17 tammoez Wordt deze vastendag ooit een feestdag? Joden en Marokkanen. Eeuwen samengeleefd, eeuwen van antisemitisme

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "17 tammoez Wordt deze vastendag ooit een feestdag? Joden en Marokkanen. Eeuwen samengeleefd, eeuwen van antisemitisme"

Transcriptie

1 Lokjoden Ahmed Marcouch is voor, Ronny Naftaniel ook Altijd Mazzel Prachtige verhalen over verre gemeenschappen 17 tammoez Wordt deze vastendag ooit een feestdag? Alle geslaagden Felicitaties en een speciale eregalerij CNIEUW ISRAELIETISCH WEEKBLAD juni tammoez 5770 Jaargang 145 Begin sjabbat uur Einde sjabbat uur Joden en Marokkanen Losse nummers 3, Eeuwen samengeleefd, eeuwen van antisemitisme NIW7035_cover :04:03

2 2 C indd :36:40

3 Lokintro We pakken in dit nummer 35 uit met het thema antisemitisme. Natuurlijk is dat altijd een nuttig onderwerp, maar dezer weken lanceerde het nieuwe PvdA-kamerlid Ahmed Marcouch al eerder door het NIW geïnterviewd de term lokjood in de nationale pers. Dat bracht een flinke echo teweeg, niet omdat het idee an sich zo baanbrekend zou zijn (we kennen al lok-oma s en lokhomo s laatstgenoemde ging niet door) maar omdat het neologisme goed klonk, en misschien was de tijd er wel een beetje rijp voor. Zondag zond de Joodse Omroep bovendien een filmpje uit waarin we rabbijn Lody van de Kamp door diverse Amsterdamse wijken zien wandelen waarbij hij van groepjes hang-marokkanen Hitlergroeten en scheldwoorden naar zich toegeslingerd krijgt. Soms veroorzaakt een nieuw buzzword of een YouTube-filmpje enige rimpelingen (vaak wanneer andere sites ze oppakken), maar of de lokjoden in de praktijk kans maken hangt van het beleid van het Openbaar Ministerie af. Juristen zien wel bezwaren, maar die zien ze eigenlijk altijd wel, daar zijn het juristen voor. Het woord lokjood lijkt in ieder geval een aardige kans te maken op de uitverkiezing tot Woord van het Jaar. Over Joden en Marokkanen gesproken, ze wonen al sinds ver voor de gewone jaartelling met wisselend succes samen in Marokko. Aan de hand van een bezoek aan Joods Marrakech duiken we in de uitermate boeiende geschiedenis van de Joodse minderheidsgroepering die in dit land inmiddels vrijwel is uitgestorven. Aanvullend ook een artikel uit de wereld van de Arabische intelligentsia. Jaap van Wesel schrijft over de inspanningen van de Jordaanse Hassan Barari die objectief naar Israël probeert te kijken. En dan: alle Maimonidesleerlingen zijn geslaagd! En er waren er nog meer; de twee speciaal voor jullie gereserveerde pagina s zullen deze week wellicht de populairste zijn! Van harte gefeliciteerd! C juni tammoez 5770 inhoud 4 Varia 8 Antisemitisme in Nederland 12 Segregatie 14 Opinie 16 Joods Marokko 20 Cultuurtips 22 Recensie 24 Arabische wetenschap en Israël 27 Meijers en Eisenmann tammoez 30 Bloeme Evers en de sidra 34 Geslaagd 36 Brieven 39 Fotoreportage BINNENLAND 8 Antisemitisme in Nederland Onlangs suggereerde Ahmed Marcouch dat er lokjoden moeten worden ingezet om antisemitische elementen in de kraag te vatten en zond de Joodse Omroep een macaber filmpje uit. Een overzicht. buitenland 12 Rel om segregatie Op een meisjesschool in het Israëlische Immanuel speelt al enkele jaren een segregatiekwestie tussen sefardiem en ashkenaziem. Deze week moesten er zelfs betrokkenen naar de gevangenis bijna. buitenland 16 Joods Marrakech De Joodse geschiedenis van Marokko is een grillige en een oude; Jodendom is de oudste religieuze stroming van het land. Een verhaal over discriminatie, vechtlustige prinsessen en bijzondere ambassadeurs cultuur 22 Panorama van de Joodse wereld In het nieuwe boek van Maurice Swirc, Altijd Mazzel, beschrijft hij tien verschillende Joodse gemeenschappen over de hele wereld, een bijzonder boek dat de controverse niet schuwt. Omslagfoto: Marrakech, Esther Voet C 35 3 NIW7035_inhoud :57:41

4 varia ten. Dutch Forum en Going Dutch sporen iedere Oranjefan in Israël aan om Nederland ook in de achtste finale aan te moedigen in café Paradiso. De onvermoeibare Hollandse voetballiefde bleef in Tel Aviv niet onopgemerkt; het Israëlische dagblad Ha'aretz plaatste een artikeltje over de Oranjekoorts. Waarom hebben Israëli s zoveel liefde voor Nederland? vraagt de schrijver zich af. Hij wijt dit aan het, al vaak bestreden, idee dat er in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog veel Joden werden geholpen door de Nederlanders. Hittegolf In café Paradiso in Tel Aviv heerst de Oranjekoorts. Meer dan driehonderd Oranjefans keken er naar de wedstrijden tegen Japan en Denemarken, zoveel dat de organisatoren een extra televisie buiten moesten neerzetabir sultan / flash 90 Ter Apel herdenkt Maandag 14 juni werden in Ter Apel de Joodse slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog herdacht. De herdenking werd georganiseerd door de Raad van Kerken en de Vrienden van Bourtange. Jongeren lazen de namen en leeftijden van de 49 vermoorde Joodse inwoners van Ter Apel voor. Opperrabbijn Jacobs sprak het kaddiesj uit en riep op om waakzaam te blijven voor het opkomend antisemitisme in Nederland. Israël werd deze week geteisterd door een hittegolf. De temperatuur steeg op diverse plaatsen tot boven de 40 graden, in Eilat rees het kwik zelfs tot boven de 50 graden en men spreekt van de ernstigste hitte in drie jaar. Overal in het land ontstonden branden en airco s draaiden overuren. De Israëlische Energie Maatschappij heeft inwoners gevraagd om tijdens piekuren geen andere grote energieslurpers te gebruiken. Spoed-alia Israël heeft twaalf Kirgizische Joden naar Israël gehaald en hen onmiddellijk staatsburger gemaakt. De Kirgizische Joden lopen gevaar nu de burgeroorlog in hun land heviger wordt. Ze wilden zo snel mogelijk op alia gaan. Er wonen rond de zeventig Joden in het gebied. Meer dan 2000 mensen zijn tot nu toe gedood bij de gevechten in Zuid-Kirgizië tussen etnische Oezbeken en Kirgiezen, maar er vielen geen Joodse slachtoffers. Meer dan Kirgiezen raakten daarbij hun huis kwijt. Geen Bollywood-Hitler De Indiase Bollywood-acteur die Hitler zou spelen in de film Dear Friend Hitler heeft zich teruggetrokken. Anupam Kher maakte zijn keuze nadat hij tot de orde werd geroepen door zijn fans. Ik had de rol geaccepteerd omdat het me een uitdaging leek, zei de Bollywood acteur tegen een televisiezender. Maar nu ik zie hoeveel vijandigheid het heeft veroorzaakt bij mijn fans, wil ik me terugtrekken en hun wens respecteren. Neha Dhupi, die de rol van Eva Braun zal vertolken, blijft aan het project verbonden. De Indiase regisseur Rakesh Ranjan Kumar heeft over de hele wereld stof doen opwaaien met zijn plannen om een Bollywoodfilm over Hitler en Eva Braun te gaan maken. De film wordt vanaf augustus opgenomen. Iedereen geslaagd De Joodse Scholengemeenschap Maimonides in Amsterdam is trots; alle 37 examenleerlingen van MAVO/VMBO, HAVO en het VWO zijn dit jaar in één keer geslaagd. Elders in dit NIW zijn de geslaagden in de Eregalerij te bewonderen. Israëlische Oranjeliefde Rabbijnen samen Dayan R. Evers woonde deze week de conferentie van de Standing Committee of European Rabbis in Metz bij. De rabbijnen werden ontvangen door Jean Pierre Masseret, president van het regionale bestuur van Lorraine. Ook was er een zeer emotionele toespraak van Mr. Richard Lioger, locoburgemeester van Metz, wiens vader vanwege zijn verzetsactiviteiten in Buchenwald zat. Verder werd met de diverse aanwezige Europese Opperrabbijnen gesproken over alle belangrijke rabbinale problemen, zoals de sjechieta, het onderwijs en assimilatie. Stoppen extreemrechts Voormalige rechtsextremisten kunnen een nuttige rol vervullen bij het deradicaliseren van leden van extreemrechtse bewegingen. Wanneer zij nieuwkomers confronteren met hun eigen negatieve ervaringen blijkt dat zeer overtuigend te werken. Dat concluderen onderzoekers van de Anne Frank Stichting na gesprekken met twaalf voormalige rechtsextremisten. Van groot belang is wel in welke fase van het radicaliseringsproces er wordt ingegrepen. De beste kans van slagen ligt in de beginfase. Maar ook tijdens de eindfase van een extreemrechtse carrière, wanneer de twijfel heeft toegeslagen, kan externe hulp doorslaggevende invloed hebben. 4 C juni 2010 NIW7035_varia :37:24

5 varia Geweld gepleegd door allochtonen blijkt, in combinatie met bestaande vooroordelen, soms aanleiding om aansluiting te zoeken bij extreemrechtse organisaties. Dat blijkt uit de woensdag verschenen rapportage In en uit extreemrechts. De geïnterviewden waren gedurende langere tijd actief binnen de harde kern van extreemrechts. De rapportage maakt deel uit van het onderzoeksproject Monitor Racisme & Extremisme, een doorlopend wetenschappelijk onderzoek van de Anne Frank Stichting en de Universiteit Leiden. Het volledige verslag is te lezen op www. monitorracisme.nl. Verhagen over boten Terwijl vanuit Iran inmiddels schepen onderweg zijn naar Gaza en Israël op een rechtstreekse confrontatie lijkt af te stevenen als de Iraanse vloot het Suezkanaal door komt (wat vooralsnog onzeker is) heeft demissionair minister van Buitenlandse Zaken Maxime Verhagen Nederlanders opgeroepen om niet mee te doen aan provocatieve acties om hulpgoederen de Gazastrook binnen te krijgen. Volgens Verhagen kleven er niet alleen risico s aan maar zijn er ook andere middelen om de nood in Gaza te verlichten. Hart van olijven fotocredits: Jaime Halegua Pro-Israëldemonstratie Bij de Tweede Kamer in Den Haag verzamelden zich donderdag 17 juni zo n vijfhonderd Israëlsympathisanten om hun steun te betuigen aan Israël. Zij wilden een tegengeluid laten horen naar aanleiding van de internationale veroordeling van Israël tijdens de Gazavloot-affaire. De demonstranten droegen Israëlische vlaggen en borden met onder meer Bijbelteksten. Ook SGP-er Kees van der Staaij was aanwezig. Om Zions wil mogen we niet zwijgen, sprak hij tegen de menigte. De demonstranten overhandigden een verklaring van solidariteit en vriendschap aan de Israëlische ambassadeur Harry Kney-Tal. Op het Mr. Visserplein, in het hart van de voormalige Amsterdamse Jodenbuurt, zijn deze week door de plantsoenendienst 25 olijfbomen geplant. De olijfbomen zijn 250 tot 350 jaar oud en zijn uit Spanje geïmporteerd. Ze zijn in bakken geplaatst die zijn gevuld met een mengsel van aarde en speciale bemesting. Hoewel de bomen gewend zijn aan verschillende weersomstandigheden kunnen ze indien nodig naar binnen worden gehaald. Tussen de bomen is ruimte gehouden voor wisselende (gratis toegankelijke) fototentoonstellingen, waaronder binnenkort naar verluidt ook een expositie van foto s van de Portugese synagoge en van de oude Jodenbuurt; zo wordt de voorheen wat kaal aandoende vlakte een prachtig plein. De woordvoerder van de gemeente Amsterdam, Ton Boon, over de olijfbomen: Het is een experiment om deze bomen te planten. Als het bevalt komen er wellicht meer bij in de stad. Dat deze bijbelse bomen op de locatie komen waar de Jodenbuurt was is toeval, we konden op een goedkope manier aan de olijfbomen komen. Aan de andere kant bestaat toeval niet. De architect van het plein is er wel de man naar om dit soort subtiele grappen te maken; hij laat mensen zelf de link leggen. Overigens worden de bomen in tijdelijke bakken geplaatst omdat nog altijd discussie is over de uiteindelijke bestemming van het plein. fotocredits: Simcha Tas Bestrijden antisemitisme Pilar Rahola, een invloedrijke Spaanse journaliste en linkse politica, laat zich in een recent wijdverspreid artikel fel uit over de houding van de linkse politiek tegenover Israël. Waarom zien we nooit een demonstratie tegen dictatoriale islamitische 13 tammoez 5770 C 35 5 NIW7035_varia :37:48

6 varia een vrouw werd beschermd terwijl zij in een concentratiekamp zat. Pinkhas Khornfeld, secretaris van de Antwerpse synagoge, laat zich vaag uit over de vondst: Ik weet niet wanneer de rollen in Antwerpen aankomen en of het om alle gestolen rollen gaat. Ik weet zelfs niet wie ze naar België brengt. Ik weet alleen dat ze niet meer in Polen zijn. Het is niet de politie die ons gemeld heeft dat de rollen terecht zijn. Wie dan wel, dat kan ik niet zeggen. Helsinki demonstreert Red de Jordaan De rivier de Jordaan droogt in rap tempo op. Op 30 juni organiseert de Stichting Levante twee bijeenkomsten in het Amsterdamse Felix Meritis, waar gesproken zal worden door Israëlische, Jordaanse en Palestijnse milieuexperts van de stichting Friends of the Earth Middle East (FoEME). FoEME is door TIME Magazine tot Helden van het Milieu uitgeroepen; het aprilnummer van National Geographic toont foto s van het door hun verrichte werk aan de benedenloop van de Jordaan Om start een publieksbijeenkomst. Zie regimes? Of tegen de Birmese dictatuur? Waarom zien we geen demonstraties tegen de slavernij van miljoenen vrouwen zonder wettelijke rechten? Waarom is er nergens woede over het terrorisme tegen Israël? Je hoort politici en de media steeds zeggen: We willen vrijheid voor de mensen! Maar dat is een leugen. Ze maken zich nooit druk over de vrijheid van mensen in Syrië, Jemen, Iran of Soedan. Ze zijn nooit verontwaardigd over het feit dat Hamas de vrijheid van de Palestijnen vernietigt. Rahola, die haar betoog laat publiceren in Spaanse en Latijns-Amerikaanse kranten en laat circuleren op het internet, haalt voorbeelden aan van Israël-bashing in haar eigen land. De burgemeester van [het Spaanse stadje] Campozuelos heeft Jom Hashoa vervangen voor de Palestijnse herdenkingsdag Nakba Dag, waarmee de gemeente de stichting van de Staat Israël betreurt en daarmee zes miljoen vermoorde Joden minacht. Rahola is zelf niet Joods, maar meent dat zij als niet-joodse zich juist moet uitspreken tegen antisemitisme. Antisemitisme bestrijden is niet de plicht van Joden, het is de plicht van niet-joden. Als Israël ten onder gaat zullen vrijheid, vooruitgang en cultuur ook ten onder gaan. Masorti Weesp puzzelt De Stichting JGF Masorti Almere-Weesp bestaat tien jaar. Oprichter Bernard Cohen vindt dat de jaren zijn omgevlogen. Hij kijkt tevreden terug op de afgelopen tien jaar. Hoogtepunten sinds het bestaan van Masorti Weesp noemt hij de bar mitswa's en choepa s die er zijn gevierd en het binnenhalen van Rabbijn David Soetendorp. In 2007 gaf Cohen het stokje over aan zijn zoon Nicky. Dit seizoen wordt afgesloten met een inmiddels traditionele puzzelrit op 27 juni en aansluitend zorgt Joodse Gemeenschap Flevoland voor een gezellig kosjer diner-dansant. Joods Nederland is van harte welkom bij de feestelijke dag. Voor meer informatie: Haast is geboden bij het aanmelden! Torarollen terug De Torarollen die enkele weken geleden uit een Antwerpse synagoge werden gestolen zijn teruggevonden in Polen. Volgens het Belgische-Joodse blad Actueel werden de rollen gestolen door een Oost-Europese bende en werd er losgeld betaald. De politie wil geen uitspraak doen over wie het losgeld betaalde. Van de zes gestolen rollen is er een aantal weer naar Antwerpen onderweg. Daarbij zit ook de Torarol die door Niet alleen in Nederland, ook in Finland was er woede over de berichtgevingen in de media over het incident met het Gazaflottielje. Massaal gingen Finnen de straat op om hun steun aan Israël te betuigen. Zij gingen in optocht naar de Israëlische ambassade in Helsinki om daar hun steun te geven en te vertellen dat Israël het recht heeft om zich te verdedigen, zoals een Finse demonstrant het verwoordde. De demonstranten droegen Finse en Israëlische vlaggen en zongen Hevenu Shalom Aleichem. De Israëlische ambassadeur in Finland, Avi Granot noemde de demonstratie hartverwarmend. De meeste betogers in Helsinki waren niet Joods, maar christelijk. In Finland wonen zo n 1500 Joden, waarvan 200 Israëli s. Zo kan het ook Vanuit Turkije nadert alweer een vloot de kust van Israël, maar deze keer worden de schepen met open armen ontvangen. De vloot is onderdeel van de jaarlijkse Oost-Mediterrane Jacht Rally. Yves Bellili van Carmel Yachts, de hoofdsponsor van het evenement: Dit jaar zal meer dan ooit de nadruk worden gelegd op het verlangen van Israël naar vrede Wijze woorden Wanneer de herder verdwaalt, volgt de kudde Pirké de Rabbi Eliezer 40 6 C juni 2010 Naamloos :23:16

7 N V L O T T E B A B B E L Elke week interviewt het NIW heel kort een succesvol lid van de misjpoche over zijn of haar nieuws. Deze week Sanne Fase (31). V: Gewaagd, een boekwinkel openen in Amsterdam- Oost... A: In de Javastraat. Misschien is dit niet bekend, maar vroeger was het een chique straat. De Indische Buurt is de laatste decennia echter verpauperd, maar inmiddels wordt hij opgeknapt. V: Je schijnt de eerste boekwinkel in de buurt te zijn... A: Inderdaad! Er zijn veel winkels van islamitische eigenaren: kapperszaken, groentewinkels en halalslagerijen. Onze winkel blijkt een gat in de markt, we hebben zoveel aanloop dat we van het begin af aan de huur konden betalen. V: Hoe komt dat? A: We krijgen veel steun van buurtbewoners. Iedereen vindt het leuk dat twee jonge vrouwen er bewust voor hebben gekozen iets op te bouwen op een plek in Amsterdam die een slecht imago heeft. We voelen ons heel welkom. V: Maar wat doet een Jóódse vrouw daar? A: Mijn moeder is inderdaad Amerikaans-Joods en mijn vader katholiek. Hierdoor en door mijn jeugd in Heerhugowaard heb ik weinig meegekregen van het Joodse leven. Ik vind het fijn om iedere dag in een echte straat te zijn. Dit is Amsterdam, een wereldstad met verschillende soorten mensen. V: Verkopen jullie werk van Joodse schrijvers? A: Zeker. We hebben Elisa Albert, die hier trouwens laatst werd geinterviewd door Micha Wertheim. Ook hebben we andere Israëlische en Joodse schrijvers. Ik denk dat dit door mijn achtergrond komt, ik heb er gewoon iets mee en voel regelmatig herkenning als ik iets lees van Joodse auteurs. [ST] en broederschap. Een feestelijke receptie voor alle deelnemers is dit jaar van groot belang. De jachten uit de Verenigde Staten, Australië, Nieuw-Zeeland en verschillende Europese landen zetten na de stop in Asjkelon hun reis voort naar Port Saïd in Egypte en ze eindigen in Herzliya. Helena Glaser voorzitster HELENA GLASER, TOT nu toe president van de WIZO, is gekozen tot voorzitster van het overkoepelende zionistische orgaan Zionist General Council. Het is de eerste keer dat er een vrouw is gekozen voor deze positie. Helena Glaser werd op 16 juni unaniem gekozen tijdens het World Zionist Congress in Jeruzalem. De WIZO is een internationale organisatie van joodse vrouwelijke vrijwilligers wereldwijd in 53 landen. Vrouwenvloot IN BEIROET WORDT een door vijf- tig, voor het merendeel christelijke vrouwen bemand Libanees schip klaargemaakt om de Israëlische zeeblokkade van Gaza te doorbreken. Het schip, de Mariam, genoemd naar de maagd Maria, vervoert onder meer medicijnen tegen kanker. Veel van de vrouwen op het schip lijden zelf aan deze ziekte. De leider van het schip, Samar Alhaj, noemt de vrouwelijke bezetting het nieuwe geheime wapen. De Mariam wordt gesponsord door Hezbollah. De Israëlische ambassadeur van de VN, Gabriela Shalev, heeft een brief gestuurd naar VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon, waarin zij laat weten dat Israël het schip zal onderscheppen, en dat als de internationale gemeenschap een confrontatie wil vermijden, het de komst van provocerende vloot moet voorkomen. Tikkun Olam TWEE AMERIKAANSE JODEN, Edythe en Eli Broad, gaan 75 procent van hun complete vermogen aan liefdadigheid wegschenken. Dat vermogen bestaat uit 4,6 miljard euro. Eli Broad volgt daarin het voorbeeld van de multimiljonairs Bill Gates en Warren Buffett met hun Giving Plegde -beweging, waarin zij de rijken der aarde aanmoedigen minstens de helft van hun vermogen weg te geven. Eli Broad komt uit een Litouwse familie en verwierf zijn kapitaal als huizenbouwer en later door de oprichting van de financiële gigant Sun America. De invloed van de Broads in Los Angeles is enorm; bijna alle scholen, musea en universiteiten in Los Angeles zijn met het geld van de Broads tot stand gekomen. Broad zegt dat zijn filantropische besluit niet is gebaseerd op liefdadigheid, maar op een diepgeworteld zakeninstinct. Als kapitalist zoek ik altijd naar kansen die onbenut zijn gebleven en zo maak ik strategische investeringen. VARIA 13 TAMMOEZ 5770 C 35 7 NIW7035_varia :39:07

8 lo k j o d e n e n de v e r b o rgen ca m e r a B I N N E N L A N D Van Marokkaantjes en lo Deze week riep Ahmed Marcouch op om lokjoden in te zetten en de Joodse Omroep zond een deprimerend filmpje uit, opgenomen met een verborgen camera. Ted de Hoog Dat Joden met keppeltjes op in grote delen van Amsterdam niet meer rustig over straat kunnen, is in onze kringen al een tijd bekend. Joden worden al jaren op straat uitgescholden en soms met stenen bekogeld en in een enkel geval zelfs gemolesteerd, vooral in West maar niet alleen daar. In de NRC van zaterdag 12 juni verscheen een stevig artikel van freelance journalist Paul Andersson Toussaint, Antisemitisme is meer dan een incident. Het is normaal. Hij memoreerde daarin dat bijna de helft van de strafbare uitingen op het internet tegen Joden is gericht. 65 jaar na de Duitse bezetting zijn er in onze hoofdstad zes wijken waar Joden met een keppel of orthodox geklede Joden (en trouwens ook als zodanig herkenbare homo s) zich niet meer kunnen vertonen zonder een groot risico te lopen om uitgescholden, bespuugd, bedreigd of zelfs mishandeld te worden. Naast De Baarsjes zijn dat heel Nieuw-West, de Indische Buurt en de Transvaalbuurt in Amsterdam-Oost en de Pijp in Amsterdam-Zuid, kortom allemaal wijken waar zich concentratiebuurten van Marokkaanse Nederlanders bevinden. (Toussaint noemt hier maar vijf wijken, maar dat zij hem vergeven). Voor Joodse Nederlanders is dit niet nieuw, maar het was goed dat deze kwestie in een nation wide gelezen dagblad aan de orde werd gesteld. De Joodse Omroep stuurde afgelopen zondag rabbijn Lody van de Kamp en twee scholieren alle drie met duidelijk zichtbare keppeltjes in Amsterdam de straat op, gevolgd door een verborgen camera. De beelden werden een week na Toussaints alarmsignaal, uitgezonden in de rubriek de Vijf W s en het bevestigde alle vermoedens. Je ziet hoe jonge Marokkanen met wantrouwige blikken de passerende Van de Kamp volgen, elkaar vervolgens aanstoten en lachen. We zien tweemaal hoe de Hitlergroet wordt gebracht; er wordt Jood geroepen en volgens sommige kijkers ook kanker-jood, maar dat is niet duidelijk. Eenmaal komt het tot een soort confrontatie, waarbij Marokkanen willen weten of Van de Kamp soms de politie heeft gebeld, wat Van de Kamp ontkent. Gevraagd naar zijn oordeel over het filmpje zegt Van de Kamp tegen het NIW: Het filmpje laat in elk geval enkele van de hoogte- en dieptepunten zien. Je hoeft dus niet uit te zoeken óf er antisemitisme is, je gaat het gewoon ophalen. Je kunt iemand bij wijze van spreken meenemen op een tochtje naar het antisemitisme. Dit zijn geen incidenten meer. Toch bevredigde het filmpje de kijkers die wij spraken niet zo erg, misschien omdat de beklemmende fragmenten vaak werden afgewisseld met korte gesprekjes met Van de Kamp en de twee leerlingen, of omdat de beelden van dramatische muziek waren voorzien; het geheel maakte niet zo n dreigende indruk als je had verwacht. Volgens omroepdirecteur Alfred Edelstein was de aanleiding voor de korte documentaire de verkiezingsuitzending van de Joodse Omroep op 6 juni. Tijdens de discussie over veiligheid en antisemitisme vertelden twee jongens van het Cheider dat ze regelmatig antisemitische leuzen naar hun hoofd geslingerd kregen als ze in Amsterdam-centrum een cd of een spijkerbroek gingen kopen. Ik was geschokt door hun relaas en Lody van de Kamp bevestigde ook dat het percentage van deze uitingen hoog ligt. In 50 procent van de gevallen gaat zo n bezoekje met dit soort uitingen gepaard. Dat is dus niet weinig, maar structureel veel. Maar Edelstein waarschuwt dat er niet alleen uitingen zijn van mediterrane types : Ook autochtone Nederlanders doen mee. De twee Cheider-jongens hadden in Sneek een voetbaltoernooi, waar ze nooit hebben kunnen spelen omdat ze onderweg werden ingesloten door autochtone skinheads. still uit de documentaire Het filmpje viel nogal kort uit en er is veel materiaal op de montagevloer terechtgekomen. Edelstein: We hadden hier een avondvullend programma van kunnen maken. Veel andere voorbeelden die die middag zijn gefilmd zijn niet uitgezonden omdat het meer van hetzelfde was. We hebben er dus bewust voor gekozen om dat niet te doen. Daarnaast ging het in de uitzending ook om het verhaal van de scholieren en Lody van de Kamp. De beelden waren puur ter illustratie. Wij hebben die niet uitgezonden fragmenten niet gezien, maar meer van hetzelfde had misschien juist de deprimerende en educatieve werking van het filmpje kunnen vergroten eentonigheid is het kenmerk van uitzichtloze situaties. CIDI-directeur Ronny Naftaniel was niet overmatig enthousiast. Bij het CIDI en het NIW weten we dit allemaal al, het is een herhaling van wat we kennen. Het filmpje was slordig en snel gemaakt en er was geen aan- 8 C juni 2010 NIW7035_antisemitisme :46:06

9 lo k j o d e n e n de v e r b o rgen ca m e r a lokjoden zou gaan. Ze prijst de inspanningen van de regelmatige sjoelganger Erwin Brugmans, die altijd met zijn keppeltje op naar de sjoel loopt en iedere keer als hij wordt uitgescholden op de betreffende jongeren afstapt om met hen te praten, waardoor het tot een redelijke samenlevingsmodus is gekomen (Brugmans is onder meer bekend van zijn werk bij het Joods Marokkaans Netwerk.) Zijn burgermoed is echter een uitzondering, want veel Joden durven niet meer met keppels over straat in West en dat is, helaas, normaal geworden. Edelstein: In artikel 1 van de Grondwet staat dat niemand op grond van ras, geloof of sekse mag worden gediscrimineerd. Als blijkt dat die regel in de dagelijkse praktijk met voeten wordt getreden, moet je daartegen protesteren. Dat mogen we absoluut niet bagatelliseren. De laatste maanden neemt het aantal incidentmeldingen inderdaad toe; in Weesp werd onlangs nog een sjabbatdienst na een telefonisch dreigement afgelast. B I N N E N L A N D dacht voor de daders. Waarom werd hun niet gevraagd: waarom doen jullie dit? Maar goed, veel mensen zijn minder op de hoogte en voor hen kan dit leerzaam zijn. Misschien leidt het tot iets. Die Hitlergroet was naar ik hoorde trouwens met de verkeerde hand uitgevoerd, dus was het een echte? Maar dit soort incidenten is al tien jaar aan de gang. In ieder geval waren EenVandaag en het NOS-Journaal in principe geïnteresseerd in de reportage, maar trokken ze zich later terug. Je kunt iemand meenemen op een tochtje antisemitisme In het artikel van Toussaint in de NRC wordt overigens ook onze columniste Bloeme Evers genoemd: Zij was een meisje van dertien in 1939, overleefde het concentratiekamp, maar verloor het grootste deel van haar familie tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ze kan zich de anti-joodse propaganda van de NSB goed herinneren, maar niet dat in Amsterdam ooit Joden in elkaar werden geslagen (cursivering TdH). Bloeme Evers vindt het te idioot voor woorden dat Joden zich moeten verbergen in ons land. Ze is woedend en strijdbaar. Dat wij weer moeten meemaken dat antisemitisme salonfähig is geworden. Bloeme Evers herinnert er ook aan dat Joden nooit de straat op gaan om hoofddoeken van moslima s af te rukken. Dan zou echt iedereen moord en brand schreeuwen, maar wij moeten ons dit laten welgevallen. De spijker op de kop, en enkele dagen later, op 19 juni, kan mevrouw Evers haar woede opnieuw uiten in een artikel van Ton Damen in Het Parool, waarbij ze meteen het misverstand in het artikel van Toussaint opruimt dat het bij sjoel-west om een schuilsynagoge Op 3 juni maakte Ahmed Marcouch tijdens een bijeenkomst van het Joods-Marokkaans Netwerk bekend dat hij zich sterk gaat maken voor het inzetten van lokjoden om antisemitische elementen op te sporen en te bestraffen en Marcouch deed er niet geheimzinnig over dat het vooral om Marokkaanse Nederlanders ging. Marcouchs portefeuille als kersvers PvdA-lid van de Tweede Kamer moet nog worden samengesteld, maar het vermoeden lijkt gewettigd dat hij op zijn geliefde thema s veiligheid en kwaliteit op straat zal worden gezet. Hij hamert al sinds jaar en dag op het belang van de rol van opvoeding en onderwijs bij het bestrijden van antisemitische denkbeelden dat thema komt hem zichtbaar en voelbaar recht uit het hart. Zijn suggestie over de lokjoden past in de lijn van de lokhomo s die hij wil inzetten bij de strijd tegen het toenemende racisme waarmee zowel Joden als homo s te maken krijgen; in het verleden zijn al met succes lok-oma s ingezet. Waarnemend burgemeester Lodewijk Asscher liet via zijn woordvoerder inmiddels weten dat hij onderzoekt of het inzetten van lokjoden mogelijk is en ook het CIDI steunt een dergelijk initiatief. Marcouchs voornemens haalden zelfs de Israëlische krant Ha'aretz. Die citeert de Duits-Israëlische antisemitisme-onderzoeker Manfred Gerstenfeld in Nederland bekend als een hardliner die het agressieve antisemitisme onder Amsterdamse moslims een erfenis van de Amsterdamse burgemeester Cohen noemt en wijst op de wanhoop over het falen van de Nederlandse politie bij de bestrijding van de incidenten. Tijdens een telefoongesprek met het NIW zegt Marcouch: Antisemitisme is een kwaad 13 tammoez 5770 C 35 9 NIW7035_antisemitisme :46:19

10 B I N N E N L A N D dat je thuis moet bestrijden, als onderdeel van de opvoeding. In huiselijke kring over Joden praten alsof ze een stuk vuil zijn is al het begin van een drama. Je moet als Jood, en ook als homo, zichtbaar kunnen zijn in een land waarin vrijheid belangrijk is. Je moet je niet hoeven verstoppen. Marcouch spreekt duidelijke taal: Als er Joden zijn die in het openbaar niet met keppels op durven lopen, omdat ze worden gedwongen door intimidaties zoals scheldpartijen of het werpen van muntjes, of door molest, dan zeg ik, dan ben ik óók een Jood. De politie moet er álles aan doen om daders te pakken. Dit soort zaken is vaak moeilijk hard te maken, zegt de politie dan. Ik zeg dan: haal alles uit kast om de pakkans te vergroten en dan is de lokjood ook een optie. Marcouch wil niet dat er te veel wordt gefocust op het lokjood-plan. Lokjoden zijn niet het voornaamste waar het om gaat. Het is een dramatische situatie en je moet doen wat nodig is, die kwelgeesten moeten achter slot en grendel. De omgeving kijkt vaak toe en giechelt wat, maar niemand grijpt in, en dat is het begin van de uitholling van de vrijheid. Ook het uiten van wie je bent is een ornament van onze vrijheid. Als het echt zo is dat iedereen die een keppel draagt in bepaalde wijken wordt belaagd, laat daar dan een of twee agenten rondlopen met keppels op. Het is volgens de wet essentieel dat een dader van plan is om de wet te overtreden; hij mag niet door het lokaas op een idee worden gebracht. Is het inzetten van nep-joden niet een vorm van uitlokken? Marcouch: Als de politie drugs aankoopt pleegt de politie een strafbaar feit, maar doen alsof je een Jood bent is níét strafbaar. De politie heeft al eerder iets dergelijks gedaan met lokhomo s. Je zag bij de zaak rond een weggepest homostel in Leidsche Rijn in Utrecht ook weer dat wangedrag moeilijk te bewijzen is. Kijk, ik was zelf tien jaar politieman en ik weet dat op heterdaad betrappen het beste is. Als je als Jood bij de politie komt en je erover beklaagt dat je belaagd bent, moet je het incident heel precies kunnen omschrijven en meestal komt de aanklacht dan uit op baldadigheid of iets dergelijks, terwijl het om iets ernstigers gaat. Marcouch ziet de kwestie heel breed: Het gaat hier om aantasting van de fundamenten van de beschaving, zo ernstig is het! Het kan in ons land niet zo zijn dat waar grote offers zijn gebracht voor de vrijheid, daarop afgedongen wordt. En vrijheid zonder veiligheid kán niet, die vrijheid moet worden gewaarborgd door de overheid. Hoe kijkt de meerderheid van de moslims in Nederland tegen deze kwestie aan? Er hangt een soort taboe omheen, maar de overgrote meerderheid van de moslims steunt mijn benadering. Maar dan moet die meerderheid zich ook uitspreken. Dat gebeurde ook niet in Leidsche Rijn, de mensen hadden niks gezien, ze hadden geen idee. Dat is onacceptabel, de mensen moeten iets vinden. Als Joden of moslima s worden geïntimideerd moeten we niet staan toekijken maar 112 bellen, de daders volgen. Dat is mijn oproep aan alle burgers. En het argument dan krijg ik misschien zelf een hoek is in een tijd van mobiele telefoons echt geen excuus. Marcouchs woorden hebben de juiste snaar geraakt binnen de gemeenschap. Ronny Naftaniel is te spreken over het plan. In het verleden is deze methode geprobeerd met politieagentes als schaars geklede dames en daarmee zijn de nodige illegale vrouwenhandelaren en andere ongure elementen opgepakt. Dat bleek dus effectief. Ook lokjoden kunnen effectief zijn. Het bezwaar wat ik hoor is dat dit neerkomt op uitlokken. Maar waarom zou dat? Ik zie dat bezwaar niet, een nep-jood met een keppel wijkt niet zichtbaar af van een echte Jood. En daders vragen zich voortaan wel drie keer af of die Jood echt is of niet. De ruchtbaarheid die aan dit plan wordt gegeven werkt dus ook als afschrikking. Naftaniel is hoopvol. Ik hoorde dat Van der Staaij van de SGP vragen gaat stellen aan Justitie. Ik hoop dat dit idee in de politiek, maar vooral ook in de gemeente Amsterdam, steun krijgt. Naftaniel vindt het belangrijk dat er eens goed overheidsonderzoek wordt gedaan naar de antisemitische uitingen die bij de politie worden gemeld, zoals dat er ook over geweld tegen homo s is geweest. Bij het CIDI worstelen we met de gegevens. Wij kregen jarenlang cijfers over antisemitische incidenten die de politie met de hand uit de aangiften haalde, maar vorig jaar zeiden ze ineens dat de mankracht er niet was. Voorheen hadden we inzicht in het vervolg op die aangiften, en 10 C juni 2010 NIW7035_antisemitisme :46:38

11 daaruit bleek dat er veel zaken in de bureaula verdwenen. Misschien willen ze niet dat dit duidelijk wordt. Het CIDI krijgt zelf ook aanmeldingen, maar we hebben die van de politie echt nodig. Elise Friedmann is bij het CIDI belast met het bijhouden van de aangiftes van antisemitisme. Zij zegt: Het grote probleem is ook dat er een gewenning optreedt. Hoewel ik vorig jaar, tijdens en na de inval van Israël in Gaza in één maand meer aangiftes kreeg dan het hele jaar daarvoor, is het al jarenlang aan de gang en voor scheldpartijen wordt er niet eens contact meer met ons opgenomen. Mensen maken alleen nog melding van incidenten als er daadwerkelijk letsel of schade is toegebracht. Naftaniel pleit voor meer dan alleen lokjoden: Er zijn meer maatregelen nodig, zoals straatverboden en shoa-educatie. Gelukkig heeft de PvdA het al jaren voor het zeggen in Amsterdam en Asscher vindt het een goed plan. Die lokhomo s gingen niet door omdat Justitie dat niet wilde, ik hoop dus dat dit plan niet ook ergens in een la verdwijnt. Het is ook erg dat Nederland internationaal aanzien verliest. Jarenlang hadden we een opgeheven vingertje, maar we zijn niet eens in staat om in eigen land met discriminatie om te gaan, we worden de Malle Eppie van de wereld. Van de Kamp is sceptisch: Dat plan met die lokjoden, dat is allemaal prachtig, je kunt mensen in de kraag gaan vatten, maar dat blijft het topje van de ijsberg. Er moet een ander denkproces komen: Wat zijn onze fatsoensnormen? Hoe ver moet de vrijheid van meningsuiting gaan? Ik ben niet optimistisch over de situatie. Toch komt Van de Kamp zelf met een tegenvoorbeeld. Ik was wel verrast toen ik van de week na een voetbalwedstrijd het was mooi weer en vroeg in de avond tussen twee groepjes Marokkaanse jongelui op een bankje zat. Er werd niets geroepen of gedaan of raar gekeken. Er is dus niet op íéder moment iets aan de hand. Maar de situatie stemt niet tot vrolijkheid. Op websites als GeenStijl is het niet moeilijk om getuigenissen te vinden als die van ene Arbanafal, die na het zien van het Van de Kamp-filmpje meldt: Als Jood met keppel ben ik blij dat dit soort beelden eindelijk eens vertoond worden. Met grote regelmaat word ik in de stad bespuwd, uitgescholden of wordt mijn keppel van mijn hoofd getrokken. Koopavond vermijd ik, en er zijn buurten waar ik uit voorzorg mijn keppel al niet meer draag (..) Een school waar ik regelmatig voor mijn werk moet zijn had mij al verzocht om mijn keppel op school niet te dragen omdat er al Joodse docenten waren weggepest. De veelal onnozele, slecht gespelde en vaak ook openlijk antisemitische reacties op het filmpje op de site GeenStijl laten geen enkele ruimte voor illusies over het niveau waarop door duizenden allochtone én autochtone jongeren het debat over antisemitisme wordt gevoerd, maar de spontaniteit ervan wil nog weleens een zekere sympathie opwekken volgens mij weten ze nog niet eens wie Hitler is. Van de Kamp: Als ik naar de reacties op het filmpje op de websites kijk, ben ik geschokt over hoe generaliserend er over de islamitische gemeenschap wordt geschreven. Dat is net zo erg als antisemitisme. Ik weet ook dat veel Marokkanen zich distantiëren van het soort wangedrag dat we in het filmpje zagen. Ik kreeg diverse mailtjes van Marokkaanse mensen die zich schamen. Uit het filmpje blijkt zonneklaar dat het kennelijk geen probleem is om antisemitische uitlatingen te registreren. Hier werkt enig statistisch inzicht in het fenomeen van de steekproef verhelderend: als een paar uurtjes op straat in Amsterdam al twee Hitlergroeten opleveren, is dat vermoedelijk het topje van de (haat-)ijsberg. Dat je met een keppeltje op geweld uitlokt, vind ik een perverse gedachte, zei Marcouch bij een eerdere gelegenheid. Met een kort rokje lok je ook geen aanranding uit. Wordt, zo vrezen wij, vervolgd. n B I N N E N L A N D Gewenning Hieronder een illustratie van de gewenning waarover Elise Friedmann het in dit artikel heeft: Een als Jood herkenbare jongen in Rotterdam, die voorheen nooit iets heeft gemeld, besluit voortaan scheldpartijen te gaan melden bij het CIDI. Het gebeurde voorheen inderdaad wel vaker alleen meldde ik het niet, nu probeer ik het echter wel vaker te melden. Hij heeft het in april 2009 een week en een weekend volgehouden. 5 april: Op motzei Shabbos passeren we (duidelijk herkenbaar Joods) een café met een groepje van vijf man. De met name jongeren in en buiten het café beginnen Joduh en andere vreemde dingen te roepen, en vragen ons spottend of wij Joden zijn wanneer wij hen passeren. 9 april: Liep samen met een vriend van mij op de namiddag van de eerste dag yom tov (Pesach) over straat toen we werden aangestaard door een groep van Arabieren. Pas nadat we op z'n minst 100 meter van hen vandaan waren begonnen ze Joden, kankerjoden te scanderen totdat wij uit hun zicht waren. Zowel die vriend als ik zijn herkenbaar Joods: zwarte pakken, lange jassen, zwarte hoeden, en ik met peies. 10 april: Chol hamoed Pesach vrijdagavond, bij het teruglopen naar huis van sjoel, werden we uitgescholden in zowel het Nederlands als Arabisch. 13 april: Vies aangekeken en uitgescholden voor k*t-jood en in het Arabisch tijdens het doen van boodschappen. 14 april: Liepen we met een groepje van duidelijk herkenbare Joden (hoeden, lange rokken, enz.) over straat onderweg naar sjoel en werden nageroepen door een paar Hollanders. 17 april: Erev Shabbos. In de avond lopen we van sjoel terug naar huis wanneer we worden nageroepen en uitgescholden door twee Domino-pizzabezorgers. 23 april: Ik steek de straat over wanneer tegelijkertijd een ouder Arabisch echtpaar mijn richting oversteekt dat mij onder hun adem uitscheldt in het Arabisch, Yahud, nog redelijk hard. 24 april: Erev Shabbos. We zijn onderweg naar sjoel met een klein groepje van vier man, en worden vanuit t niets uitgescholden voor kanker-joden. 24 april: Vijf minuten later staan we bij het stoplicht wanneer een auto met vijf Marokkanen heel langzaam langsrijdt. Allen kijken ons zeer agressief aan en steken hun middelvinger op (de hele tijd reden ze langzaam langs). 25 april: Op Shabbosmiddag lopen we naar vrienden toe voor de derde maaltijd toen een Marrokkaan ons zag en snel naar binnen (een halletje in) rende. Op het moment dat we langsliepen hoorden we hem zeer opgewonden tegen anderen zeggen Kijk Joden, Joden... kijk, Joden. Waarna hij vervolgens weer naar buiten rende en ons nariep. 25 april: Rond een uur of 1 s nachts lopen we terug naar huis met drie man (weer duidelijk herkenbaar Joods) waarop we weer vanuit het niets door een groepje worden uitgescholden voor kanker-joden. 13 tammoez 5770 C NIW7035_antisemitisme :46:49

12 S E G R E G AT I E-REL I N IMM A N U E L B U I T E N L A N D fotocredits: flash 90 De demonstratie van 17 juni Rel om Immanuel In Israël heerst al drie jaar onrust rond een geïntegreerde orthodoxe meisjesschool in Immanuel. De zaak wordt nu op de spits gedreven. Orthodoxe moeders naar de gevangenis? Het zag er deze week in Israël even naar uit, maar dat vond het Hooggerechtshof toch te ver gaan. 22 ashkenazische moeders en 21 vaders van de streng chassidische Sloniem-sekte kregen eerder van het Hof een straf van twee weken opgelegd, maar dinsdag werd de straf van de vrouwen omgezet: van dertien werd de straf kwijtgescholden, van negen anderen uitgesteld tot hun mannen uit de gevangenis zijn teruggekeerd. Die echtgenoten, negentien in getal, werden net als hun vrouwen veroordeeld wegens minachting van het Hof omdat ze de opdracht tot integratie van ashkenazische en sefardische meisjes op een orthodoxe meisjesschool hadden genegeerd. Op 17 juni gingen ze achter slot en grendel een mild regime, dat wel, maar één vader rapporteerde vanuit de Maasiyahu-gevangenis kakkerlakken van afmetingen die je elders nooit ziet. Meer dan veertig Sloniem werden eerder door het Hooggerechtshof veroordeeld omdat ze weigerden hun kinderen naar de geïntegreerde meisjesschool Beth Ya akov in Immanuel, op de West Bank, te sturen. De ashkenaziem vinden dat de sefardiem op Beth Ya akov niet streng genoeg in de leer zijn en ze richtten aparte chassidische cursussen in, Ted de Hoog waar sefardische meisjes niet welkom waren. Dat zinde de sefardische ouders niet en een van de vaders, Yoav Laloum, naar verluidt een koppig persoon, diende bij het Hooggerechtshof een aanklacht in tegen de segregatiepraktijken. Op de dag dat de ashkenazische mannen naar de gevangenis moesten liepen vorige week donderdag de straten van Bne Berak en Jeruzalem vol met tienduizenden, en misschien zelfs orthodoxen de moeder van alle demonstraties. Een dag eerder zei de woordvoerder van de ashkenaziem met een zekere martelarentrots tegen de pers: Morgen gaan we naar de gevangenis, wat hem een hartstochtelijk applaus opleverde. Morgen gaan we naar de gevangenis Al voor de vrijspraak van dinsdag zei een van de moeders tegen journalisten dat het Hooggerechtshof geen recht had om over deze kwestie te oordelen. Het is idioot om moeders naar de gevangenis te sturen. Onze rabbijnen hebben ons altijd geleerd: de wet staat niet boven de rabbijnen; de rabbijnen staan boven de wet. Rechter Edmond Levy moest daar wel op reageren: Geen enkele beslissing van een gerechtshof, en in het bij- zonder van het Hooggerechtshof, heeft de toestemming van wie dan ook nodig om te oordelen, zelfs al gaat het om halachische autoriteiten. Hier botste de seculiere staat met religieuze opvattingen, en niet alleen die van de Sloniem, en Haaretz trok hieruit en uit de massaliteit van de demonstratie van 17 juni de enig juiste conclusie: De Immanuel-affaire is de meest dramatische botsing tussen staat en religie die we hier hebben gezien. Het gaat niet langer over de lengte van de rokken van de meisjes op Beth Ya akov, maar over de fundamentele kwestie van identiteit: Wie zal de baas zijn? Wie gaat er beslissen? Zelfs de sefardische aanklagers voelden zich ongemakkelijk over de botsing tussen religie en staat. Maandag deed het rabbinale gerechtshof (de Badatz) nog een interessante zet. De rabbijnen oordeelden dat de belangrijkste aanklager, Yoav Laloum, zijn hand tegen de Tora van Mozes heeft opgeheven. Laloum zou hebben beloofd zijn aanklacht bij het Hooggerechtshof in te trekken als volgend jaar de gescheiden chassidische leergangen zouden worden samengevoegd, maar omdat hij niet voldoende garanties kreeg had hij zijn belofte weer ingetrokken. Kern van de verwikkelingen is dat het de orthodoxe rabbijnen of ze nu sefardiem of ashkenaziem zijn niet bevalt dat de onenigheid over Beth Ya akov bij een seculier Hof terecht is gekomen; ze hadden liever gezien dat het een intern-orthodoxe kwestie was gebleven die in eigen kring werd opgelost. De spirituele mentor van Laloum is rabbijn Ya akov Yosef, de zoon van de spirituele leider van de sefardische Shas-partij, Ovadia Yosef, die een licht voorspelbare hekel heeft aan wereldlijke gerechtshoven. Bovendien sturen heel wat leden van de sefardische elite ook de Yosefs en de familie van Shas-voorzitter Yishai hun dochtertjes zélf naar Beth Ya akov en willen ze geen inmenging van seculieren. De Shas-partij is aan het bemiddelen geslagen en dat lijkt meteen het voertuig waarmee de vroegere Shas-voorzitter Aryeh Deri, die zich na een corruptiezaak een aantal jaren low profile heeft gedragen, zichzelf weer de politiek in wil manoeuvreren. Het is een teken aan de wand, zei hij. Er is een kloof tussen de mensen. Deri vindt dat de politiek zich met de kwestie moet bemoeien, en niet de rechters. Ministers en plaatsvervangende ministers moeten naar de premier gaan en zeggen: Laten we het probleem oplossen. Shas ziet liever dat er meerdere meisjesscholen worden geopend want daar is Shas voor opgericht, zei voorzitter Yishai. Volgende week komen de mannen vrij, maar daarmee zal de kwestie niet uit de wereld zijn. n 12 C juni 2010 NIW7035_IsraelActueel :34:46

13 israel B U I T E N L A N D foto: miriam alster/flash90 Nieuwe Israëlische immigranten zwaaien met de Israëlische vlag tijdens een ceremonie op de Hebreeuwse Universiteit in Jeruzalem ter ere van hun aankomst in Israël. foto: abir sultan/flash 90 Israëlische teenager rust uit tijdens International Skateboard Day, op 21 juni. 13 tammoez 5770 C FotoBuitenland_02.indd :02:40

14 G. ph i l i p mok o p i n i e Een speelwei voor shaheedjes Hoewel Machmoed Abbas, voorman van de zogenaamde Palestijnse Autoriteit, amper werkelijke autoriteit geniet in zijn Westoeverlijke regio is de haat tegen Israël die onder zijn auspiciën dagelijks via zijn media gezaaid wordt amper verschillend van de door Hamas gevoerde hetzes. De manier waarop zelfs de kleinste kinderen ook al via televisie en op scholen worden opgehitst tegen alles wat Joods is, grijpt een mens regelmatig naar de keel. Met filmpjes waarop kinderen na hun dood blij spelend in Allah s paradijs op het groenste gras te zien zijn, wordt het bereiken van de shaheed-status (shaheed betekent martelaar) aan het grut als de meest begeerlijke toekomst voorgeschoteld. De dood als ideaal. De afgelopen week zag ik een filmpje waarop dreumesjes gehuld in militaire uniformpjes, gewapend met vervaarlijk ogende vuurwapens in tijgersluipgang over een enorm toneel kropen. Een oud beeld, ik heb nog foto s in mijn bezit van soortgelijke taferelen uit de jaren 70 in de velden van Libanon, waarbij trouwens echte wapens werden rondgesjouwd door pakweg 10- tot 12-jarigen, ook meisjes. Dat was in de tijd van Arafats heerschappij over El Fatach-land in het zuiden van G. Philip Mok Libanon. Het verschil tussen toen en nu schuilt in het misbruik van het medium televisie, zowel in de PA als in de door Hamas beheerste Gazastrook. Hoe Hamas opereert is op benauwende en voortreffelijk gedocumenteerde wijze beschreven door Wim Kortenoeven, dezelfde die nu zijn werk bij het CIDI heeft ingeruild voor het Kamerlidmaatschap voor de PVV van Geert Wilders. Vast staat in elk geval dat de Tweede Kamer met zijn aantreden een groot deskundige inzake het Midden- Oosten rijker is geworden. Dit is zowel voor Kortenoeven als voor het Nederlandse parlement een felicitatie waard. Maar goed, ik had het over de treffende overeenkomst tussen Machmoed Abbas alias aboe Mazen en diens tegenspelers in de Gazastrook. Ondanks alle gelijkenis bestaat er tussen Mazens Fatach en Hamas een stevige vijandschap die al menigmaal tot fikse bloedbaden heeft geleid. Het is nog niet zo lang geleden dat Hamas-krijgers in de Gazastrook hun wapens leegschoten tijdens een huwelijksfeest van een Fatach-gezinde familie, waarbij zowel het bruidspaar als tal van bruiloftsgasten de dood vonden. Dit alles neemt niet weg dat er alle reden is om aan te nemen dat het gebaar dat de Amerikaanse president Barack Hoessein Obama naar de Palestijnse furie heeft gemaakt door Hamas-deserteur Moesab Hassan Yousef uit te leveren aan Abbas en consorten deze zoon van een Hamas-kopstuk waarschijnlijk het leven zal kosten. Yousef, die christen is geworden, heeft openlijk bekendgemaakt dat hij voor de Mossad, Israëls geheime dienst als contra-terreurexpert en informant heeft gewerkt. En ja, ook in de veelvuldig voor zo vredelievend en braaf uitgemaakte Palestijnse Autoriteit staat op collaboratie met Israël onverbiddelijk de doodstraf, die overigens ook staat op zoiets verschrikkelijks als het verkopen van grond en/of onroerend goed aan Joden. Na de affaire met dat flottielje waarmee een bende tot Al Qaida en Hamas behorende Turkse schurken in het gezelschap van internationale Jodenhaters de Israëlische militaire veiligheidsblokkade poogde te breken, met negen dode Turkse vredes -agressors tot gevolg, heeft president Obama liefjes PA- president Abbas op het Witte Huis ontvangen. Het moet voor die laatste ondanks zijn verbale adhesie aan de Turkse shaheeds toch een bittere pil geweest zijn dat de Amerikaanse leider hem vertelde met gulle hand 450 miljoen dollar aan Hamas te zullen geven, klaarblijkelijk als beloning voor de geslaagde zwartmaakoperatie tegen Israël. Zo nebbisj als het internationale journaille de inwoners van de Gazastrook hebben afgeschilderd zijn ze intussen bepaald niet. Er is in Gaza voedsel in overvloed, één blik op de televisiebeelden maakt dat bijna dagelijks zonneklaar. Toen de hulpgoederen die in Ashdod uit dat flottielje zijn gelost met vrachtwagens naar de grens met de Gazastrook waren gebracht, weigerde het Hamas-regime laconiek ze in ontvangst te nemen. Bizar? Ach, voor veel van de aangevoerde medicijnen bleek de houdbaarheidsdatum allang verlopen. De goederen dienden alleen maar als excuus, de bedoeling was louter om Israël te provoceren en demoniseren. Zowel de VS als de Europese Unie hebben inmiddels gepleit voor opheffing van de Israëlische veiligheidsblokkade en Aboe Mazen voornoemd opgeroepen toch vooral te streven naar verzoening met Hamas. Zij willen dat Gaza weer een open haven naar de Middellandse Zee krijgt, dezelfde die ooit door kwistig Nederland werd gebouwd en betaald en door Israël in arren moede ter verdediging weer is vernield. Amerikaanse diplomaten hebben zich al met de hoed in de hand (nou ja, figuurlijk dan altijd) als dialoog-voerders bij Hamas gemeld en de opstelling van Europese afgezanten is niet anders gebleken. Geen wonder dat nu bovendien Egypte onder druk van al die Hamas-fans de notoire antisemiet en praktische supporter van de Moslim Broederschap secretaris-generaal Amr Moesa van de Arabische Liga tot de Gazastrook heeft toegelaten. Het is amper een jaar geleden dat president Obama in Caïro zijn ambtgenoot Hosni Moebarak tot even woedend als wanhopig tandenknarsen bracht door erop te staan dat vertegenwoordigers van de Moslim Broederschap bij Barack Hoesseins speech aan de Al Azharuniversiteit zouden worden uitgenodigd. Obama heeft duidelijk grote sympathie voor die radicaal-fundamentalistische Broederschap, die terecht door Moebarak als aartsvijand van zijn regime wordt gezien een van de redenen waarom raïs Hosni ook de tot die beweging behorende Hamas-kliek als onverzoenlijk vijandig beziet. Moebarak vreest de Palestijnse furie en Iran. Egypte heeft zijn vrede met Israël nooit willen beklinken met het terugnemen van de met pseudo-filistijnen bevolkte Gazastrook die zijn land na 1948 zoveel jaren bezet heeft en dat is heel snapbaar. Dat hetzelfde gold en geldt voor het Hashemitische bewind in Jordanië mag daarbij niet vergeten worden. Voor wie het raadselachtig acht dat een Amerikaanse president sympathie kan hebben voor radicale Moslim Broeders en klaarblijkelijk ook voor Al Qaida waartegen toch de War on Terror in Afghanistan en Irak nog woedt, kan het belangrijk zijn te bedenken dat Saoedi-Arabië ook een beleid met dubbele agenda voert: enerzijds vrezen de Saoedi s Iran, anderzijds wordt Al Qaida mede uit Riad gefinancierd. Het Westen mag de (olie)dollars aandragen. En kan verder barsten. Of de door Obama zo gewaardeerde islam omarmen C juni 2010 NIW7035_opinie :44:03

15 carto o n est h e r vo e t o p i n i e Jood Wanneer een week bestaat uit kernwoorden als schuilsynagoges en Hitlergroeten kan het geen al te beste zijn. Bovenaan de top drie van veelgebruikte woorden hier op de redactie was wel het woord lokjood. Ja, zei Ahmed Marcouch op Radio 1, hij vond het zelf ook een rotwoord. En ik begreep wel waarom. Het gaat niet alleen om het deel lok maar vooral Esther Voet om het woord Jood. Lok-oma s en lokhomo s klinken immers lang niet zo hard. Lokjood daarentegen Ik heb me er zelf in het verleden ook op betrapt: op een zekere terughoudendheid van het uitspreken van het woord Jood. Ook veel mensen binnen onze gemeenschap zeggen liever: Ik ben Joods, of Ik ben van Joodse komaf ; mannen hebben het vaak over Ik ben een Joodse jongen. Toen we het daarover op de redactie hadden, hoorde ik tot mijn grote verbazing dat we zelfs bij het NIW jarenlang het woord Jood of Joden in koppen hadden vermeden. Ongetwijfeld heeft het te maken met het feit dat het in het verleden zo ontzettend vaak is misbruikt als scheldwoord. Maar om hét woord waarmee we onze identiteit aangeven te laten gijzelen door rabiate connotaties uit het verleden, lijkt mij de achterdeur uit. Het is immers ook een woord dat een geschiedenis van een volk en de wijsheid van duizenden jaren in zich draagt. Vandaar dat ik pleit voor emancipatie van het woord Jood : een prachtige, kort en bondige omschrijving van wie wij zijn. Geen woord om je al dan niet bewust een beetje kleiner bij te maken, maar om je rug bij te rechten. Ook wanneer het wordt uitgesproken door een stelletje hangjongeren die geen doel in het leven lijken te hebben. Hun scheldwoord beschouw ik als geuzennaam, hoe beledigend die ook mag zijn bedoeld. En dat hij steeds vaker beledigend wordt gebezigd, is duidelijk. Ik moet de laatste tijd heel vaak terugdenken aan de woorden van mijn vader, die me als kind al waarschuwde: Pas op Esther, de beschaving waarin wij lijken te leven is niet veel meer dan een dun laagje fineer. Een groot deel van de wereld houdt zich nu even koest, maar denk niet dat antisemitisme verleden tijd is. Ik geef het nog één generatie voor het onherroepelijk weer de kop opsteekt. Hij sprak die woorden begin jaren 70 en hij had gelijk. Het fineer barst aan alle kanten en de bruine brei aan dubieuze buikgevoelens bereikt steeds duidelijker de oppervlakte. Eufemistisch gezegd zijn we uit de mode en terwijl wij als groep steeds meer uit de mode raken, lijkt Anne Frank steeds meer in. Haar mythe neemt zo langzamerhand de omvang aan van die van een superster. Een musical draagt haar naam, de eerste recensies zijn juichend, maar iedereen schijnt voorbij te gaan aan de principevraag of een musical over haar überhaupt wel kies is. Als klap op de vuurpijl hebben we inmiddels ook een variatie op In bed with Madonna, te weten: In bed with Anne Frank. De Engelse schrijfster Sharon Dogar haalde het in haar botte brein om het boek Annexed, the incredible story of the boy that loved Anne Frank te publiceren, waarin ze stelt dat Peter van Pels, Anne s buurjongen met Anne een liefdesrelatie had, en dat doet Dogar inclusief de beschrijving van expliciete scènes. Even voor de goede orde: Anne was net 14 toen ze werd weggevoerd. Een ware superster waardig wordt Anne, symbool van de holocaust, alle privacy ontnomen. Haar lijkt nog slecht één ding te resten dat van haar blijft, dat niet kan worden gekaapt door andere bevolkingsgroepen of partijen, en dat is haar Joodse identiteit; met op de ster die zij moest dragen het simpele woord Jood. 13 tammoez 5770 C NIW7035_opinie :44:40

16 m a rokka a n s-j o o d s e gesch i e d e n i s b u i t e n l a n d Joodse sporen in M De Joden vormen de oudste religieuze bevolkingsgroep van Marokko. Maar anno 2010 lijkt het jodendom in dit land ten dode opgeschreven. Esther Voet Grenzend aan het paleis van koning Mohammed VI in Marrakech in Marokko ligt de mellah. Spreekt u Hebreeuws dan zult u ongetwijfeld in dat woord verwantschap zien met het Hebreeuwse woord voor zout. De mellah is een kleine, middeleeuwse wijk: een wirwar van straatjes met lage huizen, kleine pleintjes en doorkijkjes. Wie hier niet is opgegroeid of al jarenlang woont, verdwaalt onherroepelijk. De mellah is de oude, Joodse wijk van de stad, wijken zoals je die in veel Marokkaanse steden vindt. Ze danken hun naam aan het feit dat de Joden van Marokko eeuwenlang bekendstonden als handelaars in zout. De mellahs behoren tot de laatste overblijfselen van wat ooit een bloeiende, grote gemeenschap was. De geschiedenis van de Joden in Marokko is veel ouder dan de islamitische. Al ver voor het begin van de gewone jaartelling trokken Joden met de Phoeniciërs mee richting het westen, richting wat vandaag de dag Marokko heet, maar de geschiedenis van de Joden in Marokko begint pas echt onder de Romeinen na de val van de Tweede Tempel. Groepen Joden vinden dan hun weg naar het land waar ze een simpel boerenbestaan opbouwen en vreedzaam samenleven met de autochtone Berberbevolking. Als een paar honderd jaar later het Romeinse rijk valt en het christendom zijn intrede doet, groeien de Joodse gemeenschappen en komen er zelfs Joden Marokko binnen vanuit het Iberisch Schiereiland. Er heerst over het algemeen een goede verstandhouding met de Berbers en de vriendschap gaat zelfs zo ver dat veel Berbers overgaan tot het jodendom. Daar zijn nog oude getuigen van bewaard gebleven zoals bijvoorbeeld een oude Hagada in het Tamazight, de taal van de Berbers. Als het land in de zevende eeuw door Arabische veroveraars wordt geïslamiseerd, komen wetenschappers mee die grote Joodse gemeenschappen in het land beschrijven. Zo is er zelfs de legende van een Joods-Berberse prinses, Dahiya die later als Kahina de geschiedenisboekjes in zal gaan. Ze krijgt een legermacht op de been en trekt ten strijde te- gen een Arabische veroveraar met de naam Hasan ibn an Nu man. Ze houdt jaren stand, maar wordt uiteindelijk toch verslagen. De islamisering van Marokko wordt zelfs geholpen door de kennis die de lokale bevolking heeft van het jodendom omdat de islamitische wetten niet zoveel verschillen van de Joodse. Toch blijkt uit recente DNA-studies ook dat deze oorspronkelijke Marokkaans- Joodse bevolking niet volledig assimileerde en eeuwenlang een aparte groep bleef uitmaken. Mansour omringt zich met dichters en filosofen, zoals de beroemde Maimonides Vanaf de achtste eeuw volgen de Arabische vorstendynastieën elkaar op. De Joden krijgen onder het Pact van Omar de status van Ahl al-kitaab, mensen van het Boek. Ze staan onder speciale protectie van de sultans, maar hoe die protectie eruitziet, verschilt per dynastie en zelfs per heerser. Voor die veiligheid en vrijheid moet de schatkist over het algemeen stevig worden gespekt. Vaak is de verhouding tussen Joden en de islamitische heersers ambivalent. Er zijn grote bloeitijden, zoals onder Idris II, aan het einde van de achtste eeuw. In de nieuwe hoofdstad van het land, Fez, mogen Joden zich vrij vestigen. Het wordt een centrum van Joodse wetenschappers en wijsgeren. Yacoub el Mansour, De Overwinnaar, is een telg uit de Almohaden-dynastie die in de twaalfde eeuw aan de macht komt en die veel minder tolerant staat ten opzichte van de Joden. Hoewel de religieuze wetten strenger worden is het de Gouden Eeuw van de Moren en er is een levendige uitwisseling tussen Marokko en het Iberisch Schiereiland. Mansour omringt zich met dichters en filosofen, zoals de beroemde Maimonides. Bekend is dat Maimonides met zijn vader lange tijd in Fez doorbrengt en de Joden daar moed probeert in te spreken als hun vrijheden wor- 16 C juni 2010 NIW7035_Marrakesj :41:11

17 m a rokka a n s-j o o d s e gesch i e d e n i s Marrakech b u i t e n l a n d fotocredits: Esther Voet, Jack Drenthe David in zijn domein: de synagoge in het hart van de mellah van Marrakech Eeuwenoude Joodse graven net buiten het centrum van de stad 13 tammoez 5770 C NIW7035_Marrakesj :41:39

18 m a rokka a n s-j o o d s e gesch i e d e n i s B U I T E N L A N D Op 23 juni 1610, deze week precies 400 jaar geleden, ontmoetten Pallache en Prins Maurits elkaar den beperkt. In deze periode ontstaan ook de mellahs, eigenlijk doen ze dienst als getto s. Er zijn zelfs dynastieën waarin de Joden worden vervolgd en met duizenden tegelijk worden vermoord. Als eind vijftiende eeuw het Iberisch Schiereiland door de christenen wordt heroverd en Isabella en Ferdinand de Inquisitie instellen (1492), vluchten heel veel Joden vanuit Spanje en Portugal naar Marokko. Als ze daar aankomen, vinden ze er dus al grote Joodse gemeenschappen. Nog steeds wordt een onderscheid gemaakt tussen de oorspronkelijke Joodse bewoners, de tosjabiem, die hoofdzakelijk op het platteland woonden, en de magorasjiem, de verdrevenen, die vanuit Spanje binnenkwamen en zich vooral vestigden in de steden, zoals in Marrakech. Een afstammeling van die laatste groep, de magorasjiem, waakt nog altijd over de synagoge, ergens verborgen in het hart van de mellah. In een klein straatje, achter een onopvallende deur, gaat een blauwwitte oase schuil, spic en span, badend in het felle middaglicht. Dit is het domein van David, een oude, wat gekromde man, die op het eerste gezicht overkomt als een albino: lichte ogen, zijn huid vertoont geen spoor van pigment, zilverwit haar en een dito stoppelbaard. Hij is een van de laatst overgebleven Joden in Marrakech, een gemeenschap die vandaag de dag nog hooguit tweehonderd, voornamelijk bejaarde leden telt. Aan één zijde van de betegelde binnenplaats bevindt zich een opvallende koperen deur, die toegang biedt tot een ruime synagoge. Bezoekers zijn welkom en de door lokale zilversmeden vervaardigde mezoezot wisselen hier van eigenaar; de opbrengst is voor de synagoge. Er zijn meer sporen van Joods leven in Marrakech, zoals de sinister aandoende begraafplaats op een paar honderd meter afstand van de synagoge. Tegen een kleine vergoeding kan ook die bezocht worden. Hij bestaat uit een uitgestrekte vlakte met eindeloze rijen, eeuwenoude graven. De stilte is drukkend, vooral omdat de overgang van de drukke stad naar deze verlaten plek even plotseling als groot is. Lopend door Marrakech zijn in de etalages van talloze winkeltjes allerlei Joodse gebruiksvoorwerpen te vinden, wachtend op Joodse kopers die Marokko tegenwoordig aandoen op zoek naar hun wortels of als pelgrim. Er wordt weleens gezegd dat zich in dit land meer Joodse heiligdommen bevinden dan in Israël. De Marokkaanse Joden ontwikkelden in de loop der eeuwen bijzondere rituelen en tradities denk aan het Mimoenafeest dat zowel in Marokko als in Israël wordt gevierd en er zijn zo n dertien heilige Joodse plekken die in de meeste gevallen ook heilig zijn voor de islamitische bevolking. Het zijn voornamelijk graven van belangrijke wijsgeren en rabbijnen, die goed door de lokale moslimbevolking worden onderhouden en die regelmatig worden bezocht door Joden uit de hele wereld. De geschiedenis van de Joden in Marokko is een grillige. Hoewel Joden zich aan onderdrukkende wetten moesten houden, waren er ook die een graag geziene gast waren bij de diverse sultans. Dat is tot op de dag van vandaag zo. André Azoulay is een telg uit een invloedrijke bankiersfamilie en is adviseur van de huidige koning Mohammed VI. Hij heeft illustere voorgangers, zoals de legendarische Samuel Pallache. Pallache was protegé van de sultan en was verantwoordelijk voor een belangrijk verdrag dat begin zeventiende eeuw werd getekend tussen Prins Maurits en Marokko. Op 23 juni 1610, deze week precies 400 jaar geleden, ontmoetten Pallache en Prins Maurits elkaar voor het eerst in de Nederlanden, wat uiteindelijk resulteerde in een verdrag dat een paar maanden later werd getekend. Deze bijzondere, historische figuur mocht zich de eerste ambassadeur van Marokko in Nederland noemen, maar stond ook bekend als kaper en schuinsmarcheerder. Hij overleed uiteindelijk berooid, in Nederland, en ligt begraven in Ouderkerk aan de Amstel. Binnenkort kunt u in het NIW een uitgebreider artikel over hem lezen. Maar er zijn ook andere tijden. Enige tientallen jaren na het overlijden van Pallache bijvoorbeeld, worden Joden tijdens de inname van Marrakech door Al-Rashid in het openbaar verbrand en synagogen vernietigd. In de negentiende eeuw roepen de Marokkaanse Overal in de stad zijn winkeltjes te vinden met Joodse snuisterijen De synagoge is het centrum van de nu nog tweehonderd leden tellende Joodse gemeenschap 18 C juni 2010 NIW7035_Marrakesj :42:30

19 m a rokka a n s-j o o d s e gesch i e d e n i s B U I T E N L A N D Joden zelfs de hulp in van de Engelse weldoener Mozes Montefiore die het land bezoekt en voor een tijdelijke verlichting zorgt, maar een paar jaar later vindt er een pogrom plaats die aan 307 Joden het leven kost. rijen n tel- Als begin twintigste eeuw de Fransen heer en meester in Marokko worden en de modernisering haar intrede doet, is het de Joodse gemeenschap die daar als een van de eerste groeperingen in meegaat. Het is een tijd van emancipatie, waarin Joodse ziekenhuizen en scholen kunnen worden gebouwd, maar wanneer Hitler aan de macht komt en in Frankrijk de Vichy-republiek in werking treedt, worden er ook in Marokko extra discriminerende wetten voor Joden van kracht. De dan heersende koning, Mohammed V, weigert die wetten door te voeren en toont zich solidair met zijn Joodse bevolkingsgroep. In 1948, bij het uitroepen van de staat Israël, wonen er ongeveer Joden in Marokko. Er breken rellen uit die aan 44 Joden het leven kost. De eerste groepen Joden vertrekken, vaak met duizenden tegelijk en die trend zet zich door als de Arabische landen steeds vijandiger tegenover de nieuwe staat komen te staan. Ook in Marokko heerst vanaf het ontstaan een anti-israël sentiment. Als de geliefde koning Mohammed V in 1955 overlijdt, vindt er in de daaropvolgende jaren een grote uittocht plaats. Tijdens de Zesdaagse Oorlog in 1967 zijn er niet meer dan Joden in Marokko over. Vandaag de dag zijn het er nog maar een paar duizend, van wie de meeste in Casablanca wonen, de stad waar in mei 2003 aanslagen op vier Joodse doelen werden gepleegd. De kersverse koning Mohammed VI organiseerde een demonstratie uit solidariteit met zijn Joodse bevolking. In Israël maken de Joden van Marokkaanse afkomst tegenwoordig 15 procent van de bevolking uit. Ze vormen een groot deel van de Israëlische bevolking en houden de typisch Marrokaans-Joodse gebruiken in stand. Maar de verwachting is dat aan de rijke geschiedenis van het jodendom in Marokko over drie generaties een eind zal zijn gekomen. n 13 tammoez 5770 C NIW7035_Marrakesj :42:57

20 CU LTUU RTI PS C U LTU U R Dansen, muziek, romantiek... zomerse cultuurtips waar je het warm van krijgt! ACHSA VISSEL Muzikale & c MUZIEK MUZIEK Muziek in de Maasstad Op 4 juli, de dag nadat de Tour de France in Rotterdam van start gaat kan na de sportook de muziekliefhebber in de Maasstad zijn of haar hart ophalen. In het Zuiderpark zijn er dan op verschillende podia vernieuwende acts te bekijken en beluisteren. Adam Green, The Strange Boys en Omar Souleyman zijn er Jazzgigant in Brussel Om te combineren met een lang weekend? In Brussel treedt op 11 juli Avishai Cohen op. Deze giant of jazz music (niet te verwarren met de jazztrompettist met dezelfde naam) speelt bas, zingt, componeert en arrangeert. Hij is geboren in Israël en vertrok na zijn diensttijd naar New York waar hij het schopte van straatmuzikant tot collega van de allergrootsten: Chick Corea en Herbie Hancock. Zijn indringende sound is een mix van mediterraan, Oost-Europees en urban jazz. 11 juli, 20.00, Broselia, Theatre De Verdure, Parc d Osseghem, Brussel 1020, info: hij zichzelf te filmen op plekken die hij als veilig ervaart. Daar vertelde hij in de camera wat hij zag en deed en creëerde zo zijn eigen imaginaire getto. In een monoloog van vijftien minuten neemt hij de toeschouwer mee naar een anonieme denkbeeldige bestemming waarbij hij appelleert aan bekende beelden van de Shoa. Hiermee wordt de holocaust niet als een gebeurtenis uit het verleden gezien maar als een hedendaags collectief trauma. My Getto, Itay Ziv, 2 juli t/m 25 oktober, Hollandsche Schouwburg, Plantage Middenlaan 24, Amsterdam, informatie: Adam Green een paar. Motto van het festival is New Music First! Dus hou je ogen open voor nieuwe bands. Kaartje kopen hoeft niet voor dit gratis muziekspektakel. Metropolis, 4 juli, uur, Zuiderpark, Rotterdam, E XP OSITIE Een imaginair getto Van Itay Ziv (1976), afkomstig uit Israël en opgeleid aan de Jeruzalemse kunstacademie Betsalel, de Rijksacademie in Amsterdam en de Cité International des Arts in Parijs is in de Hollandsche Schouwburg een bijzonder project te bekijken of beter gezegd te ondergaan. Hij reisde ervoor naar Polen. Toen hij zich realiseerde dat geen foto de Joodse geschiedenis in dit land kon weergeven begon EV ENEMENT WIZO Summerfair Op zondag 27 juni organiseert de WIZO (Women s International Zionist Organisation) een Summerfair in de tuin van de synagoge van Enschede. Pret voor groot en klein: kinderen kunnen geschminkt worden, er is een proeverij van Israëlische zomerwijnen wie twee flessen koopt krijgt een gegraveerd glas cadeau een theeproeverij en heel veel leuks om tussen te snuffelen, oriëntaalse levensmiddelen, cadeau-artikelen, tweedehands boeken, een ijskar en een falafel- en couscousbar bijvoorbeeld. Het geheel wordt omlijst met klezmermuziek. Zoals altijd bij WIZO-evenementen gaat de opbrengst naar verschillende projecten ten bate van de zwakkeren in de Israëlische samenleving. Gratis entree! WIZO Summerfair, zondag 27 juni, , Synagoge Enschede, Prinsestraat 16, Enschede, meer info op My Ghetto, Itay Ziv 20 C JUNI 2010 Cultuurtips_01.indd :01:02

Scholen herdenken vermoorde leraar

Scholen herdenken vermoorde leraar ANALYSE MAATSCHAPPELIJK VRAAGSTUK: ZINLOOS GEWELD tekst 26 NOS-nieuws van 16 januari 2004: Scholen herdenken vermoorde leraar Scholen in het hele land hebben om 11.00 uur één minuut stilte in acht genomen

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking

Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking Jodenvervolging in Duitsland De reden dat de joden vervolgd en vermoord werden tijdens de Tweede Wereldoorlog was, dat de joden rijk en succesvol

Nadere informatie

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Elk jaar op de ochtend van 14 augustus is er een korte plechtigheid in de ontvangsthal van de oude Tweede Kamer. Een kleine groep

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer,

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28 Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, "Nu even niet", was ooit de reclameslogan van een landelijk bekend

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

22 januari 2015. Onderzoek: Jouw vrijheid, mijn vrijheid

22 januari 2015. Onderzoek: Jouw vrijheid, mijn vrijheid 22 januari 2015 Onderzoek: Jouw vrijheid, mijn vrijheid 1 Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

Johannes 8 : 11. dia 1

Johannes 8 : 11. dia 1 Johannes 8 : 11 in de wet van Mozes stond het duidelijk (Deut. 22:22) als een man wordt betrapt met een getrouwde vrouw moeten beiden ter dood gebracht worden zowel de man als de vrouw met wie hij geslapen

Nadere informatie

De Bijbel Open 2013 18 (11-05)

De Bijbel Open 2013 18 (11-05) 1 De Bijbel Open 2013 18 (11-05) Op 14 mei is het precies 65 jaar geleden dat in 1948 de staat Israel werd uitgeroepen. U merkt wel dat daar op allerlei manieren publiciteit aan gegeven wordt, positief

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom Naam: Het jodendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden op www.geloofik.nl.

Nadere informatie

Spreekbeurt. Pakistan

Spreekbeurt. Pakistan Spreekbeurt Pakistan Hoofdstad: Islamabad Taal: Urdu, Engels en Punjabi Inwoners: Er wonen bijna 200 miljoen mensen in Pakistan Religie: Moslims (96%), christenen (4%) Pakistan ligt in Azië en grenst aan

Nadere informatie

De Wandeling. Drie toevallige verhalen over discriminatie. voor de leerling. naam : klas : Artikel 1 Overijssel Stichting Synagoge Enschede

De Wandeling. Drie toevallige verhalen over discriminatie. voor de leerling. naam : klas : Artikel 1 Overijssel Stichting Synagoge Enschede De Wandeling Drie toevallige verhalen over discriminatie voor de leerling naam : klas : Artikel 1 Overijssel Stichting Synagoge Enschede De Wandeling Zo op het oog drie heel verschillende mensen. Mensen

Nadere informatie

Onderzoek: Jouw vrijheid, mijn vrijheid

Onderzoek: Jouw vrijheid, mijn vrijheid Onderzoek: Jouw vrijheid, mijn vrijheid Publicatiedatum: 22-01-2015 Over dit onderzoek Het 1V Jongerenpanel, onderdeel van EenVandaag, bestaat uit ruim 3000 jongeren van 12 t/m 24 jaar. Aan dit online

Nadere informatie

DE GEBOORTE VAN JEZUS

DE GEBOORTE VAN JEZUS Bijbel voor Kinderen presenteert DE GEBOORTE VAN JEZUS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd door:

Nadere informatie

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Zakelijke gegevens: 1. Titel van het boek: De jongen in de gestreepte pyjama. 2. Het boek heeft geen ondertitel. 3. De auteur van het boek is John Boyne 4. Het

Nadere informatie

Leerlingen hand-out stadswandeling Amsterdam

Leerlingen hand-out stadswandeling Amsterdam Leerlingen handout stadswandeling Amsterdam Groep 1: de Surp Hoki Armeens Apostolische kerk Adres: Kromboomsloot 22, Amsterdam Namen leerlingen: In deze handout staat alle informatie die je nodig hebt

Nadere informatie

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde Gemeente van Christus Het is bijna niet te bevatten: vorig week zondag, om deze tijd, stond ik bij het

Nadere informatie

Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen

Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen FACTSHEET Thema: Veiligheid, Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen Publicatiedatum: oktober 2010 Bron: Bureau O+S Toelichting Ingevoegd rapport geeft goed weer hoe Amsterdammers

Nadere informatie

Haat tegen Marokkanen en Antisemitisme op Twitter

Haat tegen Marokkanen en Antisemitisme op Twitter Haat tegen Marokkanen en Antisemitisme op Twitter Scanneronderzoek door het Meldpunt Discriminatie Internet (MDI) www.meldpunt.nl Meldpunt Discriminatie Internet,19 mei 2014 Samenstelling: Ronald Eissens

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

Plak jij een etiket op mensen?

Plak jij een etiket op mensen? Plak jij een etiket op mensen? Een vooroordeel is erger dan je denkt 1 Iedereen ziet er verschillend uit. Er zijn geen twee mensen precies hetzelfde. Iedereen is anders Iedereen is anders. Bekijk de kinderen

Nadere informatie

Interview protocol (NL)

Interview protocol (NL) Interview protocol (NL) Protocol telefoongesprek slachtoffers Goedemorgen/middag, u spreekt met (naam) van de Universiteit van Tilburg. Wij zijn op dit moment bezig met een onderzoek naar straat- en contactverboden

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

Resultaten en conclusies Israël onderzoek (uitgebreid)

Resultaten en conclusies Israël onderzoek (uitgebreid) Resultaten en conclusies Israël onderzoek (uitgebreid) Hieronder volgen de resultaten van het Israël onderzoek wat de EO in de afgelopen weken heeft laten uitvoeren. Veel stellingen zijn in een 5- puntsschaal

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Onderduiken Mijn spreekbeurt gaat over mensen die in de tweede wereldoorlog zijn ondergedoken. Mijn werkstuk heb ik gemaakt over Anne Frank. Anne Frank is in de tweede wereld oorlog ook ondergedoken. Vandaar

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 34 (31-08)

De Bijbel open 2013 34 (31-08) 1 De Bijbel open 2013 34 (31-08) Onlangs kreeg ik voor ons programma de Bijbel open een vraag over de onvruchtbare vijgenboom in Mattheus 21. Je kunt deze geschiedenis ook in andere evangeliën lezen. We

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2013 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Bronnenboekje GT-0125-a-13-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Standpunten van drie politieke partijen aan het begin

Nadere informatie

Toespraak 4 mei 2010 dodenherdenking Ds. A.J. Haak 1

Toespraak 4 mei 2010 dodenherdenking Ds. A.J. Haak 1 Toespraak 4 mei 2010 dodenherdenking Ds. A.J. Haak 1 Beste mensen, De meimaand is een mooie maand. Mei betekent zon en voorjaar, het betekent weer buiten kunnen zitten. Maar de maand mei betekent ook denken

Nadere informatie

Deze PowerPoint presentatie gaat over Kerk en Israël, in het bijzonder over de Protestantse Kerk (in Nederland) en Israël. Met de naam Israël wordt

Deze PowerPoint presentatie gaat over Kerk en Israël, in het bijzonder over de Protestantse Kerk (in Nederland) en Israël. Met de naam Israël wordt Deze PowerPoint presentatie gaat over Kerk en Israël, in het bijzonder over de Protestantse Kerk (in Nederland) en Israël. Met de naam Israël wordt bedoeld: het Israël dat wij ontmoeten in de bijbel en

Nadere informatie

Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede. heb ik meegekregen van mijn. vader, die de gastvrijheid van. de Duitse bezetter aan den lijve

Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede. heb ik meegekregen van mijn. vader, die de gastvrijheid van. de Duitse bezetter aan den lijve Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede heb ik meegekregen van mijn vader, die de gastvrijheid van de Duitse bezetter aan den lijve heeft mogen ondervinden. Mijn vader heeft in Scheveningen gezeten,

Nadere informatie

LES 10. Sluipaanval. Doe Lees 1 Samuël 24.

LES 10. Sluipaanval. Doe Lees 1 Samuël 24. LES Sluipaanval Ben je wel eens gepest? Is er iemand die altijd vervelend tegen jou doet? Heb je ooit geprobeerd om die persoon terug te pakken? (Zie 1 Samuël 24; Patriarchen en Profeten, blz. 603-615)

Nadere informatie

Tekst herdenking Brabantse gesneuvelden: Wie de ogen sluit voor het verleden, is blind voor de toekomst

Tekst herdenking Brabantse gesneuvelden: Wie de ogen sluit voor het verleden, is blind voor de toekomst Tekst herdenking Brabantse gesneuvelden: Wie de ogen sluit voor het verleden, is blind voor de toekomst Dames en heren, allen hier aanwezig. Het is voor mij een grote eer hier als pas benoemde burgemeester

Nadere informatie

Hieronder een indruk van de Benefietavond die door welwillenden te Zwolle e.o. is georganiseerd ten behoeve van Stichting Zikna.

Hieronder een indruk van de Benefietavond die door welwillenden te Zwolle e.o. is georganiseerd ten behoeve van Stichting Zikna. Hieronder een indruk van de Benefietavond die door welwillenden te Zwolle e.o. is georganiseerd ten behoeve van Stichting Zikna. De avond werd gehouden in de synagoge van Zwolle. De synagoge van Zwolle

Nadere informatie

HET VERHAAL VAN CHANOEKA

HET VERHAAL VAN CHANOEKA HET VERHAAL VAN CHANOEKA Op de 25e dag van de joodse maand Kislew begint Chanoeka, een feest dat acht dagen duurt. Met Chanoeka denken we terug aan een belangrijke gebeurtenis uit de geschiedenis van het

Nadere informatie

Stelling Wanneer een man met een ander geloof, of zonder geloof, in de synagoge komt, moet ook hij een keppeltje opzetten.

Stelling Wanneer een man met een ander geloof, of zonder geloof, in de synagoge komt, moet ook hij een keppeltje opzetten. Opdracht Bespreek met je klas deze stellingen. Dit kan met alle leerlingen tegelijkertijd of jullie kunnen in groepjes antwoord geven, deze opschrijven en ze kort presenteren voor de klas. Bedenk in ieder

Nadere informatie

De foto hierboven laat het eigenlijk al zien, waar dit nummer overgaat.

De foto hierboven laat het eigenlijk al zien, waar dit nummer overgaat. Hoofdredactie: Paul Meekhof mei / juni 2015 Pagina s : 10 NR 4 De foto hierboven laat het eigenlijk al zien, waar dit nummer overgaat. De herdenking van afgelopen 4 mei en de viering van 5 mei. Voor het

Nadere informatie

Apostolische rondzendbrief

Apostolische rondzendbrief oktober 9, 2011 Jaargang 1, nummer 1 Lieve mensen, Zo bent u een voorbeeld voor alle gelovigen in Macedonië en Achaje geworden. Wij zijn nu al weer een tijdje hier in het zuiden van Griekenland, in de

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Katrui ten Barge, Wilfried Dabekaussen, Juul Lelieveld, Frederike

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Toespraak Secretaris-Generaal Cloo tgv jaarlijkse herdenking Stichting Tuin van Bezinning. Warnsveld, Huis t Velde, 13 juni 2013

Toespraak Secretaris-Generaal Cloo tgv jaarlijkse herdenking Stichting Tuin van Bezinning. Warnsveld, Huis t Velde, 13 juni 2013 Toespraak Secretaris-Generaal Cloo tgv jaarlijkse herdenking Stichting Tuin van Bezinning. Warnsveld, Huis t Velde, 13 juni 2013 Dames en heren - familieleden, vrienden en collega s van een ieder die wij

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2006 - I

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2006 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE MULTICULTURELE SAMENLEVING 1p 1 Het aantal asielaanvragen is sinds 2000 gedaald. Waardoor is het aantal asielzoekers in Nederland

Nadere informatie

Mijn laatste nieuwsbrief

Mijn laatste nieuwsbrief Mijn laatste nieuwsbrief Lieve familie, vrienden en sponsors! Mijn laatste nieuwsbrief schrijf ik vanuit het prachtige en kleurrijke Sri Lanka! Hier vierde ik Kerst en Oud en Nieuw met de bemanning van

Nadere informatie

Geschiedenis Tweede Wereldoorlog groep 8

Geschiedenis Tweede Wereldoorlog groep 8 Film 1 Gewapend verzet Gewapend verzet duurt 19:42 minuten en is aflevering 7 uit de serie: 13 in de oorlog: http://13indeoorlog.nps.nl/uitzending7.html. In de Tweede Wereldoorlog was er ook verzet tegen

Nadere informatie

LESPAKKET KINDErrEchTEN 1

LESPAKKET KINDErrEchTEN 1 LESPAKKET KINDerrechten 1 Met dit lespakket maken kinderen in Nederland kennis met de Rechten van het Kind. Zij leren welke rechten kinderen hebben en waarom deze zo belangrijk zijn. Ook krijgen zij inzicht

Nadere informatie

En nu jij! : leer de argumenten zelf

En nu jij! : leer de argumenten zelf En nu jij! : leer de argumenten zelf [لونلدية - dutch [nederlands - revisie: Yassien Abo Abdillah bron: www.svalfurqan.nl 2014-1435 ب«الا ن أنت علم احلجج بنفسك الل اهلونلدية «مراجعة: ياس أبو عبد االله

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg ter gelegenheid van in ontvangst nemen boek Klein en groot zijn daar gelijk, 23 november 2009

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg ter gelegenheid van in ontvangst nemen boek Klein en groot zijn daar gelijk, 23 november 2009 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg ter gelegenheid van in ontvangst nemen boek Klein en groot zijn daar gelijk, 23 november 2009 Dames en heren, Een nieuwe stad komt pas tot leven

Nadere informatie

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten.

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten. Lekker ding Pas op!, roept Anita. Achter je zitten de hersendoden! Ik kijk achterom. Achter ons zitten twee jongens en drie meisjes hun boterhammen te eten. Ze zijn gevaarlijk, zegt Anita. Ze schudt haar

Nadere informatie

EEN PRINS WORDT EEN HERDER

EEN PRINS WORDT EEN HERDER Bijbel voor Kinderen presenteert EEN PRINS WORDT EEN HERDER Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot en Lazarus Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Erna van Barneveld

Nadere informatie

LES6. De wegloper belonen. Sabbat. Zondag Lees Lees 'De wegloper. Teken Teken een gympie en. Leer Begin met het uit je hoofd

LES6. De wegloper belonen. Sabbat. Zondag Lees Lees 'De wegloper. Teken Teken een gympie en. Leer Begin met het uit je hoofd De wegloper belonen Sabbat Lees Lees Filemon 1 alvast door. Heb je er ooit over nagedacht van huis weg te lopen? Hoe zou dat zijn? Waar zou je naar toe gaan? Wat zou je kunnen doen? Onesimus bevond zich

Nadere informatie

Koos van Dam: 'Rusland is het enige land dat gewoon met Syrië communiceert'

Koos van Dam: 'Rusland is het enige land dat gewoon met Syrië communiceert' DOSSIER 4 UUR NIEUWSBREAK Koos van Dam: 'Rusland is het enige land dat gewoon met Syrië communiceert' Door: Irene de Zwaan 05/09/13, 16:07 YOUTUBE. Koos van Dam tijdens een optreden in Pauw&Witteman. NIEUWSBREAK

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

30 mei 2016. Onderzoek: Racisme in Nederland?

30 mei 2016. Onderzoek: Racisme in Nederland? 30 mei 2016 Onderzoek: Racisme in Nederland? Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie

Een van de agenten komt naar hem toe. Nou, het is me het dagje wel, zegt hij. Nu zijn er toch rellen in de stad.

Een van de agenten komt naar hem toe. Nou, het is me het dagje wel, zegt hij. Nu zijn er toch rellen in de stad. Een dode De voetbalwedstrijd is afgelopen. Het stadion is bijna leeg. Het is koud, de zon schijnt bleek. Munck staat op de tribune van vak H en staart naar de dode man op de bank. Wat vreselijk, denkt

Nadere informatie

Lieve vrienden van El Manguaré,

Lieve vrienden van El Manguaré, Lieve vrienden van El Manguaré, Vanuit een overstroomd Iquitos de tweede tamtam van 2012. Twee dagen geleden schreef ik onderstaand stukje: Manguaré kampt met wateroverlast! Zoals Yolanthe in de vorige

Nadere informatie

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN AVONDMAAL VIEREN Het Avondmaal is meer dan zomaar een maaltijd. Om dat te begrijpen, is dit boekje gemaakt. Vooral is daarbij gedacht aan de kinderen, omdat zij met

Nadere informatie

-23- Geen medelijden

-23- Geen medelijden -22- Graniet Hoeveel keer was de vrachtwagen al gestopt? Innocent was de tel kwijtgeraakt. Telkens als de truck halt hield, werden er een paar jongens naar binnen geduwd. Maar nu bleef de deur van de laadruimte

Nadere informatie

Wees duidelijk tegen je klanten

Wees duidelijk tegen je klanten Ronald Dingerdis Wees duidelijk tegen je klanten 3 In onze training Klantgerichtheid en communicatie vroeg een cursist me onlangs of je tegen je klant kan zeggen dat hij extreem vervelend is. Dat hij onredelijk

Nadere informatie

Exodus 3, 1-15 Belijdenis- en doopdienst 9 oktober 2011 Wehl. Thema: 'Ik heb je bij je naam geroepen!' Gemeente,

Exodus 3, 1-15 Belijdenis- en doopdienst 9 oktober 2011 Wehl. Thema: 'Ik heb je bij je naam geroepen!' Gemeente, Exodus 3, 1-15 Belijdenis- en doopdienst 9 oktober 2011 Wehl Thema: 'Ik heb je bij je naam geroepen!' Gemeente, Er wordt vandaag gedoopt de naam van een mensenkind wordt verbonden met die van God. In onze

Nadere informatie

10. Gebarentaal [1/3]

10. Gebarentaal [1/3] 10. Gebarentaal [1/3] 1 Gebarentalen Stel, je kunt niets horen. Je bent doof. Hoe praat je dan met andere mensen? Je kunt liplezen, maar dat is moeilijk en je mist dan toch nog veel van het gesprek. Bovendien

Nadere informatie

ABDOULLAH AL-MANSOURI ACHT JAAR GEVANGENSCHAP, ONRECHT EN ONZEKERHEID DOSSIER

ABDOULLAH AL-MANSOURI ACHT JAAR GEVANGENSCHAP, ONRECHT EN ONZEKERHEID DOSSIER DOSSIER ABDOULLAH AL-MANSOURI ACHT JAAR GEVANGENSCHAP, ONRECHT EN ONZEKERHEID Op 11 mei 2014 is het precies acht jaar geleden dat de Iraanse Nederlander Abdoullah Al-Mansouri de vrijheid werd ontnomen.

Nadere informatie

De kerker met de vijf sloten. Crista Hendriks

De kerker met de vijf sloten. Crista Hendriks De kerker met de vijf sloten Crista Hendriks Schrijver: Crista Hendriks Coverontwerp: Pluis Tekst & Ontwerp ISBN: 9789402126112 Crista Hendriks 2014-2 - Voor Oscar... zonder jou zou dit verhaal er nooit

Nadere informatie

Sessie 64. Meningen over Johan van Oldenbarnevelt. Mening in 1618. Mening Nu. Niet waar of Valt niet te zeggen

Sessie 64. Meningen over Johan van Oldenbarnevelt. Mening in 1618. Mening Nu. Niet waar of Valt niet te zeggen Sessie 64. Meningen over Johan van Oldenbarnevelt Mening in 1618 Mening Nu Niet waar of Valt niet te zeggen Sessie 64. Uitspraken over Johan van Oldenbarnevelt Johan van Oldenbarnevelt verdiende het om

Nadere informatie

Mieke Lansbergen. Op een dag leek het me een goed idee om een offer te maken voor God. Uit dankbaarheid voor alles wat groeit, en omdat

Mieke Lansbergen. Op een dag leek het me een goed idee om een offer te maken voor God. Uit dankbaarheid voor alles wat groeit, en omdat Mieke Lansbergen Hallo? Ha! Zie je mij? Kijk! Kijk even naar mij. Ik ben Kaïn. Fijn dat ik even iemand tegenkom! Ik loop hier al een tijd te dwalen, en het is zo saai in je eentje. Ik kom daar vandaan.

Nadere informatie

In gesprek over Liegen

In gesprek over Liegen Bij Open Deur nummer 2, februari 2014 In gesprek over Liegen Een leugentje om bestwil, dat mag toch wel? Of is het vroeger of later toch: al is de leugen nog zo snel Ach, iedereen doet het, je hoeft de

Nadere informatie

Jezus, het licht van de wereld

Jezus, het licht van de wereld Jezus, het licht van de wereld Het evangelie naar Johannes 8: 1-30 1 Overzicht 1. De overspelige vrouw 2. Jezus als het Licht der wereld 3. Twistgesprekken met de Farizeeën 2 De overspelige vrouw Bijbeltekst

Nadere informatie

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen De ezel van Bethlehem Naar een verhaal van Jacques Elan Bewerkt door Koos Stenger Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen over iets wat er met me gebeurd is. Het

Nadere informatie

zondag 13 maart 2016 in het Kruispunt

zondag 13 maart 2016 in het Kruispunt zondag 13 maart 2016 in het Kruispunt lezing oude testament (lector) Jesaja 58, 1-10 lied Liedboek 537, 1. 2. Zo spreekt de Heer die ons... lezing nieuwe testament (lector) Lukas 20, 9-19 lied Liedboek

Nadere informatie

Zendingsmoment voor het sterzingen, opgebouwd rond Mt. 2, 1-12

Zendingsmoment voor het sterzingen, opgebouwd rond Mt. 2, 1-12 Pagina 1 Didactisch materiaal Affiche, sterreflectoren, veiligheidsjasjes, van het sterzingen Projectfiche sterzingen 2015 Verkleedmateriaal voor Driekoningen CD met sterzangerslied Teksten van de liederen

Nadere informatie

LESPAKKET KINDErrEchTEN 1

LESPAKKET KINDErrEchTEN 1 LESPAKKET KINDerrechten 1 Met dit lespakket maken kinderen in Nederland kennis met de Rechten van het Kind. Zij leren welke rechten kinderen hebben en waarom deze zo belangrijk zijn. Ook krijgen zij inzicht

Nadere informatie

Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen zien. Wie wil dat niet.

Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen zien. Wie wil dat niet. 5 e zondag van Pasen - Een woning met vele kamers Bij Johannes 14 : 1-14 Hoe dorsten wij te weten wie Gij zijt. Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen

Nadere informatie

Werkbladen bij uitzending schooltv Docenteninformatie

Werkbladen bij uitzending schooltv Docenteninformatie Docenteninformatie Deze werkbladen horen bij het Schooltv-programma Vrijheid. Aan de hand van de Four Freedoms van president Roosevelt komen verschillende aspecten van vrijheid aan bod. Het programma is

Nadere informatie

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer.

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer. Psalmen Psalm 119 Heer, ik wil leven volgens uw wetten 1 Gelukkig zijn mensen die altijd het goede doen, die leven volgens de wet van de Heer. 2 Gelukkig zijn mensen die altijd denken aan de woorden van

Nadere informatie

Kwantitatief onderzoek naar de houding en opvattingen van Turkse en Marokkaanse jongeren jegens het conflict in de Gazastrook 1-meting Factsheet

Kwantitatief onderzoek naar de houding en opvattingen van Turkse en Marokkaanse jongeren jegens het conflict in de Gazastrook 1-meting Factsheet bezoekadres Marnixkade 109 1015 ZL Amsterdam postadres Postbus 15262 1001 MG Amsterdam E moti@motivaction.nl T +31 (0)20 589 83 83 W www.motivaction.nl Kwantitatief onderzoek naar de houding en opvattingen

Nadere informatie

Voorafgaand aan de film

Voorafgaand aan de film Die Welle Opdrachtenblad Regie: Dennis Gansel Jaar: 2008 Duur: 110 minuten Filmkeuring: 12 (geweld, angst en discriminatie) Website: www.welle.film.de Voorafgaand aan de film De legendarische film The

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

16 e nieuwsbrief, vrijdag 26 april 2013

16 e nieuwsbrief, vrijdag 26 april 2013 Paradijsplein 2 1093 NJ Amsterdam T 020 6941138 F 020 6922802 E directie@kunstmagneetschooldekraal.nl 16 e nieuwsbrief, vrijdag 26 april 2013 Beste ouders, De afgelopen weken hebben de klassen heel veel

Nadere informatie

Samen eenzaam. Frida den Hollander

Samen eenzaam. Frida den Hollander Samen eenzaam Samen eenzaam Frida den Hollander Tweede editie Schrijver: Frida den Hollander Coverontwerp: Koos den Hollander Correctie: Koos den Hollander ISBN:9789402122442 Inhoud Inleiding 1 Ik ben

Nadere informatie

Thema: Aanvaard elkaar Tekst: Romeinen 15: 7. Liturgie: Paulus, wat doe je nou? Ik kan je nu even niet meer volgen. Je spreekt jezelf gewoon tegen.

Thema: Aanvaard elkaar Tekst: Romeinen 15: 7. Liturgie: Paulus, wat doe je nou? Ik kan je nu even niet meer volgen. Je spreekt jezelf gewoon tegen. Thema: Tekst: Romeinen 15: 7 Liturgie: Lied voor de dienst: EL 212: 1,2: Heer, wat een voorrecht Welkom Lied 971: 1,2,3: Zing een nieuw lied Stilte en begroeting Klein gloria Gebed Kinderkerk Zingen: Samen

Nadere informatie

Actuele opdracht leesvaardigheid Pesten mei - 2014 2thv

Actuele opdracht leesvaardigheid Pesten mei - 2014 2thv Actuele opdracht leesvaardigheid Pesten mei - 2014 2thv Opdracht 1 In april is er op televisie en in de media veel aandacht geweest voor (online) pesten. a Wat heb jij in de afgelopen weken gezien en/of

Nadere informatie

Marcus 1:15 - Een nieuw begin

Marcus 1:15 - Een nieuw begin Marcus 1:15 - Een nieuw begin Opnieuw beginnen, dat zou soms best fijn zijn! De wereld kan ook wel een nieuw begin gebruiken. Maar een nieuw begin komt niet van een nieuw jaar, maar van Jezus. Hij is het

Nadere informatie

Discriminatie in Rotterdam: de resultaten van de Omnibusenquête 2014

Discriminatie in Rotterdam: de resultaten van de Omnibusenquête 2014 Discriminatie in Rotterdam: de resultaten van de Omnibusenquête 214 In het kort: de uitkomsten De Omnibusenquête 214 die jaarlijks door de gemeente Rotterdam wordt uitgevoerd, bevat een aantal vragen over

Nadere informatie

Passie-spel 2013 Tekst: Erik Idema Muziek: Gerard van Amstel

Passie-spel 2013 Tekst: Erik Idema Muziek: Gerard van Amstel Beelden wijzen ons de weg Passie-spel 2013 Tekst: Erik Idema Muziek: Gerard van Amstel Aan dit Passie-spel deden mee: Agathe, Annely, Eliza, Ester, Jesse, Jildau, Joël, Naomi, Nienke, Rens & Roliene KinderNevenDienst

Nadere informatie

Deel het leven Johannes 13:1-20 8 maart 2015 Thema 7: Geroepen om te dienen

Deel het leven Johannes 13:1-20 8 maart 2015 Thema 7: Geroepen om te dienen Preek Gemeente van Christus, Wat heeft je geloof te maken met de afwas? Wat een vreemde vraag is dat! Geloof en afwas, hebben die iets met elkaar te maken dan? Bij geloof denk je aan naar de kerk gaan,

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Jezus was moe. Hij had het helemaal gehad. Het begon er allemaal mee toen sommige van de schiftgeleerden zagen hoe wij, zijn leerlingen, een stuk brood

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Bevrijdingsdag, Leek, 5 mei 2010

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Bevrijdingsdag, Leek, 5 mei 2010 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Bevrijdingsdag, Leek, 5 mei 2010 Dames en heren, [Inleiding] In de zomer van 1946 voer een schip van Thailand naar Nederland. Een kleine Nederlandse

Nadere informatie

Beste, lieve partijgenoten,

Beste, lieve partijgenoten, Beste, lieve partijgenoten, We zijn net bezig geweest met een wirwar van moties. Maar wat mij nog het meest bezighoudt is de wirwar van emoties. Ik weet niet hoe het jullie is gegaan na de aanslag in Parijs,

Nadere informatie

Dit boekje is van. Doodgewone Helden

Dit boekje is van. Doodgewone Helden Dit boekje is van Doodgewone Helden Echte helden! Je kent ze misschien wel van tv. Ze kunnen vliegen, ze kunnen mensen redden uit brandende gebouwen en ze vechten tegen slechteriken. Iedereen heeft zo

Nadere informatie

Presentatie Cor Rook d.d. 7 juni 2016 in de Josefkerk te Zwolle, zelf voor 12 tot 15 uur per week werkzaam als fondsenwerver voor goede doelen,

Presentatie Cor Rook d.d. 7 juni 2016 in de Josefkerk te Zwolle, zelf voor 12 tot 15 uur per week werkzaam als fondsenwerver voor goede doelen, Presentatie Cor Rook d.d. 7 juni 2016 in de Josefkerk te Zwolle, zelf voor 12 tot 15 uur per week werkzaam als fondsenwerver voor goede doelen, over fondsenwerving (Bron The Spirituality Of Fundraising

Nadere informatie

Score Nacht van het Condoom

Score Nacht van het Condoom Score Nacht van het Condoom Bij deze de scoren uit: Zeist. In totaal ondervraagde 153 jongeren tussen ( ongeveer )de 15 en 19 jaar Meisjes zonder condoom: 77 Jongens met condoom: 11 Jongens zonder condoom:

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

Onderzoek Geweldsfilmpjes

Onderzoek Geweldsfilmpjes Onderzoek Geweldsfilmpjes 21 april 2015 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 14 april tot en met 20 april 2015, deden 1.165 jongeren mee. De uitslag is na weging representatief voor

Nadere informatie

Bijbel voor Kinderen. presenteert DE VERLOREN ZOON

Bijbel voor Kinderen. presenteert DE VERLOREN ZOON Bijbel voor Kinderen presenteert DE VERLOREN ZOON Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Ruth Klassen en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd door: Bible

Nadere informatie

De vluchtelingencrisis: oplossingen en inzichten van kinderen

De vluchtelingencrisis: oplossingen en inzichten van kinderen Door rechtopmigratie op 8 oktober, 2015-00:00 foto, school in Nederland uit 1937 De aanslepende vluchtelingencrisis en de daar bijhorende verklaringen van bepaalde politici heeft niemand onberoerd gelaten.

Nadere informatie

Voor Cootje. de vuurtoren

Voor Cootje. de vuurtoren Voor Cootje de vuurtoren De Koos Meinderts vuurtoren Lemniscaat & Annette Fienieg Nederlandse rechten Lemniscaat b.v. Rotterdam 2007 isbn 978 90 5637 909 4 Tekst: Koos Meinderts, 2007 Illustraties: Annette

Nadere informatie

LES 6. Nu zie je Hem wel, nu zie je Hem niet.

LES 6. Nu zie je Hem wel, nu zie je Hem niet. LES Nu zie je Hem wel, Sabbat Doe Lees Lukas 4. 40 nu zie je Hem niet. Heb je weleens een moment gehad dat je het gevoel had dat God heel dicht bij je was? Misschien door een liedje, een bijbelvers, een

Nadere informatie

6 Stefanus gevangengenomen

6 Stefanus gevangengenomen 6 Stefanus gevangengenomen 8. En Stefanus, vol geloof en kracht, deed wonderen en grote tekenen onder het volk. 9. En enigen van hen die behoorden tot de zogenoemde synagoge van de Libertijnen, van de

Nadere informatie