER PAPIER VERBRUIKEN OP KANTOOR

HOE EN WAAROM MINDER PAPIER VERBRUIKEN OP KANTOOR HOE EN WAAROM MINDER PAPIER VERBRUIKEN OP KANTOOR 1. PAPIERVERBRUIK Elke vijf jaar stijgt de mondiale papierconsumptie met 20%! In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (BHG) wordt er elk jaar ongeveer 60

Nadere informatie

Milieuverantwoord aankopen binnen je bedrijf. Kathelijne De Ridder

Milieuverantwoord aankopen binnen je bedrijf. Kathelijne De Ridder Milieuverantwoord aankopen binnen je bedrijf Kathelijne De Ridder Hoeveel kilo papier gebruikt de gemiddelde Belg per jaar? a) 265 kilo/jaar b) 354 kilo/jaar c) 358 kilo/jaar Hoeveel kilogram restafval

Nadere informatie

RAPPORT ENQUETE Verantwoord hout en papiergebruik bij Vlaamse lokale besturen

RAPPORT ENQUETE Verantwoord hout en papiergebruik bij Vlaamse lokale besturen RAPPORT ENQUETE Verantwoord hout en papiergebruik bij Vlaamse lokale besturen Over de enquête Deze enquête werd verstuurd naar de milieudiensten van alle Vlaamse Steden en Gemeenten, alsook naar de duurzaamheidsambtenaren

Nadere informatie

RAAMAKKOORD BETREFFENDE HET BEHEER VAN OUD PAPIER ln HET BRUSSELSE GEWEST

RAAMAKKOORD BETREFFENDE HET BEHEER VAN OUD PAPIER ln HET BRUSSELSE GEWEST RAAMAKKOORD BETREFFENDE HET BEHEER VAN OUD PAPIER ln HET BRUSSELSE GEWEST Gelet op de gewone wet van 16 juli 1993 ter vervollediging van de federale Staatsstructuur laatst gewijzigd door de wet van 10

Nadere informatie

CO 2 Voortgangsrapportage 2012. Kwartaal 3 en 4. Akkoord Directie:

CO 2 Voortgangsrapportage 2012. Kwartaal 3 en 4. Akkoord Directie: CO 2 Voortgangsrapportage Kwartaal 3 en 4 Akkoord Directie: 31 december Inhoud voortgangsrapportage, kwartaal 3 en 4 1. Directieverklaring 2. Carbon Footprint a. Scope 1: directe CO 2 emissies b. Scope

Nadere informatie

Dienst Logistiek. 1 Dienst Logistiek

Dienst Logistiek. 1 Dienst Logistiek Dienst Logistiek 1 Dienst Logistiek Dienst Logistiek 2 1 VOORSTELLING A. Opdrachten Directie Generaal 1) Ondersteuning 2) Innovatie en verandering De dienst Logistiek biedt logistieke ondersteuning aan

Nadere informatie

Duurzame bureaumaterialen op de werkplek. Tips & communicatie

Duurzame bureaumaterialen op de werkplek. Tips & communicatie Duurzame bureaumaterialen op de werkplek Onze bureaumaterialen (computers, toners, papier,...) en energieverbruik zijn een grote milieu-impact voor administraties en bedrijven. Daarenboven zijn er vaak

Nadere informatie

Wat is een Distripost-zending?

Wat is een Distripost-zending? 1. Wat is een huis-aan-huis- of Distripost-zending? p. 2 2. Kwaliteit van een Distripost-zending p. 2 3. Het verschil tussen een niet-geadresseerde commerciële zending en een niet-geadresseerde informatieve

Nadere informatie

Infosessie drukwerk praktijkervaring

Infosessie drukwerk praktijkervaring Infosessie drukwerk praktijkervaring Veerle Stuer Duurzaamheidsambtenaar Sint-Niklaas Drukwerk Stadsmagazine, personeelsblad, persmap Folders, affiches, brochures Jaarverslag, jaarboek academie Wenskaarten

Nadere informatie

MINISTERIE VAN FINANCIEN

MINISTERIE VAN FINANCIEN N. 2002 4460 MINISTERIE VAN FINANCIEN [C 2002/03528] 3 DECEMBER 2002. Koninklijk besluit betreffende de nadere regels voor het leveren van het bewijs van ophaling, sortering, hergebruik en/of recyclage

Nadere informatie

Milieubarometer 2009-2010

Milieubarometer 2009-2010 NOTITIE Nr. : A.2007.5221.01.N004 Versie : definitief Project : DGMR Duurzaam Betreft : Milieubarometer 2009-2010 Datum : 26 juli 2011 Milieubarometer 2009-2010 Inleiding De milieubarometer is een instrument,

Nadere informatie

Ecolabels. Hoe kan ik eenvoudig duurzame producten aankopen?

Ecolabels. Hoe kan ik eenvoudig duurzame producten aankopen? Ecolabels Hoe kan ik eenvoudig duurzame producten aankopen? Overzicht presentatie Voordelen/nadelen labels Voorwaarden voor een label Bruikbare labels Labels en overheidsaankopen Praktische hulpmiddelen

Nadere informatie

ADVIES DIENST REGULERING

ADVIES DIENST REGULERING DIENST REGULERING ADVIES DR-20060228-42 betreffende Het voorstel van uitbreiding van het nachttarief tot het weekend voor netgebruikers die zijn aangesloten op het laagspanningsnet vanaf 1 januari 2007

Nadere informatie

MVO. Be-Pall International BV Zilverstraat 4, 8211 AN Lelystad Tel 0320-234940 http:/www.be-pall.nl

MVO. Be-Pall International BV Zilverstraat 4, 8211 AN Lelystad Tel 0320-234940 http:/www.be-pall.nl Be-Pall International BV Zilverstraat 4, 8211 AN Lelystad Tel 0320-234940 http:/www.be-pall.nl Een bedrijf waar Mensen gezamenlijk werken aan een kwalitatief en milieuvriendelijk product, rekening houdend

Nadere informatie

HET STARTFORFAIT U SORTEERT UW KARTONAFVAL? WIJ STEUNEN U HIERIN!

HET STARTFORFAIT U SORTEERT UW KARTONAFVAL? WIJ STEUNEN U HIERIN! HET STARTFORFAIT U SORTEERT UW KARTONAFVAL? WIJ STEUNEN U HIERIN! Versie 2015 Afval is, zowel in uw sector als in een andere, een onvermijdelijk gevolg van de economische activiteit. Een gevolg dat echter

Nadere informatie

Onderzoek huishoudelijk afval

Onderzoek huishoudelijk afval Onderzoek huishoudelijk afval Gemeente Amersfoort Ben van de Burgwal, Marlies Visser 16 april 2014 Samenvatting Leden van het AmersfoortPanel hebben in maart 2014 deelgenomen aan een onderzoek over het

Nadere informatie

Vlaamse bedrijven produceren minder afval en sorteren voortaan ook pmd

Vlaamse bedrijven produceren minder afval en sorteren voortaan ook pmd Persmededeling JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Dinsdag 13 november 2012 Vlaamse bedrijven produceren minder afval en sorteren voortaan ook pmd Vlaams minister van Leefmilieu

Nadere informatie

PREMIES VOOR UW VERPAKKINGS- AFVAL, INTERESSE?

PREMIES VOOR UW VERPAKKINGS- AFVAL, INTERESSE? PREMIES VOOR UW VERPAKKINGS- AFVAL, INTERESSE? WEET U DAT UW VERPAKKINGSAFVAL GELD WAARD IS? TE MOOI OM WAAR TE ZIJN? LEES SNEL VERDER! Afval is in vele sectoren een onvermijdelijk gevolg van de economische

Nadere informatie

Voortgangsrapportage emissies scope 1, 2 en 3. Monitoring doelstellingen 2015 scope 1 en 2

Voortgangsrapportage emissies scope 1, 2 en 3. Monitoring doelstellingen 2015 scope 1 en 2 4.B.2 Voortgangsrapportage emissies scope 1, 2 en 3 Evaluatie 1 e halfjaar 215 & Monitoring doelstellingen 215 scope 1 en 2 Van Steenis Geodesie BV Ringveste 7b 3992 DD HOUTEN Van Steenis Geodesie BV Duurstedeweg

Nadere informatie

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 16 DECEMBER 2010.

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 16 DECEMBER 2010. ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 16 DECEMBER 2010 inzake het ontwerp van besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke

Nadere informatie

Ecologisch aankopen. Hoe kan ik eenvoudig duurzame producten aankopen?

Ecologisch aankopen. Hoe kan ik eenvoudig duurzame producten aankopen? Ecologisch aankopen Hoe kan ik eenvoudig duurzame producten aankopen? Overzicht presentatie Inleiding Voorwaarden voor een label Bruikbare labels Problemen Inleiding Keuze leveranciers: Leveranciers met

Nadere informatie

Provincie Oost-Vlaanderen. Vlaanderen,, 9 december 2011

Provincie Oost-Vlaanderen. Vlaanderen,, 9 december 2011 Recycled papier, een bewuste keuze Provincie Oost-Vlaanderen Vlaanderen,, 9 december 2011 Het breedste recyclede gamma op de markt Exta wit en natuurlijk wit Gestreken en ongestreken Gedeeltelijk en 100%

Nadere informatie

DUURZAME ONTWIKKELING AAN EEN ENQUÊTE ONDERWORPEN

DUURZAME ONTWIKKELING AAN EEN ENQUÊTE ONDERWORPEN DUURZAME ONTWIKKELING AAN EEN ENQUÊTE ONDERWORPEN In juni 2005 hebben het BIM en de Vereniging de Brusselse gemeenten uitgenodigd op een samenkomst om ideeën over duurzame ontwikkeling uit te wisselen.

Nadere informatie

INLEIDING. Doelgroep Boekhouders en financiële beroepen / profielen Bezoekers van de beurs Forum For the Future Leden van beroepsfederaties

INLEIDING. Doelgroep Boekhouders en financiële beroepen / profielen Bezoekers van de beurs Forum For the Future Leden van beroepsfederaties 1 INLEIDING Doelgroep Boekhouders en financiële beroepen / profielen Bezoekers van de beurs Forum For the Future Leden van beroepsfederaties Doelstelling onderzoek Monitoring van de vooruitgang inzake

Nadere informatie

pedagogische leermiddelen het afvalstripverhaal van jean rivert

pedagogische leermiddelen het afvalstripverhaal van jean rivert pedagogische leermiddelen het afvalstripverhaal van jean rivert Wat drijft ons om steeds te consumeren? Wat is de impact van deze overconsumptie op het leefmilieu? Dat is de discussie die deze cartoons

Nadere informatie

Functiebeschrijving: B2 Secretariaatscoördinator

Functiebeschrijving: B2 Secretariaatscoördinator Functiebeschrijving: B2 Secretariaatscoördinator Beleidsdomein: Entiteit: Afdeling: Graad: Aantal vacante betrekkingen: Functie momenteel te begeven in: Vacaturenummer: Leefmilieu, Natuur en Energie Departement

Nadere informatie

1,9 miljoen Belgen hebben nog nooit een computer gebruikt; 2,6 miljoen Belgen hebben nog nooit op het internet gesurft.

1,9 miljoen Belgen hebben nog nooit een computer gebruikt; 2,6 miljoen Belgen hebben nog nooit op het internet gesurft. ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 8 november 2006 1,9 miljoen Belgen hebben nog nooit een computer gebruikt; 2,6 miljoen Belgen hebben nog nooit op het internet gesurft.

Nadere informatie

Milieubarometer 2010-2011

Milieubarometer 2010-2011 NOTITIE Nr. : A.2007.5221.01.N005 Versie : definitief Project : DGMR Duurzaam Betreft : Milieubarometer 2010-2011 Datum : 6 januari 2012 Milieubarometer 2010-2011 Inleiding De milieubarometer is een instrument,

Nadere informatie

Ketenanalyse Papier. Rapportage: KAP 2015 Datum: 21 augustus 2015 Opgesteld door: Rick Arts Versie: 1.1

Ketenanalyse Papier. Rapportage: KAP 2015 Datum: 21 augustus 2015 Opgesteld door: Rick Arts Versie: 1.1 2015 Ketenanalyse Papier Rapportage: KAP 2015 Datum: 21 augustus 2015 Opgesteld door: Rick Arts Versie: 1.1 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Ketenanalyse papier... 4 1.1 Keten van papier... 4 2.2 Identificeren

Nadere informatie

resultaten audits VLARIPtextiel

resultaten audits VLARIPtextiel Eén van de speerpunten tijdens het eerste jaar van het VLARIPtextielproject was het uitvoeren van de REACH-bedrijfsaudit. Deze audit had tot doelstelling om inzicht te krijgen in de situatie van het bedrijf

Nadere informatie

Halfjaarlijks Evaluatierapport 2013

Halfjaarlijks Evaluatierapport 2013 Halfjaarlijks Evaluatierapport 2013 1 1. Calculatie CO2 Emissies eerste semester 2013 1.1. SCOPE 1 EMISSIES OF DIRECTE EMISSIES Scope 1 emissies of directe emissies zijn de emissies door AEG Belgium. Hieronder

Nadere informatie

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.8 - Mei 2008-179-

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.8 - Mei 2008-179- Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.8 - Mei 2008-179- VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN FRANK VANDENBROUCKE VICEMINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN WERK, ONDERWIJS

Nadere informatie

VAN DE MEESTERS IN DRUKWERK

VAN DE MEESTERS IN DRUKWERK VAN DE MEESTERS IN DRUKWERK Voor elke drukwerkorder planten wij een boom in Nederland. DEF01 groenprint A5.indd 1 www.groenprint.nl DEF01 groenprint A5.indd 2 HOOFDSTUK 1 NIET WIJ MAAR JIJ JOUW KEUZE DOET

Nadere informatie

ECOLOGISCH PAPIERBEHEER VOOR GEZINNEN

ECOLOGISCH PAPIERBEHEER VOOR GEZINNEN ECOLOGISCH PAPIERBEHEER VOOR GEZINNEN 1. PAPIERVERBRUIK Met bijna 250 kg per inwoner en per jaar, zitten de Belgen in het koppeloton van de grootste papier- en kartonverbruikers ter wereld. Papier en karton

Nadere informatie

Onze VAL-I-PAC missie...

Onze VAL-I-PAC missie... Onze VAL-I-PAC missie... ... uw kopzorgen wegnemen. Waarom doet uw bedrijf een beroep op de diensten van VAL-I-PAC? Uw bedrijf is aangesloten bij VAL-I-PAC omdat u verpakkingsverantwoordelijke bent. Kortweg

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen in lastenboeken. Diane Buggenhout Quality, Security, Environment Manager Benelux

Maatschappelijk verantwoord ondernemen in lastenboeken. Diane Buggenhout Quality, Security, Environment Manager Benelux Maatschappelijk verantwoord ondernemen in lastenboeken Diane Buggenhout Quality, Security, Environment Manager Benelux Certificaten Kwaliteit: ISO 9001:2008 certificaat Milieu: ISO 14001:2004 certificaat

Nadere informatie

RAAD VOOR HET VERBRUIK ADVIES

RAAD VOOR HET VERBRUIK ADVIES R.v.V. 217 RAAD VOOR HET VERBRUIK ADVIES over de opportuniteit om maatregelen te treffen zodat geen reclame meer in de brievenbussen gedeponeerd wordt voorzien van de melding "geen reclame a.u.b.". Brussel,

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013

PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013 PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013 Werkgelegenheid stabiel, werkloosheid opnieuw in stijgende lijn Arbeidsmarktcijfers derde kwartaal 2013 Na het licht herstel van de arbeidsmarkt in het tweede kwartaal

Nadere informatie

Het VLAAMS PARLEMENT heeft aangenomen en. Wij, REGERING, bekrachtigen hetgeen volgt :

Het VLAAMS PARLEMENT heeft aangenomen en. Wij, REGERING, bekrachtigen hetgeen volgt : Het VLAAMS PARLEMENT heeft aangenomen en Wij, REGERING, bekrachtigen hetgeen volgt : Artikel 1 Dit decreet regelt een gewestaangelegenheid. Artikel 2 1. Er wordt een Herplaatsingsfonds opgericht bij het

Nadere informatie

HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water

HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water 100%eco & NORTH RIVER ÉCHT DUURZAAM PRODUCEREN 100%eco 100% betrouwbaar - 100% transparant Ons doel is een kleurrijk voetspoor op

Nadere informatie

1. Uiteenzetting van de feiten

1. Uiteenzetting van de feiten Betreft: Kennisgeving van de beslissing van de Geschillendienst betreffende de klacht van de heer X tegen het Brussels Instituut voor Milieubeheer. Geachte heer, Wij hebben uw klacht tegen het Brussels

Nadere informatie

Ontwerp van samenwerkingsakkoord

Ontwerp van samenwerkingsakkoord Ontwerp van samenwerkingsakkoord Tussen: de Franse Gemeenschap Vertegenwoordigd door Mevrouw Fadila LAANAN, Minister van Cultuur, Audiovisuele Zaken, Gezondheid en Gelijkheid van Kansen En: de Vlaamse

Nadere informatie

4 e Plan voor Preventie en Beheer van Afvalstoffen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest

4 e Plan voor Preventie en Beheer van Afvalstoffen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest 4 e Plan voor Preventie en Beheer van Afvalstoffen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Goedgekeurd op 11 maart 2010 4e Afvalplan Nieuwe wettelijke context In Brussel : plan van onbepaalde duur, onderworpen

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek bij klanten van interim management (providers)

Tevredenheidsonderzoek bij klanten van interim management (providers) FEDERGON OPDRACHTGEVERS BEOORDELEN INTERIM MANAGEMENT PROVIDERS POSITIEF Tevredenheidsonderzoek bij klanten van interim management (providers) Tevredenheidsonderzoek bij de klanten van interim management

Nadere informatie

Goedkeuring politiereglement Afvalarme Evenementen. (gemeenteraad 14 november 2005)

Goedkeuring politiereglement Afvalarme Evenementen. (gemeenteraad 14 november 2005) Dienst Leefmilieu Goedkeuring politiereglement Afvalarme Evenementen. (gemeenteraad 14 november 2005) Hoofdstuk 1: ALGEMENE BEPALINGEN Afdeling 1 Definities en toepassingsgebied Art.1. De begrippen en

Nadere informatie

VLAAMSE RAAD ONTWERP VAN DECREET. houdende aanvulling van de wet van 26 maart 1971. de bescherming van de oppervlaktewateren tegen verontreiniging

VLAAMSE RAAD ONTWERP VAN DECREET. houdende aanvulling van de wet van 26 maart 1971. de bescherming van de oppervlaktewateren tegen verontreiniging Stuk 228 (1983-1984) - Nr. 1 VLAAMSE RAAD ZITTING 1983-1984 6 DECEMBER 1983 ONTWERP VAN DECREET houdende aanvulling van de wet van 26 maart 1971 op de bescherming van de oppervlaktewateren tegen verontreiniging

Nadere informatie

Beschouwingen over de invoering van smart metering in Brussel

Beschouwingen over de invoering van smart metering in Brussel Compteurs évolués Beschouwingen over de invoering van smart metering in Brussel Michel Quicheron Seminarie BRUGEL 1 april 2009 01/04/2009 1 Samenvatting 1. De slimme meter (smart meter): definitie, wettelijke

Nadere informatie

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Standaard Eurobarometer 80 DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Opiniepeiling besteld en gecoördineerd door de Europese Commissie, Directoraat-generaal Communicatie.

Nadere informatie

Communicatieplan t.a.v. energiebeleid. Peek Bouw & Infra BV

Communicatieplan t.a.v. energiebeleid. Peek Bouw & Infra BV Communicatieplan t.a.v. energiebeleid Peek Bouw & Infra BV Peek Bouw & Infra BV Wayensedijk 27 3992 LN HOUTEN Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1.0 Inleiding 1.1 Inleiding 1.2 Doelstellingen 2.0 Doelgroepen

Nadere informatie

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer;

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer; COMMISSIE VOOR DE BESCHERMING VAN DE PERSOONLIJKE LEVENSSFEER ADVIES Nr 29 / 95 van 27 oktober 1995 ------------------------------------------- O. ref. : 10 / A / 95 / 029 BETREFT : Ontwerp van koninklijk

Nadere informatie

Duurzaamheid. De voordelen van blikverpakkingen

Duurzaamheid. De voordelen van blikverpakkingen Duurzaamheid De voordelen van blikverpakkingen Duurzaamheid Duurzaamheid is één van de belangrijke aandachtspunten van het bedrijfsleven. Deze brochure is een initiatief van EMPAC, de organisatie van de

Nadere informatie

Inventarisatie enquête over het gebruik van videofragmenten bij het onderwijs van Inleiding Staats- en Bestuursrecht

Inventarisatie enquête over het gebruik van videofragmenten bij het onderwijs van Inleiding Staats- en Bestuursrecht Inventarisatie enquête over het gebruik van videofragmenten bij het onderwijs van Inleiding Staats- en Bestuursrecht Faculteit der Rechtsgeleerdheid, Universiteit Leiden Afdeling ICT&O, Cleveringa Instituut,

Nadere informatie

Halfjaarlijks evaluatierapport 2015

Halfjaarlijks evaluatierapport 2015 Halfjaarlijks evaluatierapport 2015 1 1. Calculatie CO2 Emissies eerste semester 2015 Voor de berekening van de CO2 uitstoot van AEG Belgium werd gebruik gemaakt van de conversiefactoren zoals vermeld

Nadere informatie

Afvalscheiding in Sliedrecht

Afvalscheiding in Sliedrecht Afvalscheiding in Sliedrecht Bewonerspanel Sliedrecht Inhoud: 1. Conclusies 2. Figuren en tabellen De gemeente Sliedrecht is bezig met het opstellen van een afvalbeleidsplan. Een belangrijk aspect daarbij

Nadere informatie

To print or not to print

To print or not to print To print or not to print Welke echte voordelen voor uw instelling? Joëlle Van Bambeke departement Afval & DO afdeling Informatie, Onderzoek, Afval en DO 1 Proefprojecten 25 instellingen Private of openbare

Nadere informatie

CO 2 - en energiereductiedoelstellingen t/m 2012. Alfen B.V. Auteur: H. van der Vlugt Versie: 2.4 Datum: 16-aug-2011 Doc.nr: 10.

CO 2 - en energiereductiedoelstellingen t/m 2012. Alfen B.V. Auteur: H. van der Vlugt Versie: 2.4 Datum: 16-aug-2011 Doc.nr: 10. CO 2 - en energiereductiedoelstellingen t/m 2012 Alfen B.V. Auteur: H. van der Vlugt Versie: 2.4 Datum: Doc.nr: 10.A0320 CO 2 -reductierapport Distributielijst Naam B.Bor (Alf) M. Roeleveld (ALF) Accorderingslijst

Nadere informatie

20140813.v2 2014 Q1/Q2

20140813.v2 2014 Q1/Q2 2014 Voortgang CO2-prestatieladder 2014 OFS heeft, samen met OFN, in het begin van niveau 5 bereikt op de CO 2 -prestatieladder. Dit is de hoogst haalbare trede op de ladder. Zoals gebruikelijk blikken

Nadere informatie

Wat? Waarom? Dit zetten we even apart. Inrichten van een containerparkje op maat

Wat? Waarom? Dit zetten we even apart. Inrichten van een containerparkje op maat A1 Dit zetten we even apart Inrichten van een containerparkje op maat Wat? Waarom? Weet je binnen de eigen dienst ook geen blijf met verschillende soorten afval? Belandt alle afval bij gebrek aan oplossingen

Nadere informatie

Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie

Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie B Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie Inleiding Deze projectoproep kadert binnen de verderzetting van Actie 24 van het Kankerplan: Steun aan pilootprojecten

Nadere informatie

HANDLEIDING FRIREC. Versie 1.2.2

HANDLEIDING FRIREC. Versie 1.2.2 HANDLEIDING FRIREC Versie 1.2.2 Handleiding Frirec voor Windows receptuurprogramma Gefeliciteerd met de aanschaf van FRIREC. Het Programma FRIREC FRIREC is een programma dat speciaal is ontwikkeld voor

Nadere informatie

het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water

het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water 100%eco & north river écht duurzaam produceren 100%eco 100% betrouwbaar - 100% transparant Ons doel is een kleurrijk voetspoor op

Nadere informatie

FORMULIER ACTIEPLAN VLOOTBEHEER

FORMULIER ACTIEPLAN VLOOTBEHEER FORMULIER ACTIEPLAN VLOOTBEHEER 1. CONTEXT Handleiding bij het invullen van het formulier Het Besluit Voorbeeldgedrag 1 van 15/05/2014 heeft een extra verplichte maatregel toegevoegd in het bedrijfsvervoerplan

Nadere informatie

Be ECO! Sustainability is about making every decision with the future in mind.

Be ECO! Sustainability is about making every decision with the future in mind. Be ECO! Crea spant zich verregaand in om haar voetafdruk voor het leefmilieu tot een minimum te herleiden en zo haar sociale verantwoordelijkheid op te nemen. We streven naar een continue ontwikkeling

Nadere informatie

Geadresseerd reclamedrukwerk in België Belangrijkste cijfers van de periode januari tot december 2010

Geadresseerd reclamedrukwerk in België Belangrijkste cijfers van de periode januari tot december 2010 Geadresseerd reclamedrukwerk in België Belangrijkste cijfers van de periode januari tot december 2010 De investeringen in Direct Mail stegen met 1 % in 2010 en bevestigen zo de tendens die zich vanaf midden

Nadere informatie

MBO. Briefadvies MBO. Datum

MBO. Briefadvies MBO. Datum Briefadvies MBO afgewerktee olie Briefadvies MBO afgewerkte olie Datum van goedkeuring Volgnummer Coördinator + e-mailadres 22 november 2012 2012 78 Francis Noyen, francis.noyen@minaraad.be Co-auteur +

Nadere informatie

Milieuverantwoorde overheidsaankopen. Kantoorapparaten

Milieuverantwoorde overheidsaankopen. Kantoorapparaten Milieuverantwoorde overheidsaankopen Kantoorapparaten Voorstelling project Minimaal 20 infosessies Verspreid over Vlaanderen Telkens ander onderwerp Handleiding Ondersteuning steunpunt Het aankoopproces

Nadere informatie

Arbeidsmarktbarometer 2011 Basisonderwijs en Secundair onderwijs

Arbeidsmarktbarometer 2011 Basisonderwijs en Secundair onderwijs Arbeidsmarktbarometer 2011 Basisonderwijs en Secundair onderwijs Vlaams ministerie van Onderwijs & Vorming Agentschap voor Onderwijsdiensten (AgODi) Koning Albert II-laan 15, 1210 Brussel http://www.ond.vlaanderen.be/wegwijs/agodi

Nadere informatie

CO 2 emissie scope 3. Emissie-soort Scope 2010 2011 2012 2013 2014 reductie 2014-2013. Totaal 2.815 2.677 2.370 2.383 2.214 7,1% Reductie 169

CO 2 emissie scope 3. Emissie-soort Scope 2010 2011 2012 2013 2014 reductie 2014-2013. Totaal 2.815 2.677 2.370 2.383 2.214 7,1% Reductie 169 Werk Bewust! Antea Group en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen projectnr. 080365 Onderdeel CO2 prestatieladder 12 juni 2015 Bijlage bij - 3.B.2 Energiemanagementsprogramma Monitoring scope 3 1 Periode:

Nadere informatie

Arnold Maassen Holding BV. Verslag energieaudit. Verslag over het jaar 2014. G.R.M. Maassen

Arnold Maassen Holding BV. Verslag energieaudit. Verslag over het jaar 2014. G.R.M. Maassen Arnold Maassen Holding BV Verslag energieaudit Verslag over het jaar 2014 G.R.M. Maassen Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Inventarisatie van energieverbruik en emissiebronnen... 3 3 Energieverbruik en CO 2 Footprint...

Nadere informatie

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding Inleiding s Ochtends word je gewekt door je smartphone. Je doet een lamp aan en zet de verwarming een graadje hoger. Snel onder de douche, haar föhnen. Dan kopje thee zetten of een glas melk uit de koelkast

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF APRIL 2015

NIEUWSBRIEF APRIL 2015 NIEUWSBRIEF APRIL 2015 WORDT DE INDEXSPRONG NU AL TOEGEPAST? Op regelmatige tijdstippen worden de lonen, pensioenen en uitkeringen aangepast aan de stijging van de levensduurte ( = indexering). De regering

Nadere informatie

AANBEVELING 30 MOTORRIJTUIGVERZEKERINGEN : GROENE KAART

AANBEVELING 30 MOTORRIJTUIGVERZEKERINGEN : GROENE KAART AANBEVELING 30 MOTORRIJTUIGVERZEKERINGEN : GROENE KAART 1. Context 1.1. De ontwikkeling van de betrekkingen tussen de makelaars en de maatschappijen, die tot uiting komt in het delegeren van bevoegdheid

Nadere informatie

CO 2 reductiedoelstellingen 2015

CO 2 reductiedoelstellingen 2015 CO 2 reductiedoelstellingen 2015 Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.2 Organisatie Kenmerk Document Ploegmakers Groep B.V. CO2 PRESTATIELADDER 3.B.1_1 CO2 Reductiedoelstellingen 2015 Datum 2015-02-26

Nadere informatie

Advies. Over het voorontwerp van decreet tot invoering van een verhoogd abattement bij hypotheekvestiging op de enige woning

Advies. Over het voorontwerp van decreet tot invoering van een verhoogd abattement bij hypotheekvestiging op de enige woning Brussel, 9 juli 2008 070908 Advies decreet hypotheekvestiging Advies Over het voorontwerp van decreet tot invoering van een verhoogd abattement bij hypotheekvestiging op de enige woning 1. Toelichting

Nadere informatie

rapportage Producentenvertrouwen kwartaal 1. Deze resultaten zijn tevens gepubliceerd in de tussenrapportage economische barometer (5 juni 2002)

rapportage Producentenvertrouwen kwartaal 1. Deze resultaten zijn tevens gepubliceerd in de tussenrapportage economische barometer (5 juni 2002) Rapportage producentenvertrouwen oktober/november 2002 Inleiding In de eerste Economische Barometer van Breda heeft de Hogeschool Brabant voor de eerste keer de resultaten gepresenteerd van haar onderzoek

Nadere informatie

Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas)

Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas) Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas) Bij deze activiteit wordt een enquête gehouden bij mensen in de omgeving in verband met: het gaan stemmen bij verkiezingen, de deelname van burgers aan

Nadere informatie

Energiemanagement actieplan 2015. 25 september 2015

Energiemanagement actieplan 2015. 25 september 2015 Energiemanagement actieplan 2015 25 september 2015 Energie Management Actieplan 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Bedrijfsdoelstelling 4 3. Plan van Aanpak 5 4. Deelname

Nadere informatie

Protocol gesloten tussen de DAV en het Instituut betreffende het promoten van elektronische facturatie

Protocol gesloten tussen de DAV en het Instituut betreffende het promoten van elektronische facturatie I\'StJIIJTOfS mlrfhll-w'tabus [I PES (GNSEllS FIHAUX ~,m IPCF BIBF ~ IBR - IRE Tussen Protocol gesloten tussen de DAV en het Instituut betreffende het promoten van elektronische facturatie Enerzijds, de

Nadere informatie

Jaarverslag Herplaatsingsfonds. 1.1 Aanvragen voor outplacementbegeleiding

Jaarverslag Herplaatsingsfonds. 1.1 Aanvragen voor outplacementbegeleiding Jaarverslag Herplaatsingsfonds 1.1 Aanvragen voor outplacementbegeleiding Het Herplaatsingsfonds financiert de outplacementbegeleiding van alle ontslagen werknemers tewerkgesteld in bedrijven in het Vlaamse

Nadere informatie

Persconferentie «Ecobouw stimuleren» 8 februari 2007 Toespraak van Evelyne Huytebroeck

Persconferentie «Ecobouw stimuleren» 8 februari 2007 Toespraak van Evelyne Huytebroeck Persconferentie «Ecobouw stimuleren» 8 februari 2007 Toespraak van Evelyne Huytebroeck De potentiële verbetering van de energie- en milieuprestaties van gebouwen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is

Nadere informatie

Composteren op kantoor

Composteren op kantoor Composteren op kantoor Principe: starten met composteren en zo organisch afval verminderen op kantoor Deze actie promoot het composteren en beperken van organisch afval. Composteren is het belangrijkste

Nadere informatie

Océ Paper Sustainability Program. Tomorrow s Value. Paper stewardship, recycling and. reduction. Versie IV

Océ Paper Sustainability Program. Tomorrow s Value. Paper stewardship, recycling and. reduction. Versie IV Océ Paper Sustainability Program Tomorrow s Value Paper stewardship, recycling and reduction Versie IV Océ Paper Sustainability Program Paper stewardship, recycling and reduction Het perfecte papier is

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015

PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 01/2015 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015 Geharmoniseerde consumptieprijsindex

Nadere informatie

FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG ------ Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk.

FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG ------ Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk. FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG ------ Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk. ------ Advies nr. 118 van 13 maart 2007 over het ontwerp van koninklijk besluit

Nadere informatie

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 1 ste kwartaal 2012 Inleiding Hoewel de CREG (de federale regulator) bevoegd is voor de tarieven, is het Brugel die sinds

Nadere informatie

3.C.1 Voortgangrapportage CO 2 2015(1) Ter Riele

3.C.1 Voortgangrapportage CO 2 2015(1) Ter Riele Datum: 11-09- Versie: 2 3.C.1 Voortgangrapportage CO 2 (1) Ter Riele A.J.J ter Riele Directeur 1. Inleiding Middels deze rapportage wil Ter Riele B.V. (Ter Riele) de voortgang op de CO 2 reductiedoelstellingen

Nadere informatie

2. METHODOLOGISCHE AANPASSINGEN

2. METHODOLOGISCHE AANPASSINGEN Integrale versie 2. METHODOLOGISCHE AANPASSINGEN In vergelijking met de vorig jaar gepubliceerde reeksen 2 over de kapitaalgoederenvoorraad (KGV) en de afschrijvingen zijn er drie methodologische aanpassingen

Nadere informatie

Patrick Venendaal 1553805. Creative Industries

Patrick Venendaal 1553805. Creative Industries Naam: Cursus: Coördinator: Docent: Patrick Venendaal 1553805 Entrepreneurship Creative Industries Aljan de boer Mark Nutzel Inhoudsopgave Het idee... 3 De doelgroep... 3 Introductie... 3 Wat wordt er getest...

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT DECREET. houdende oprichting van een Kinderrechtencommissariaat. van Kinderrechtencommissaris. Artikel 1

VLAAMS PARLEMENT DECREET. houdende oprichting van een Kinderrechtencommissariaat. van Kinderrechtencommissaris. Artikel 1 VLAAMS PARLEMENT DECREET houdende oprichting van een Kinderrechtencommissariaat en instelling van het ambt van Kinderrechtencommissaris Artikel 1 Dit decreet regelt een gemeenschaps- en gewestaangelegenheid.

Nadere informatie

VERKORT VERKIEZINGSPROGRAMMA Leidse Universitaire Verkiezingen 21 april t/m 7 mei 2009

VERKORT VERKIEZINGSPROGRAMMA Leidse Universitaire Verkiezingen 21 april t/m 7 mei 2009 VERKORT VERKIEZINGSPROGRAMMA Leidse Universitaire Verkiezingen 21 april t/m 7 mei 2009 Inleiding De SGL hecht grote waarde aan bondige en duidelijke taal. Een verkiezingsprogramma is vaak lang en uitgebreid

Nadere informatie

BENCHMARKING 2012. Vergelijk uw milieuprestaties met die van uw sector. Tertiaire sector. Label "Ecodynamische onderneming " Versie november 2013

BENCHMARKING 2012. Vergelijk uw milieuprestaties met die van uw sector. Tertiaire sector. Label Ecodynamische onderneming  Versie november 2013 Label "Ecodynamische onderneming " BENCHMARKING 2012 Vergelijk uw milieuprestaties met die van uw sector Tertiaire sector Versie november 2013 Meer informatie ecodyn@leefmilieu.irisnet.be www.leefmilieubrussel.be/ecomanagement

Nadere informatie

Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 4 Periode... 4 Overzicht voor de Federale-, Programmatorische overheidsdiensten, het Ministerie van

Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 4 Periode... 4 Overzicht voor de Federale-, Programmatorische overheidsdiensten, het Ministerie van Monitoring - Overheids Gebruik van de e-procurement-toepassingen door de diensten van de federale Staat juli 2013 september 2013 1 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 4 Periode... 4 Overzicht

Nadere informatie