brochure Duurzaam energiebeheer Duurzaam van 9 to 5 VOOR MILITANTEN VAN ACV, ABVV EN ACLVB -

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "brochure Duurzaam energiebeheer Duurzaam van 9 to 5 VOOR MILITANTEN VAN ACV, ABVV EN ACLVB - www.a-m.be/duurzaam_energiebeheer."

Transcriptie

1 brochure VOOR MILITANTEN VAN ACV, ABVV EN ACLVB - Duurzaam energiebeheer Image*After Duurzaam van 9 to 5 Een samenwerking van met de steun van 1

2 Deze brochure is een uitgave van Arbeid & Milieu vzw Edinburgstraat 26, 1050 Brussel Tel. 02/ uitgegeven in het kader van het project Duurzaam van 9 to 5, en in de eerste plaats bedoeld voor militanten en vormingsmedewerkers van het ABVV, ACV en ACLVB. Druk: De Wrikker Lay-out: Deze kaft en brochures zijn gedrukt op kringlooppapier. Het binnenwerk wordt gedrukt met vegetale inkten. Arbeid & Milieu vzw geeft ook 3-maandelijks Arbeid & Milieu Magazine uit. Een jaarabonnement: 17,5 euro. Proefnummer of abonnement? Contacteer ons op 02/ of mail VU: Anton Gerits Edinburgstraat 26, 1050 Brussel Motivatie Waarom moet de vakbond zich bezig houden met het energiegebruik op het bedrijf? Daar zijn meerdere redenen voor. Ten eerste, is de energierekening vaak een belangrijke kost voor de onderneming. Ondernemingen die spaarzaam omspringen met hun energiegebruik doen dus een voordeel. Bovendien zullen de energieprijzen in de toekomst waarschijnlijk stijgen. Dit komt omdat de voorraden fossiele energie eindig zijn en de vraag naar energie blijft stijgen. Bedrijven die tijdig investeren in energie-efficiëntie bereiden zich dus voor op de toekomst. De vakbond kan best waken over de realisatie van investeringen, zodat de werkgelegenheid niet in gevaar komt. Er kan ook heel wat energie bespaard worden in de dagelijkse handelingen op het bedrijf. Wordt de verlichting uitgedaan wanneer iedereen het lokaal verlaat of laten we die de hele dag branden? Zetten we onze computer af tijdens de middagpauze? Kan de verwarming niet een graadje lager? Kunnen we niet de trap nemen in plaats van de lift? Wanneer Elektriciteitsmeters: Ga na waar hoeveel energie wordt gebruikt, en hoe je dit kan optimaliseren. Doe eventueel beroep op een energiescan of -audit. flickr alle werknemers hierop letten, betekent dit een grote besparing op de totale energierekening. Ten tweede is het nodig om iets te doen aan de uitdagingen van de klimaatverandering. Klimaatverandering treft eerst en vooral de armsten in het Zuiden. Maar ook onze kinderen en kleinkinderen zullen niet gespaard worden. We moeten dringend minder broeikasgassen uitstoten. Het belangrijkste broeikasgas CO2 komt vrij bij de verbranding van fossiele energie. Deze uitstoot moet volgens de wetenschappers zeer snel afnemen. De vakbond kan hier niet aan de kant staan, maar moet zijn verantwoordelijkheid nemen. De vakbond moet de werknemers en werkgevers aansporen om zuinig om te springen met het energiegebruik, zowel op het werk als thuis. De gebruikte energie moet zoveel mogelijk uit hernieuwbare energiebronnen komen die geen CO2 uitstoten. Er is nog een derde reden waarom het niet verstandig is om veel fossiele energie te gebruiken. De import van fossiele brandstoffen betekent een grote uitgave van middelen die niet opnieuw geïnvesteerd worden in de Belgische economie. Wanneer we deze middelen besteden aan energie-efficiëntie en aan de productie van hernieuwbare energie, dan creëren we bijkomende werkgelegenheid in ons land en blijven we op technologisch vlak niet achter. Met deze brochure willen we werknemersvertegenwoordigers helpen om het energiethema bespreekbaar te maken in het bedrijf. We bekijken hoe vakbondsmilitanten het thema energie kunnen aankaarten binnen de onderneming. Syndicale Info- en inspraak Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk en Ondernemingsraad Het energie- en milieubeleid van de onderneming wordt besproken op het Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk (CPBW) en de Ondernemingsraad (OR). De bevoegdheden van het CPBW zijn vastgelegd in de federale Codex welzijn op het werk 2. Hierin wordt bepaald dat het CPBW de maatregelen rond leefmilieu bespreken als deze van invloed zijn op één van onderstaande domeinen: 1 de arbeidsveiligheid; 2 de bescherming van de gezondheid van de werknemer op het werk; 3 de psycho-sociale belasting veroorzaakt door het werk; 4 de ergonomie; 5 de arbeidshygiëne; 6 de verfraaiing van de arbeidsplaatsen; 2 Hierdoor heb je dus al heel wat in handen.

3 Voor milieu-aangelegenheden werden de bevoegdheden echter nog versterkt door de VLAREM wetgeving. Hierin staat dat de werkgever alle documenten die verband houden met het milieubeleid van de onderneming en die de werkgever ter beschikking moet houden van de overheid, ook ter beschikking moet stellen van het CPBW. Het CPBW kan op basis van deze informatie het milieu- en energiebeleid bespreken en hierover voorstellen formuleren. In een aantal bedrijven kan dit gebeuren naar aanleiding van de bespreking van het Integraal Milieujaarverslag (IMJV) en het jaarverslag van de milieucoördinator. Het IMJV moet jaarlijks voor 15 maart ingediend worden bij de Vlaamse overheid, tezelfdertijd moet het aan de werknemersvertegenwoordiging worden bezorgd. Het jaarverslag van de milieucoördinator wordt voor 1 april van elk jaar bezorgd aan de bedrijfsleiding de ondernemingsraad en het CPBW. Vooraleer dit IMJV wordt ingediend moet het aan de werknemersvertegenwoordiging worden bezorgd. Ook voor de OR biedt het energiethema een goede insteek: Alle maatregelen die gevolgen hebben voor de financiële situatie van de onderneming worden hier besproken. Maatregelen met betrekking tot de bevordering van de energie-efficiëntie, hebben per definitie een weerslag op de energierekening en moeten dus bespreekbaar zijn. Het ene bedrijf is het andere niet... Afhankelijk van het soort onderneming, is nog heel wat andere regelgeving van kracht. Zo moeten de energie-intensieve bedrijven voldoen aan het besluit energieplanning. Een bedrijf is energie-intensief indien het totale energiegebruik groter is dan 0,1 Peta Joule. Dit komt overeen met ongeveer 2400 ton ruwe aardolie of m³ aardgas of het elektriciteitsverbruik van ongeveer 8000 gezinnen. Het totale elektriciteitsverbruik van een gemiddeld gezin van 2 à 3 personen is ongeveer 3500 KWh per jaar (zonder elektrische verwarming en/of boiler). Begin in ieder geval met na te gaan hoe groot het energiegebruik van jouw bedrijf is. Indien je bedrijf valt onder het toepassingsgebied van het besluit energieplanning, dan moet het bedrijf een energieplan opmaken. Op basis van een doorlichting van het productieproces, wordt in het energieplan een opsomming gemaakt van de maatregelen die het bedrijf kan nemen om minder energie te gebruiken. Er staat ook bij hoeveel deze investeringen kosten en hoelang het zal duren vooraleer ze terugbetaald zijn. De werkgever moet dit energieplan ter inzage voorleggen aan werknemersvertegenwoordigers. Benchmarking- en auditconvenant De energie-intensieve ondernemingen konden er ook voor kiezen om een energie beleidsovereenkomst te sluiten met de overheid. Zo is het benchmarking convenant bedoeld voor de zware jongens (energiegebruik van meer dan 0,5 Petajoule) die moeten meedoen aan de Europese handel van CO2 emissierechten. Zij moeten de investeringen doen in energiebesparing om ten laatste in 2012 aan de wereldtop te staan qua energie-efficiëntie. Daartoe wordt om de 4 jaar een energieplan opgemaakt, met een opsomming van de te nemen maatregelen om de wereldtop te bereiken. Het auditconvenant is bedoeld voor de ondernemingen met een energiegebruik tussen 0,1 en 0,5 PetaJoule. Zij maakten in 2006 een energieaudit van hun installaties en beloofden om alle rendabele maatregelen voor energiebesparing uit te voeren. Deze maatregelen komen in het energieplan van de onderneming. Bedrijven die een convenant ondertekenden met de overheid krijgen hiervoor een aantal voordelen in de plaats, zoals een gedeeltelijke vrijstelling van belastingen op energieproducten. De werknemersvertegenwoordiging kan inzage vragen in het energieplan van de onderneming en vragen naar de bijhorende voordelen. Ecologiesteun De bedrijven kunnen ook beroep doen op de ecologiesteun van de Vlaamse overheid voor bepaalde maatregelen die het energiegebruik verminderen. Wanneer de technologie in aanmerking komt, kan een aanvraag ingediend worden. Je kunt in ieder geval nagaan of je werkgever hiervoor al stappen ondernomen heeft. Energieprestatiecertificaat Nieuwe gebouwen en verbouwingen die een vergunningsplichtig zijn, moeten nu voldoen aan de energieprestatienorm. Daarin staan minimale isolatienormen (K55) voor magazijnen en werkplaatsen. Voor nieuwe kantoorgebouwen moet de energieprestatie van het hele gebouw berekend worden en voldoen aan de EPB-norm 80. Deze norm zal in de toekomst waarschijnlijk nog verstrengen. De bestaande gebouwen moeten vanaf 2009 een energieprestatiecertificaat kunnen voorleggen bij verkoop of verhuur. Een voorbeeld van zo n certificaat vind je op p.4. Ook de overheidsgebouwen krijgen zo n certificaat. In dit certificaat staat het energiegebruik per m² vermeld en worden maatregelen ter vermindering van het energiegebruik voorgesteld. Hiermee kun je als werknemersvertegenwoordiger aan de slag. Groene stroomcertificaten Hernieuwbare energie wordt in Vlaanderen ondersteund via de groene stroomcertificaten. De Vlaamse regulator voor de energiemarkt (VREG) moet op de hoogte zijn van de installatie. Per geproduceerde megawattuur groene elektriciteit krijg je dan een certificaat. Dit certificaat heeft een marktwaarde van ongeveer 100 euro. Maar er bestaat per technologie ook een gegarandeerde minimum waarde, die voor zonnecellen een stuk hoger is dan de marktprijs. Voor meer concrete informatie over alle mogelijke ondersteuningsmaatregelen voor energiebesparing en investeringen in hernieuwbare energie (ook bij je thuis) kun je terecht op 3

4 4 Bestaande gebouwen moeten vanaf 2009 een energieprestatiecertificaat kunnen voorleggen bij verkoop of verhuur -

5 Wat is duurzaam energiebeheer? flickr Duurzaam energiebeheer in een onderneming betekent permanent en systematisch streven naar: - RATIONEEL ENERGIEGEBRUIK Rationeel omspringen met energie betekent dat we de energiebehoefte gaan minimaliseren, van de energierecuperatie maximaliseren en de energieomzetting optimaliseren - HET ZOVEEL MOGELIJK TOEPASSEN VAN DUURZAME ENERGIEBRONNEN Maak zoveel mogelijk gebruik van energiebronnen waarbij weinig tot geen schadelijke milieueffecten optreden bij winning en omzetting,en die in onuitputtelijke hoeveelheden beschikbaar zijn, zoals zon, wind, water, biomassa, luchtwarmte/ aardwarmte via warmtepompen. Duurzaam energiebeheer realiseren vereist een systematische aanpak. Concreet houdt dit het volgende in: - Identificatie/Inventarisatie van de verbruikers en de bronnen. - Registratie en evaluatie van de verbruiken en maatregelen treffen in geval van abnormaliteiten. - Regelmatig controleren, onderhouden en evalueren van de productieprocessen, installaties, machines, apparaten, gebouwen,.. - Uitschakelen van toestellen die onnodig werken. - Energiecriteria opnemen in het lastenboek - Proberen energieverliezen te recupereren of te gebruiken voor andere toepassingen - Op regelmatige basis de mogelijkheid naar verbeteringen en de toepassing van nieuwe technieken en/of duurzame energiebronnen nader onderzoeken. - Continue verbetering: Dit moet een opdracht zijn voor alle direct betrokken verantwoordelijken; alle werknemers motiveren tot medewerking, meedenken, melding van gebreken, melding van mogelijke verbeteringen,... - In geval van nieuwe installaties en infrastructuur (of vernieuwingen), de meest energie- en milieuvriendelijke technieken en materialen toepassen. - betrokkenheid van alle medewerkers - Een gepaste documentatie aanleggen - Een gepaste communicatie en sensibilisering opzetten - Voor al deze aspecten de verantwoordelijkheden en bevoegdheden duidelijk vastleggen Checklist In de OR of het CPBW kun je een aantal kritische vragen stellen. Hieronder zijn een aantal algemene voorbeeldvragen opgelijst. Uiteraard zijn nog veel meer ondernemingsspecifieke vragen mogelijk. Naast het verzamelen van informatie hebben de vragen ook tot doel na te gaan of de onderneming de wettelijke bepalingen naleeft. Op basis van de verzamelde info kunnen er voorstellen voor acties geformuleerd worden. A HOEVEEL ENERGIE WORDT GEBRUIKT? - Hoeveel energie wordt er in totaal binnen onze onderneming gebruikt? - Zijn de energiegebruiken per afdeling/dienst gekend? - Hoeveel energie gaat naar de productieprocessen, werkplaatsen, verwarming, verlichting,. - Hoe zijn het energiegebruik en de energiefactuur geëvolueerd? B WELKE ENERGIE WORDT ER GEBRUIKT? - Welke energiebronnen worden gebruikt en waarvoor? - Gebruikt de onderneming groene stroom? - Investeert de onderneming in hernieuwbare energie? (bijvoorbeeld windmolens, fotovoltaïsche panelen, ) - Wordt er gebruik gemaakt van warmtekrachtkoppeling (WKK)? - Worden er warmtepompen gebruikt? C KOSTENPLAATJE, EMISSIERECHTEN, VERPLICHTIN- GEN, ETC... - Hoeveel bedraagt de totale kost voor het energiegebruik? - Wat is het percentage aan energiekosten t.o.v. totale kosten, productiekosten,? - Hoeveel emissierechten krijgt de onderneming? - Was er overschot van emissierechten en zo ja, wat is dan gebeurd met de winst van de verkoop? - Heeft de onderneming reeds bepaalde contracten afgesloten of zijn er engagementen aangegaan (benchmarking-convenant, auditconvenant, afspraken met de overheden,.). - Wat houden deze contracten of engagementen in? Is er een planning van doorvoering? Wie is verantwoordelijk voor de doorvoering en de opvolging? De voorraden fossiele energie zijn eindig en de vraag naar energie blijft stijgen Bedrijven die tijdig investeren in energie-efficiëntie bereiden zich dus voor op een toekomst met duurdere energie. 5

6 ecopower - Zijn er reeds subsidies aangevraagd? Welke? Voor welk bedrag? - Welke subsidies onder welke voorwaarden zijn nog mogelijk? D WAT DOET ONZE ONDERNEMING? - Zijn er voldoende meters aanwezig om een energieanalyse mogelijk te maken? - Is er een geschreven energiebeleid en wat houdt het in? - Is er al een energieplan opgemaakt? Wordt het opgevolgd en regelmatig geëvalueerd? - Lopen er initiatieven om energie te besparen? - Is er een energieverantwoordelijke en wie is dat? - Wat zijn de verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de energieverantwoordelijke? - Hebben de leidinggevenden energiespecifieke opdrachten? - Hoe worden de medewerkers betrokken en gemotiveerd bij het energiebeleid? - Is er een gepast documentatiesysteem (zoals bijv. identificatie en registratie van de energiebronnen en de verbruikers, verbruiken en evoluties,.) - Heeft de onderneming al audits of studies laten doorvoeren? - Bestaat er een systeem van interne (energie-) audits of -scans? - Bestaat er een auditvragenlijst? - Worden er laptops gebruikt ( tot 5x minder energieverbruik dan een gewone PC) - Is er een info- of communicatiesysteem om medewerkers te informeren en te sensibiliseren? Actieplan We moeten dringend minder broeikasgassen uitstoten. Dit kan door te investeren in herniewbare energie. Actieplan Het actieplan heeft als opzet een leidraad te zijn voor de werknemersvertegenwoordigers om actief een duurzaam energiebeleid te promoten via de OR en het CPBW. Dit kan bereikt worden door in OR en CPBW vragen te stellen, voorstellen te formuleren en acties/actieplannen op te starten en op te volgen. Dit is mogelijk omdat zowel regionale, nationale en Europese energieregelgevingen ruime inspraakmogelijkheden bieden aan werknemersafgevaardigden. Men dient er zich van bewust te zijn dat het energieaspect qua omvang en complexiteit erg kan verschillen van onderneming tot onderneming. Een voorafgaande analyse - eventueel samen met energiedeskundigen - is noodzakelijk voor een succesvol actieplan! (zie Tip) STAPPEN Hieronder vind je een stappenplan voor een systematische aanpak en een goed resultaat 1) Voorbereiding Duurzaam energiebeheer is een breed begrip. Met behulp van de checklist hierboven weet je waar de mogelijkheden en noden in jouw bedrijf liggen. Hieronder staan nog enkele maatregelen beschreven die kunnen inspireren. Gebruik ze! Alvorens tot actie over te gaan is een degelijke voorbereiding/brainstorming vanwege de werknemersafgevaardigden noodzakelijk. Doe hiervoor het volgende: - Spreek af wie wat bestudeert, coördineert en opvolgt. Voor een goed eindresultaat werkt men best met één verantwoordelijke, in samenspraak met een opgerichte werkgroep (zie het luikje Ter inspiratie ) - Verzamel informatie en inventariseer de huidige situatie: wat wordt er reeds gedaan? Ga op zoek naar feitenmateriaal: waar en hoeveel wordt welke energie verbruikt, verplichtingen, engagementen, wat zou nog verbeterd kunnen worden,...? Hiervoor voer je best een energiescan of energie-audit uit (zie Tip) - Bepaal de basisdoelstellingen (wat willen we bereiken op welke termijn) - Formuleer hoe je de doelstellingen wil bereiken: Welke zijn de te nemen maatregelen? Wat zijn de prioriteiten? Welke werkwijze wordt best gehanteerd? - Ontwikkel een goed opgebouwde argumentatie over het nut van investeren in energie-efficiëntie. In de inleiding van deze brochure vind je al heel wat argumenten. - Onderzoek of er behoefte is aan opleiding voor de werknemersafgevaardigden. 6 Tip: Om de huidige energiehuishouding onder de loep te nemen kun je een energiescan laten uitvoeren. Hierbij kan je bijvoorbeeld (als KMO) een beroep doen op het eco-efficiëntiescanprogramma van OVAM. Deze scan brengt de verbeterkansen inzake eco-efficiëntie (afval, energie, transport, management,...) voor het deelnemend bedrijf in kaart. Alle informatie hierover vind je op Jahia/pid/675

7 2) Voorstelling van de problematiek op de OR en het CPBW - Zet duurzaam energiebeheer op de agenda van de OR en het CPBW. Dit is een signaal voor bedrijfsleiding en werknemers dat de energieproblematiek door de werknemersvertegenwoordigers ernstig genomen wordt. 3) Actieplan opstellen en uitvoeren - Stel een actieplan voor, voor wat nog niet gedaan wordt of verbeterd kan worden. - Op basis van de besprekingen in de OR en CPBW dient de bedrijfsleiding het afgesproken actieplan in een document /schema vast te leggen (= heel concreet en gedetailleerd de verschillende maatregelen/acties plannen, wie, wat, waar, hoe, wanneer en tegen wanneer.) - Vanzelfsprekend dient het actieplan opgesteld te worden in afspraak/samenwerking met verantwoordelijken, deskundigen (vb. milieucoördinator) en betrokken medewerkers. 4) Evaluatie op basis van het actieplan - Een gedocumenteerde evaluatie (resultaten, termijnen, ) dient regelmatig opgesteld te worden door de leiding, verantwoordelijken, deskundigen en of andere daarvoor aangeduide personen. Zij rapporteren hierover op afgesproken tijdstippen aan OR en of CPBW - Is er bijsturing nodig? De werknemersafgevaardigden geven hun advies en doen voorstellen. De leiding beslist over te nemen maatregelen. Wijzigingen en nieuwe acties dienen telkens gedocumenteerd te worden. - Opdat de werknemersafgevaardigden het overzicht zouden bewaren is het zinvol dat je onder elkaar afspreekt wie wat opvolgt. 5) Info/communicatie Voer een gepaste info- en communicatiestrategie in de onderneming om alle medewerkers te betrekken, te motiveren en aan te zetten tot engagement voor elk van de hierboven vermelde stappen en aspecten. Ter inspiratie Hieronder vind je een aantal suggesties tot maatregelen die eventueel inspirerend kunnen werken. Het principe van de energiewaker en de werkgroep energie kunnen een grote meerwaarde bieden bij de voorbereiding, de opstelling en de uitvoering van een actieplan. Energiewaker Per afdeling of productie-eenheid op werkvloerniveau kan men één of meerdere energiewakers aanduiden. Dit systeem wordt reeds bij een aantal bedrijven gebruikt. Het takenpakket van dergelijke energiewakers kan bijvoorbeeld de volgende zijn: Opvolgen van het energieverbruik Aanspreekpunt en hoofdverantwoordelijke zijn van de werkgroep energie (zie hieronder) Het personeel sensibiliseren om met eenvoudige handelingen energie te besparen Het promoten van energiebesparende maatregelen Opsporen van eenvoudige lokale energiebesparingmogelijkheden Lokaal aanspreekpunt waar ideeën met betrekking tot het verhogen van de energie-efficiëntie kunnen gemeld worden. Werkgroep Energie Bij de voorbereiding, opstelling, uitvoering en evaluatie van het actieplan, kan het nuttig zijn een werkgroep energie op te richten, die op regelmatige basis samenkomt. Een energiewaker kan eventueel aan het hoofd staan van deze werkgroep. Verder kan de werkgroep bestaan uit een aantal enthousiaste werknemers, de milieucoördinator en één of meerdere vertegenwoordigers van het management. Deze werkgroep staat volledig los van het CPBW of de OR. Een taakverdeling dient daarom goed op voorhand doorgesproken te worden. De werkgroep kan gezien worden als de personen die aan de kar trekken van een verbetering van het energiebeleid van de onderneming. De inhoudelijke opvolging van het actieplan kan dan ook in deze werkgroep gebeuren. Als bepaalde rechten van werknemers in het gedrang dreigen te komen, wordt de discussie eerder gevoerd in de bevoegde syndicale organen. Op het CPBW of de OR kan op gezette tijden een stand van zaken van de uitvoering van het actieplan gegeven worden door een vertegenwoordiger van de werkgroep. Systeem van verbeteringsvoorstellen voor werknemers invoeren Je kan een systeem gaan invoeren dat de gelegenheid biedt verbeteringsvoorstellen in te dienen voor alle activiteiten en aspecten van de onderneming die te maken hebben met energiebeheer. Hieronder schetsen we een aantal procedurerichtlijnen die je kunt hanteren. Dergelijke procedure dient uiteraard door de werkgever goedgekeurd te worden. Dit kun je eventueel in de OR bespreken, gezien het een systeem is dat een verbetering van de energie-efficiëntie beoogt, en bijgevolg de energierekening verlaagt. INDIENEN Werknemers of een groep van werknemers kunnen een voorstel indienen bij een aangewezen dienst die dit voorstel formeel registreert. Aansluitend maakt deze dienst het voorstel over aan de betrokken verantwoordelijken en/of deskundigen. De verantwoordelijken kunnen de leden zijn van de eventueel opgerichte werkgroep energie (zie hierboven). Een deskundige kan bijvoorbeeld de milieucoördinator zijn. 7

8 BEOORDELEN De verantwoordelijken en deskundigen beoordelen het voorstel op zijn bruikbaarheid en maken een kosten-batenanalyse. Op basis daarvan maken zij een besluit om het voorstel al dan niet door te voeren. Alle voorstellen,- zowel de negatief beoordeelden als degenen die ondertussen uitgevoerd werden - komen voor een onafhankelijke commissie of werkgroep (zie bv. de werkgroep energie hierboven), bestaande uit werkgevers- en werknemersafgevaardigden. Beoordelingen en kosten-batenanalyses worden telkens formeel bijgehouden en op gepaste wijze gecommuniceerd naar de betrokken indiener(s). BELONEN Op basis van de beoordelingen van de verantwoordelijken en/of de deskundigen, de kosten en baten, en de verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de indiener(s) besluit de commissie of werkgroep al dan niet een beloning toe te kennen. Als vakbond streef je best naar een beloningssysteem dat collectief van aard is, om concurrentie tussen werknemers onderling te vermijden. Het hoeft daarom ook niet steeds om een financiële beloning te gaan, maar kan bijvoorbeeld ook een extralegaal voordeel zijn. Dit hangt natuurlijk van de afspraken met de werkgever af. OPENHEID De besluiten van de commissie worden op een gepaste wijze aan de indiener(s) en in de onderneming kenbaar gemaakt. 1 IPCC, Fourth Assessment Report, Koninklijk besluit van 27 maart 1998 betreffende het beleid inzake het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk, Art De verwarming een graadje lager zetten, kan veel geld opbrengen! Arbeid & Milieu 8

Bijlage 2: ENGAGEMENTSVERKLARING VOOR EEN VERSTANDIG ENERGIEGEBRUIK

Bijlage 2: ENGAGEMENTSVERKLARING VOOR EEN VERSTANDIG ENERGIEGEBRUIK Bijlage 2: ENGAGEMENTSVERKLARING VOOR EEN VERSTANDIG ENERGIEGEBRUIK Vlaams minister Kris Peeters wil met een verstandig energiebeleid niet alleen het aanbod sturen maar ook en vooral de vraag beheersen.

Nadere informatie

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

Toelichting 03: Energiebeheermaatregelen

Toelichting 03: Energiebeheermaatregelen COMMISSIE ENERGIEBELEIDSOVEREENKOMST Toelichting 03: Energiebeheermaatregelen ISO50001 of energiebeheermaatregelen volgens bijlage 9 Volgens Art. 6(7) van de energiebeleidsovereenkomst (EBO) dient elke

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

De behaalde resultaten in de Belgische voedingsindustrie. Energieeffizienz in der belgischen Industrie BRÜSSEL, 12. MAI 2009

De behaalde resultaten in de Belgische voedingsindustrie. Energieeffizienz in der belgischen Industrie BRÜSSEL, 12. MAI 2009 De behaalde resultaten in de Belgische voedingsindustrie Energieeffizienz in der belgischen Industrie BRÜSSEL, 12. MAI 2009 FEVIA 450 leden-bedrijven + 26 ledengroepering 25 medewerkers Drie actie-domeinen

Nadere informatie

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3.

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3. Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. CO₂ uitstoot (ton per jaar ) Investeringen

Nadere informatie

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. Dashboard onderdelen CO₂ uitstoot (ton per

Nadere informatie

Handboek EnergieManagementSysteem

Handboek EnergieManagementSysteem Handboek EnergieManagementSysteem Bedrijfsgegevens: Naam ALFEN bv Adres Hefbrugweg 28 Plaats 1332AP Almere Tel 036 549 3400 website www.alfen.com KvK nr. 3903 7364 Pagina 1 van 6 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING...

Nadere informatie

Leefmilieu Brussel - BIM. Hernieuwbare energie

Leefmilieu Brussel - BIM. Hernieuwbare energie Hernieuwbare energie 1 1 Leefmilieu Brussel - BIM Gesticht in 1989, Leefmilieu Brussel - BIM is de administratie voor energie en leefmilieu van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Het is de gesprekspartner

Nadere informatie

Bevraging : Rationeel energiegebruik bij bedrijven

Bevraging : Rationeel energiegebruik bij bedrijven Bevraging : Rationeel energiegebruik bij bedrijven 1. Algemene bedrijfsgegevens a) Land : BELGIË b) Aantal personeelsleden: 0 9 10 49 50-99 100-249 250 c) Jaarlijkse omzet (Miljoen EUR): < 2 2-5 5 10 10-25

Nadere informatie

Werk maken van werkbaar werk

Werk maken van werkbaar werk Comité Vlaams ABVV 6 maart 2012 Resolutie Werk maken van werkbaar werk Voor een goed begrip Kwaliteit van arbeid is al lang een vakbondseis. We hebben het tegenwoordig over werkbaar werk. Werkbaarheid

Nadere informatie

Mevrouw Dutordoir, Meneer Kroll, Meneer Fouchier, Dames en heren,

Mevrouw Dutordoir, Meneer Kroll, Meneer Fouchier, Dames en heren, TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW, ZEEVISSERIJ EN PLATTELANDSBELEID 24 februari 2011 WKK Electrabel EON - Degussa Mevrouw

Nadere informatie

20 vragen en antwoorden over EPC

20 vragen en antwoorden over EPC 20 vragen en antwoorden over EPC Inleiding Als renovatiecoach adviseer en begeleid ik mensen met bouw-of verbouwplannen. Stap voor stap neem ik ze mee in een voor hen ongekend avontuur. Een avontuur waarin

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat Vri jteken i ng sbed i ng De meeste maatregelen die opgenomen zijn op dit certificaat, zijn op dit moment kosteneffectief of kunnen dat worden binnen de geldigheidsduur van het certificaat. Mogelijk zijn

Nadere informatie

op de in eerste lezing door de commissie aangenomen artikelen van het ontwerp van decreet houdende diverse bepalingen inzake energie

op de in eerste lezing door de commissie aangenomen artikelen van het ontwerp van decreet houdende diverse bepalingen inzake energie ingediend op 461 (2014-2015) Nr. 5 21 oktober 2015 (2015-2016) Amendementen op de in eerste lezing door de commissie aangenomen artikelen van het ontwerp van decreet houdende diverse bepalingen inzake

Nadere informatie

Ronde Tafel in kader van voorbereiding Vlaams Klimaatbeleidsplan 2013-2020. Doelgroep: niet-ver industrie

Ronde Tafel in kader van voorbereiding Vlaams Klimaatbeleidsplan 2013-2020. Doelgroep: niet-ver industrie Ronde Tafel in kader van voorbereiding Vlaams Klimaatbeleidsplan 2013-2020 Doelgroep: niet-ver industrie Beknopt overzicht van bestaande energiemaatregelen 8 mei 2012 Inhoud 0,1PJ 0,5PJ Auditconvenant

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat certificaatnummer 20120515-0001118936-00000005-8 nummer postnummer Voorhavenlaan 33 9000 bus gemeente A 101 Gent bestemming type appartement - softwareversie 1.3.3 berekend

Nadere informatie

De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn - Uitdagingen & oplossingen -

De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn - Uitdagingen & oplossingen - De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn l - Uitdagingen & oplossingen - DG Energie 22 juni 2011 ENERGIEVOORZIENING NOG AFHANKELIJKER VAN IMPORT Te verwachten scenario gebaseerd op cijfers in 2009 in % OLIE

Nadere informatie

Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996

Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996 Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996 Welzijnsdag 12 november 2012 1 Inhoudsopgave Korte schets wetgeving De risicoanalyse Preventiemaatregelen Rolverdeling in

Nadere informatie

Strategie en bijzonderheden op het vlak van energie in het Vlaamse Gewest. Milieuvriendelijk investeren brengt u geld op

Strategie en bijzonderheden op het vlak van energie in het Vlaamse Gewest. Milieuvriendelijk investeren brengt u geld op Strategie en bijzonderheden op het vlak van energie in het Vlaamse Gewest Milieuvriendelijk investeren brengt u geld op Jan Vereecke Vlaams Energieagentschap Energiecongres 2007 Assises de l énergie -

Nadere informatie

Sinds meerdere jaren schommelden de aanvragen voor energiepremies tussen 10 miljoen en 12 miljoen euro per jaar.

Sinds meerdere jaren schommelden de aanvragen voor energiepremies tussen 10 miljoen en 12 miljoen euro per jaar. De toekomst van de energiepremies in het Brussels Gewest 1. Situation en 2009 Sinds meerdere jaren schommelden de aanvragen voor energiepremies tussen 10 miljoen en 12 miljoen euro per jaar. In 2009 is

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale sportvereniging

Naar een klimaatneutrale sportvereniging Naar een klimaatneutrale sportvereniging Leidraad voor het maken van een eigen projectplan of Plan van Aanpak Inleiding Steeds meer sportverenigingen met een eigen accommodatie komen in actie om energie

Nadere informatie

Arthur Verhaegenstraat 20 9000 Gent www.enprove.be. Opleidingsaanbod

Arthur Verhaegenstraat 20 9000 Gent www.enprove.be. Opleidingsaanbod 1. Basisopleiding energie: begrippen, kader en energie becijferen 2. Energiebeheer en boekhouding 3. Energiemanagement: ISO 50001 op maat van uw bedrijf 4. Hoe slim is uw CO2-strategie? 5. Koelsystemen

Nadere informatie

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding Inleiding s Ochtends word je gewekt door je smartphone. Je doet een lamp aan en zet de verwarming een graadje hoger. Snel onder de douche, haar föhnen. Dan kopje thee zetten of een glas melk uit de koelkast

Nadere informatie

Uittreksel van het Jaarlijks Financieel Verslag 2010/2011. Milieuprogramma

Uittreksel van het Jaarlijks Financieel Verslag 2010/2011. Milieuprogramma Uittreksel van het Jaarlijks Financieel Verslag 2010/2011 Milieuprogramma 158 MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN BIJLAGEN MILIEUPROGRAMMA 2012 MILIEUPROGRAMMA BEFIMMO (2012) ALGEMEEN Programma 2010/2011

Nadere informatie

Energiezorg. Een zorg voor de toekomst. Wettelijke en aanvullende dienstverlening voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest

Energiezorg. Een zorg voor de toekomst. Wettelijke en aanvullende dienstverlening voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest WG Energiezorg. Een zorg voor de toekomst Wettelijke en aanvullende dienstverlening voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Naar een rationeel energiebeleid De klimaatsverandering zet ons aan om maatregelen

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie certificaatnummer 20090615-0000209416-00000001-5 straat Trumelet Faberstraat nummer 9 bus 3 postnummer 8670 gemeente Koksijde bestemming appartement

Nadere informatie

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Infomoment Ranst 23 september 2015 20u 1 Ranst timing 1. Voorstelling project aan schepencollege + goedkeuring: 12/2 2. werkgroep energie & klimaat: 19/3

Nadere informatie

Schakel over op slim energiegebruik!

Schakel over op slim energiegebruik! Schakel over op slim energiegebruik! Sterker ondernemen met de energiescan Eén van de suggesties uit de scan was het vernieuwen van de lichtkoepels. Samen met een daglichtsturing leverde dit ons een besparing

Nadere informatie

(Energie) management-actieplan

(Energie) management-actieplan (Energie) management-actieplan Eis 3.B.2 Barendrecht, Oktober 2013 Auteur: Sabine Droog Geaccordeerd door: Leo Droog Directeur Edwin Oudshoorn Bedrijfsleider/ MVO Verantwoordelijk Inhoud 1. Inleiding 3

Nadere informatie

Wat? Waarom? zo zie je meteen het licht! Invoeren van de energieboekhouding

Wat? Waarom? zo zie je meteen het licht! Invoeren van de energieboekhouding E1 zo zie je meteen het licht! Invoeren van de energieboekhouding Wat? Waarom? Energiebesparende acties bouw je niet op los zand. Het is belangrijk om eerst het energieverbruik in kaart te brengen en de

Nadere informatie

certificeert duurzame energie

certificeert duurzame energie certificeert duurzame energie Met het certificeren van duurzame energie voorzien we deze energieproductie van een echtheidscertificaat. Dit draagt wezenlijk bij aan het goed functioneren van de groeneenergiemarkt.

Nadere informatie

Energiebeleid lokaal bestuur. Joost Venken Schepen van Energie & Duurzaamheid Stad Hasselt

Energiebeleid lokaal bestuur. Joost Venken Schepen van Energie & Duurzaamheid Stad Hasselt Energiebeleid lokaal bestuur Joost Venken Schepen van Energie & Duurzaamheid Stad Hasselt Energiebeleid stad Hasselt Hasselt 20/20/20 stadsdiensten Hasseltse gemeenschap 20% reductie HEB Duurzaamheidsdienst

Nadere informatie

energiedeskundige / Dit certtficaat is geldig tot en met 27 juni 2021 berekend energieverbruik (kwh/m 2):

energiedeskundige / Dit certtficaat is geldig tot en met 27 juni 2021 berekend energieverbruik (kwh/m 2): certificaatnummer 20110627-0000869054-00000007-9 straat Wijngaardstraat nummer 39 bus bestemming type eengezinswoning gesloten bebouwing softwareversie 1.3.3 berekend energieverbruik (kwh/m 2): Het berekende

Nadere informatie

BELEIDSOPTIES NUL-ENERGIEWONING

BELEIDSOPTIES NUL-ENERGIEWONING 1 BELEIDSOPTIES NUL-ENERGIEWONING IN HET KADER VAN DE BELANGSTINGSAFTREK HEEFT DE FEDERALE REGERING EEN DEFINITIE GEPUBLICEERD OVER DE NULEREGIEWONING Bij nader toezien was dit een foutieve en zeer contraproductieve

Nadere informatie

Learnshop. EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand

Learnshop. EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand Learnshop EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand tel: 0416-543060 Fax: 0416-543098 email: Web: paul.van.wezel@nimaris.nl

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie

Handboek EnergieManagementSysteem

Handboek EnergieManagementSysteem Legal Entity Department Handboek EnergieManagementSysteem Bedrijfsgegevens : Naam International Paint (Nederland) bv Adres Kleidijk 88 Plaats 3160 AB Rhoon Tel 010-5033566 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING...

Nadere informatie

P.L.A.G.E. Balans en vooruitzichten. Evelyne Huytebroeck, Brussels minister van Leefmilieu, Energie en Stadsvernieuwing

P.L.A.G.E. Balans en vooruitzichten. Evelyne Huytebroeck, Brussels minister van Leefmilieu, Energie en Stadsvernieuwing P.L.A.G.E. Balans en vooruitzichten INHOUDSOPGAVE Wat is P.L.A.G.E.? Balans van de eerste reeks P.L.A.G.E. Eerste resultaten van de overige P.L.A.G.E. Vooruitzichten Wat is P.L.A.G.E.? Wat is P.L.A.G.E.?

Nadere informatie

Verslag over de juridische aspecten van energie-efficiëntie in de textielindustrie

Verslag over de juridische aspecten van energie-efficiëntie in de textielindustrie Verslag over de juridische aspecten van energie-efficiëntie in de textielindustrie Overzicht van legale aspecten betreffende energie-efficiëntie in Vlaanderen die van belang zijn voor de textielindustrie

Nadere informatie

Stad Gent Begeleiding van bedrijven met oog op een klimaatneutrale stad

Stad Gent Begeleiding van bedrijven met oog op een klimaatneutrale stad Stad Gent Begeleiding van bedrijven met oog op een klimaatneutrale stad Björn De Grande Milieudienst Klimaatneutraal tegen 2030, 2040, 2050, 2070, 2100? Elk streefdoel is stadseigen en moet steek houden

Nadere informatie

CO2-reductieplan 2015

CO2-reductieplan 2015 CO2-reductieplan 2015 Samen zorgen voor minder CO2 Tussentijdse rapportage januari juni 2015 1 Inleiding Dit CO₂-reductieplan heeft, net zoals het volledige energiemanagementsysteem, zowel betrekking op

Nadere informatie

Artikel Chemie Magazine VNCI BASF reductie lachgas emissies Cursief rode tekst maakt geen deel uit van het artikel Max 1200 woorden

Artikel Chemie Magazine VNCI BASF reductie lachgas emissies Cursief rode tekst maakt geen deel uit van het artikel Max 1200 woorden Artikel Chemie Magazine VNCI BASF reductie lachgas emissies Cursief rode tekst maakt geen deel uit van het artikel Max 1200 woorden Titel: Subtitel: Een win-win situatie Vlaamse Kyoto-doelstelling komt

Nadere informatie

VLAAMSE OVERHEID. Leefmilieu, Natuur en Energie

VLAAMSE OVERHEID. Leefmilieu, Natuur en Energie VLAAMSE OVERHEID Leefmilieu, Natuur en Energie [C 2007/35895] 1 JUNI 2007. Ministerieel besluit inzake de rapportering van de elektriciteitsdistributienetbeheerders betreffende de uitvoering van hun REG-actieplannen

Nadere informatie

HANDBOEK ENERGIE- EN CO 2 - MANAGEMENTSYSTEEM EN16001 ISO 14064

HANDBOEK ENERGIE- EN CO 2 - MANAGEMENTSYSTEEM EN16001 ISO 14064 HANDBOEK ENERGIE- EN CO 2 - MANAGEMENTSYSTEEM EN16001 ISO 14064 VAN AANNEMINGSBEDRIJF GEBR. DE KONING B.V. Naam Functie Datum Paraaf Opstelling: A.P. Kleiberg KAM-coördinator 12-03-2010 Autorisatie: M.

Nadere informatie

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Als facilitair manager bent u verantwoordelijk voor de huisvesting. Daarmee ook voor het energiegebruik van de huisvesting. In deze

Nadere informatie

25/03/2013. Overzicht

25/03/2013. Overzicht Micro-WKK: basisbegrippen en toepassingsmogelijkheden Tine Stevens, Vlaams Energieagentschap Regiovergadering Provincie West-Vlaanderen 12 en 14/03/2013 2 Warmte-krachtkoppeling (WKK) De gelijktijdige

Nadere informatie

De makers www.aclvb.be

De makers www.aclvb.be De makers www.aclvb.be D/1831/2009/14/1000 V.U.: Jan Vercamst, Koning Albertlaan 95 9000 Gent Jij bent een verschilmaker We zijn allemaal verschillend, jij bent uniek, je collega is het, je baas is het.

Nadere informatie

Inhoud. Pagina 2 van 7

Inhoud. Pagina 2 van 7 Energie Audit 2014 Inhoud 1. Introductie... 3 2. Doelstelling... 3 3. Energie-aspecten... 3 Uitstoot door procesemissies... 3 Uitstoot door fabriek installaties... 3 Uitstoot vanuit de kantoorpanden...

Nadere informatie

Handboek Energiemanagementsysteem

Handboek Energiemanagementsysteem Croon Elektrotechniek B.V. Facilitaire Diensten Hoofdkantoor Rotterdam Schiemond 20-22 3024 EE Rotterdam Postbus 6073 3002 AB Rotterdam Telefoon +31 10-448 33 44 www.croon.nl Handboek Energiemanagementsysteem

Nadere informatie

ENERGIEPRIJZEN VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS VOOR KMO S EN ZELFSTANDIGEN PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT

ENERGIEPRIJZEN VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS VOOR KMO S EN ZELFSTANDIGEN PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT ENERGIEPRIJZEN VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS VOOR KMO S EN ZELFSTANDIGEN PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT - - - overzicht jongste 6 maanden met vergelijking tov duurste/goedkoopste product op de Belgische

Nadere informatie

Spaar energie! Energieverbruik op hol. Waarom besparen? Hugo Vanderstraeten. steeg de elektriciteitsprijs met 7 à 12%

Spaar energie! Energieverbruik op hol. Waarom besparen? Hugo Vanderstraeten. steeg de elektriciteitsprijs met 7 à 12% Hugo Vanderstraeten Energieverbruik op hol steeg de elektriciteitsprijs met 7 à 12% (Bron: CREG). Energie besparen = geld sparen. 3/4 van onze energie komt uit fossiele brandstoffen. De verbranding van

Nadere informatie

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst!

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst! Accountants controleren over het algemeen niet de energierekening van hun cliënten op fouten! Controleert u de energierekening op fouten? Uit onderzoek van de NMa blijkt dat meer dan 20% van energierekeningen

Nadere informatie

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Inhoud presentatie 1.Afbakening 2.Inventarisatie energie 3.CO 2 -voetafdruk energieverbruik 4.CO

Nadere informatie

In samenwerking met: Kritische analyse van ondersteuningsmaatregelen duurzame energie in Vl en Nl

In samenwerking met: Kritische analyse van ondersteuningsmaatregelen duurzame energie in Vl en Nl In samenwerking met: Partners: Met de steun van: Met financiële steun van: Agenda 13 u 30 Verwelkoming en toelichting doelstelling stakeholdersoverleg 13 u 35 Vergelijking 2020 doelstellingen België Nederland

Nadere informatie

ENERGIE EFFICIËNTIE EN BESPARINGEN IN GEBOUWEN

ENERGIE EFFICIËNTIE EN BESPARINGEN IN GEBOUWEN ENERGIE EFFICIËNTIE EN BESPARINGEN IN GEBOUWEN Griet Janssen KENNISCENTRUM ENERGIE (KCE) Thomas More OMC Ecoproduction 27 maart 2014 INHOUD Voorstelling KCE Aspecten energiebeheer in gebouwen Optimalisatiestrategie:

Nadere informatie

Achtergrondinformatie The Bet

Achtergrondinformatie The Bet Achtergrondinformatie The Bet Wedden dat het ons lukt in 2 maanden 8 % CO 2 te besparen! In 1997 spraken bijna alle landen in het Japanse Kyoto af hoeveel CO 2 zij moesten besparen om het broeikaseffect

Nadere informatie

$% "& "'#( $ "# + $ %& -"2 +. ' %( 3.

$% & '#( $ # + $ %& -2 +. ' %( 3. ! " " #!"#$ $% "& "'#( $ )% "&#*'#(+ +,"##-, $./"# 01#' $ "# + $ %& -"2 +. ' %( 3. $"*. )#'# 0 +%*' 0 Beheersovereenkomst AFM 2007 2010 2 )" *.4 "2#-, 0-"2'#-,*"## # '*#'# "2 +, - % 5 6 $- # 7 $ 8"# ).

Nadere informatie

Het EnergiePrestatieCertificaat, een energierapport voor koop- en huurwoningen

Het EnergiePrestatieCertificaat, een energierapport voor koop- en huurwoningen Het EnergiePrestatieCertificaat, een energierapport voor koop- en huurwoningen Verkopen of verhuren? Niet zonder EnergiePrestatieCertificaat! Gaat u straks een woning verkopen of verhuren? Vanaf 1 november

Nadere informatie

Het EnergiePrestatieCertificaat, een energierapport voor koop- en huurwoningen

Het EnergiePrestatieCertificaat, een energierapport voor koop- en huurwoningen Het EnergiePrestatieCertificaat, een energierapport voor koop- en huurwoningen Het EPC. Voor energiezuiniger wonen. Meer info: Vlaams Energieagentschap Koning Albert II-laan 20 bus 17-1000 Brussel E-mail:

Nadere informatie

Psychosociale risico s. Hoe kan Securex u ondersteunen?

Psychosociale risico s. Hoe kan Securex u ondersteunen? Psychosociale risico s Nieuwe wetgeving Hoe kan Securex u ondersteunen? Inhoudstafel De nieuwe wetgeving 1. Toepassingsgebied 2. Wat zijn psychosociale risico s? Welke maatregelen moet de werkgever treffen?

Nadere informatie

Art. 33 van de WZW verplicht elke WG een IDPBW op te richten, waarin minstens één PAwerknemer

Art. 33 van de WZW verplicht elke WG een IDPBW op te richten, waarin minstens één PAwerknemer Nr. 910 Brussel, 12 januari 2010 BETREFT: MOGELIJKHEID VOOR MEERDERE WERKGEVERS TOT OPRICHTING VAN EEN GEMEENSCHAPPELIJKE INTERNE DIENST VOOR PREVENTIE EN BESCHERMING OP HET WERK (GIDPBW). 1. Wetgeving

Nadere informatie

Toelichting 01: Praktische richtlijnen voor de uitvoering van de energiebeleidsovereenkomsten

Toelichting 01: Praktische richtlijnen voor de uitvoering van de energiebeleidsovereenkomsten COMMISSIE ENERGIEBELEIDSOVEREENKOMST Toelichting 01: Praktische richtlijnen voor de uitvoering van de energiebeleidsovereenkomsten 1 Inleiding De energiebeleidsovereenkomst (kortweg EBO) voor VER-bedrijven

Nadere informatie

Afdeling 1. Definities. Artikel 1.- Voor de toepassing van dit besluit wordt verstaan onder :

Afdeling 1. Definities. Artikel 1.- Voor de toepassing van dit besluit wordt verstaan onder : Koninklijk besluit van 27 oktober 2009 betreffende de oprichting van een gemeenschappelijke interne dienst voor preventie en bescherming op het werk (B.S. 16.11.2009) Afdeling 1. Definities Artikel 1.-

Nadere informatie

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 Agenda Welkom door de Schepen Lode Dekimpe Inleiding SEAP door Kim Rienckens (provincie Oost-Vlaanderen) Nulmeting en uitdagingen

Nadere informatie

ASPIRAVI. Project E403 Lichtervelde en Wingene

ASPIRAVI. Project E403 Lichtervelde en Wingene ASPIRAVI Project E403 Lichtervelde en Wingene Groei naar een duurzame samenleving Europese doelstelling tegen de opwarming van het klimaat : 20-20-20 tegen 2020 : 20% minder CO 2 uitstoot 20% minder energie

Nadere informatie

156 De energiescore laat toe om de energiezuinigheid van appartementen te vergelijken.

156 De energiescore laat toe om de energiezuinigheid van appartementen te vergelijken. nummer postnummer Celestijnenlaan 9 bus 31 3001 gemeente Leuven bestemming appartement type - bouwjaar - softwareversie 1.5.2 berekende energiescore (kwh/m²jaar): 156 De energiescore laat toe om de heid

Nadere informatie

ASPIRAVI. Windpark Assenede

ASPIRAVI. Windpark Assenede ASPIRAVI Windpark Assenede SAMEN GEDREVEN DOOR DE WIND WINDPARK ASSENEDE Windpark Assenede: Projectlocatie Projectkenmerken Timing / planning van de werken Investeer mee via Aspiravi Samen cvba Aankoop

Nadere informatie

Steunmaatregelen voor milieu- en energiebewust ondernemen

Steunmaatregelen voor milieu- en energiebewust ondernemen Steunmaatregelen voor milieu- en energiebewust ondernemen 28 november 2007 Researchpark Zellik Ir. Bert Stassen bert.stassen@vlao.be T : 016 31 10 63 www.vlao.be Belangrijkste vormen van subsidie 1. Ecologiepremie

Nadere informatie

Lerend Netwerk en Cycles of Knowledge in energie-efficiëntie. Meer doen met minder

Lerend Netwerk en Cycles of Knowledge in energie-efficiëntie. Meer doen met minder Lerend Netwerk en Cycles of Knowledge in energie-efficiëntie Meer doen met minder Wat is energie efficiëntie? Op een rationele manier met energie omspringen. (REG: rationeel energie verbruik) Het is energie

Nadere informatie

Klanken uit het Energie Overleg. 4 de Vastgoedforum 27/2/2015

Klanken uit het Energie Overleg. 4 de Vastgoedforum 27/2/2015 Klanken uit het Energie Overleg 4 de Vastgoedforum 27/2/2015 Interne milieuzorg in 2003 Milieubeleidsverklaring Vlaamse Regering van 18 juli 2003 De Vlaamse overheid wenst inzake milieuzorg een voorbeeldfunctie

Nadere informatie

ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT

ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT - - - overzicht jongste 6 maanden met vergelijking tov duurste/goedkoopste product op de Belgische

Nadere informatie

FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG ------ Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk.

FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG ------ Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk. FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG ------ Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk. ------ Advies nr. 158 van 29 april 2011 over het ontwerp van koninklijk besluit

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie

energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie energieprestatiecertificaat straat Hoogstraat nummer 570 bus postnummer 9235 gemeente Fruitrode bestemming eengezinswoning type open bebouwing softwareversie 1.0 berekend energieverbruik (kwh/m²): 380

Nadere informatie

CO 2-reductiedoelen en CO 2-reductiemaatregelen

CO 2-reductiedoelen en CO 2-reductiemaatregelen CO 2 -reductiedoelen en reductiemaatregelen Roosendaal, 20-06-2014. Auteur(s): H. Schrauwen, Energie & Technisch adviseur. Geaccordeerd door: M. Soenessardien, Organisatie INHOUDSOPGAVE 1. CO 2 -REDUCTIEBELEID

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie straat Marktstraat nummer 58 bus 0302 bestemming appartement type - bouwjaar 1975 softwareversie 9.7.2 berekende energiescore (kwh/m²jaar): 125

Nadere informatie

:: Energiezorg in scholen

:: Energiezorg in scholen :: Energiezorg in scholen www.cenergie.be Daisy Dierickx (daisy.dierickx@cenergie.be ) Cenergie, productmanager energie-audits Johan Coolen (johan.coolen@cenergie.be) Cenergie, productmanager onderzoek

Nadere informatie

Werkgroep Landbouw (2 e deel: glastuinbouw) 20 september 2007

Werkgroep Landbouw (2 e deel: glastuinbouw) 20 september 2007 Werkgroep Landbouw (2 e deel: glastuinbouw) 20 september 2007 Doelstelling: 75 % van het energiegebruik in de glastuinbouw op basis van aardgas en andere duurzame energiebronnen in 2012 Energie enquête

Nadere informatie

Duurzame energie voor alle Lennikenaren! (Bruno Moens, LENNIK² - NVA-Lennik)

Duurzame energie voor alle Lennikenaren! (Bruno Moens, LENNIK² - NVA-Lennik) Duurzame energie voor alle Lennikenaren! (Bruno Moens, LENNIK² - NVA-Lennik) Duurzame energie is broodnodig: eerst besparen en dan zelf energie opwekken met de bronnen uit onze onmiddellijke omgeving.

Nadere informatie

Het EnergiePrestatieCertificaat, een energierapport voor koop- en huurwoningen

Het EnergiePrestatieCertificaat, een energierapport voor koop- en huurwoningen Het EnergiePrestatieCertificaat, een energierapport voor koop- en huurwoningen Verkopen of verhuren? Niet zonder EnergiePrestatieCertificaat! Gaat u straks een woning verkopen of verhuren? Vanaf 1 november

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

Elektrisch tekenen: begeleiding

Elektrisch tekenen: begeleiding Elektrisch tekenen: begeleiding Vakinhoud: Deel I: residentieel Elektrische schema s leren lezen en tekenen AREI Oefeningen Deel II: industrieel Industriële motorschakelingen Oefeningen In het labo maken

Nadere informatie

525 De energiescore laat toe om de energiezuinigheid van woningen te vergelijken.

525 De energiescore laat toe om de energiezuinigheid van woningen te vergelijken. nummer postnummer Dorps 23 2830 gemeente Willebroek bestemming eengezinswoning type gesloten bebouwing bouwjaar 1918 softwareversie 1.5.2 berekende energiescore (kwh/m²jaar): 525 De energiescore laat toe

Nadere informatie

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu ENERGIECONCEPTEN Advies op maat ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energiekosten zal dit in 10

Nadere informatie

WKK (warmte delen) een praktijkvoorbeeld met cijfers

WKK (warmte delen) een praktijkvoorbeeld met cijfers WKK (warmte delen) een praktijkvoorbeeld met cijfers 1) Wie is BeauVent? 2) WKK? 3) Case 1 4) Case 2 5) Samenwerken, kan lonen! Agenda BeauVent Hernieuwbare energiecoöperati Wil tegen 2050 een 100% hernieuwbare

Nadere informatie

Naar een duurzaam Hyperion. Bouwen als een. Wortels halen water uit de grond om dit te transporteren door de aderen van de boom

Naar een duurzaam Hyperion. Bouwen als een. Wortels halen water uit de grond om dit te transporteren door de aderen van de boom Bouwen als een boom Materialen en Energie Stadskantoor in Venlo gebouwd volgens Cradle to Cradle principes Wortels zijn de fundering Wortels halen water uit de grond om dit te transporteren door de aderen

Nadere informatie

over het al dan niet milieuvriendelijke karakter van (steun aan particulieren voor) het plaatsen van zonnepanelen

over het al dan niet milieuvriendelijke karakter van (steun aan particulieren voor) het plaatsen van zonnepanelen stuk ingediend op 1048 (2010-2011) Nr. 1 25 maart 2011 (2010-2011) Verzoekschrift over het al dan niet milieuvriendelijke karakter van (steun aan particulieren voor) het plaatsen van zonnepanelen Verslag

Nadere informatie

Energie Management ACTIE Plan

Energie Management ACTIE Plan 1. Inleiding Het Energie Management ACTIE Plan (EMAP) geeft weer hoe binnen Schulte en Lestraden B.V. de zogenaamde stuurcyclus (Plan-Do-Check-Act) wordt ingevuld om de prestaties en doelstellingen van

Nadere informatie

ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT

ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT - - - overzicht jongste 6 maanden met vergelijking tov duurste/goedkoopste product op de Belgische

Nadere informatie

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding Inleiding s Ochtends word je gewekt door je smartphone. Je doet een lamp aan en zet de verwarming een graadje hoger. Snel onder de douche, haar föhnen. Dan kopje thee zetten of een glas melk uit de koelkast

Nadere informatie

Infosessie. WKK-potentieelstudie. Geert Reunes Hoofd Verificatiebureau (VBBV) 16 september 2014

Infosessie. WKK-potentieelstudie. Geert Reunes Hoofd Verificatiebureau (VBBV) 16 september 2014 Infosessie WKK-potentieelstudie Geert Reunes Hoofd Verificatiebureau (VBBV) 16 september 2014 WKK-potentieelstudie Art.6(6) EBO: studie van het economisch potentieel aan kwalitatieve WKK in de vestiging

Nadere informatie

272 De energiescore laat toe om de energiezuinigheid van appartementen te vergelijken.

272 De energiescore laat toe om de energiezuinigheid van appartementen te vergelijken. nummer postnummer Kerk 14 bus 2 8560 gemeente Wevelgem bestemming appartement type - bouwjaar - softwareversie 1.5.2 berekende energiescore (kwh/m²jaar): 272 De energiescore laat toe om de heid van appartementen

Nadere informatie

Energiezorg en Energiezorgsystemen

Energiezorg en Energiezorgsystemen Energiezorg en Energiezorgsystemen Centexbel Frank Van Overmeire een gezamenlijk initiatief van: met steun van: Inhoud Energiezorg: is het op een structurele en economisch verantwoorde wijze uitvoeren

Nadere informatie

BRUSSELSE HOOFDSTEDELIJKE RAAD. Bulletin van de interpellaties en mondelinge vragen

BRUSSELSE HOOFDSTEDELIJKE RAAD. Bulletin van de interpellaties en mondelinge vragen BRUSSELSE HOOFDSTEDELIJKE RAAD Bulletin van de interpellaties en mondelinge vragen Commissie voor de economische zaken, belast met het economisch beleid, de energie, het werkgelegenheidsbeleid en het wetenschappelijk

Nadere informatie

NOTA: De EPC score is geen weergave van het effectieve verbruik in dii appartement.

NOTA: De EPC score is geen weergave van het effectieve verbruik in dii appartement. Belan rike toelichtin bi het E C attest! NOTA: De EPC score is geen weergave van het effectieve verbruik in dii appartement. De hoge score is meestal te wijien aan het teit dat er met elektdcileii verwarmd

Nadere informatie

Regio-overleg milieu. HERNIEUWBARE ENERGIE EN KLIMAAT Inleiding. Ingelmunster 14 maart 2013. Dominiek Vandewiele

Regio-overleg milieu. HERNIEUWBARE ENERGIE EN KLIMAAT Inleiding. Ingelmunster 14 maart 2013. Dominiek Vandewiele Regio-overleg milieu HERNIEUWBARE ENERGIE EN KLIMAAT Inleiding Ingelmunster 14 maart 2013 Dominiek Vandewiele agenda 8:30 onthaal en inleiding 8:45 Inleiding: Europese, Vlaamse en lokale beleidsprioriteiten

Nadere informatie

466 De energiescore laat toe om de energiezuinigheid van appartementen te vergelijken.

466 De energiescore laat toe om de energiezuinigheid van appartementen te vergelijken. nummer postnummer Mechelse 15 bus 1 1840 gemeente Londerzeel bestemming appartement type - bouwjaar - softwareversie 1.5.2 berekende energiescore (kwh/m²jaar): 466 De energiescore laat toe om de heid van

Nadere informatie