Sustainable Supply Chain Management

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Sustainable Supply Chain Management"

Transcriptie

1 UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT ECONOMIE EN BEDRIJFSKUNDE ACADEMIEJAAR Sustainable Supply Chain Management Masterproef voorgedragen tot het bekomen van de graad van Master in de Toegepaste Economische Wetenschappen: Handelsingenieur Kristof Thierens Bart Vercaempst onder leiding van Prof. dr. A. Vereecke

2

3 UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT ECONOMIE EN BEDRIJFSKUNDE ACADEMIEJAAR Sustainable Supply Chain Management Masterproef voorgedragen tot het bekomen van de graad van Master in de Toegepaste Economische Wetenschappen: Handelsingenieur Kristof Thierens Bart Vercaempst onder leiding van Prof. dr. A. Vereecke

4 Permission Ondergetekenden verklaren dat de inhoud van deze masterproef mag geraadpleegd en/of gereproduceerd worden, mits bronvermelding. Kristof Thierens en Bart Vercaempst

5 Woord vooraf Deze scriptie zou niet tot stand gekomen zijn zonder de hulp en steun van bepaalde mensen die we dan ook wensen te bedanken. Vooreerst willen wij onze oprechte dank betuigen aan Prof. Vereecke, promotor van deze thesis. Els Pandelaere, begeleidster van deze scriptie, willen wij bedanken voor haar steun, de vele raadgevingen en voor de correcte wijze waarop zij onze voorbereidingen verbeterde. Verder willen wij een woord van dank schenken aan alle respondenten die meewerkten aan de interviews, voor het delen van hun meningen en het vrij maken van tijd in hun drukke agenda s. Een speciaal woord van dank gaat uit naar onze ouders, door wie we deze opleiding konden volgen. I

6 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Algemene inleiding... 1 Hoofdstuk 2 Methodologie Literatuur methodologie Interview methodologie Kwalitatief onderzoek Selectie SCs Alpro Soja SC Nike SC Vragenlijst... 5 Hoofdstuk 3 Literatuurstudie Van globale niet-duurzaamheid naar duurzaamheid Duurzaamheid Het triple bottom line - principe Drijfveren voor implementatie van duurzaamheid Haalbaarheid van het concept Performantie na implementatie duurzaamheid Supply Chain Management (SCM) Beschrijving Supply Chain (SC) Beschrijving Supply Chain Management (SCM) SCM als managementfilosofie SCM als set van activiteiten voor implementatie managementfilosofie SCM als een set van managementprocessen Voorwaarden en drijfveren van SCM Evolutie SCM en globalisatie Stadia in SCM maturiteit Sustainable supply chain management (SSCM) Situering Milieu en SCM Life cycle thinking Modellen en indicatoren Sociale ontwikkeling en SCM Codes of conduct (CoC) Labels Collaboratie in SSCs Belang voor realisatie SSCM II

7 Aspecten van samenwerking Barrières en drijfveren SSCM Implementatie SSCM Conclusie Hoofdstuk 4 Empirisch gedeelte Supply Chain Alpro Soja Inleiding Actoren binnen de Alpro Soja supply chain Drijfveren SSCM Milieusociale regelgeving Performantie regelgeving Materiaal regelgeving Eigen opgelegde milieusociale druk Colruyt versus Tesco Het SSCM concept Samenwerkingsverbanden Milieu aspect van duurzaamheid Life Cycle analysis: reductie en management van solventen Life Cycle analysis: Carbon footprinting Milieu auditing Sociale duurzaamheid Sociale initiatieven Sociale auditing Code of Conducts Labels Conclusie Supply chain Nike Inleiding Actoren binnen de Nike supply chain Drijfveren SSCM Het SSCM concept Samenwerkingsverbanden Contracten en verantwoordelijkheden Stuurgroepen Uitgeoefende druk Duurzaam engagement Milieu aspect van duurzaamheid Carbon Check tool Life Cycle Analysis Andere initiatieven Sociale duurzaamheid III

8 Sociale initiatieven Arbeidsomstandigheden Code of Conducts Milieusociale auditing Wetgeving en communicatie Conclusie Hoofdstuk 5 Algemene conclusie Literatuurlijst... VII Bijlagen... 1 Bijlage 1.1: Meest voorkomende labels op de Belgische markt... 1 Bijlage 1.2 : Code of Conduct Ralph Lauren... 3 Bijlage 1.3 : Code of Conduct Adidas Clothing... 4 Bijlage 1.4 : Code of Conduct Nordstrom... 6 Bijlage 1.5: Duurzame verbetering binnen Volkswagen (Koplin, 2007)... 8 Bijlage 1.6: Ten Principles UN Global Compact... 9 Bijlage 1.7: Vragenlijst SSCM Bijlage 1.8: Contactpersonen SSCM Bijlage 1.9: Interviews IV

9 Gebruikte afkortingen CFS CoC CR CSR DC EMS EICC LCA LCT MRP PRI S2L SC SCM SCO SCs SSC SSCM SSCs TBL WCED Container Freight Station Codes of Conduct Corporate Responsibility Corporate Social Responsibility Distribution Center Environmental Management System Electronic Industry Code of Conduct Life Cycle Assessment Life Cycle Thinking Material Requirement Planning Public Relations Image Ship-to-Line Supply Chain Supply Chain Management Supply Chain Orientation Supply Chains Sustainable Supply Chain Sustainable Supply Chain Management Sustainable Supply Chains Triple Bottom Line World Commission on Environment and Development V

10 Lijst van tabellen en figuren Tabel 1: Alpro SC procedure bij life cycle analysis (LCA) Tabel 2: Vergelijking literatuur en praktijk SSCM Figuur 1: Bestudeerde schakels binnen de Alpro Soja SC... 4 Figuur 2: Bestudeerde schakels binnen de Nike SC... 5 Figuur 3: Tunnelmetafoor. Gebaseerd op Robert et al. (2004)... 6 Figuur 4: Triple bottom line -principe (Azapagic, 2003) Figuur 5: Directe, uitgebreide en ultieme SC (Harrison et al., 2005) Figuur 6: Link tussen voorwaarden, SCO, SCM en gevolgen van SCM (Mentzer et al., 2001) Figuur 7: Stadia in SCM Maturiteit (Poirier en Quinn, 2006) Figuur 8: Closed-loop supply chain (Corbett en Klassen, 2006) Figuur 9: Vereenvoudigde supply chain en milieu gerichte inversteringen (Vachon en Klassen, 2007) Figuur 10: Functioneel model van (Hicks et al., 2004) Figuur 11: SSCM concept Koplin et al. (2007) Figuur 12: Bestudeerde schakels binnen de Alpro Soja SC Figuur 13: Het Alpro Soja doel is om tegen 2020 CO2 neutraal te worden Figuur 14: Supply chain van 1 tetrabrik Alpro sojamelk Figuur 15: Berekende kg CO2 footprint van 1 tetrabrik Alpro sojamelk over de SC Figuur 16: Product carbon footprint bij verschillende detergent types Figuur 17: SC van aangeboden wasdetergent bij de Colruyt groep Figuur 18: SC Nike Figuur 19: Scope Mearsk Logistics Figuur 20: Flow van goederen Decathlon Figuur 21: Maersk Carbon Check methodologie Figuur 22: CO2 - drijvers en reductiemogelijkheden Figuur 23: Afstand afgelegd met 1 ton cargo en 1 kg CO2 uitstoot Figuur 24: Traditionele vs. mayfly schoendoos Figuur 25: Life cycle thinking Nike Figuur 26: Aptonia energiedrank (links) en Artengo Rollnet (rechts) Figuur 27: Windmodelpark Nike Laakdal Figuur 28: SSC maturiteit VI

11 Hoofdstuk 1 Algemene inleiding Het is een feit, sustainable supply chain management (SSCM) of ook nog het maatschappelijk verantwoord ondernemen binnen de supply chain (SC) is gedurende de laatste jaren niet weg te denken geweest in de media. Een gekend voorbeeld uit de jaren 90 is de sterke polemiek die was ontstaan tussen sociale activisten en de leidinggevende internationale sportschoenen fabrikant Nike. Dit alles had te maken met de povere arbeidsomstandigheden die aan het daglicht waren gekomen bij de vele Aziatische leveranciers van Nike. Niet veel later deinde deze polemiek verder uit naar een aantal andere grote multinationals, waaronder een Wal-Mart, Nestlé, Shell. Meer recent vinden we ook nog berichten over niet duurzame praktijken. Zo verscheen begin maart 2008 een bericht in de internationale pers over de mensenrechten die in de Indonesische palmoliesector worden geschaad. Het bericht doet verslag over de vaak gewelddadige technieken om de inheemse bevolking van hun land te verjagen om plaats te maken voor palmoliebedrijven. Boeren die voorheen in staat waren in hun eigen behoefte te voorzien, worden gedwongen om hun land op te geven in ruil voor nieuwe ontwikkelingsprojecten en werkgelegenheid. In werkelijkheid verliezen zij hun land en krijgen daar slecht betaalde banen voor terug, terwijl hun bos verandert in een plantage. Deze recente berichtgevingen zijn weliswaar minder talrijk dan voorheen en dit dankzij het feit dat in de voorbije jaren academici, industrieën en de financiële wereld meer tot het besef zijn gaan komen dat milieusociale thema s onafscheidelijk zijn van het economisch succes. Hoe meer dit besef is gaan groeien, hoe meer men ook is gaan realiseren dat het traditionele supply chain management (SCM) meer moet worden dan het coördineren van een netwerk van bedrijven die zowel financiële als fysieke stromen uitwisselen en dit op de meest economische effectieve en efficiënte wijze. Kortom, SSCM heeft de introductie van ecologische evenals sociale waarden in de SC geïntroduceerd. 1

12 Reeds vooruitlopend op de inhoud van de scriptie, mag gezegd worden dat tot op heden SSCM nog volop in ontwikkeling is en er nog heel wat onduidelijkheden heersen hoe dit best wordt aangepakt. Maar niet tegenstaande dit alles, zijn heel wat initiatieven en ook tools ontwikkeld, of in ontwikkeling, met het oog op sustainability of duurzaamheid binnen de bedrijfsmuren en anderzijds binnen de SC. Het doel van deze scriptie is de handelingen, initiatieven en tools die deel uitmaken van het ganse complexe gebeuren van SSCM te belichten, en dit niet alleen vanuit de literatuur maar dan ook specifiek vanuit twee cases, meer bepaald twee supply chains (SCs) uit verschillende sectoren. De probleemstelling van deze scriptie kan dan ook als volgt geformuleerd worden: Wat zijn de initiatieven, strategieën, handelingen en tools die het concept sustainable supply chain management vorm geven of kunnen geven? 2

13 Hoofdstuk 2 Methodologie 2.1 Literatuur methodologie Het dient vermeld te worden dat deze scriptie hoofdzakelijk gebaseerd is op informatie dat via de literatuur publiekelijk toegankelijk was gedurende het schrijven van deze scriptie. Onder literatuur kan de lezer het volgende begrijpen: academische papers, journals, boeken en bedrijfsrapporten. In onze zoektocht naar de geschikte literatuur werden een aantal zoekwoorden gehanteerd. Hieronder kan een lijst gevonden worden van de meest gebruikte en belangrijkste zoektermen, weliswaar niet-exhaustief. Gebruikte zoektermen: Sustainable supply chain management, Sustainability and strategic planning, Sustainable supply chain, Green supply chain, Supply chain management template/tool/audit, Environmental supply chain, Integrated chain management, Sustainable logistics, Green logistics, Supplier sustainability assessment, Supplier code of conduct, Supplier questionnaire. 2.2 Interview methodologie Kwalitatief onderzoek Naast een literatuuronderzoek werd ook bijkomende informatie verkregen door kwalitatieve interviews met supply chain managers, sustainable develop analysts, product managers of andere representatieve vertegenwoordigers binnen de door ons geselecteerde SCs. Kwalitatieve interviews worden gebruikt om data te verzamelen over visies en perspectieven omtrent SSCM die voor de interviewer onbekend zijn. Door deze interviews krijgt de interviewer een beeld van waarde, motivaties en attitudes van de respondenten (Travers, 2001). 3

14 2.2.2 Selectie SCs Bij de selectie van de geschikte SCs voor het praktijkgedeelte bij deze scriptie, werden vooral volgende selectiecriteria gehanteerd: Volledigheid. Is het mogelijk de volledige SC vanaf de distributie stroomopwaarts tot bij de materialen, grondstoffen te doorlopen? Meer bepaald, kunnen we bij iedere schakel in de keten terecht om de gepaste documentatie en/of de noodzakelijke bedrijfsverantwoordelijken te interviewen of benaderen? Diversiteit. Vermits de scriptie door twee auteurs is samengesteld, was de bedoeling diversiteit in het praktijkgedeelte te brengen. De voorkeur ging dus uit naar SCs uit verschillende sectoren, bijvoorbeeld één SC uit de voedingssector en één uit de textielsector. Maar ook diversiteit en intensiteit naar de toepassing van SSCM in de SC was welkom. Gezien de beperkte tijdsduur van deze scriptie, middelen en soms terughoudendheid en onbereidwilligheid van enkele schakels binnen de door ons gekozen SCs, zijn we tot de volgende ketens kunnen komen. Hierna en op de volgende pagina worden de 2 SCs illustratief weergegeven. In bijlage 1.8 kan tevens een lijst gevonden worden van alle contactpersonen Alpro Soja SC Een eerste SC situeert zich in de voedingssector. Het is de SC van Alpro Soja producten die geproduceerd worden in de Alpro Soja productiesite te Wevelgem en in de warenhuisketen Colruyt kunnen gekocht worden. Grondstof Transport Productie Distributie & Retail Consumptie Soja plantages Cargill Alpro Soja Colruyt Klant Figuur 1: Bestudeerde schakels binnen de Alpro Soja SC 4

15 Nike SC In een tweede SC nemen we de sportartikelen van het merk Nike onder de loep. Hierbij zal de stroom van Nike s goederen vanaf hun transport uit Azië, over het distributiecentrum te Laakdal, naar een uiteindelijke sportwinkel van Decathlon bestudeerd worden. Grondstof & Productie Transport Distributie Transport Retail Consumptie Faciliteiten Azië Mearsk Logistics Nike Laakdal Mearsk Logistics Decathlon Klant Figuur 2: Bestudeerde schakels binnen de Nike SC Vragenlijst Voor de afname van de interviews, werd een vragenlijst opgesteld. We hadden ook een checklist met de vragen waarop we zeker een antwoord wilden krijgen. De vragenlijst zelf, die we gebruikten bij de interviews, heeft een open karakter en laat de geïnterviewde toe de vragen zelf te interpreteren. De interviews die we afnamen, waren semi-gestructureerde interviews. De (open) vragen lagen op voorhand vast, maar de volgorde werd bepaald door de antwoorden van de respondent (Bijleveld, 2006). Met een semi-gestructureerd interview, konden we gebruik maken van vaardigheden als doorvragen en samenvatten (Schuyten, 2006). Waar mogelijk, werden de interviews digitaal vastgelegd en ieder interview zo nauwkeurig mogelijk genoteerd. Het voordeel voor de respondenten die kozen voor de interviews niet op band vast te leggen, is dat men zich niet geremd voelde om ook over negatieve ervaringen rond SSCM te vertellen. De samenvattingen van de interviews kunnen in bijlage 1.9 gevonden worden. In een laatste stap werden de uitgeschreven interviews geanalyseerd en herwerkt tot het praktijkgedeelte van deze scriptie. 5

16 Hoofdstuk 3 Literatuurstudie 3.1 Van globale niet-duurzaamheid naar duurzaamheid Wanneer de recente wetenschappelijke literatuur wordt vergeleken met thema s waarover een tiental jaar geleden werd gepubliceerd, kan algauw een bepaald patroon worden vastgesteld. Meer nog dan voordien wordt de milieusociale thematiek in het middelpunt van de belangstelling geplaatst. Ash et al. (2005) toonden aan dat, niet alleen de kwantiteit aan literatuur betreffende sociale- en milieuthema s toegenomen is maar ook de graad van kwaliteit aan literatuur en dit op gebied van onderzoek en wetenschappelijke onderbouwing. De reden hiervoor werd door de auteurs toegewezen aan het groeiende globale bewustzijn van de uitdagingen die de mensheid te wachten staan in de komende jaren. Robert et al. (2004) beschrijft dit optredende bewustzijn via een cilinder- en trechtermetafoor (figuur 3). De cilinder stelt het verleden voor als een constante hoeveelheid natuurlijke middelen en wijst erop dat het ecosysteem de impact van menselijk gedrag kan absorberen. De trechter staat voor de huidige realiteit en voor het feit dat onze opties om de problemen aan te pakken drastisch dalen door een stijging aan de vraagzijde naar natuurlijke middelen en een vermindering aan de aanbodzijde van duurzame middelen. Figuur 3: Tunnelmetafoor. Gebaseerd op Robert et al. (2004) 6

17 Zo is er de vaststelling dat op het einde van de 19 de eeuw de wereldpopulatie ongeveer 1 miljard mensen bedroeg. Maar over de volgende 100 jaar was dit aantal bijna reeds verdubbeld en tegen 2010 zal naar alle waarschijnlijkheid onze planeet 6,9 miljard mensen tellen (United Nations, 2007). Het is evident dat deze stijging meer en meer beslag zal leggen op de natuurlijke middelen die de aarde verschaft. Deze evolutie brengt echter ook met zich mee dat er een groeiend bewustzijn is ontstaan in de geïndustrialiseerde landen dat de huidige productie- en consumptiepatronen verre van duurzaam zijn en een zware tol eisen van het milieu. (Pimentel et al., 1999; Tilman et al.,2001) Ook de rapporten van het Intergovernmental Panel on Climate Change (2007) zijn een duidelijke bron van het groeiende globale bewustzijn over de uitdagingen die de mensheid te wachten staan. De rapporten handelen vooral over: de dalende hoeveelheid aan beschikbare natuurlijke hulpbronnen in de wereld, de toenemende wereldbevolking en dit gecombineerd met een toenemende behoefte aan consumptie. Verder worden in deze rapporten ook de ernst van de opwarming van de aarde, de uitstoot van broeikasgassen, het verlies aan biodiversiviteit, het kappen van wouden en een verminderde voedselproductiviteit in kaart gebracht. Maar niet alleen de milieuthematiek staat centraal in de literatuur. Ook wereldwijde sociale problemen worden onderwerp van onderzoek. In één adem wordt hierbij vaak de link gemaakt met de huidige globaliseringtrend, met als exponent het outsourcen van productieactiviteiten van ontwikkelde gebieden zoals: West-Europa, VS, Japan naar minder ontwikkelde landen. Uit onderzoek is gebleken dat deze trend hoofdzakelijk tot wereldwijde sociale spanningen heeft geleid (Sethi, 2004) en nog steeds leidt (Christopher, 2005). Zo zijn er de ongelijke winsten en inkomensdelingen tussen de ontwikkelde en minder ontwikkelde landen waar multinationals actief zijn, met bovendien een toename van de kloof tussen arm en rijk in deze landen. Net omwille van het hierboven vermelde groeiend bewustzijn en de hierbij horende zorgen over: de verloedering van de menselijke omgeving, de tanende achteruitgang van natuurlijke grondstoffen en de gevolgen van deze teloorgang voor de toekomstige economische en sociale ontwikkeling werd de Brundtland Commissie, voorheen World Commission on Environment and Development (WCED) opgericht. Doel van deze commissie was te 7

18 reflecteren over duurzaamheid en om deze een centrale plaats in het dagelijkse leven te geven. De commissie definieerde duurzame ontwikkeling als volgt: Duurzame ontwikkeling is een ontwikkeling die tegemoet komt aan de noden van het heden zonder de behoeftevoorziening van de toekomstige generaties in het gedrang te brengen. (WECD, Our Common Future, 1978) Vaak werd deze definitie bekritiseerd omwille van zijn alomvattendheid en vaagheid. Niettemin heeft de duurzaamheidgedachte steeds aan terrein gewonnen. Het is immers duidelijk dat de middelen die onze planeet verschaft op inefficiënte wijze verbruikt worden, zowel bij consumptie als in de diverse productieprocessen (Kleindorfer et al., 2005). Zo werd 5 jaar na het rapport van de WCED uit 1987 Agenda 21 gedurende de politieke top te Rio de Janeiro in het leven geroepen. Resultaat was een concreet actieplan met maatregelen naar duurzame ontwikkeling toe. In 2002, tien jaar later, was er de top te Johannesburg met een vooral sociaal gerichte focus. Het verminderen van de globale armoede, het verbeteren van waterbevoorrading en vooral het promoten van duurzame productieactiviteiten in minder ontwikkelde landen, door reeds ontwikkelde landen, stond er centraal. Hierna kwamen nog enkele politieke bijeenkomsten, maar allemaal vergingen ze in een politiek debat zonder concrete binding of uitgewerkte actieplannen. Het was opvallend hoe weinig de milieuproblematiek in alle voorgaande politieke bijeenkomsten en fora concreet aan bod kwam. Het was wachten tot 16 februari 2005 met het Kyoto Protocol vooraleer er nog eens een grote stap gezet werd in de richting van duurzame ontwikkeling. Landen die zich bij dit protocol aansloten, verplichten er zich juridisch toe om zes types broeikasgassen, die verantwoordelijk worden geacht voor de huidige klimaatsverandering, te reduceren. En dit met 5,2 procent ten opzichte van hun emissieniveau in 1992 over de periode (Stern, 2007). De USA en Australië verbonden zich niet tot dit protocol wat leidde tot verschillende debatten en gemengde gevoelens tussen landen, politieke leiders en de wetenschappelijke wereld. Dit wijst er enkel maar op hoe moeilijk het is om een globaal duurzaamheidprincipe door te voeren niettegenstaande de vele drijfveren. In het volgend hoofdstuk zullen deze drijfveren dan ook van naderbij bekeken worden samen met de haalbaarheid van duurzaamheid. 8

19 Vanuit de literatuur is men er vooral van overtuigd dat de supply chain (SC) zeker een stap in de goede richting kan zijn om niet-duurzaamheid aan te pakken (Ny, 2006). Hoe dit nu precies dient te gebeuren is onderwerp van deze scriptie. Hierbij zal stap voor stap vanuit de literatuurstudie geprobeerd worden deze puzzel op te lossen. In wat volgt, wordt al een eerste puzzelstuk gelegd door het principe van: sustainability of duurzaamheid nog dieper te benaderen dan wat hier reeds vermeld werd. Hierbij zullen vooral de drijfveren, de haalbaarheid en niet te vergeten de performantie na implementatie van duurzaamheid onder de loep genomen worden. 9

20 3.2 Duurzaamheid Het triple bottom line - principe Wanneer in de huidige levenssfeer naar een beschrijving voor de term duurzaamheid wordt gezocht, wordt er vaak verwezen naar wat men een drieledige verantwoordelijkheid of ook nog wel het Triple Bottom Line -principe (TBL) noemt. TBL staat voor: Mensen People, Planeet Planet en Winst Profit en verwijst naar een nieuwe economie, waarbij mensen herkennen dat winst en winstgevendheid slechts één element vormen voor het lange termijn succes van ondernemingen en industrieën (Hay et al., 2005). Belangrijk hierbij zijn zowel de toekomst van de mensen (zowel intern als extern aan de onderneming), als de toekomst van onze planeet. Figuur 4: Triple bottom line -principe (Azapagic, 2003) In de huidige context wordt duurzaamheid dus onlosmakelijk gecorreleerd aan het triple bottom line -principe (TBL). Uit figuur 4 kan dan ook geconcludeerd worden dat met het duurzaamheidprincipe een balans moet worden gezocht tussen 3 pijlers of domeinen. Economische vooruitgang en continuïteit moet hierbij hand in hand kunnen gaan met zowel sociale gelijkheid en ontwikkeling als bescherming en behoud van het milieu. 10

21 3.2.2 Drijfveren voor implementatie van duurzaamheid De belangrijkste drijfveren waarom ondernemingen het duurzaamheidprincipe en dus sustainability willen integreren in hun activiteiten, kunnen we terugbrengen tot een aantal factoren. In het werk van Kleindorfer et al kunnen bijvoorbeeld volgende factoren gevonden worden: Publieke druk inzake milieu-, gezondheids- en veiligheidsaspecten heeft geleid tot: een verstrengde wetgeving, bijkomende reguleringen en internationale overeenkomsten betreffende het behoud van natuurlijke middelen en de controle van negatieve impacten op het milieu. Het toenemend bewustzijn dat TBL thema s ervoor zorgen dat de vraag van consumenten naar producten, gemaakt door organisaties die het TBL-principe onderschrijven, stijgt. De kostprijs van materialen en energie zal blijven klimmen naarmate de economie zich meer uitbreidt en snelle geïndustrialiseerde landen zoals China en India zich in hun noden willen voorzien. De groeiende antipathie in de publieke opinie tegenover globalisering creëert sterkere NGO s die de bedrijven inzake duurzaam beleid onder de loep gaan nemen. En dat NGO s zoals Greenpeace een aanzienlijke rol kunnen spelen ondervond Shell aan de lijve. In 1995 probeerde Shell het versleten Brent Spar olieplatform te laten afzinken in de oceaan. Een agressieve campagne van Greenpeace leidde tot een publieke boycot van Shell stations. Shell werd hierbij verplicht af te zien van zijn oorspronkelijk plan, zelfs nadat bleek dat de wetenschappelijke cijfers van Greenpeace niet altijd betrouwbaar bleken te zijn. De Brito et al. (2008) zien eerder een drieledige verklaring voor de implementatie van duurzaam ondernemen met toch enige nuanceverschillen t.o.v. de voorgaande 4 factoren: Organisaties starten met het voeren van een duurzaam beleid door de wetgeving. Sommige ondernemingen staan hierbij eerder terughoudend en afwachtend tegenover beperkingen opgelegd door de overheid (bv. inzake recyclage, CO 2-11

22 emmisies, sociale condities, ). Terwijl andere het initiatief willen nemen en verkiezen zich constant te informeren over ontwikkelingen op het Europese niveau. Organisaties worden aangetrokken tot duurzaam ondernemen omwille van het competitief voordeel dat er mogelijks uit voortvloeit (Sarkis, 2003). Implementatie kan immers leiden tot het aantrekken van nieuwe milieu- en sociaal bewuste consumenten. Ook kan men bv. anticiperen op veranderingen in de wetgeving, zodat men een restrictie ombuigt tot een opportuniteit. Een laatste drijfveer is corporate responsability (CR), welke zijn grondvesten terugvindt in de stakeholder theorie van Freeman (1984). Deze theorie stelt dat een onderneming moet letten op de noden van ieder individu of groep die de realisatie van de objectieven van de onderneming beïnvloedt of erdoor beïnvloed wordt, en dus niet enkel moet proberen de winst te maximaliseren voor de aandeelhouders Haalbaarheid van het concept Uit studies van Elkington (1997) en Kleindorfer et al. (2005) is duidelijk gebleken dat het niet gemakkelijk blijkt te zijn het concept van duurzame ontwikkeling toe te passen in de praktijk. De auteurs zijn beide tot de conclusie gekomen dat duurzame ontwikkeling een nieuw type van menselijk handelen vraagt, met nieuwe waarden en normen waaraan de maatschappij getoetst moet worden. Volgens Elkington (2000) brengt het concept nieuwe benaderingsmethoden met zich mee op het gebied van economische successen, milieukwaliteit, en sociale rechtvaardigheid. Wat Elkington eigenlijk in zijn werk doet, is het concept vertalen naar concrete bruikbare acties die iedere economische entiteit onmiddellijk kan toepassen. In een mogelijke analyse naar de haalbaarheid van het concept hebben velen, zoals Sarkis et al. (2003) en Hollenhorst (2004), geprobeerd om het concept van duurzaam management radicaal te splitsen in termen van milieu, sociaal en economisch management. Vanuit de literatuur en de praktijk is hierop veel kritiek gekomen omwille van het feit dat duurzaamheid holistisch dient aangepakt te worden. Ook Penman (1994) waarschuwt voor de gevaren van isolatie van deze verschillende thema s. Volgens Pennman zou het best mogelijk zijn dat het milieu en sociale aspect binnen het duurzaam management concept al 12

23 vlug op de achtergrond kan geraken en er enkel een management vanuit een economisch perspectief zou overblijven. Enkel een holistische aanpak kan tot een maximalisatie van de maatschappelijke duurzaamheidcurve leiden (Vollenbroek, 2002), (Holmberg, 2004). Ook Schaltegger et al. (2003) stipuleert dat weliswaar de moeilijkste uitdaging van duurzaam management binnen een bedrijf of supply chain (SC), de integratie uitdaging is waar milieusociaal management volledig geïntegreerd moet zijn met de diverse processen binnen een bedrijf of SC. Niettegenstaande er bedrijven zijn die actief deze weg opgaan, zijn er ook veel grote bedrijven die de duurzaamheiduitdaging in hun SC als een onmogelijke taak zien. Dit omdat hun leveranciersbasis zo uitgebreid en complex is of omdat men dit gewoon als een zeer tijdsrovende opdracht ziet (Wolters, 2003). Meestal bestaat er dan niet zoiets als een coördinatie op niveau van de SC en blijft het bij individuele inspanningen Performantie na implementatie duurzaamheid Eerdere discussies over duurzame technologie focusten vooral op een afweging die gemaakt moest worden tussen milieu en economische competitiviteit als in een zero sum game. Porter en van der Linde (1995) tonen echter met praktijkvoorbeelden aan dat duurzame omstandigheden, ondernemingen ertoe aanzet natuurlijke middelen op een meer efficiënte manier te gaan gebruiken en daardoor meer productief te worden. Larson (2000) stelt dat wanneer ondernemingen gedwongen worden tot het implementeren van nieuwe omstandigheden, zoals duurzaamheid, ze meer ondernemerschap vertonen wat leidt tot de ontwikkeling van nieuwe producten. Zhu en Sarkis (2004) en Melnyk et al. (2003) tonen dan weer aan dat een effectief milieubeleid vooral de operationele performantie op een positieve manier beïnvloedt. Niettegenstaande de verschillende gevallen van verbeterde operationele performantie door het voeren van een duurzaam beleid, stellen Corbett en Klassen (2006) toch een trage operationalisering van milieubehoudende maatregelen vast. Volgens de auteurs zou dit te wijten zijn aan de wet van de onverwachte verwachte voordelen. Ex-post zijn er immers verscheidene voordelen waar te nemen na implementatie, maar het is bijna onmogelijk om 13

24 ex-ante vast te stellen waar de voordelen zullen ontstaan. De wet van de onverwachte verwachte voordelen helpt eigenlijk ook mee verklaren waarom ondernemingen nu nog steeds geneigd zijn om gemakkelijkshalve te opteren voor end-of-proces, end-of-pipe technologieën. Vachon en Klassen (2007) zien hier hoofdzakelijk een tweeledige verklaring hiervoor: 1. Ondernemingen opteren voor een dikwijls dure end-of-pipe technologie, omdat deze doorgaans weinig hinder geeft aan de primaire operaties en dus de kernprocessen en producten ongemoeid laat. 2. Een tweede verklaring vindt men terug in supply chain management : enerzijds de onwil van klanten om veranderende productspecificaties te aanvaarden en anderzijds het gebrek aan middelen en expertise bij de leverancier. Verder hebben Klassen en McLaughlin (1996) ook bewijs geleverd dat ondernemingen die een beter milieubeleid implementeren ook beter presteren op de aandelenmarkten, wat natuurlijk contradictorisch is met de reeds vermelde zero sum visie. Corbett en Klassen (2006) zien opnieuw de wet van de onverwachte verwachte voordelen en dus eigenlijk causale ambiguïteit als reden hiervoor. Dezelfde redeneringen zouden doorgetrokken kunnen worden naar het sociale luik van duurzame ontwikkeling en economische competitiviteit toe, maar hier is echter weinig onderzoek naar verricht (Carter, 2000; Corbett en Klassen, 2006). Matos en Hall (2007) stellen daarentegen dat een focus louter op milieuparameters los van sociale bezorgdheden contraproductief kan werken in de duurzame ontwikkeling van een onderneming. Het is immers moeilijk wanneer sociale factoren aan het geheel worden toegevoegd om de verschillende interdependenties te vatten. Volgens Hall en Vredenburg (2003) is het bij duurzame ontwikkeling moeilijk vast te stellen wat de sleutelparameters zijn en wanneer conflicterende drukken zich voordoen. Dergelijke ambiguïteiten maken bv. risicoanalyse bijzonder moeilijk, omdat de probabiliteiten dan in hoge mate gebaseerd zijn op imperfecte informatie. De auteurs stellen verder dat er bij duurzame ontwikkeling rekening moet gehouden worden met een breder gamma aan 14

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Globalisatie, met nieuwe opkomende economieën als China, Brazilië en

Globalisatie, met nieuwe opkomende economieën als China, Brazilië en Globalisatie, met nieuwe opkomende economieën als China, Brazilië en India, heeft de wereld in veel opzichten in hoog tempo veranderd. Voor veel bedrijven betekent dit een strategische herbezinning op

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (summary in Dutch)

Nederlandse samenvatting (summary in Dutch) Nederlandse samenvatting (summary in Dutch) Relatiemarketing is gericht op het ontwikkelen van winstgevende, lange termijn relaties met klanten in plaats van het realiseren van korte termijn transacties.

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

Tabel competentiereferentiesysteem

Tabel competentiereferentiesysteem Bijlage 3 bij het ministerieel besluit van tot wijziging van het ministerieel besluit van 28 december 2001 tot uitvoering van sommige bepalingen van het koninklijk besluit van 30 maart 2001 tot regeling

Nadere informatie

OPENINGSTOESPAAK VAN DE MINISTER VAN HANDEL EN INDUSTRIE Z.E. DHR. DRS C. P

OPENINGSTOESPAAK VAN DE MINISTER VAN HANDEL EN INDUSTRIE Z.E. DHR. DRS C. P OPENINGSTOESPAAK VAN DE MINISTER VAN HANDEL EN INDUSTRIE Z.E. DHR. DRS C. P. MARICA BIJ DE OPENING VAN HET CONGRES DUURZAME ONTWIKKELING OP DONDERDAG 29 MEI 2008 Collega ministers, overige hoogwaardigheidsbekleders,

Nadere informatie

inspireren en innoveren in MVO

inspireren en innoveren in MVO inspireren en innoveren in MVO Inleiding Gert Van Eeckhout Beleidsondersteuner MVO - Departement WSE Wat is MVO? Waarom MVO? Beleidslijnen Vlaamse overheid MVO? een proces waarbij ondernemingen vrijwillig

Nadere informatie

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Belgisch voorzitterschap van de Europese Unie: Conferentie over Biodiversiteit in een veranderende wereld 8-9 september 2010 Internationaal Conventiecentrum

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

INLEIDING: WAAROM HET IVOOR 1 DEEL 1. DUURZAME ONTWIKKELING EN MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN 11

INLEIDING: WAAROM HET IVOOR 1 DEEL 1. DUURZAME ONTWIKKELING EN MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN 11 INHOUDSOPGAVE INLEIDING: WAAROM HET IVOOR 1 1. ESF-PROJECT HET IVOOR... 5 1.1 Noden...5 1.2 Doelstellingen...6 1.3 Doelgroep...6 1.4 Activiteiten...6 1.5 Referenties...7 2. DANKWOORD... 9 2.1 Docenten

Nadere informatie

BENT U ER KLAAR VOOR?

BENT U ER KLAAR VOOR? ISO 9001:2015 EN ISO 14001:2015 HERZIENINGEN ZIJN IN AANTOCHT BENT U ER KLAAR VOOR? Move Forward with Confidence WAT IS NIEUW IN ISO 9001:2015 & ISO 14001:2015 MEER BUSINESS GEORIENTEERD KERNASPECTEN "LEIDERSCHAP

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

Duurzaamheidsdialoog. Strategisch richten en inrichten van duurzaamheid

Duurzaamheidsdialoog. Strategisch richten en inrichten van duurzaamheid Duurzaamheidsdialoog Strategisch richten en inrichten van duurzaamheid Duurzaamheid U kunt waarschijnlijk bijna alle woorden relateren aan uw organisatie. Maar welke zijn echt relevant en significant?

Nadere informatie

Management van retour-logistieke ketens

Management van retour-logistieke ketens Management van retour-logistieke ketens Erwin van der Laan RSM Erasmus Universiteit EVO dag 30 mei 2006 Duurzame Supply Chains Meet the needs of the present without compromising the ability of future generations

Nadere informatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie Feike Sijbesma, CEO Royal DSM In de loop der tijd is het effect van bedrijven op de maatschappij enorm veranderd. Vijftig tot honderd

Nadere informatie

Wat kunt u doen aan risico s die spelen in uw toeleveringsketen?

Wat kunt u doen aan risico s die spelen in uw toeleveringsketen? Wat kunt u doen aan risico s die spelen in uw toeleveringsketen? Welke invloed heeft u op uw toeleveringsketen? En hoe kunt u invloed uitoefenen om uw (in)directe toeleveranciers maatschappelijk verantwoord

Nadere informatie

Praktijkboek Strategie Bruggen bouwen naar de toekomst Aimé Heene

Praktijkboek Strategie Bruggen bouwen naar de toekomst Aimé Heene Praktijkboek Strategie Bruggen bouwen naar de toekomst Aimé Heene Inhoud Woord vooraf Ontstaan en achtergronden van het 'Praktijkboek Strategie' 5 Doelstellingen en uitgangspunten 5 Het gebruik van de

Nadere informatie

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie?

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? De externe omgeving wordt voor meer en meer organisaties een onzekere factor. Het is een complexe oefening voor directieteams om

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Nut en noodzaak van (sturen op) duurzame zorg

Nut en noodzaak van (sturen op) duurzame zorg Nut en noodzaak van (sturen op) duurzame zorg Prof.dr. Robbert Huijsman MBA, Hoogleraar Management & Organisatie Ouderenzorg Senior manager Kwaliteit & Innovatie, Achmea .... Wat bedoelen we met duurzaamheid?

Nadere informatie

Strategie duurzaam inkopen

Strategie duurzaam inkopen Strategie duurzaam inkopen Gemeente Franekeradeel, afdeling Bouwen en Milieu Minke Lotens - Eichhorn Augustus 2010 status: Definitief Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 Aanleiding 3 Kaders 3 Het begrip duurzaam

Nadere informatie

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Contents P. 2 Introductie P. 2 VINCI s commitments P. 4 Leveranciers commitments P. 6 Implementatie 1 15 april 2012 Introductie Deze Code «Global Performance

Nadere informatie

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans LEADERSHIP IN PROJECT-BASED ORGANIZATIONS Dealing with complex and paradoxical demands Leiderschap

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 1 Planet The world is flat 2 People 3 Wereldbevolking: 6.541.920.085 (per

Nadere informatie

Kennisdeling in lerende netwerken

Kennisdeling in lerende netwerken Kennisdeling in lerende netwerken Managementsamenvatting Dit rapport presenteert een onderzoek naar kennisdeling. Kennis neemt in de samenleving een steeds belangrijker plaats in. Individuen en/of groepen

Nadere informatie

Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor?

Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor? 8 Ondernemers voor Ondernemers Jaarverslag 2014 9 Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor? Missie De missie van de vzw Ondernemers voor Ondernemers (opgericht in 2000) is het bevorderen van duurzame

Nadere informatie

Samenvatting. Beginselen van Productie. en Logistiek Management

Samenvatting. Beginselen van Productie. en Logistiek Management Samenvatting Beginselen van Productie en Logistiek Management Pieter-Jan Smets 5 maart 2015 Inhoudsopgave I Voorraadbeheer 4 1 Inleiding 4 1.1 Globalisering........................................... 4

Nadere informatie

erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding erbeterdezaak.nl

erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding Proces cultuur De klant komt eerst Zorg dat je altijd waarde toevoegt Moedig eigen initiatief aan Geef medewerkers ruimte Moedig teamwerk aan Beloon team prestaties Werk

Nadere informatie

Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling. Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur

Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling. Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur Agenda 25 jaar Fairtrade: van de boer in het Zuiden tot op ons bord - Evolutie van 1989 tot 2014 - Trade not aid

Nadere informatie

Duurzame innovatie met de natuur als mentor - de circulaire economie in de praktijk - Rijks Innovatie Lab 2013

Duurzame innovatie met de natuur als mentor - de circulaire economie in de praktijk - Rijks Innovatie Lab 2013 Duurzame innovatie met de natuur als mentor - de circulaire economie in de praktijk - Rijks Innovatie Lab 2013 Introductie van het bedrijf Uitvinder van de Heuga tapijttegel Omzet $ 1 miljard 3500 medewerkers

Nadere informatie

Green Order voor (potentiële) Lean & Green Awardwinnaars. Beschrijving & case

Green Order voor (potentiële) Lean & Green Awardwinnaars. Beschrijving & case voor (potentiële) Lean & Green Awardwinnaars Beschrijving & case 18 mei 2011 Inhoud Inhoud beschrijving Kern van de tool Aanpak Mensen & middelen Resultaat Case beschrijving / best practice Toepassing

Nadere informatie

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID ONZE VERANTWOORDELIJKHEID CORPORATE RESPONSIBILITY POLICY I Inhoud Voorwoord 1 Waardering medewerkers 2 Ketenverantwoordelijkheid 3 Behoud van natuurlijke hulpbronnen 4 Maatschappelijke betrokkenheid

Nadere informatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Extern MVO-management. MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Extern MVO-management. MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie MVO-Control Panel Instrumenten voor integraal MVO-management Extern MVO-management MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie Inhoudsopgave Inleiding... 3 1 Duurzame ontwikkeling... 4 1.1 Duurzame

Nadere informatie

Supplier Code of Conduct. Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst

Supplier Code of Conduct. Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst Supplier Code of Conduct Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst Bij Kramp gaan we voor zakelijk succes op de lange termijn. Daarbij voelen we een sterke verantwoordelijkheid

Nadere informatie

artikel SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL

artikel SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL SUSTAINGRAPH is een Europees project, gericht (op het verbeteren van) de milieuprestaties van Europese Grafimediabedrijven binnen de productlevenscyclus van hun grafimedia

Nadere informatie

Loont kiezen voor Cleantech innovatie?

Loont kiezen voor Cleantech innovatie? Loont kiezen voor Cleantech innovatie? Investeren in Cleantech biedt de mogelijkheid om economische meerwaarde te creëren in combinatie met milieuvoordelen. Een Cleantech productiemodel dient in staat

Nadere informatie

Ketenbesturing. Ketenbesturing. 1. SCOR SCOR-model

Ketenbesturing. Ketenbesturing. 1. SCOR SCOR-model Ketenbesturing Meten is weten The concept of SCM requires measuring the overall supply chain performance rather then only the performance of the individual chain members. Handfield 1991 K. Melaerts - KHLeuven,

Nadere informatie

Green Tender voor (potentiële) Lean & Green Awardwinnaars. Beschrijving & case

Green Tender voor (potentiële) Lean & Green Awardwinnaars. Beschrijving & case voor (potentiële) Lean & Green Awardwinnaars Beschrijving & case 18 mei 2011 Inhoud Inhoud beschrijving Kern van de tool Aanpak Mensen & middelen Resultaat Case beschrijving / best practice Toepassing

Nadere informatie

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI)

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het zelfbeoordelingsformulier Het doel van deze evaluatie is om u te helpen bij het bepalen van de belangrijkste aandachtsvelden van uw leidinggevende

Nadere informatie

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Masterclass - Alliantievaardigheden Een praktische leidraad voor toekomstige alliantiemanagers Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen

Nadere informatie

Competentiemanagement bij de federale overheid

Competentiemanagement bij de federale overheid Competentiemanagement bij de federale overheid Competentieprofielen Basis Leidinggevend A4 December 2009 LEIDINGGEVEND A4 1/ BASISPROFIEL Tabel informatie begrijpen taken Taken uitvoeren Leidinggevend

Nadere informatie

De rol van WMS in internationale Supply Chains

De rol van WMS in internationale Supply Chains De rol van WMS in internationale Supply Chains s-hertogenbosch, 26 april 2012 9026X078/WD/ld v1.0 De in dit rapport genoemde conclusies, aanbevelingen en adviezen zijn gebaseerd op door de opdrachtgever

Nadere informatie

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING COMBINEER MANAGEMENT- KENNIS MET PRAKTISCHE MANAGEMENTVAARDIGHEDEN Deze Master in het Management

Nadere informatie

Vinçotte systeemcertificatie

Vinçotte systeemcertificatie Vinçotte systeemcertificatie kan u de wereld tonen wat u waard bent? Certificatie voor uw reputatie. YOUR REPUTATION IS MINE. Met een certificatie kan u door Vinçotte uw kunnen en kennen bevestigd zien.

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Lean- & Proces Management De cursus Lean & Process Management duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Klantbeheer CRM

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Klantbeheer CRM Exact Synergy Enterprise Krachtiger Klantbeheer CRM 1 Inleiding Waar gaat het om? De klant komt op de eerste plaats. Maar geldt dat voor al uw klanten? En om hoeveel (potentiële) klanten gaat het; tientallen,

Nadere informatie

MVO en MKB in Duitsland

MVO en MKB in Duitsland MVO en MKB in Duitsland MVO (gesellschaftliche Verantwortung) en MKB ontdekken meten en aantonen in Duitsland 1 EQT e.v en MVO Vereniging van Duitse en Nederlandse organisaties uit de ambachten en de industrie

Nadere informatie

Managementvoorkeuren

Managementvoorkeuren Toelichting bij de test Business Fit-ality Lange Dreef 11G 4131 NJ Vianen Tel: +31 (0)347 355 718 E-mail: info@businessfitality.nl www.businessfitality.nl Business Fit-ality Met welk type vraagstuk bent

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Realiseer uw inkoopambities met behulp van Data Workshop Dun & Bradstreet

Realiseer uw inkoopambities met behulp van Data Workshop Dun & Bradstreet Workshop Dun & Bradstreet NEVI INKOOPDAG 2015 BJÖRN VAN RAAK MIKE VAN KESSEL ROSANNA VAN DER WOUDE Agenda Introductie Dun & Bradstreet Welke trends & uitdagingen zien wij in de markt? Interactieve break-out

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97 Wanneer gebruiken we kwalitatieve interviews? Kwalitatief interview = mogelijke methode om gegevens te verzamelen voor een reeks soorten van kwalitatief onderzoek Kwalitatief interview versus natuurlijk

Nadere informatie

MVO vanuit marktperspectief - een strategische aanpak -

MVO vanuit marktperspectief - een strategische aanpak - MVO vanuit marktperspectief - een strategische aanpak - Een praktische training over maatschappelijk verantwoord ondernemen voor KMO s Harelbeke, 6 juni 2007 Agenda De omgeving van KMO s hecht steeds meer

Nadere informatie

Hoezo dé nieuwe ISO-normen?

Hoezo dé nieuwe ISO-normen? De nieuwe ISO-normen Dick Hortensius Senior consultant Managementsystemen NEN Milieu & Maatschappij dick.hortensius@nen.nl 1 Hoezo dé nieuwe ISO-normen? 2 1 De cijfers voor Nederland (eind 2013) Norm Aantal

Nadere informatie

Logistiek management in de gezondheidszorg

Logistiek management in de gezondheidszorg Katholieke Universiteit Leuven Faculteit Geneeskunde Departement Maatschappelijke Gezondheidszorg Centrum voor Ziekenhuis- en Verplegingswetenschap Master in management en beleid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

2 Voorwoord. Wij hebben voor ons bedrijf duidelijke strategische prioriteiten en ambitieuze doelen bepaald.

2 Voorwoord. Wij hebben voor ons bedrijf duidelijke strategische prioriteiten en ambitieuze doelen bepaald. Visie en Waarden 2 Voorwoord Wij hebben voor ons bedrijf duidelijke strategische prioriteiten en ambitieuze doelen bepaald. Momenteel werken wij aan een Winning Culture bij Henkel, die ons zal helpen onze

Nadere informatie

Functionaliteitseconomie: Hefboom voor duurzame ontwikkeling in België? Samenvatting. Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling

Functionaliteitseconomie: Hefboom voor duurzame ontwikkeling in België? Samenvatting. Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling Functionaliteitseconomie: Hefboom voor duurzame ontwikkeling in België? Samenvatting Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling 1 P a g i n a F u n c t i o n a l i t e i t s e c o n o m i e : h e f b o o

Nadere informatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie DIENST Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie Advies over en ondersteuning bij het initieel inrichten/optimaliseren

Nadere informatie

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan, 22 Augustus 2014 1 Voorwoord Duurzaamheid is geen trend, het is de toekomst. Het is niet meer weg te denken

Nadere informatie

CONSTANT ONDERHANDEN WERK ZORGT VOOR STABIELE DOORLOOPTIJDEN

CONSTANT ONDERHANDEN WERK ZORGT VOOR STABIELE DOORLOOPTIJDEN CONSTANT ONDERHANDEN WERK ZORGT VOOR STABIELE DOORLOOPTIJDEN Klanten verwachten tegenwoordig een grotere leverbetrouwbaarheid, tegen lagere kosten, met betere kwaliteit en dat allemaal tegelijk. Diegenen

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1. Inleiding...3. 4. Eisen aan competentiemodellen...14

Inhoudsopgave. 1. Inleiding...3. 4. Eisen aan competentiemodellen...14 Deel I INTRODUCTIE IN COMPETENTIES EN COMPETENTIEMODELLEN 2. Een korte geschiedenis...4 2.1 De 20ste eeuw... 4 2.2 Kerncompetenties... 6 3. Het begrip competentie...9 3.1 Het competentiebegrip gedefinieerd...

Nadere informatie

Functiebeschrijving: Directeur audit

Functiebeschrijving: Directeur audit Functiebeschrijving: Directeur audit Functiefamilie Controle en audit functies Voor akkoord Naam leidinggevende Datum + handtekening Naam functiehouder Datum + Handtekening 1. Context van de functie 1.1.

Nadere informatie

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Klantgerichtheid Selecteren van een klant Wanneer u hoog scoort op 'selecteren

Nadere informatie

Middelen Proces Producten / Diensten Klanten

Middelen Proces Producten / Diensten Klanten Systeemdenken De wereld waarin ondernemingen bestaan is bijzonder complex en gecompliceerd en door het gebruik van verschillende concepten kan de werkelijkheid nog enigszins beheersbaar worden gemaakt.

Nadere informatie

Voor vandaag. Balanced Scorecard & EFQM. 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004. Aan de hand van het 4x4 model. De 3 facetten.

Voor vandaag. Balanced Scorecard & EFQM. 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004. Aan de hand van het 4x4 model. De 3 facetten. Balanced Scorecard & EFQM 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004 Voor vandaag! Grondslagen van Balanced Scorecard Aan de hand van het 4x4 model! Het EFQM model in vogelvlucht De 3 facetten! De LAT-relatie

Nadere informatie

Toelichting 03: Energiebeheermaatregelen

Toelichting 03: Energiebeheermaatregelen COMMISSIE ENERGIEBELEIDSOVEREENKOMST Toelichting 03: Energiebeheermaatregelen ISO50001 of energiebeheermaatregelen volgens bijlage 9 Volgens Art. 6(7) van de energiebeleidsovereenkomst (EBO) dient elke

Nadere informatie

Aanvullende informatie over elke mindset krijgt u door te klikken op de vlakken in de roadmap.

Aanvullende informatie over elke mindset krijgt u door te klikken op de vlakken in de roadmap. Wij stellen u graag de nieuwste versie van de Talent Management Roadmap voor. Twee mindsets rond duurzaam HR werden toegevoegd: - Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen - Business Model Aanvullende informatie

Nadere informatie

Hoe maakt een onderneming optimaal gebruik van het menselijk kapitaal?

Hoe maakt een onderneming optimaal gebruik van het menselijk kapitaal? White paper Hoe maakt een onderneming optimaal gebruik van het menselijk kapitaal? Deze white paper wordt u gratis aangeboden door De Valk Leadership Company Datum: 1 januari 2013 Versie: 2.0 Auteur: Guido

Nadere informatie

Nog meer meerwaarde? Dan moet inkoop strategisch worden. Noord Nederlands Inkoop Congres 26 april 2007

Nog meer meerwaarde? Dan moet inkoop strategisch worden. Noord Nederlands Inkoop Congres 26 april 2007 Nog meer meerwaarde? Dan moet inkoop strategisch worden Prof. dr. J.H.A. (Jeroen) Harink jeroen.harink@significant.nl 06 513 510 89 Noord Nederlands Inkoop Congres 26 april 2007 Significant Agenda Strategische

Nadere informatie

Maturity Matrix Duurzame Logistiek voor (potentiële) Lean & Green Awardwinnaars. Beschrijving & case

Maturity Matrix Duurzame Logistiek voor (potentiële) Lean & Green Awardwinnaars. Beschrijving & case Duurzame Logistiek voor (potentiële) Lean & Green Awardwinnaars Beschrijving & case Inhoud Inhoud beschrijving Kern van de tool Aanpak Mensen & middelen Resultaat Case beschrijving / best practice Toepassing

Nadere informatie

PBM. PBM s. Door Thierry Moens, directeur marketing & business development Z-group. 5 maart 2009 De Montil - Affligem

PBM. PBM s. Door Thierry Moens, directeur marketing & business development Z-group. 5 maart 2009 De Montil - Affligem PBM PBM s Door Thierry Moens, directeur marketing & business development Z-group 5 maart 2009 De Montil - Affligem PreBes vzw Diestersteenweg 88 3510 Kermt Hasselt Tel. 011/28 83 40 Fax. 011/28 83 49 info@prebes.be

Nadere informatie

Basisbeginselen : Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve. Contact

Basisbeginselen : Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve. Contact Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve BEES Coop is een project voor een coöperatieve, participatieve en niet commerciële supermarkt. Het iniatief wordt gedragen door burgers die een

Nadere informatie

1. Context en doel. 1.1 Voorbeelden belemmeringen per deelgebied 1.1.1 Governance en juridische belemmering

1. Context en doel. 1.1 Voorbeelden belemmeringen per deelgebied 1.1.1 Governance en juridische belemmering 1. Context en doel Het NLIP heeft tot doel om de elektronische informatie-uitwisseling in de Logistieke Sector in Nederland te verbeteren. En dan niet alleen de informatie-uitwisseling tussen specifieke

Nadere informatie

UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT GENEESKUNDE EN GEZONDHEIDSWETENSCHAPPEN Medisch-Sociale Wetenschappen Optie Beheer & Beleid Academiejaar 2003-2004

UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT GENEESKUNDE EN GEZONDHEIDSWETENSCHAPPEN Medisch-Sociale Wetenschappen Optie Beheer & Beleid Academiejaar 2003-2004 UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT GENEESKUNDE EN GEZONDHEIDSWETENSCHAPPEN Medisch-Sociale Wetenschappen Optie Beheer & Beleid Academiejaar 2003-2004 STUDIE NAAR DE RELEVANTIE VAN MISSION STATEMENTS IN VLAAMSE

Nadere informatie

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren,

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren, Vrijdag 10 september 2010 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Comité van de Regio s Resource Efficient Europa Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau,

Nadere informatie

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 1 Dit is een voorproefje in druk van het digitale Cosun MVO-verslag over 2011. Wilt u meer gegevens raadplegen over wat wij zoal ondernemen met het oog op onze maatschappelijke

Nadere informatie

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de 1 Inleiding door dr. Walter Krikilion, voorzitter Werkgroep Ethiek in de Kliniek van ICURO - Symposium Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg 19 oktober 2012 - Hasselt Beste deelnemers, Als Werkgroep

Nadere informatie

Benchmark uw. productielogistiek. Productiebedrijven in Vlaanderen. met uitsterven bedreigd. springlevend

Benchmark uw. productielogistiek. Productiebedrijven in Vlaanderen. met uitsterven bedreigd. springlevend Iedere ochtend in Afrika ontwaakt een leeuw met de wetenschap dat hij sneller moet lopen dan de traagste gazelle Productiebedrijven in Vlaanderen met uitsterven bedreigd springlevend of? Benchmark uw productielogistiek

Nadere informatie

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Doel Zorgdragen voor de vorming van beleid voor de eigen functionele discipline, alsmede zorgdragen voor de organisatorische en personele aansturing van een of

Nadere informatie

De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem

De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem In dit artikel wordt de logica van de ISA s besproken in relatie met het interne controlesysteem. Hieronder worden de componenten van het interne

Nadere informatie

DEEL I DE OPKOMST VAN E-HRM

DEEL I DE OPKOMST VAN E-HRM DEEL I DE OPKOMST VAN E-HRM Business sounds different these days...3 1. Introductie...4 2. De veranderende omgeving van organisaties...7 3. Toenemende complexiteit van organisaties en HRM...10 3.1 Inleiding...10

Nadere informatie

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000 Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 11 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER...

Nadere informatie

1.3. SC Complexity Cfr. Taak PE wisselwerking oorzaken complexiteit & lean-agile

1.3. SC Complexity Cfr. Taak PE wisselwerking oorzaken complexiteit & lean-agile STUDIEMATERIAAL SCM Je beschikt over heel wat studiemateriaal. Even opsommen: - handboek Werken met Supply Chain Management - Toledo: o (les)presentaties o teksten o opdrachten PE Hoe kan je je het best

Nadere informatie

- Nederlands; moedertaal - Engels; zeer goed - Duits; redelijk CURRICULUM VITAE. Personalia

- Nederlands; moedertaal - Engels; zeer goed - Duits; redelijk CURRICULUM VITAE. Personalia Personalia Naam Rogier van Zon Geboortedatum 02-10-1967 Nationaliteit Dutch Adres Paalspoor 12, 5629 TG Eindhoven Mobiel +31 (0)6-13074306 E-mail r.van.zon@logexma.com Profielschets Rogier is een ervaren

Nadere informatie

Caro De Brouwer 27/11/2013

Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 2e Master Irw Energie, KUL Erasmus Imperial College London Thesis: Solvent storage for postcombustion CCS in coal fired plants Voorzitter YERA Young Energy Reviewers

Nadere informatie

Samenvatting. 1. Wat houdt het begrip internationale samenwerking in?

Samenvatting. 1. Wat houdt het begrip internationale samenwerking in? Aanleiding voor het onderzoek Samenvatting In de 21 ste eeuw is de invloed van ruimtevaartactiviteiten op de wereldgemeenschap, economie, cultuur, milieu, etcetera steeds groter geworden. Ieder land dient

Nadere informatie

Logo organisatie. EFQM Excellence. Organisatie naam

Logo organisatie. EFQM Excellence. Organisatie naam Logo organisatie EFQM Excellence Recognised for Excellence Organisatie naam Verantwoordelijke (België) 2004 EFQM Het is de bedoeling van EFQM om het algemene gebruik van dit materiaal binnen bedrijven

Nadere informatie

Centrale label management systemen

Centrale label management systemen Centrale label management systemen Data-driven versus layout-driven label management Datum: 03-november-2010 Auteur: Jack de Hamer M.Sc. Versie: 2.1 Status: Final Pagina 1 van 7 Introductie Simpel gezegd

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Inleiding. Inleiding. Een goede Missie, Visie en Strategie (MVS) bestaat uit twee gedeelten: Strategie Ontwikkeling en Strategie Implementatie.

Inleiding. Inleiding. Een goede Missie, Visie en Strategie (MVS) bestaat uit twee gedeelten: Strategie Ontwikkeling en Strategie Implementatie. Inleiding Inleiding Veel bedrijven hebben wel eens een Visie, Missie en Strategie uitgewerkt. Maar slechts weinig bedrijven hebben er ook daadwerkelijk voordeel van. Bij veel bedrijven is het niet meer

Nadere informatie

MVO actieplan HKV 2015-2016

MVO actieplan HKV 2015-2016 MVO actieplan HKV 2015-2016 November 2015 November 2015 MVO actieplan HKV Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Onze MVO doelen en actiepunten... 5 3 Implementatie, review en communicatie... 8 4 Verantwoording...

Nadere informatie

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011 PERSBERICHT World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 20-2011 Nederland zakt naar de 11e plaats op ranglijst van WEF Global Information Technology Report, en de opkomende economieën

Nadere informatie

Evo Evolutionary Project Management. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

Evo Evolutionary Project Management. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Evo Evolutionary Project Management Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 10 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. EVO... 4 3. FASERING...

Nadere informatie

European Logistics Association

European Logistics Association European Logistics Association Certification for Logistics Professionals Module Overview ELA Standards Senior management 1.1. Basic Supply Chain Concepts Basisconcepten logistieke keten (verplicht) 1.1.1.

Nadere informatie

Michigan State University inkoopbenchmarkmodel

Michigan State University inkoopbenchmarkmodel pag.: 1 van 5 Michigan State University inkoopbenchmarkmodel In 1993 is Professor R. Monczka aan de Michigan State University (MSU) een benchmarking initiatief gestart, waarin circa 150 (multinationale)

Nadere informatie