ASO 2de graad Complementair gedeelte 1 AV Socio-economische initiatie (1ste jaar: 1 lestijd/week, 2de jaar: 1 lestijd/week)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ASO 2de graad Complementair gedeelte 1 AV Socio-economische initiatie (1ste jaar: 1 lestijd/week, 2de jaar: 1 lestijd/week)"

Transcriptie

1

2 ASO 2de graad Complementair gedeelte 1 INHOUD Visie...2 Beginsituatie...2 Algemene doelstellingen...2 Leerplandoelstellingen / leerinhouden...4 Pedagogisch-didactische wenken en timing...15 Minimale materiële vereisten...17 Evaluatie...17 Bibliografie...18

3 ASO 2de graad Complementair gedeelte 2 VISIE De algemeen vormende waarde van het economieonderwijs staat voorop. De kennis en het inzicht in de economische structuren en processen behoren immers tot de kern van de maatschappelijke vorming. Actuele maatschappelijk-economische verschijnselen vormen steeds de uitgangspunten bij de curriculumopbouw. Socio-economische initiatie als vak is niet alleen gericht op kennisoverdracht en verwerving, maar ook op het ontwikkelen van vaardigheden en het bijbrengen van attitudes die het noodzakelijk levenslang leren mogelijk maken. Het gebruik van ICT biedt kansen om leren als een actief en constructief leerproces te benaderen en het leren kritisch reflecteren over de verworven kennis te stimuleren; ook het probleemoplossend denken en het zelfstandig leren verdient hierbij de aandacht. BEGINSITUATIE Een specifieke voorkennis voor economie en boekhouden is niet vereist. De leerlingen van de 1e graad, basisoptie Moderne wetenschappen beschikken reeds over een initiërend inzicht in de basisbeginselen van de economie. De leerlingen in de 2e graad ASO zijn in staat een breed gamma van theoretische en abstracte leerinhouden te verwerken. Zij bereiden zich voor op verdere doorstroming naar de derde graad met het oog op het hoger onderwijs. De leerlingen dienen een kritische houding aan te nemen t.o.v. maatschappelijke verschijnselen, zijn bereid communicatieve vaardigheden te ontwikkelen, dienen interesse te tonen voor het eigen gedrag en dat van anderen voor een goed functioneren in de maatschappij, zullen theoretische concepten en verworven inzichten moeten toepassen in verschillende concrete situaties, zijn bereid diverse media te hanteren voor de verwerving, de verwerking en de presentatie van informatie. ALGEMENE DOELSTELLINGEN De economie betekent voor de leerlingen een grondige kennismaking met het boeiende economische leven. Het doel van de socio-economische initiatie is de leerlingen een grondige kennis en een dieper inzicht te verschaffen in de economisch mechanismen met hun onderscheiden entiteiten, markten en instellingen, hun begrippen en relaties. De leerlingen dienen tevens de nodige metacognitieve vaardigheden te ontwikkelen om hun leer- en denkactiviteiten zelf actief te sturen. Het betreft hier activiteiten als het zich oriënteren op de leertaak, het plannen van de uit te voeren opdracht, het bewaken van de vooruitgang in het leerproces, het inlassen van tussentijdse evaluatiemomenten, het bijsturen, evalueren en reflecteren. De onderzoeksopdracht helpt de leerlingen vaardig te worden in het verzamelen, het analyseren en het interpreteren van economische gegevens. Zij leren hun uitspraken funderen met argumenten en scherpen hierdoor hun kritisch bewustzijn aan. Zij leren bronnenmateriaal verzamelen en raadplegen, bruikbare gegevens selecteren, geautomatiseerde zoeksystemen hanteren, vergelijkingen maken, conclusies trekken. In aansluiting op het Pedagogisch Project van het Gemeenschapsonderwijs wordt van de leerlingen verwacht dat ze onder begeleiding de volgende attitudes ontwikkelen en/of nastreven: algemene belangstelling; bereidheid eigen fouten te verbeteren; kritische reflectie; openheid en respect voor andere meningen; probleemoplossend werken; verantwoordelijkheidsgevoel;

4 ASO 2de graad Complementair gedeelte 3 zelfwerkzaamheid en zin voor samenwerking; zin voor afwerking, orde, netheid en nauwkeurigheid. Vakoverschrijdende eindtermen De leraar economie of handelsvakken levert ook zijn bijdrage tot de realisatie van de vakoverschrijdende eindtermen (VOET). Vakoverschrijdende eindtermen zijn minimumdoelen die niet specifiek behoren tot een vakgebied, maar onder meer door middel van meerdere vakken of onderwijsprojecten kunnen worden gerealiseerd. Zij zijn in eerste instantie een opdracht voor het hele schoolteam. Om uit te maken hoe alle vakoverschrijdende eindtermen op schoolniveau kunnen gerealiseerd worden, zijn afspraken nodig tussen de collega s van alle vakken. Het is aangewezen om deze afspraken formeel vast te leggen in het schoolwerkplan. In sommige vakken kunnen bepaalde VOET uitdrukkelijker aan de orde komen dan in andere. Leerplannen kunnen dan ook verwijzingen naar VOET bevatten als de binding tussen de vakgebonden doelstellingen en de VOET evident is. Indien de vakgroep nog andere VOET realiseerbaar acht binnen een vak, wordt dit vastgelegd in een verslag waarin zowel de visie als de planning zijn opgenomen. Heel wat VOET die behoren tot de domeinen "Leren Leren" en "Sociale Vaardigheden" zitten reeds verweven in de uitwerking van verschillende vakgebonden doelstellingen in dit leerplan. Door een doordachte keuze van thema s, teksten en lesonderwerpen kunnen ook de andere VOET (opvoeden tot burgerzin, gezondheidseducatie, milieueducatie, muzisch-creatieve vorming en technisch-technologische vorming) in de lessen economie of handel aan bod komen. Bij de aanvang van het schooljaar maakt de leraar een oordeelkundige keuze van de leerinhouden waarmee hij de vakgebonden en vakoverschrijdende doelstellingen wil realiseren (bij voorkeur na overleg met de vakgroep) en stelt een jaar(vorderings)plan op waarin hij de leerstof op een evenwichtige wijze verdeelt over het beschikbare aantal lestijden.

5 ASO 2de graad Complementair gedeelte 4 / SOCIO-ECONOMISCHE INITIATIE 1ste jaar: 1 lestijd/week 2de jaar: 1 lestijd/week De cursief vermelde doelstellingen en inhouden zijn als uitbreiding bedoeld (facultatief). 1 de basisbegrippen economie, behoeften, goederen, diensten, produceren (productie), consumeren (consumptie), arbeidsverdeling, ruil en economische kringloop omschrijven en concretiseren; het onderscheid tussen welvaart en welzijn toelichten; het belang van de vrijetijdsbesteding voor de mens aantonen; de eenvoudige economische kringloop opbouwen en de functionele samenhang tussen de elementen weergeven; de entiteiten uit de economische kringloop beschrijven; de macro-economische grootheden Nationaal Inkomen en Nationaal Product omschrijven. 1 Inleiding en situering 1.1 Basisbegrippen Economie en behoeften Goederen en diensten Produceren en consumeren Arbeidsverdeling en ruil Welvaart en welzijn - Vrijetijdsbesteding 1.2 Economische kringloop Entiteiten Nationaal Inkomen en Nationaal Product 2 de inkomensvorming en de inkomensbesteding t.o.v. elkaar situeren; de inkomensvorming uit arbeid omschrijven m.b.t. stelsels van vergoedingen van arbeid en dienstverband versus zelfstandige; verschillende stelsels van vergoedingen verklaren en beoordelen; de begrippen nominaal en reëel loon kunnen verwoorden; de verschillende bestanddelen van het loon (salaris) omschrijven; 2 Gezinnen 2.1 Inkomensvorming Inkomen uit arbeid: Vergoeding van arbeid Stelsels van vergoedingen Dienstverband versus zelfstandige ondernemer Nominaal en reëel loon Bestanddelen - Koopkracht Loonberekening Inkomen uit kapitaalverstrekking Goederenkapitaal versus geldkapitaal

6 ASO 2de graad Complementair gedeelte 5 3 de inkomensvorming koppelen aan koopkracht; een loonberekening uitwerken; het onderscheid tussen goederen- en geldkapitaal maken; de opbrengsten ervan omschrijven; het spanningsveld tussen inkomen en besteding toelichten; de elementen van de inkomensbesteding (consumptie, sparen en belastingen) omschrijven en onderling vergelijken; de noodzaak van de belastingen met voorbeelden aantonen; het onderscheid tussen directe en indirecte belastingen aantonen en verduidelijken met voorbeelden; de algemene principes van de personenbelasting kunnen verwoorden; de verschillende inkomsten bij de personenbelastingen kunnen opsommen, omschrijven en concretiseren; de begrippen sparen en beleggen omschrijven; enkele bepalende factoren bij beleggingen opsommen (incl. ethisch beleggen); motieven voor het beleggen van spaargelden verwoorden; een beperkt aantal spaar- en beleggingsvormen toelichten (incl. enkele voor- en nadelen). het onderscheid tussen ondernemingen en bedrijven formuleren en concretiseren; de bedrijfskolom begripsmatig omschrijven en opbouwen; 2.2 Inkomensbesteding Inkomen versus besteding Consumptie Belastingen Noodzaak Directe belastingen Belasting op het gezamenlijk inkomen - personenbelasting (inclusief soorten inkomsten) Indirecte belastingen Sparen en beleggen Intrest Nut Bepalende factoren Motieven voor beleggen Spaarrekening Termijnrekening Rekening met opzegtermijn Kasbon Aandelen Obligaties Goud 3 Ondernemingen en bedrijven 3.1 Onderscheid tussen onderneming en bedrijf 3.2 Bedrijfskolom - Begrip 3.3 Bedrijven: indeling naar functies en sectoren Functies Sectoren

7 ASO 2de graad Complementair gedeelte 6 4 de sectoren (incl. de quartaire sector) aangeven en het relatieve belang ervan aantonen; de toenemende betekenis van de diensteneconomie weergeven; de economische betekenis, de impact en de ethische en juridische aspecten van de reclame toelichten; verschillende mogelijkheden van arbeidsorganisatie onderscheiden en voorbeelden geven van de wijze waarop de onderneming het personeel motiveert; rechten en plichten van werkgever en werknemer toelichten; de toenemende vermaatschappelijking van de onderneming (aandeelhouders stakeholders) aantonen en illustreren aan de hand van actuele voorbeelden; het begrip stakeholders toelichten. de begrippen m.b.t. de stappen in het verkoopproces ordenen en omschrijven; de verkoopsvoorwaarden opsommen en beknopt toelichten; Indeling en belang van primaire, secundaire, tertiaire en quartaire sector Toenemend belang van de dienstensector Reclame (economische betekenis, impact, ethische en juridische aspecten) 3.4 Arbeidsorganisatie Mogelijkheden Motivatie van het personeel door de onderneming 3.5 Rechten en plichten van werkgever en werknemer 3.6 Vermaatschappelijking van de onderneming Stakeholders 4 Kopen en verkopen 4.1 De stappen in het verkoopproces Prijsaanvraag Prijsofferte Bestelling Levering Betaling 4.2 Verkoopsvoorwaarden Hoeveelheid Kwaliteit Prijs Levering Betaling

8 ASO 2de graad Complementair gedeelte de noodzaak en functie van de documenten aantonen; de documenten herkennen en rangschikken; een factuur invullen. de verschillende begrippen i.v.m. rechtstreekse betaling verwoorden en hanteren; de rol van de financiële instellingen bij onrechtstreekse betaling toelichten en de verschillende intresten duiden; de betalingstechnieken in geval van onrechtstreekse betaling omschrijven en hanteren (minimale aandacht voor de cheque); de nieuwe tendensen inzake betalingen toelichten. het begrip krediet omschrijven en het belang ervan aantonen; enkele courante kredietvormen begripsmatig omschrijven, de werking ervan toelichten en de intrestlasten vergelijken 4.3 Documenten Noodzaak en functie Prijsaanvraag Prijsofferte, bestek Bestelbon Leveringsbon Factuur Creditnota Debetnota 5 Betaling 5.1 Rechtstreekse betaling Kwitantie Kwijtschrift Kwijting Ontvangstbewijs 5.2 Onrechtstreekse betaling Tussenkomst van de financiële instellingen: rol - intresten Betalingstechnieken Storting Overschrijving Cheque Domiciliëring Permanente opdracht Elektronische betaling (proton, debetkaart, kredietkaart) Nieuwe tendensen 6 Krediet 6.1 Begrip en belang 6.2 Kredietvormen Begrip en werking Intresten

9 ASO 2de graad Complementair gedeelte 8 7 werking ervan toelichten en de intrestlasten vergelijken de mogelijke gevaren voor de kredietnemer toelichten; het doel van de wet op het consumentenkrediet verduidelijken. het begrip markt en haar rol omschrijven; het begrip marktprijs en de rol ervan beschrijven; vraag en aanbod omschrijven; de werking van het marktmechanisme op de productmarkt illustreren; de rol van de marktprijs bij de ruiltransacties beschrijven; de marktvormen volkomen concurrentie en monopolie omschrijven; de marktsoorten situeren in de economische kringloop; de goederen- en dienstenmarkt begripsmatig omschrijven; de organisatie van de goederen- en dienstenmarkt toelichten; de prijsvorming op de goederen- en dienstenmarkt aan de marktvorm relateren en verklaren; de rol van de overheid in de prijsvorming op de goederen- en dienstenmarkt schetsen; motieven aangeven voor overheidsingrijpen; voorbeelden geven van de wijze waarop de overheid corrigerend kan optreden (o.a. milieu veiligheid); de procedure van prijsopnamen schetsen; het begrip budgetenquête omschrijven en verwoorden dat Koop op afbetaling Persoonlijke lening Hypothecaire lening 6.3 Valkuilen voor de kredietnemer 6.4 Doel van de wet op het consumentenkrediet 7 Markten en prijzen 7.1 Markt - Prijs Begrip Rol van de markt Vraag Aanbod Werking van het marktmechanisme Rol van de marktprijs 7.2 Marktvormen Volkomen concurrentie Monopolie 7.3 Marktsoorten Situering in de economische kringloop Goederen- en dienstenmarkt Begrip Organisatie Prijsvorming op de markt van goederen en diensten in relatie tot de marktvormen Rol van de overheid in de prijsvorming Motieven van de overheid

10 ASO 2de graad Complementair gedeelte 9 bestedingspatronen evolueren; het begrip indexcijfer omschrijven; de betekenis van indexcijfers toelichten; indexcijfers berekenen in concrete situaties; de betekenis van het indexcijfer van de consumptieprijzen toelichten; het marktonderzoek begripsmatig omschrijven; het nut van een marktonderzoek kunnen aantonen; de werkwijze van een marktonderzoek omschrijven en toepassen; de arbeidsmarkt begripsmatig omschrijven; de organisatie van de arbeidsmarkt omschrijven; de prijsvorming op de arbeidsmarkt verklaren; de rol van het indexcijfer van de consumptieprijzen omschrijven; de rol van de sociale partners kunnen schetsen; het begrip solidariteit en de vormen ervan kunnen toelichten; het overlegmodel in België schetsen; de rol van de overheid in de prijsvorming op de arbeidsmarkt kunnen schetsen; de samenhang tussen de productmarkt en de arbeidsmarkt aan de hand van concrete situaties verklaren en oorzaken en gevolgen van onevenwichten op de arbeidsmarkt aangeven; verklaren dat de markt een ongelijke inkomensverdeling tot gevolg kan hebben en beschrijven op welke wijze de overheid een maatschappelijk ongewenste graad van inkomensongelijkheid kan corrigeren; Correctie van de overheid (o.a. inzake milieu en veiligheid) Meting van prijzen: procedure van prijsopnamen budgetenquête - bestedingspatroon betekenis van indexcijfers berekening van indexcijfers betekenis van de index van de consumptieprijzen Marktonderzoek: begrip nut - werkwijze Arbeidsmarkt Begrip Organisatie Prijsvorming op de arbeidsmarkt Rol van het indexcijfer van de consumptieprijzen Rol van de werkgeversorganisaties en werknemersorganisaties Solidariteit (begrip vormen) Rol van de overheid Juridische grondslagen - Overlegmodel versus vrijemarktmodel Samenhang tussen productmarkt en arbeidsmarkt Oorzaken en gevolgen Ongelijke inkomensverdeling Rol van de overheid om een maatschappelijk ongewenste graad van inkomensongelijkheid te corrigeren

11 ASO 2de graad Complementair gedeelte 10 de geld- en kapitaalmarkt begripsmatig omschrijven; de organisatie van de geld- en kapitaalmarkt omschrijven; de prijsvorming op de geld- en kapitaalmarkt omschrijven; Geld- en kapitaalmarkt Begrip Organisatie Prijsvorming op de geld- en kapitaalmarkt de deposito-opneming en kredietverstrekking schematisch voorstellen; het begrip intrestmarge verklaren; De dienstverlening van de financiële instellingen kunnen omschrijven en illustreren (zoals beleggingsadvies, aanbod van verzekeringen, vreemde valuta, safes, belastingadvies, enz.) Relatie deposito-opneming en kredietverstrekking Begrip intrestmarge Bankdiensten (zoals vormen van beleggingsadvies, aanbod van verzekeringen, vreemde valuta, safes, belastingadvies)

12 ASO 2de graad Complementair gedeelte 11 8 het begrip overheid omschrijven en illustreren met voorbeelden; het begrip overheid relateren aan de federalisering, de internationalisering en de globalisering; de overheid situeren in de economische kringloop; de belangrijkste taken van de overheid opsommen, omschrijven, illustreren en motiveren; omschrijven hoe de overheid via verschillende invalshoeken het algemeen welzijn bevordert; de begrippen economische orde en economische politiek omschrijven en aan elkaar relateren; de verschijningsvormen van economische orde situeren en omschrijven; voorbeelden geven van werkgelegenheidsbeleid van de overheid ter bestrijding van de werkloosheid; de begrippen vrijhandel en protectionisme toelichten; de begrippen vrijhandel en protectionisme kaderen in de economische politiek; verschijningsvormen van protectionisme toelichten; globalisme en anti-globalisme kritisch benaderen; het begrip welvaart omschrijven en relateren aan economische politiek; 8 De overheid 8.1 Begrip Federalisering Internationalisering Globalisering 8.2 Situering in de economische kringloop 8.3 Taken van de overheid Overheid en algemeen welzijn Rechtssysteem Landsverdediging Cultuur Sociale voorzieningen Internationale betrekkingen Milieu Onderwijs Economische politiek en economische orde Relatie Economische orde: begrip situering Staatseconomie Vrije markteconomie Gemengde economie Economische politiek Werkgelegenheidsbeleid in de strijd tegen werkloosheid Vrijhandel Protectionisme Verschijningsvormen Globalisme versus anti-globalisme Welvaart De overheid als producent

13 ASO 2de graad Complementair gedeelte 12 aanduiden en motiveren in welke domeinen de overheid optreedt als producent; verklaren waarom de markt tekortschiet bij het verstrekken van publieke goederen en deze bijgevolg door de overheid ter beschikking worden gesteld; Domeinen (publieke en private goederen) Motivatie

14 ASO 2de graad Complementair gedeelte 13 9 het buitenland situeren in de economische kringloop situeren; invoer, uitvoer en intracommunautaire handel begripsmatig omschrijven; het belang van de internationale handel voor België en de regio s omschrijven; de samenstelling van onze internationale handel ontleden en bespreken op grond van statistische gegevens; de begrippen wisselmarkt en wisselkoers omschrijven; de werking van de wisselmarkt omschrijven; de invloed van veranderingen van de wisselkoers op de handel toelichten; de begrippen euro en eurozone omschrijven; de voordelen van de euro in de eurozone en daarbuiten omschrijven; de deelnemers aan de eurozone kunnen noemen. 10 het begrip economische groei omschrijven; aangeven hoe economische groei wordt gemeten; verklaren welke indicatoren de economische groei bepalen; enkele voorbeelden van indicatoren van groei (bv. internationale handel, werkloosheid, investeringen en consumptie) kritisch evalueren; aantonen dat internationale handel in belangrijke mate kan bijdragen tot economische groei; illustreren dat aan economische groei naast positieve ook negatieve aspecten verbonden zijn; 9 Het buitenland 9.1 Situering in de economische kringloop 9.2 Invoer Uitvoer - Intracommunautaire handel Begrippen Belang voor België en de regio s Samenstelling van deze handel 9.3 Verrekening van de goederentransacties Wisselmarkt (werking) en wisselkoersen Invloed van de koersschommelingen op de handel De euro en de eurozone (begrippen, voordelen, deelnemers) 10 Economische groei 10.1 Begrip 10.2 Meting Indicatoren (bv. BBP, werkloosheid, investeringen, consumptie, internationale handel) Kritische evaluatie van de indicatoren 10.3 Positieve en negatieve aspecten van economische groei

15 ASO 2de graad Complementair gedeelte op basis van welvaartsindicatoren de welvaartsongelijkheid in de wereld illustreren en factoren aangeven die aan de basis hiervan liggen; onder begeleiding voor een gegeven onderwerp onderzoeksvragen formuleren (probleemstelling); op basis van geselecteerde bronnen, voor een gegeven of zelfgekozen onderzoeksvraag, op een systematische wijze informatie verzamelen (o.a. via elektronische weg); onder begeleiding (en met behulp van ICT-middelen) informatie selecteren, ordenen, en op verschillende manieren bewerken (verbaal, grafisch, in tabelvorm, wiskundig/rekenkundig); onderzoeksresultaten formuleren en onder begeleiding interpreteren ; volgens een gegeven stramien over de resultaten van de eigen onderzoeksactiviteit rapporteren Welvaartsongelijkheid in de wereld - Oorzaken 11 Onderzoeksopdracht over een economisch thema, onder begeleiding uit te werken door de leerlingen, te kiezen uit één van de volgende items: - Thema uit de hoofdstukken - Media en communicatie economisch (commercieel) benaderd - Actueel thema Schematisch ziet de opdracht (stappenplan) er als volgt uit: probleemstelling; systematische verzameling van informatie op basis van geselecteerde bronnen; informatie selecteren, ordenen en bewerken (verbaal, grafisch, in tabelvorm, wiskundig/rekenkundig); onderzoeksresultaten formuleren en interpreteren; rapporteren over de onderzoeksactiviteit.

16 ASO 2de graad Complementair gedeelte 15 PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN EN TIMING Nr. Pedagogisch-didactische wenken Timing 1 Dit leerplan geldt voor een lestijdenpakket van 25 weken op schooljaarbasis. Waar mogelijk wordt de leerstof vanuit een gedragswetenschappelijke en/of cultuurwetenschappelijke invalshoek benaderd. Er wordt vooral uitgegaan van de ervarings- en de belevingswereld van de leerlingen. De leerstof wordt in ruime mate aangebracht en geïllustreerd via voorbeelden en concretiseringen. 2 Leerlingen moeten leren verbaal en sociaal vaardig, alsook schriftelijk te communiceren. De leraar zal erover waken dat de leerlingen steeds de geijkte vakterminologie aanwenden. 3 De verkenning van het economische leven wordt in het eerste leerjaar aangebracht via de goederen- en geldstroom. Uitgaande van de economische kringloop kan methodologisch aangetoond worden dat in de relatie tussen de economische entiteiten (gezinnen ondernemingen) een zekere technische ordening (o.a. handelsdocumenten) noodzakelijk is. In het hoofdstuk Gezinnen wordt aandacht besteed aan het inkomen en de bestedingen. In het hoofdstuk Ondernemingen en bedrijven wordt uitgegaan van de bedrijfskolom. Vooral het toenemend belang van de dienstensector en de vermaatschappelijking (stakeholders) verdienen de aandacht. Deze laatste items kunnen via leerlingenmateriaal (documentatiemap) aangevuld worden. Ook reclame zal een aandachtspunt zijn. Kopen en verkopen laat de leerlingen kennis maken met handelsdocumenten. Leerlingen moeten zeker niet alle documenten zelf invullen. De documenten kunnen namelijk ingevuld aangeboden worden en beknopt besproken worden. Bij de betaling ligt de klemtoon op de moderne betaaltechnieken en middelen. Een uitstap naar een plaatselijke self-banking-terminal is hoogst wenselijk. Kredieten worden oppervlakkig benaderd. Aandacht gaat naar maatschappelijke gevolgen van krediet, zoals de valkuilen voor de kredietnemer. De leraar zal ook de achtergronden bij de wet op het consumentenkrediet bespreken. Het hoofdstuk Markten en Prijzen is een belangrijk hoofdstuk. Marktvormen en soorten worden kritisch benaderd. De leraar zal wijzen op het waardevolle van het overlegmodel in België en op het belang van de overheidstussenkomsten. Het begrip solidariteit zal zeker aanleiding geven tot discussie. De index van de consumptieprijzen wordt niet gedetailleerd behandeld. Het marktonderzoek kan als basis dienen voor een eventuele onderzoeksopdracht. Enkel dan wordt er meer aandacht aan besteed. Bankdiensten worden beknopt behandeld. In het hoofdstuk Overheid wordt ingegaan op de taken van de overheid. Economische orde en economische politiek kunnen stof leveren voor enige discussie. Met betrekking tot het buitenland wordt de aandacht gevestigd op het belang voor België van het verruimen van onze markt. Wisselmarkt en wisselkoersen worden beknopt benaderd, met aandacht voor de voordelen van de euro en de eurozone. Economische groei wordt vooral kritisch benaderd m.b.t. de positieve en negatieve aspecten en de welvaartsongelijkheid in de wereld. 4 Het is wenselijk dat de leerlingen oog en oor beginnen te hebben voor nieuwsfeiten. De leraar zal hen regelmatig confronteren met de actualiteit en daar ook ruimte voor maken

17 ASO 2de graad Complementair gedeelte 16 Nr. Pedagogisch-didactische wenken Timing in toetsen en examens. 5 De doelstellingen van het vak kunnen slechts bereikt worden via het actualiteitsprincipe. In deze context kan een begin gemaakt worden met een actualiteitsmap. Beide zullen zowel stukken bevatten die de leraar aanbrengt als elementen die door de leerling werden verzameld. 6 De goed voorbereide didactische uitstappen, waarbij de leerlingen kunnen betrokken worden in alle fasen van de organisatie, leveren eveneens een waardevolle bijdrage tot het actualiteitsprincipe. 7 In het kader van de onderzoeksopdracht kunnen verschillende onderzoeksmethodes aan bod komen: beschrijvend- en interpretatief onderzoek (al dan niet vergelijkend); bronnenonderzoek en literatuuronderzoek; enquêtes opstellen, afnemen en interpreteren; interviews voorbereiden, afnemen en verwerken; case- en veldstudie; statistische verwerking; enz. De opdrachten worden zeer precies begrensd en kunnen de vorm aannemen van een werkstuk, een project, groepswerk, e.d. 8 De leraar heeft een zekere vrijheid m.b.t. de invulling van het leerplan, vooral inzake tijdsbesteding. Hij zal zich richten op eventuele behoeften vanuit andere vakken. De socio-economische initiatie is geen doel op zich maar dient te kaderen in de opzet van de studierichting. Ook inzake onderzoeksopdrachten mag de leraar kiezen, bijv. i.f.v. de belangstelling van de leerlingen of op vraag van een collega. 9 De leraar dient in toenemende mate, maar op een nuttige en efficiënte wijze gebruik te maken van ICT (inoefenen van leerstof, aanvragen van informatie, opsporen van documentatie, enz.). Het bevorderen van het probleemoplossend denken dient te worden toegepast. De leerlingen worden geregeld gestimuleerd om informatie te verzamelen, te verwerken en te beoordelen. Het streefdoel is om 10 à 15 % van de beschikbare tijd te besteden aan ICT-toepassingen. 10 Hoewel kennisoverdracht een basisconcept blijft om de economische realiteit te verklaren, dient rekening gehouden te worden met een verschuiving naar kennisverwerving via zelfstandig leren en leren leren. Dit om de terugkoppeling naar de realiteit te realiseren en te beantwoorden aan de verwachting van het levenslang leren. Ook de maatschappelijke vraag naar het versterken van de attitude- en waardevorming wordt uitdrukkelijker geïmplementeerd. De overdracht van leerfuncties van de leraar naar de leerlingen dient geleidelijk te gebeuren. Wanneer de leerkracht in het eerste leerjaar opteert voor het zelfstandig werken, dient deze werkvorm verdergezet te worden in het tweede leerjaar.

18 ASO 2de graad Complementair gedeelte 17 MINIMALE MATERIËLE VEREISTEN Inzake veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: - Codex - ARAB - AREI - Vlarem. Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t.: - de uitrusting en inrichting van de lokalen; - de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat: - duidelijke Nederlandstalige handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn; - alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct kunnen toepassen; - de collectieve veiligheidsvoorschriften nooit mogen gemanipuleerd worden; - de persoonlijke beschermingsmiddelen aanwezig moeten zijn en gedragen worden, daar waar de wetgeving het vereist. Een uitgerust leslokaal met bord, prikbord, kast (voor documentatie en tijdschriften) en overheadprojector. Daarnaast een verscheidenheid aan documenten i.v.m. leerstofitems, en een leerboek of werkschrift. De leerlingen leggen tevens een documentatiemap aan voor toepassingen en in het bijzonder voor de uitvoering van de zelfstandige onderzoeksopdracht hebben de leerlingen toegang tot internet en een informaticalokaal. EVALUATIE Per rapportperiode: minstens 2 bondige toetsen (10 15 min.). Geregeld mondeling toetsen als controleen herhalingselementen of als aanknoping bij de nieuwe les. Het staat de leerkracht vrij klastaken en voorbereidingen op te geven, terwijl huistaken de vorm aannemen van het verzamelen van documentatie of het verder afwerken van opdrachten. Het taxonomisch niveau in de evaluatie dient uitdrukkelijk bewaakt te worden. De zelfstandige opdracht dient zowel proces- als productgericht te worden geëvalueerd. De tekorten inzake kennis, inzicht en vaardigheden t.a.v. bepaalde leerstofitems dienen gedurende het schooljaar deskundig te worden geremedieerd. In aansluiting op het Pedagogisch Project wordt van de leerlingen verwacht dat zij de vermelde attitudes ontwikkelen en/of nastreven.

19 ASO 2de graad Complementair gedeelte 18 BIBLIOGRAFIE Het is aangewezen de websites van de uitgeverijen te bezoeken om tijdig op de hoogte te zijn van nieuwe uitgaven. Macro-Micro, Tijdschrift van de vereniging voor leraren in de economische wetenschappen Geuens, P. en Van den Broeck, N., Optimum 2.1, Oostmalle, De Sikkel Optimum 2.2, Oostmalle, De Sikkel Didacta, Brussel, Departement Didactiek EHSAL Economische Didactiek, Antwerpen, IDEA-UFSIA Info Economie Onderwijs, Gent, RUG Rombouts, G. en Verberckt, F., Didactiek van de handels- en economische wetenschappen, Oostmalle, De Sikkel (enkel voor de leraar) De Cnuydt, I., en De Velder, S., Economie vandaag, Gent, Academia Press (enkel voor de leraar) Budget en Recht Test Aankoop Trefpunt Economie, Ministerie van Economische Zaken Het stond in de tijd, Financieel Economische Tijd (FET) Jaaroverzicht, FET De kranten De standaard, De Morgen, Het Laatste Nieuws, Het Volk, Het Nieuwsblad, e.a De tijdschriften Knack, Trends, Centrum voor Informatie in Assuranties (CIA), de Meeûsplantsoen 29, 1040 Brussel Kroniek voor het Economisch onderwijs, Standaarduitgeverij, Belgiëlei 147a, 2018 Antwerpen Lenaert, H., Economische Zaken,, Van In, Lier Statistische publicaties NIS en Nationale Bank van België, Berlaimontlaan 14, 1000 Brussel Publicaties van vakorganisaties en vertegenwoordigers van de bedrijven. Bedrijfsbezoeken: Select Visit: Grasslei 7 Gent Telefoon : 070/ Interessante websites Gemeenschapsonderwijs Vereniging van Leraren in de Economische Wetenschappen De Standaard (krant) Het Belang van Limburg (krant) Het Laatste Nieuws (krant) Gazet van Antwerpen (krant) De Morgen (krant) Het Volk (krant) Het Nieuwsblad (krant) Knack (tijdschrift) Trends (tijdschrift)

20 ASO 2de graad Complementair gedeelte 19 Nederlandse vereniging voor leraren in de economische wetenschappen Vlaams Economisch verbond Unizo Webgids voor accountancy en fiscaliteit Standaard Wetenschappelijke Uitgeverij (+ MIM) Uitgeverij De Sikkel Uitgeverij De Boeck (= Standaard Wetenschappelijke uitgeverij + De Sikkel) Uitgeverij Kluwer Uitgeverij Den Arend VDAB KBC Fortis Dexia Belgische Vereniging van Banken Nuttige adressen Beroepsvereniging der Verzekeringsondernemingen Economielokaal van de digitale school Internetverwijzingen (op website van het Gemeenschapsonderwijs) UNIZO Unie van Zelfstandige Ondernemers De digitheek Links voor leraren en leerlingen Belgisch Instituut voor Normalisatie (BIN) Belgisch comité voor de Distributie Het Belgisch Staatsblad Touring Club Inventaris van de officiële Belgische sites Toerisme Dienst voor Toerisme en informatie van Brussel Toerisme Vlaanderen Office de Promotion du Tourisme Wallonie-Bruxelles Links naar interessante websites Planet Internet Portaalsite Ministerie van Economische Zaken Vademecum voor de beginnende ondernemer

Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept (stam + contexten)?

Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept (stam + contexten)? Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VOET EN STUDIEGEBIED ASO STUDIERICHTING : ECONOMIE Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS TSO. tweede graad. eerste en tweede leerjaar. Sport SPECIFIEK GEDEELTE. Lichamelijke opvoeding en sport. WW-s.

SECUNDAIR ONDERWIJS TSO. tweede graad. eerste en tweede leerjaar. Sport SPECIFIEK GEDEELTE. Lichamelijke opvoeding en sport. WW-s. SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: TSO Graad: tweede graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied Sport SPECIFIEK GEDEELTE Optie(s): Lichamelijke opvoeding en sport Vak(ken): AV Economie 2/2 lt/w

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS. eerste en tweede leerjaar FUNDAMENTEEL GEDEELTE. (vervangt 2002/113)

SECUNDAIR ONDERWIJS. eerste en tweede leerjaar FUNDAMENTEEL GEDEELTE. (vervangt 2002/113) SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: TSO Graad: tweede graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied: Toerisme FUNDAMENTEEL GEDEELTE Optie(s) Toerisme Vak(ken): TV Toegepaste economie 3/3 lt/w Vakkencode:

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS KEUZEGEDEELTE

SECUNDAIR ONDERWIJS KEUZEGEDEELTE SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: A-stroom Graad: eerste graad Jaar: eerste leerjaar KEUZEGEDEELTE Vak(ken): AV Economie 1e lj: 2 lt/w Vakkencode: WW-s Leerplannummer: 2005/104 nieuw Eerste graad A-stroom

Nadere informatie

TSO TWEEDE GRAAD Eerste leerjaar vak(ken) handelseconomie en registratie 6 u/week handelsrekenen 2 u/week WW-s 2000/007 (vervangt 94066, 96213

TSO TWEEDE GRAAD Eerste leerjaar vak(ken) handelseconomie en registratie 6 u/week handelsrekenen 2 u/week WW-s 2000/007 (vervangt 94066, 96213 TSO TWEEDE GRAAD Eerste leerjaar vak(ken) TV TOEGEPASTE ECONOMIE (HT): handelseconomie en registratie handelsrekenen 8 u/week 6 u/week 2 u/week WW-s 2000/007 (vervangt 94066, 96213) 1 1 e leerjaar, 2 e

Nadere informatie

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen Eindtermen educatief project Korstmossen, snuffelpalen van ons milieu 2 de en 3 de graad SO Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen I. Gemeenschappelijke

Nadere informatie

Onderzoekscompetenties. Schooljaar 2015-2016. GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60

Onderzoekscompetenties. Schooljaar 2015-2016. GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60 GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60 Schooljaar 2015-2016 E-mail: ka.wetteren@g-o.be atheneum@campuskompas.be Website: www.campuskompas.be/atheneum Scholengroep Schelde Dender

Nadere informatie

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep geschiedenis en/of esthetica

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep geschiedenis en/of esthetica Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep geschiedenis en/of esthetica In kolom 1 vind je 69 items waaraan je eventueel kan werken in de vakgroep geschiedenis/esthetica. Ze zijn ingedeeld in 8 categorieën.

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS. eerste en tweede leerjaar. Boekhouden-informatica Handel Secretariaat-talen. (Vervangt 2004/299)

SECUNDAIR ONDERWIJS. eerste en tweede leerjaar. Boekhouden-informatica Handel Secretariaat-talen. (Vervangt 2004/299) SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: TSO Graad: derde graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied: Handel Optie(s) Boekhouden-informatica Handel Secretariaat-talen Vak(ken): AV Economie 0/2 lt/w Vakkencode:

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS WISKUNDE. Derde graad BSO Derde leerjaar: 1 of 2 uur/week

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS WISKUNDE. Derde graad BSO Derde leerjaar: 1 of 2 uur/week VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS WISKUNDE Derde graad BSO Derde leerjaar: 1 of 2 uur/week Licap - Brussel - september 1995 INHOUD 1 BEGINSITUATIE... 5 2

Nadere informatie

GRAAD 1 LEERJAAR 1. Thema 1 : Kopen in het klein Kennismaking met algemene aspecten van handel Voorbereidende oefeningen

GRAAD 1 LEERJAAR 1. Thema 1 : Kopen in het klein Kennismaking met algemene aspecten van handel Voorbereidende oefeningen JAARPLAN 011 01 Vak Handel VAK LERAAR KLAS Handel 1L3 ONDERWIJSVORM SCHOOL CODE LEERPLAN LEERLINGEN NOTITIES Werkbladen, taken en toetsen STUDIERICHTING lesuren per week Vakoverschrijdende Eindtermen zie

Nadere informatie

Inhaalbeweging economie

Inhaalbeweging economie Inhaalbeweging economie Inleiding Voor de inhaalbeweging economie bestaan er vijf documenten 1 Dit algemeen document dat een volledige beschrijving geeft van wat van leerlingen verwacht wordt als ze beslissen

Nadere informatie

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN De onderwijsvorm ASO is een breed algemeen vormende doorstroomrichting waarin de leerlingen zich voorbereiden op een academische of professionele bacheloropleiding.

Nadere informatie

Eerste graad A-stroom

Eerste graad A-stroom EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Vijverbiotoopstudie Eerste graad A-stroom Vakgebonden eindtermen aardrijkskunde Het natuurlijk milieu Reliëf 16* De leerlingen leren respect opbrengen voor de waarde van

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS TSO. tweede graad. eerste en tweede leerjaar. Toerisme. Toerisme. Specifiek gedeelte. (vervangt 2003/019)

SECUNDAIR ONDERWIJS TSO. tweede graad. eerste en tweede leerjaar. Toerisme. Toerisme. Specifiek gedeelte. (vervangt 2003/019) SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: TSO Graad: tweede graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied: Toerisme Studierichting Toerisme Specifiek gedeelte Vak(ken): TV Toegepaste economie 3/3 lt/w Leerplannummer:

Nadere informatie

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Moderne Vreemde Talen

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Moderne Vreemde Talen Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Moderne Vreemde Talen In kolom 1 vind je 49 items waaraan je eventueel kan werken in de vakgroep MVT (Frans, Engels, Duits). Ze zijn ingedeeld in 8 categorieën.

Nadere informatie

Inleiding: kennismaking met het spilbedrijf + voorstelling van het assortiment

Inleiding: kennismaking met het spilbedrijf + voorstelling van het assortiment School: JAARPLAN 2011 2012 Handel: onderdeel Initiatie in administratie, retail en logistiek VAK Handel I. A. R. L. ONDERWIJSVORM 2 lesuren per week in het 2 de jaar van de B-stroom BVL LERAAR Vakoverschrijdende

Nadere informatie

OVERZICHT MODULES PAV

OVERZICHT MODULES PAV OVERZICHT MODULES PAV Inhoud PAV 3(2) Functionele rekenvaardigheid... 2 PAV 3(2) Functionele taalvaardigheid... 3 PAV 3(2) Maatschappelijk en ethisch bewustzijn, weerbaarheid en verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

Modulefiche. Begincompetenties Geen voorkennis vereist. Eindcompetenties. Modulenummer + Naam module: B1 Bedrijfsbeheer. Datum: 25 januari 2012

Modulefiche. Begincompetenties Geen voorkennis vereist. Eindcompetenties. Modulenummer + Naam module: B1 Bedrijfsbeheer. Datum: 25 januari 2012 Modulefiche Modulenummer + Naam module: B1 Bedrijfsbeheer Datum: 25 januari 2012 Economie (40 lestijden) Begincompetenties Geen voorkennis vereist Eindcompetenties Consumentengedrag Inzicht hebben in het

Nadere informatie

TV KANTOORTECHNIEKEN(HT):

TV KANTOORTECHNIEKEN(HT): 1 TSO TWEEDE GRAAD Eerste leerjaar vakken TV KANTOORTECHNIEKEN(HT): 1 u/week WW-s 2000/082 (vervangt 96212) 1 Studiegebied Onderwijsvorm en graad Studierichting Handel TSO 2 e graad Handel-talen 1 Visie

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Modulefiche. Naam module: Bedrijfsbeheer (A3) Datum: 1 september 2012 ECONOMIE. Begincompetenties: Geen

Modulefiche. Naam module: Bedrijfsbeheer (A3) Datum: 1 september 2012 ECONOMIE. Begincompetenties: Geen Naam module: Bedrijfsbeheer (A3) Datum: 1 september 2012 ECONOMIE Begincompetenties: Geen Modulefiche Leerinhoud: Consumentengedrag o Inleidende begrippen Behoefte Schaarste Nuttigheid en keuzeprobleem

Nadere informatie

dag van de wiskunde 2013

dag van de wiskunde 2013 dag van de wiskunde 2013 kulak, 23 november 2013 financiële algebra voor de derde graad nicole de wilde leraar sint-franciscusinstituut melle Doelstelling Wat niet? Het is niet de bedoeling om een theoretische

Nadere informatie

~ 1 ~ selecteren. (LPD 1,8,27) (LPD 13,22,23,27)

~ 1 ~ selecteren. (LPD 1,8,27) (LPD 13,22,23,27) ~ 1 ~ Functionele taalvaardigheid/ tekstgeletterdheid Eindtermen (P)AV voor 2 de graad SO 3 de graad SO 3 de jaar 3 de graad SO DBSO niveau 2 de graad DBSO niveau 3 de graad DBSO niveau 3 de jaar 3 de

Nadere informatie

Taalvaardigheid Preventie en remediëring. -betrokkenheid verhogende werkvormen creëren -een maximale -herformuleren de lln het probleem

Taalvaardigheid Preventie en remediëring. -betrokkenheid verhogende werkvormen creëren -een maximale -herformuleren de lln het probleem Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VOET LEREN LEREN EN GOK Voet@2010 leren leren en thema s gelijke onderwijskansen Socio-emotionele ontwikkeling (1ste graad)

Nadere informatie

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van Vrij Instituut voor Secundair Onderwijs te Gent

Verslag over de opvolgingsdoorlichting van Vrij Instituut voor Secundair Onderwijs te Gent Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming Onderwijsinspectie Hendrik Consciencegebouw Koning Albert II-laan 15 1210 BRUSSEL doorlichtingssecretariaat@ond.vlaanderen.be www.onderwijsinspectie.be Verslag

Nadere informatie

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum Derde graad LO A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 Lichamelijke opvoeding Motorische competenties 1.1 De motorische basisbewegingen

Nadere informatie

JAARPLAN 2011 2012. Handel: onderdeel 8.2 Initiatie in de bedrijfseconomie

JAARPLAN 2011 2012. Handel: onderdeel 8.2 Initiatie in de bedrijfseconomie VAK LERAAR Handel JAARPLAN 2011 2012 ONDERWIJSVORM 3 lesuren per week in het 2 de jaar van de A-stroom (= 75 lestijden) Vakoverschrijdende eindtermen Handel: onderdeel 8.2 Initiatie in de bedrijfseconomie

Nadere informatie

Geschiedenis en VOET

Geschiedenis en VOET Geschiedenis en VOET Per 1 september 2010 traden de nieuwe vakoverschrijdende eindtermen (VOET) in werking en vanaf 1 september 2011 zal de doorlichting de VOET meenemen in de focus van de scholen. De

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS. eerste en tweede leerjaar. Lichamelijke opvoeding en sport. Specifiek gedeelte

SECUNDAIR ONDERWIJS. eerste en tweede leerjaar. Lichamelijke opvoeding en sport. Specifiek gedeelte SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: TSO Graad: tweede graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studierichting: Studiegebied: Lichamelijke opvoeding en sport Sport Specifiek gedeelte Vak(ken): AV Economie 2/2

Nadere informatie

Pagina 1 van 5 EVALUEREN. 1 Procesevaluatie versus productevaluatie

Pagina 1 van 5 EVALUEREN. 1 Procesevaluatie versus productevaluatie Pagina 1 van 5 1 Procesevaluatie versus productevaluatie Procesevaluatie: richt zich op de kwaliteit van het leerproces en probeert dus het leerproces van de leerlingen en het onderwijsproces (het didactisch

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Social profit (begeleider in de kinderopvang, optieker, radioloog, verpleegkundige, sociocultureel werker)

Lesvoorbereiding: Social profit (begeleider in de kinderopvang, optieker, radioloog, verpleegkundige, sociocultureel werker) Lesvoorbereiding: Social profit (begeleider in de kinderopvang, optieker, radioloog, verpleegkundige, sociocultureel werker) Klas: 3de graad basisonderwijs Leervak: WO technologie maatschappij Onderwerp:

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Grafische sector (beroep: drukker)

Lesvoorbereiding: Grafische sector (beroep: drukker) Lesvoorbereiding: Grafische sector (beroep: drukker) Klas: 3 de graad basisonderwijs Leervak: WO technologie maatschappij Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren en specifiek over de Grafische sector

Nadere informatie

Project wiskunde: iteratie en fractalen. Naam:

Project wiskunde: iteratie en fractalen. Naam: Project wiskunde: iteratie en fractalen Naam: Klas: 6EW-6LW-6WW 1 Doelstellingen De leerlingen leren zelfstandig informatie verwerven en verwerken over een opgelegd onderwerp. De leerlingen kunnen de verwerkte

Nadere informatie

AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen)

AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen) AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen) (VAN KRACHT VANAF SEPTEMBER 200) VOOR DE EERSTE GRAAD 2 2 AANSLUITING BIJ DE VAKKEN aardrijkskunde biologie sociaal-economische initiatie

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS MULTIMEDIATECHNIEKEN. Derde graad TSO Eerste en tweede leerjaar

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS MULTIMEDIATECHNIEKEN. Derde graad TSO Eerste en tweede leerjaar VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS MULTIMEDIATECHNIEKEN Derde graad TSO Eerste en tweede leerjaar Licap - Brussel september 1998 MULTIMEDIATECHNIEKEN Derde

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS TSO. derde graad. eerste en tweede leerjaar. Handel. Secretariaat-talen. (vervangt 2002/281)

SECUNDAIR ONDERWIJS TSO. derde graad. eerste en tweede leerjaar. Handel. Secretariaat-talen. (vervangt 2002/281) SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: TSO Graad: derde graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied: Handel Optie(s) Secretariaat-talen Vak(ken): TV Kantoortechnieken 1/2 lt/w Vakkencode: WW-S Leerplannummer:

Nadere informatie

Hoe financiële opvoeding integreren in een (overvol) curriculum?

Hoe financiële opvoeding integreren in een (overvol) curriculum? Hoe financiële opvoeding integreren in een (overvol) curriculum? 1 Wie is wie? A l b e r i k V e r a P i e t e r P a t 2 Overzicht workshop 1. Comeniusproject Werkwijze Comeniusproject: doel en fasen Invulling

Nadere informatie

BSO TWEEDE GRAAD. vak 2000/095 TV AUTOTECHNIEKEN / CARROSSERIE. (vervangt 97323) 1 u/w. IT-o

BSO TWEEDE GRAAD. vak 2000/095 TV AUTOTECHNIEKEN / CARROSSERIE. (vervangt 97323) 1 u/w. IT-o BSO TWEEDE GRAAD vak TV AUTOTECHNIEKEN / CARROSSERIE 1 u/w IT-o 2000/095 (vervangt 97323) TV AUTOTECHNIEK / CARROSSSERIE INHOUDSOPGAVE Beginsituatie voor het vak... 2 Specifieke visie... 2 Leerplandoelstellingen

Nadere informatie

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep wetenschappen

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep wetenschappen Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep wetenschappen In kolom 1 vind je 73 items waaraan je eventueel kan werken in de vakgroep wetenschappen. Ze zijn ingedeeld in 8 categorieën. Duid in kolom 2 aan

Nadere informatie

Documenten van de leraar

Documenten van de leraar DIOCESANE PEDAGOGISCHE BEGELEIDINGSDIENST BISDOM BRUGGE Documenten van de leraar SECUNDAIR ONDERWIJS Tijdens je opleiding tot leraar werd je geïnformeerd over o.a. de leerplannen die voor je vak(gebied)

Nadere informatie

Mogelijke opdrachten voor de vakwerkgroep Personenzorg (component verzorgende vakken)

Mogelijke opdrachten voor de vakwerkgroep Personenzorg (component verzorgende vakken) Mogelijke opdrachten voor de vakwerkgroep Personenzorg (component verzorgende vakken) De vakgroep kan bestaan uit : 1 leraren die vak geven vanuit dezelfde discipline (vb. gezondheidsopvoeding, verzorging,

Nadere informatie

2.3 Literatuur. 1.4.2 Schriftelijke vaardigheden 1.4.2.1 Lezen LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL LEERPLAN ALGEMEEN:

2.3 Literatuur. 1.4.2 Schriftelijke vaardigheden 1.4.2.1 Lezen LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL LEERPLAN ALGEMEEN: LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL ALGEMEEN: p.8 2.3 Literatuur In onze leerplannen is literatuur telkens als een aparte component beschouwd, meer dan een vorm van leesvaardigheid. Na de aanloop

Nadere informatie

Zinvol realiseren van competenties in de derde graad Visie en werkvormen

Zinvol realiseren van competenties in de derde graad Visie en werkvormen Zinvol realiseren van competenties in de derde graad Visie en werkvormen T 3 Symposium, Oostende Onze-Lieve-Vrouwecollege Brugge dinsdag 19 augustus 2014 Voorwoord What is teaching? http:/vimeo.com/48768091

Nadere informatie

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel DOCUMENT VVKSO Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica Dit document is een aanvulling op het algemeen servicedocument

Nadere informatie

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel DOCUMENT VVKSO Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica Dit document is een aanvulling op het algemeen servicedocument

Nadere informatie

Opleiding. Meertalig Secretariaat. Code + officiële benaming van de module. B1 Bedrijfsbeheer. Academiejaar 2015-2016.

Opleiding. Meertalig Secretariaat. Code + officiële benaming van de module. B1 Bedrijfsbeheer. Academiejaar 2015-2016. Opleiding Meertalig Secretariaat Code + officiële benaming van de module B1 Bedrijfsbeheer Academiejaar 2015-2016 Semester 1+2 Opmerking: studenten die deze module van het derde jaar van het modeltraject

Nadere informatie

AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen)

AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen) AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen) (VAN KRACHT VANAF SEPTEMBER 00) VOOR DE DERDE GRAAD AANSLUITING BIJ DE VAKKEN De ethische matri aardrijkskunde biologie ecologie economie

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist)

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Klas: 3 e graad basisonderwijs Leervak: WO Technologie - Maatschappij Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren

Nadere informatie

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x Jaarplan GESCHIEDENIS Algemene doelstellingen Eerder gericht op kennis en inzicht 6 A1 A2 A3 A4 A5 Kunnen hanteren van een vakspecifiek begrippenkader en concepten, nodig om zich van het verleden een wetenschappelijk

Nadere informatie

Pedagogische Begeleidingsdienst. contactdag leerkrachten informatica 24 februari 2011 namiddaggedeelte

Pedagogische Begeleidingsdienst. contactdag leerkrachten informatica 24 februari 2011 namiddaggedeelte Pedagogische Begeleidingsdienst contactdag leerkrachten informatica 24 februari 2011 namiddaggedeelte agenda namiddag INFORMATICA 1 info nieuwe leerplan(nen) 2de graad > kritische groepsbespreking > plenum

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS ASO. tweede graad. eerste en tweede leerjaar. Economie. Specifiek gedeelte. (vervangt: 2003/012)

SECUNDAIR ONDERWIJS ASO. tweede graad. eerste en tweede leerjaar. Economie. Specifiek gedeelte. (vervangt: 2003/012) SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: ASO Graad: tweede graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studierichting Economie Specifiek gedeelte Vak(ken): AV Economie 4/4 lt/w Leerplannummer: 2006/155 (vervangt:

Nadere informatie

Aansluiting op het actuele curriculum (2014)

Aansluiting op het actuele curriculum (2014) Aansluiting op het actuele curriculum (2014) De verschillende modules van GLOBE lenen zich uitstekend om de leerlingen de verschillende eindtermen en kerndoelen aan te leren zoals die zijn opgesteld door

Nadere informatie

Inhoud. 1 Inleiding. Markt of overheid. 1 wat is economie? 11 Productiefactoren 11 Schaarste en welvaart 12 2

Inhoud. 1 Inleiding. Markt of overheid. 1 wat is economie? 11 Productiefactoren 11 Schaarste en welvaart 12 2 Inhoud 1 Inleiding 1 wat is economie? 11 Productiefactoren 11 Schaarste en welvaart 12 2 modellen 12 2 Markt of overheid 1 de vraag 14 Prijzen en gevraagde hoeveelheid 14 D De vraagfunctie 14 D Verschuiving

Nadere informatie

Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010. Advies instapprofiel van de student hoger onderwijs

Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010. Advies instapprofiel van de student hoger onderwijs Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010 Advies instapprofiel van de student hoger onderwijs Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010 bijlage 1 Bijlage 1: Algemene instapcompetenties

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Wat is economie en hoe denken economen? 15

Hoofdstuk 1 Wat is economie en hoe denken economen? 15 Woord vooraf 13 Hoofdstuk 1 Wat is economie en hoe denken economen? 15 1 De twee betekenissen van het woord economie 16 2 De kern van het economisch probleem: schaarste verplicht tot kiezen 17 2.1 Schaarste

Nadere informatie

Advies over het algemeen vak Informatica in de tweede en derde graad van het ASO

Advies over het algemeen vak Informatica in de tweede en derde graad van het ASO Vlaamse Onderwijsraad Afdeling ASO Leuvenseplein 4 24 maart 2000 1000 Brussel ASO/RLE/ADV/001 Advies over het algemeen vak Informatica in de tweede en derde graad van het ASO 1 Situering Sedert 1993 bestudeert

Nadere informatie

1 Draagwijdte...2. 2 Het leerplan...2. 2.1 Omschrijving en doelen...2. 2.2 Tips voor het gebruik van een leerplan...3. 3 De leermiddelen...

1 Draagwijdte...2. 2 Het leerplan...2. 2.1 Omschrijving en doelen...2. 2.2 Tips voor het gebruik van een leerplan...3. 3 De leermiddelen... Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel MEDEDELING referentienr. : M-VVKSO-2002-100 datum : 2002-08-28 gewijzigd : 2007-02-21 contact : Dienst Leren en Onderwijzen,

Nadere informatie

STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD

STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 5 90 NEERPELT Tel. + 6 07 0 Fax + 6 6 info@shn.wico.be www.shn.wico.be www.wico.be STUDEREN IN DE DERDE GRAAD VAN HET ASO Het doel

Nadere informatie

SLO Leerdoelenkaart economie: gedifferentieerde beheersingsniveaus voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs

SLO Leerdoelenkaart economie: gedifferentieerde beheersingsniveaus voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs 1. Schaarste 1. Je kan uitleggen dat beperkte middelen dwingen tot het maken van keuzes. 1.1. Keuzes maken 1.2. Consumeren 1.1.1. Je begrijpt dat economie gaat over het maken van keuzes en dat je niet

Nadere informatie

2. Inkomen uit arbeid

2. Inkomen uit arbeid Jijzelf en/of het gezin waarvan je deel uitmaakt, kunnen dus op verschillende manieren aan een inkomen geraken. Er zijn drie grote categorieën. inkomen uit arbeid inkomen uit sociale vergoedingen en toevallige

Nadere informatie

Voor alle leraren Nederlands. 'Vergelijkend schema', eindtermen vaardigheden van de 3 graden: tekstsoorten, procedures/strategieën en attitudes.

Voor alle leraren Nederlands. 'Vergelijkend schema', eindtermen vaardigheden van de 3 graden: tekstsoorten, procedures/strategieën en attitudes. Voor alle leraren Nederlands 'Vergelijkend schema', eindtermen vaardigheden van de 3 graden:, procedures/strategieën en attitudes. 1 Luisteren 1e graad 2e graad 3e graad uiteenzetting leerstofonderdeel

Nadere informatie

VSKO. Leerplan OPLEIDING. Zwevende module. Modulair. Studiegebied Auto

VSKO. Leerplan OPLEIDING. Zwevende module. Modulair. Studiegebied Auto VSKO Leerplan OPLEIDING Zwevende module Modulair Studiegebied Auto Goedkeuringscode 2010/149/6//D 31 januari 2010 Administratieve groep: 34630 / 34631 Gevaarlijke Stoffen 40 Leerplan Zwevende module Studiegebied

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS Guimardstraat 1-1040 BRUSSEL LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS KUNSTINITIATIE ETALAGE EN STANDENDECORATIE PUBLICITEITSGRAFIEK Derde graad BSO Brussel -Licap

Nadere informatie

<.ci.ic.ic ~ri(crit11.1t1.t1.r ilil.t...tl

<.ci.ic.ic ~ri(crit11.1t1.t1.r ilil.t...tl <.ci.ic.ic ~ri(crit11.1t1.t1.r ilil.t...tl 1 0 + ++ Volgt het schoolboek het nieuwe leerplan en dus ook de vakgebonden eindtermen en ontwikkelingsdoelen die in de leerplannen werden opgenomen? Hierbijgaan

Nadere informatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie RLLL-RLLL-EXT-ADV-007bijl7 Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie Opleiding AO BE 024 (Ontwerp) Versie {1.0} (Ontwerp) Pagina 1 van 11 Inhoud Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 15 januari

Nadere informatie

BEOORDELING STAGE DOOR DE VAKMENTOR

BEOORDELING STAGE DOOR DE VAKMENTOR Opleidingsinstelling Adres Telefoon fax BEOORDELING STAGE DOOR DE VAKMENTOR Identificatie Naam student/cursist: Opleidingsonderdeel/module: Stageplaats: Vakmentoren: naam en contactgegevens Periode: O

Nadere informatie

BASISOPTIE MODERNE WETENSCHAPPEN

BASISOPTIE MODERNE WETENSCHAPPEN SECUNDAIR ONDERWIJS Graad: eerste graad A-stroom Jaar: tweede leerjaar BASISOPTIE MODERNE WETENSCHAPPEN Vak(ken): AV Economie 2 lt/w Leerplannummer: 2006/001 (vervangt 97116) Nummer inspectie: 2006 / 1

Nadere informatie

kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en en ontwikkelingsdoelen techniek

kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en en ontwikkelingsdoelen techniek 1 kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en ontwikkelingsdoelen techniek 2 Ontwikkelingsdoelen techniek Kleuteronderwijs De kleuters kunnen 2.1

Nadere informatie

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs 1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs Het Vlaams parlement legde de basiscompetenties die nagestreefd en gerealiseerd moeten worden tijdens de opleiding vast. Basiscompetenties zijn een

Nadere informatie

200% Economie voor het vmbo Kerndoelen per leerjaar

200% Economie voor het vmbo Kerndoelen per leerjaar 00% Economie voor het vmbo Kerndoelen per leerjaar In onderstaande tabel zie je welke examen eindterm wanneer behandeld wordt in 00% Economie voor het vmbo. De getallen zoals 1.1 of. staan voor de paragrafen

Nadere informatie

OPLEIDINGSPROGRAMMA ILW. DUUR: 36 maanden 24 maanden indien de competenties Logistieke hulp in de verzorgingssector reeds zijn verworven

OPLEIDINGSPROGRAMMA ILW. DUUR: 36 maanden 24 maanden indien de competenties Logistieke hulp in de verzorgingssector reeds zijn verworven VERZORGENDE OPLEIDINGSPROGRAMMA ILW DUUR: 36 maanden 24 maanden indien de competenties Logistieke hulp in de verzorgingssector reeds zijn verworven Competenties: CLUSTERS VAN COMPETENTIES De leerling kan

Nadere informatie

WORKSHOP. Type ASO TSO BSO KSO DBSO (mits afstemming vooraf)

WORKSHOP. Type ASO TSO BSO KSO DBSO (mits afstemming vooraf) WORKSHOP NAAM ORGANISATIE TITEL WORKSHOP Studio Globo En... Actie?! DOELGROEP Lager Onderwijs 3 e graad Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad 4 e graad Type ASO TSO BSO KSO DBSO (mits afstemming

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

BSO TWEEDE GRAAD. vak TV ELEKTRICITEIT 2000/057. (vervangt 98036) 1 u/week. IT-e

BSO TWEEDE GRAAD. vak TV ELEKTRICITEIT 2000/057. (vervangt 98036) 1 u/week. IT-e BSO TWEEDE GRAAD vak TV ELEKTRICITEIT 1 u/week IT-e 2000/057 (vervangt 98036) 1 2 e graad SO Vak: ELEKTRICITEIT TV 1 ste jaar: 1u/w 2 de jaar: 1u/w BEGINSITUATIE VOOR HET VAK Voor het vak elektriciteit

Nadere informatie

WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 25 3910 NEERPELT. Tel. +32 11 64 07 01 Fax +32 11 64 41 46. info@shn.be www.shn.be www.wico.

WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 25 3910 NEERPELT. Tel. +32 11 64 07 01 Fax +32 11 64 41 46. info@shn.be www.shn.be www.wico. STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD 0-0 WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 5 90 NEERPELT Tel. + 6 07 0 Fax + 6 6 info@shn.be www.shn.be www.wico.be STUDEREN IN DE DERDE GRAAD VAN HET ASO Het doel van het

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Metaal en Technologie (beroepen: lasser, elektricien,

Lesvoorbereiding: Metaal en Technologie (beroepen: lasser, elektricien, Lesvoorbereiding: Metaal en Technologie (beroepen: lasser, elektricien, matrijzenbouwer, ) Klas: 3de graad basisonderwijs Leervak: WO technologie maatschappij Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssector

Nadere informatie

MICROTEACHING: een kort lesfragment door een student gegeven aan medestudenten.

MICROTEACHING: een kort lesfragment door een student gegeven aan medestudenten. Inhouden en doelen van de opdrachten in de praktijkcomponent van de SLO en de GLO van BEO MICROTEACHING: een kort lesfragment door een student gegeven aan medestudenten. de student geeft 10 à 20 minuten

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

Onderwijsinspectie Vlaanderen

Onderwijsinspectie Vlaanderen 1. Doel practica in ASO, KSO en TSO Onderwijsinspectie Vlaanderen Hoe is het in de praktijk gesteld met het uitvoeren van leerlingenproeven? Het empirisch karakter van het vak tot uiting brengen Leerlingen

Nadere informatie

Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches. ECTS-Fiche Vakdidactische oefeningen 1 Code: 10374 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6

Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches. ECTS-Fiche Vakdidactische oefeningen 1 Code: 10374 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6 Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches ECTS-Fiche Vakdidactische oefeningen 1 Code: 10374 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6 Studietijd: 120 à 150 uur Deliberatie: mogelijk Vrijstelling: niet

Nadere informatie

Deel I Omgevingsfactoren en micro-economie 1

Deel I Omgevingsfactoren en micro-economie 1 Inhoud Deel I Omgevingsfactoren en micro-economie 1 1 Omgevingsfactoren 3 1.1 Schaarste dwingt tot kiezen 3 1.2 De economische wetenschap 4 1.3 Produceren, productiefactoren 5 1.4 Participanten en omgevingsfactoren

Nadere informatie

WORKSHOP DOELGROEP. Lager Onderwijs 3 e graad. Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad 4 e graad. Type ASO TSO BSO KSO

WORKSHOP DOELGROEP. Lager Onderwijs 3 e graad. Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad 4 e graad. Type ASO TSO BSO KSO WORKSHOP NAAM ORGANISATIE TITEL WORKSHOP STUDIO GLOBO Aan Tafel! DOELGROEP Lager Onderwijs 3 e graad Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad 4 e graad Type ASO TSO BSO KSO DBSO BuSO KORTE OMSCHRIJVING

Nadere informatie

1. Algemene situering van de cursus NCZ leraar secundair onderwijs-groep 1 2. Doel van de cursus NCZ

1. Algemene situering van de cursus NCZ leraar secundair onderwijs-groep 1 2. Doel van de cursus NCZ 1. Algemene situering van de cursus NCZ leraar secundair onderwijs-groep 1 De cursus niet-confessionele zedenleer (NCZ) in de opleiding leraar secundair onderwijsgroep 1 (LSO-1) sluit aan bij de algemene

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist)

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren en specifiek

Nadere informatie

Examenprogramma natuurkunde havo

Examenprogramma natuurkunde havo Bijlage 1 Examenprogramma natuurkunde havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden

Nadere informatie

PRAKTISCH. BIOLOGIE 2e GRAAD ASO OVERZICHT. Telefoon: 015 36 36 36 Fax: 015 36 36 37 Bezoek onze website: www.plantyn.com

PRAKTISCH. BIOLOGIE 2e GRAAD ASO OVERZICHT. Telefoon: 015 36 36 36 Fax: 015 36 36 37 Bezoek onze website: www.plantyn.com WAT OMVAT BIO NATURALIS 3 VOOR DE LEERLING? Leerwerkboek: Laboboek: Een algemene inhoudstafel en methodewijzer Onderzoeksvragen die elk nieuw onderwerp inluiden Actieve leermethode: gevarieerde werkvormen,

Nadere informatie

CVO PANTA RHEI - Schoonmeersstraat 26 9000 GENT 09 335 22 22

CVO PANTA RHEI - Schoonmeersstraat 26 9000 GENT 09 335 22 22 identificatie opleiding Marketing modulenaam Bedrijfsbeheer - economie, financieel management en kostprijscalculatie code module A3 Geldig vanaf 01/09/2015 aantal lestijden 120 studiepunten structuurschema

Nadere informatie

dag van de wiskunde 2012

dag van de wiskunde 2012 dag van de wiskunde 2012 kulak, 17 november 2012 financiële algebra voor de derde graad nicole de wilde leraar sint-franciscusinstituut melle Doelstelling Wat niet? Het is niet de bedoeling om een theoretische

Nadere informatie

LESVOORBEREIDINGSFORMULIER (LVF)

LESVOORBEREIDINGSFORMULIER (LVF) LESVOORBEREIDINGSFORMULIER (LVF) 2014-2015 Stationsstraat 36 3590 Diepenbeek tel 011 350429 fax 011 350428 e-mail info@cvolimlo.be www.cvolimlo.be Naam en voornaam student Onderwijsvorm, studierichting,

Nadere informatie

Bedrijfsspel Ecoman² Vakoverschrijdend Project Ondernemen

Bedrijfsspel Ecoman² Vakoverschrijdend Project Ondernemen Bedrijfsspel Ecoman² Vakoverschrijdend Project Ondernemen www.ecoman.be ONDERNEMEN IN DE PRAKTIJK VOOR LAATSTEJAARS SECUNDAIR Academiejaar 2009-2010 De perfecte invulling van de vrije ruimte, de geïntegreerde

Nadere informatie

Studierichtingen voor de derde graad

Studierichtingen voor de derde graad Studierichtingen voor de derde graad In de derde graad bestaan alle richtingen, behalve humane wetenschappen uit twee hoofddomeinen. Er wordt naast de algemene basis gekozen voor een pakket vakken dat

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Chemie, kunststoffen en life-sciences (beroep: Onderzoeker)

Lesvoorbereiding: Chemie, kunststoffen en life-sciences (beroep: Onderzoeker) Lesvoorbereiding: Chemie, kunststoffen en life-sciences (beroep: Onderzoeker) Klas: 3de graad basisonderwijs Leervak: WO techniek maatschappij Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssector Chemie, kunststoffen

Nadere informatie

WISKUNDE D VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE D VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE D VWO VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van de

Nadere informatie

Rapport Docent i360. Test Kandidaat

Rapport Docent i360. Test Kandidaat Rapport Docent i360 Naam Test Kandidaat Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Sterkte/zwakte-analyse 3. Feedback open vragen 4. Overzicht competenties 5. Persoonlijk ontwikkelingsplan Inleiding Voor u ligt het

Nadere informatie

Jonge reporters in het Federaal Parlement

Jonge reporters in het Federaal Parlement 1 Inleiding Met de DVD Jonge reporters en de bijbehorende website zijn het Federaal Parlement en de Koning Boudewijnstichting de uitdaging aangegaan om jongeren van de derde graad secundair onderwijs (bso,

Nadere informatie