Noord NL 12. Periodiek magazine SNN Januari 2011 jaargang 4

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Noord NL 12. Periodiek magazine SNN Januari 2011 jaargang 4"

Transcriptie

1 TCNN scoort op vele fronten Investeren en innoveren Groningen Airport Eelde pionier Provincie Drenthe leadpartner SNN voert subsidieregeling uit voor De Wolden Zinvol netwerkdiner over energie Stroomt kennis watertechnologie straks naar Rusland? Noord NL 12 Periodiek magazine SNN Januari 2011 jaargang 4

2 2 Inhoud Agenda in t kort TCNN realiseert steeds meer clusterprojecten 4 Instituut zet zich al 12,5 jaar in voor economische versterking van het MKB Groningen Airport Eelde op weg naar groene luchthaven 6 Pionier in ambitieus Interregproject met Provincie Drenthe als leadpartner Unieke samenwerking tussen De Wolden en SNN 12 Gemeente doet beroep op knowhow SNN voor uitvoering van subsidieregeling Netwerkdiner over energie brengt MKB en kennis bij elkaar 15 RUG wil functie van bruggenbouwer vervullen; Nacap pleit voor goede follow-up En verder Agenda 2 NIOF Watersector Noord-Nederland op missie in Rusland januari AIESEC VNO-NCW Noord congres Centraal tijdens dit programma staan de mogelijkheden voor de in Noord- Nederland gevestigde bedrijven in het buitenland. 20 januari Martiniplaza, Informatie- en netwerkbijeenkomst Subsidieregelingen voor adviseurs, beleidsmedewerkers en intermediaire organisaties. 24 januari Stakeholdersoverleg NL 2020 Conferentie over de positiebepaling Noord-Nederland in het licht van de nieuwe Europese begroting. Deelnemen-de partijen zijn het bedrijfsleven, kennis-instellingen, leden van de SER NN, intermediaire organisaties en de overheid. Versterking van de samenwerking tussen partijen in Noord-Nederland staat daarbij centraal. 26 januari Opening Huis van de Nederlandse Provincies in Brussel januari Werkbezoek Max van den Berg + handelsmissie aan Litouwen 10 februari Lobbybezoek Max van den Berg aan Brussel februari Werkbezoek Max van den Berg + handelsmissie aan Letland/ Estland maart Ambassadeursdagen in Noord- Nederland 22 maart Provinciehuis Groningen, Alfacollege en SNN organiseren een seminar met als thema Leven Lang Leren in Noord-Nederland Verschillende sprekers zullen deze middag ingaan op samenwerking tussen ondernemers, onderwijs en overheid.

3 Noord NL januari Voorwoord Nieuwe kansen in 2011 Het moet u wel zijn opgevallen: SNN heeft een nieuw logo. Het vorige logo was een restyling uit het jaar 2000 van het allereerste logo en stelde de drie noordelijke provincies en hun onderlinge relatie voor. Dat was met name buiten ons land lastig uit te leggen. Dit ontwerp van Studio Tineke Wieringa werd spontaan toegevoegd aan de brochures bij het lobby-event in maart van het afgelopen jaar in Brussel en sprak meteen zo aan dat het, na wat aanpassingen, is overgenomen als nieuw beeldmerk. En daarmee is de start gemaakt van een complete restyling, zoals u al uit de fraaie vormgeving van dit magazine kunt opmaken. In oktober jl. is het onderzoeksbureau ConQuaestor van start gegaan met het toekomstgericht onderzoek bij de SNN-organisatie. Het onderzoek dat op verzoek van het AB wordt gehouden moet analyses bevatten die een antwoord kunnen geven op de vraag naar de wenselijke opzet en omvang van de bestuurlijke organisatie en van de ambtelijke organisatie. Het is goed dat er eens in de vier à vijf jaar door externen wordt bekeken of de gegroeide opzet nog wel effectief en efficiënt werkt. Zelf ben je zo vergroeid geraakt met de bestaande situatie dat het lastig is om substantiële wijzigingen te bewerkstelligen. Maar de belangrijkste ontwikkeling van afgelopen najaar is de opstelling van de visie Noord-Nederland Door een team van bestuurders en ambtenaren is een visie opgesteld, die de basis moet zijn van Noord-Nederlandse inzet voor het Europees beleid in de periode In een beknopt document wordt aangehaakt bij de clusterontwikkeling van de afgelopen periode. In één van de volgende nummers van NoordNL zullen we uitgebreid ingaan op deze visie. Maar hier wil ik opmerken dat het geen uitsluitende SNN-visie meer is. Met de Rijksuniversiteit Groningen, met de hogescholen, met de SER Noord-Nederland, met de NOM en de Kamer van Koophandel en met de clusterorganisaties willen we dit document tot een gezamenlijke visie maken, zodat heel Noord-Nederland zich achter de keuzes kan scharen. Dat is kracht. Die eenheid maakt ons tot een sterke speler op het Europese veld. Ik wens u een verkwikkende start in Rob Engelsman

4 4 Achtergrond Steeds meer clusterprojecten TCNN scoort op vele fronten Met samenwerking en innovatie als sleutelwoorden zet TCNN zich al meer dan 12,5 jaar in voor economische versterking van het MKB in het Noorden. Dit doet ze door ondernemers te ondersteunen bij vraagstukken op technologisch, bedrijfskundig en economisch gebied. TCNN is een stichting zonder winstdoelstelling en wordt mede door het SNN gefinancierd. Diverse samenwerkingspartners Bij haar activiteiten maakt TCNN volop gebruik van de kennis bij noordelijke kennisinstellingen als de RUG, Hanzehogeschool Groningen, NHL Hogeschool, Stenden Hogeschool, Van Hall Larenstein, Astron, Wetsus, maar ook het landelijk opererende TNO. Ook werkt TCNN nauw samen met Syntens, KvK Noord-Nederland, NOM, Energy Valley en Sensor Universe. Bij TCNN werken 11 mensen in vaste dienst, terwijl er 16 medewerkers zijn gedetacheerd via kennisinstellingen. Van idee tot concept Onze kracht ligt in het ondersteunen en begeleiden van innovatieve plannen, van idee tot prototype, zegt TCNN-directeur Arno Gielen. Dat doen we samen met de kennisinstituten. In onze visie kan innovatie alleen goed verlopen als er optimaal wordt samengewerkt. In de eerste vier jaar van ons bestaan ging het voornamelijk om individuele bedrijfsprojecten. Maar in de loop van de jaren is het aantal clusterprojecten met participatie van meerdere bedrijven en kennisinstituten sterk toegenomen. Wij vervullen daarbij meer de rol van proces- en projectbegeleider. Ik verwacht dat deze ontwikkeling zich de komende jaren verder zal doorzetten. Arno Gielen

5 Noord NL januari Drymer Eén van de bekendste projecten met betrokkenheid van TCNN het heeft al jaren veel publiciteit gegenereerd is de Drymer, een innovatief en futuristisch fietsconcept als alternatief voor de tweede auto. De Drymer is een elektrische overkapte ligfiets op drie wielen met trapondersteuning. De vorm is ontworpen door de Hanzehogeschool. Ontwikkeling en engineering zijn het resultaat van samenwerking tussen alle noordelijke hogescholen en een cluster van zeven bedrijven. Nadat eerder een prototype is gepresenteerd, wordt de Drymer rond deze tijd in de markt gezet. Het is de bedoeling de vernuftige fiets op termijn wereldwijd te introduceren. Vooralsnog zullen er in Groningen honderden Drymers per jaar worden geproduceerd. De verkoop zal zich de komende jaren uitbreiden naar de Benelux om van daaruit verder te internationaliseren. Jachtbouw Samen met de Nederlandse Jachtbouw Industrie, Hiswa, Syntens en de NHL Hogeschool heeft TCNN in 2007 een grootschalig jachtbouwproject in Friesland opgezet en uitgevoerd: Jachtbouw Innovatie Projecten (JIP). Voor dit project is mede gekozen om de noordelijke jachtbouwindustrie de kans te geven zich te blijven ontwikkelen, licht TCNN-directeur Arno Gielen toe. Voor ons is de maritieme sector naast de pieken in het noordelijk economisch beleid als energie, watertechnologie en sensortechnologie eigenlijk ook een speerpunt. Persoonlijke rolstoel TCNN zette zich samen met de Hanzehogeschool ook in voor een rolstoelproject van Veldink Rolstoelen in Nieuw Buinen. Er is een rolstoel ontwikkeld die qua vorm en uitdrukking past bij de persoonlijkheid van de gehandicapte. Voor kinderen een designed en cool product, waarbij rekening wordt gehouden met de eisen en wensen van het kind dat de rolstoel moet gebruiken. Slimmer Werken 8.nl Een ander voorbeeld van TCNN-participatie is het project Slimmer Werken 8.nl. Samen met de partners NOM, Syntens en KvK geeft dit project ondernemers wegen aan om (nog) slimmer en efficiënter te werken en zo de productiviteit te verhogen. De deelnemers krijgen via diverse activiteiten bewustwording en inzicht in verbeterpunten rond thema s als bedrijfsprocessen (bijvoorbeeld mean & lean), best practices en het benutten van kansen. Ook bestaat de mogelijkheid kennis en ervaring uit te wisselen met collega-ondernemers, deskundigen en op dit gebied gespecialiseerde kennisinstellingen als RUG, Hanzehogeschool en Stenden Hogeschool. Van Drymer tot jachtbouw en van rolstoel tot Slimmer Werken

6 6 Onno de Jong (links) en Jonas van Dorp

7 Noord NL januari Interreg Groningen Airport Eelde pionier Op naar een groene luchthaven Op Groningen Airport Eelde (GAE) wordt momenteel alles uit de kast gehaald om de luchthaven de komende tijd te vergroenen. Dat gebeurt in het kader van het project Green Sustainable Airports (GSA). Voor de ontwikkeling van energiebesparende en milieuvriendelijke technieken op GAE heeft de Provincie Drenthe een half miljoen euro subsidie ontvangen uit het Europees programma Interreg IV-B Noordzeeregio. In het ambitieuze project, dat een looptijd heeft van drie jaar, werkt Groningen Airport Eelde nauw samen met vijf andere regionale en qua grootte vergelijkbare luchthavens in het Noordzeegebied. Dat zijn de vliegvelden van Bremen (Duitsland), London-Southend (Engeland), Billund (Denemarken), Oslo- Sandefjord (Noorwegen) en Kortrijk (België). De luchthavens delen hun plannen en kennis op het gebied van duurzaamheid met elkaar. Samenwerking De eerste ideeën voor het vergroenen van onze luchthaven ontstonden al in 2007, zegt business development manager Jonas van Dorp, die namens GAE aan de wieg van het project stond. De luchtvaart had een negatief imago en daarom begonnen wij steeds meer na te denken over verduurzaming. Inmiddels zijn we al op veel fronten actief, waarbij we ook samenwerking zoeken met diverse partners, zoals bijvoorbeeld luchtvaartmaatschappijen. Wij willen graag onze maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen, vult airport manager en projectleider Onno de Jong aan. Je kunt het in deze tijd niet maken om niets te doen. Waarbij we ons moeten realiseren dat we maar een kleine luchthaven zijn. Verduurzamen kost veel geld en dat hebben we niet. We moeten het daarom zoeken in slimme, innovatieve oplossingen waarmee we winst kunnen boeken voor het milieu en die ook aansluiten bij de Europese doelstellingen. Onze klanten zowel passagiers als luchtvaartmaatschappijen vinden dat belangrijk. Zij blijken bereid om iets meer te betalen voor groene vluchten. Verder willen we met onze initiatieven uiteraard ook proberen voordelen te behalen voor onze exploitatie. Glijvluchten Een van de duurzame projecten waarmee op GAE inmiddels een begin is gemaakt, betreft de introductie van glijvluchten. Bij deze manier van aanvliegen wordt met verminderd motorvermogen gevlogen en glijdt het vliegtuig als het ware naar de landingsbaan. Het bespaart brandstof, vermindert de uitstoot van CO 2 en ook de geluidsoverlast voor de directe omgeving neemt af. De Jong: Na Schiphol zijn wij de tweede luchthaven in Nederland die actief is met glijvluchten. En in Europa behoren we straks tot de top-25 van luchthavens die glijvluchten hebben geïmplementeerd. Baanverlenging GAE wil ook de op stapel staande verlenging van de start- en landingsbaan op een duurzame manier tot stand brengen. Niet alleen kan de baan door haar lengte straks efficiënter en met minder geluidsbelasting worden benut, ook bij de uitvoering worden Over Interreg Het Europees programma Interreg IVB Noordzeeregio is een fonds voor transnationale samenwerking. Noord-Nederland speelt in veel projecten die binnen dit programma worden uitgevoerd, een prominente rol. In enkele tientallen projecten is het Noorden met één of meer partners vertegenwoordigd. Hoewel Noord- Nederland ook participeert in twee andere Interreg-programma s (IVA en IVC), ligt het accent op IVB en IVA en in mindere mate op IVC, legt Ben van Os uit. IVA ondersteunt grensoverschrijdende projecten op economisch gebied en IVC maakt, op het vlak van kennisuitwisseling, projecten verspreid door heel Europa mogelijk. De belangrijkste thema s van IVB zijn innovatie, duurzaamheid, bereikbaarheid van de regio s en de ontwikkeling van sterke regio s. Aan IVB nemen zeven landen deel: naast Nederland zijn dat Duitsland, Engeland, België, Denemarken, Zweden en Noorwegen.

8 8 alternatieve grondstoffen gebruikt die beter voor het milieu zijn. We zouden voor deze klus ton aan zand nodig hebben, legt De Jong uit. We hebben een prima alternatief gevonden in as uit een vuilverbrandingsinstallatie die in de wegenbouw gebruikt wordt voor het ophogen van viaducten. Verder wordt de toplaag van de baan, die stroef moet zijn en water goed kan afvoeren, voorzien van een substantie die vergelijkbaar is met het zoab-asfalt op snelwegen. Er komt geen teer meer aan te pas. Hiermee voldoen we volledig aan de strenge internationale eisen. We zijn straks de eerste luchthaven in Nederland met zo n toplaag en behoren tot de voorlopers in de wereld. Ook wil GAE het aantal voertuigbewegingen tot een minimum beperken. We werken in dit verband aan een gedegen plan, vertelt Van Dorp. Bovendien rijden onze voertuigen straks op biodiesel. Verder doen we ook onderzoek naar de verlichting op de landingsbaan. Waar mogelijk willen we LEDverlichting aanbrengen, maar nog niet alle toe te passen materialen zijn goedgekeurd voor gebruik in de luchtvaart. Kennisinstellingen en bedrijven De Jong en Van Dorp wijzen erop dat (noordelijke) kennisinstellingen en bedrijven volop kunnen meeprofiteren van het project door participatie in onderzoeken en innovatieve technieken. Ze illustreren dit met een voorbeeld waarmee CO 2 wordt afgevangen door het planten van meer bomen. Voor de baanverlenging moeten we de natuur compenseren. Dat doen we door de aanleg van een bos met bomen die het milieu positief beïnvloeden. Bij dit onderzoek worden onder meer de Universiteit van Wageningen, Rijksuniversiteit Groningen, Flora Holland en het Hanze Institute of Technology betrokken. Uitstekend platform De kracht van dit project is dat we alles samen doen, stelt Van Dorp. Interreg biedt hier een uitstekend platform voor. Iedere deelnemende luchthaven ontwikkelt, test en produceert in eigen omgeving. Zo kunnen we niet alleen kosten delen, maar ook van elkaar leren. Sandefjord bijvoorbeeld ligt in een koude regio. Vliegtuigen moeten daar regelmatig worden ontdaan van ijs. Dat gebeurt met chemicaliën en is een kostbare aangelegenheid. Er wordt daar nu onderzocht of er niet een goedkopere en milieuvriendelijker oplossing voor kan worden gevonden. Daar kunnen de andere luchthavens in de toekomst eventueel ook hun voordeel mee doen. De Jong constateert dat de vergroening van de luchthaven ook een aanpassing heeft gevraagd van de cultuur in de eigen organisatie. De grondhouding van onze 42 medewerkers was van het begin af aan positief, maar het heeft toch even wat tijd nodig gehad. Inmiddels worden de initiatieven door alle medewerkers breed gedragen. Sterker nog, sommige medewerkers komen zelf met suggesties. Daar zijn we uiteraard erg blij mee De kracht van dit project is dat we alles samen doen

9 Noord NL januari Provincie Drenthe leadpartner Zonder samenwerking kan het niet De provincie Drenthe is leadpartner van het GSA-project. Dit betekent dat zij niet alleen de trekker is van dit veelzijdige internationale project, maar hiervoor ook de verantwoordelijkheid draagt. Wij coördineren alle activiteiten en bieden de deelnemers ondersteuning waar dat mogelijk is, licht Ben van Os, projectmanager Interreg bij de provincie, toe. Dat is een zware klus, maar het is ons wel toevertrouwd. Wij hebben de afgelopen jaren als leadpartner bij andere Interregprojecten veel ervaring opgedaan. Met in totaal zeventien partners (de betrokken luchthavens, bestuurlijke regio s, kennisinstellingen en luchtvaartmaatschappijen) wordt voor verschillende activiteiten binnen dit project gezocht naar duurzame en innovatieve oplossingen. Lange termijn Everhard Reckman, beleidsmedewerker economische zaken bij de provincie, voegt hieraan toe dat het verduurzamen van kleinere regionale luchthavens een kwestie van lange termijn is. Vergroening op korte termijn is echt niet mogelijk, zegt hij. Daarvoor hebben deze luchthavens de capaciteit niet. Samenwerking is daarom een absolute voorwaarde om successen te boeken. Als ze niet zouden samenwerken, zouden ze bijna niets voor elkaar krijgen. Nu kunnen ze, ieder op hun eigen locatie, gespreid onderzoek en testen doen. De opgedane ervaringen kunnen ze vervolgens met elkaar delen, net als de kosten. Frontrunner Volgens Reckman zullen in de toekomst de eisen met betrekking tot duurzaamheid op luchthavens verder worden aangescherpt. Er zal nóg meer nadruk worden gelegd op groene vliegvelden in een natuurlijke omgeving, verwacht hij. Als je niet meedoet, loop je het risico dat je je uit de markt prijst. Groningen Airport Eelde profileert zich nu als frontrunner. Als je je zo opstelt, biedt dat met ondersteuning van Interregmiddelen kansen om zaken te realiseren die je anders niet van de grond zou krijgen. In dit project kunnen de luchthavens samen zoeken naar slimme en goedkope oplossingen. Groningen Airport Eelde loopt met sommige activiteiten al behoorlijk voorop, bijvoorbeeld met de ontwikkeling van glijvluchten Everhard Reckman (links) en Ben van Os

10 10 Investeren in innoveren? Doe ook in 2011 een beroep op de NIOF 2010! De verwachting was dat 2010 het laatste jaar zou zijn waarin gebruik gemaakt kon worden van de subsidieregeling NIOF De meest succesvolle subsidieregeling die het SNN uitvoert, krijgt echter een vervolg in Dat deze verlenging in een behoefte voorziet, blijkt alleen al uit het aantal aanvragen van de afgelopen jaren: zowel in 2009 als 2010 zijn er circa duizend aanvragen ingediend. De NIOF 2010 in vogelvlucht De NIOF 2010 staat voor Noordelijke Innovatie Ondersteuningsfaciliteit 2010 en kan worden aangevraagd door ondernemingen die zijn gevestigd in Drenthe, Fryslân of Groningen. Die moeten voldoen aan de MKB-criteria en mogen niet actief zijn in de primaire productie of detailhandel. De bedrijven mogen ook geen financiële instelling of onderneming in de gezondheid- en welzijnszorg zijn. Voor de volgende kostensoorten kan een beroep worden gedaan op de regeling. Extern advies Ondernemers kunnen de NIOF 2010 gebruiken voor een bijdrage in de advieskosten door een externe adviseur. Die experts kunnen ingehuurd worden voor de ontwikkeling van een nieuw product, nieuwe dienst, nieuwe werkwijze of nieuw systeem. Daaronder valt ook het bouwen van een prototype. Daarbij kan ook een subsidie worden gegeven over de materiaalkosten. Maar deskundigen kunnen ook ingeschakeld worden voor het opstellen van een strategisch marketingplan, het uitvoeren van een markt- of haalbaarheidsonderzoek en/of onderzoek of advies bij bedrijfsovername. Implementatie ontwikkelingstraject De NIOF-subsidie wordt ook toegekend voor investeringen in duurzame bedrijfsuitrusting. Denk daarbij aan machines die worden ingezet in het productieproces. De subsidie wordt echter alleen toegekend, als de duurzame bedrijfsuitrusting op basis van een uitgevoerd ontwikkelingsproject is gebouwd. Daarom komen alleen investeringen in aanmerking als er voor het voorafgaande ontwikkelingsproject een NIOF-subsidie is verstrekt of als er voor de ontwikkeling een Wet Bevordering Speur en Ontwikkelingswerk (WBSO) toezegging is. Kennisdrager Aan elke innovatie ligt onderzoek ten grondslag. Vaak nemen ondernemingen daarvoor, tijdelijk, onderzoekexperts aan. Om dat te kunnen bekostigen, subsidieert de NIOF voor een deel de loonkosten. De subsidie wordt toegekend voor algemeen wetenschappelijk (fundamenteel) of industrieel onderzoek en het uitvoeren van experimentele ontwikkeling. Het industrieel onderzoek en de experimentele ontwikkelingen moeten betrekking hebben op de ontwikkeling van een nieuw product, nieuw proces of nieuwe dienst. Buitenlandse beurzen Is een product of dienst eenmaal ontwikkeld, dan moet er een afzetmarkt worden aangeboord. Een van de manieren om dat te doen, is door deelname aan buitenlandse beurzen. Ook daarvoor kan NIOF-subsidie worden aangevraagd. Dat is overigens alleen mogelijk als een onderneming voor de eerste keer deelneemt aan een bepaalde buitenlandse beurs. Door de subsidiemogelijkheden die de regeling biedt, wordt de noordelijke economie in brede zin ondersteund. Juist binnen deze breedte doen zich veel mogelijkheden voor om bestaande motoren voor welvaart, werk en kwaliteit te versterken en nieuwe motoren op te starten. Het is belangrijk om, naast het ondersteunen van de pieken en speerpunten, de bestaande bedrijven te behouden en te laten groeien. Er bestaan in Noord-Nederland echter achterstanden op het gebied van innovatie, samenwerking met andere bedrijven en kennisinstellingen, gebruik van extern advies en internationalisatie. De NIOF 2010 sluit hierop aan en speelt een rol bij het verkleinen van deze achterstanden. Ondersteuning van de Pieken Naast het ondersteunen van de noordelijke economie in brede zin, worden met de NIOF-regeling ook de pieken energie, water, sensortechnologie en agribusiness bereikt. Een kleine 10 procent van de aanvragen heeft betrekking op deze pieken. Hieronder wordt een aantal voorbeelden van dergelijke projecten genoemd. Horus Surround Vision - sensortechnologie en energie Horus Surround Vision houdt zich bezig met het vastleggen van de omgeving door middel van het maken van filmbeelden met een hoge resolutie. Een project waarvoor de NIOF-regeling is gebruikt, heeft betrekking op de ontwikkeling van een warmtesensor gekoppeld aan reeds ontwikkelde 3D-camera s voor thermo-

11 Noord NL januari grafie. In het project zijn het systeem en de methode ontwikkeld om op eenvoudige en kostenefficiënte werkwijze grote gebieden op te nemen, te analyseren en te beoordelen op thermische eigenschappen. Op basis van de beelden kan worden bekeken waar veel energie uit gebouwen lekt. De toepassing is bijvoorbeeld heel bruikbaar voor woningcorporaties om te kijken of de woningen goed geïsoleerd zijn en waar verbeteringen mogelijk zijn. René Bolhuis van Horus Surround Vision: We kregen de vraag of wij door middel van thermografie energie in beeld konden brengen. Die toepassing was zeker mogelijk, maar vergde een behoorlijke financiële investering. Daarom hebben wij in 2008 voor de eerste keer aanspraak gemaakt op de NIOFregeling. Inmiddels hebben we een compleet camerasysteem ontwikkeld om energielekken tot op een tiende graad nauwkeurig in beeld brengen. Zonder de subsidie was het systeem er waarschijnlijk (nog) niet geweest. Een gemiste kans voor ons én voor Noord-Nederland. Dacom - sensortechnologie en agribusiness Dacom heeft, mede door gebruik te maken van de NIOFregeling, een systeem ontwikkeld dat telers over de hele wereld praktisch bruikbare oplossingen geeft voor winstgevende en duurzame akkerbouw. Door sensortechnologie en internet te combineren kunnen telers gedurende het groeiseizoen hun teelt continu volgen en bijsturen. Dacom beschikt over een netwerk van weerstations over de hele wereld, die met sensoren ieder uur het actuele weer registreren. Daarnaast wordt het systeem gevoed met een zeer nauwkeurige 10-daagse weersvoorspelling. Via een geïntegreerd registratiepakket voert de teler zelf gewasgegevens in. Het resultaat voor de teler is een maximaal haalbare opbrengst met een economisch en verantwoord gebruik van hulpstoffen. Ewoud Top (links) en Gert Rausch ID4Tech - water ID4Tech heeft gebruik gemaakt van de NIOF-regeling bij de ontwikkeling van een prototype van een innovatief beluchtingsysteem waarmee water kan worden gezuiverd. Met dit systeem kan heel veel zuurstof in het water worden gebracht. Bij gangbare systemen worden veelal grote luchtbellen in het water gebracht, welke echter onvoldoende werking hebben. ID4Tech heeft een modulair inzetbaar systeem ontwikkeld waarbij heel veel zeer kleine luchtbellen ontstaan die volledig in het water oplossen. Het kan worden ingezet in zowel diep als ondiep water.

12 12 Wethouder Henk Lammers

13 Noord NL januari Subsidies SNN voert subsidieregeling uit voor De Wolden Unieke samenwerking met gemeente Vanaf november 2010 voert SNN een subsidieregeling uit voor een afzonderlijke gemeente in Noord- Nederland. Het gaat om de gemeente De Wolden, die een beroep op de knowhow van het SNN heeft gedaan om de aanvragen af te handelen voor een regeling op het vlak van energiebesparing. De subsidieregeling is bestemd voor particulieren. De regeling is op 15 november 2010 ingegaan en heeft een looptijd tot en met Voor die periode heeft de gemeenteraad van De Wolden voor haar inwoners in totaal euro beschikbaar gesteld. Tot en met 2011 zit er euro in het subsidiepotje, voor 2012 en 2013 jaarlijks euro. Eenvoudige regeling Wethouder Henk Lammers van Milieu herinnert eraan dat de gemeenteraad zich in juni 2009 heeft uitgesproken voor het opzetten van een subsidieregeling voor energiebesparende maatregelen en alternatieve energiebronnen in koopwoningen. We hebben vervolgens gekozen voor een eenvoudige regeling, licht hij toe. We willen bijvoorbeeld niet al te moeilijk doen met labels. Het geld moet niet gaan zitten in de uitvoeringskosten, maar daadwerkelijk terechtkomen bij de mensen die iets aan hun woning willen verbeteren op het gebied van klimaat- en energiebeheersing. Zij moeten er maximaal van kunnen profiteren. Subsidievoorwaarden Om voor de subsidie in aanmerking te komen, moet een aanvrager zowel eigenaar als bewoner zijn van een woning in de gemeente De Wolden. Bovendien moet deze woning vóór 2006 zijn gebouwd. Als aan deze voorwaarden wordt voldaan, kan een aanvrager 20% subsidie krijgen bij aanschaf en/of installatie van energiebesparende maatregelen. Per aanvraag moet wel minimaal euro aan subsidiabele kosten worden gemaakt. In totaal wordt gedurende de looptijd van de regeling per woning maximaal euro aan subsidie uitgekeerd. We hebben gekozen voor een eenvoudige regeling. De inwoners komen bijvoorbeeld voor subsidie in aanmerking bij maatregelen als gevel-, dak- en vloerisolatie. Maar ook bij spouwmuurisolatie, leidingisolatie, de aanschaf en installatie van een zonneboiler,

14 14 zonnepanelen, lage temperatuurverwarming, programeerbare thermosstatische radiatorkranen, houtgestookte CV-ketels en gelijkstroom ventilatoren. En er kan subsidie worden verkregen op het installeren van energiezuinige installaties als warmtepompen, ultra hoog rendementketels en HRe-ketels. Efficiënte uitvoering De samenwerking bij de uitvoering van de regeling tussen De Wolden en het SNN is uniek voor Noord-Nederland en zou best eens navolging kunnen krijgen. Het SNN voert weliswaar diverse subsidieregelingen uit, maar niet eerder voor een afzonderlijke gemeente. Volgens wethouder Lammers toonde het SNN zich direct enthousiast toen de gemeente met het verzoek kwam. Lammers: Als gemeente hebben wij onvoldoende mankracht om de regeling zelf goed uit te voeren. Wij wisten dat het SNN veel kennis in huis heeft als het gaat om subsidieverstrekking en het beheer daarvan. Het SNN heeft bewezen dat het subsidieregelingen heel efficiënt kan uitvoeren. Bijvoorbeeld met een regeling die vergelijkbaar is met ons initiatief: de Stimuleringsregeling Energiebesparing Bestaande Bouw SEBB), een provinciale regeling die met veel succes is uitgevoerd voor woningen van vóór Actief energiebeleid De wethouder wijst er overigens op dat de gemeente De Wolden op diverse terreinen een actief energiebeleid voert. We maken bijvoorbeeld op basisscholen veel werk van klimaat- en energiebeheersing. Verder onderzoeken we de mogelijkheden voor energiewinning uit onze composteerinrichting. Een gedeelte van ons gemeentelijk wagenpark rijdt op aardgas. Daarnaast werken we aan een proefproject met minder lantaarnpalen in woonwijken in De Wijk en Ruinerwold, waarbij in De Wijk LED-verlichting wordt gebruikt. Om gebruik te kunnen maken van de nieuwe subsidieregeling voor energiebesparing moeten aanvragen worden gedaan via een speciaal en eenvoudig in te vullen formulier. Dat moet wél gebeuren voordat aankopen worden gedaan of opdrachten worden verstrekt. Het aanvraagformulier is te vinden op de website van het SNN: Ook kan het telefonisch worden opgevraagd via: Nadat het SNN een aanvraag heeft verwerkt, ontvangt de aanvrager een beschikking waarin het subsidiebedrag staat dat wordt gereserveerd. Binnen negen maanden na ontvangst van de beschikking moet de aanvrager vervolgens het declaratieformulier inzenden, waarna de subsidie wordt betaald als de genomen maatregelen tenminste ook zijn betaald en uitgevoerd. Veel belangstelling Wethouder Lammers verwacht dat de inwoners van De Wolden veel belangstelling zullen hebben voor de subsidieregeling. Al voordat de regeling inging, kregen we de eerste telefoontjes, zegt hij. Dat zegt genoeg. Ik denk dat het geld snel op zal zijn. Daar heb ik eigenlijk geen enkele twijfel over

15 15 Valorisatie Zinvol netwerkdiner over energie Energie is hot, zeker ook in de wetenschap. Zijn er op dit terrein ontwikkelingen waar het noordelijk bedrijfsleven van kan profiteren? Wat heeft de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) in dit verband te bieden en welke vraagstukken kan zij helpen oplossen? En kan meer samenwerking tot meer innovatie leiden? Allemaal vragen die centraal stonden op een netwerkdiner dat het SNN samen met de RUG organiseerde in de Euroborg. Nadat eerder al een kennisdiner over Healthy Ageing was gehouden, was nu gekozen voor energie, een thema dat voor Noord-Nederland van groot belang is. Het Noorden is de incubatieregio voor innovatieve energie. Er is hier veel kennis over energie. Daarom is het belangrijk dat bedrijven, kennisinstellingen en overheden kennis en innovatief vermogen samenbrengen. Aan tafel zaten dan ook vertegenwoordigers van het bedrijfsleven en onderzoekers van de RUG. De hoogleraren vertelden over de resultaten van hun onderzoek, terwijl de ondernemers inschatten waar voor hen kansen liggen. Dat gebeurde in groepen van wisselende samenstelling, met aan elke tafel een deskundig voorzitter (mensen die het complete speelveld van energie goed kunnen overzien), een wetenschapper en ondernemers. Zij wisselden van gedachten over zes deelthema s: zonne-energie, grids, geo-energie, bioenergie, verbrandingstechnologie en toekomstscenario s. Op deze en de volgende drie pagina s vertellen Annemieke Galema, directeur van de Transfer & Liaison Groep van de RUG, en Egbert van der Lugt, business development manager van Nacap in Eelde, een bedrijf dat is gespecialiseerd in het transport van olie, gas en data, over hun ervaringen tijdens het netwerkdiner. Ook kijken zij naar de toekomst.

16 16 RUG wil bruggenbouwer zijn Samen optrekken belangrijk Annemieke Galema Het netwerkdiner was vooral georganiseerd om de kennis van partijen kennis met elkaar te laten maken, steekt Annemieke Galema ietwat cryptisch van wal. Maar er volgt direct uitleg. Het MKB heeft goede ideeën, maar weet de weg naar nieuwe kennis niet altijd te vinden. De RUG heeft kennis op een groot aantal gebieden, die zij kan delen met het noordelijk bedrijfsleven. De bundeling van partijen is van belang voor de clustervorming op energiegebied in (inter)nationaal perspectief. Deze bijeenkomst draagt eraan bij dat partijen elkaar beter weten te vinden. Tijdens het diner hebben de zes hoogleraren van de RUG laten zien hoe de lijnen op hun specifieke onderzoeksgebieden zijn uitgezet. Die presentaties waren bijzonder interessant voor de ondernemers, zegt ze. Maar ook de bedrijven hebben een kijkje in hun keuken gegeven en laten zien waar zij dagelijks mee bezig zijn. Ook gaven de ondernemers aan voor welke vraagstukken zij oplossingen zoeken. Dat werkte goed. Zo kwam de uitwisseling van expertise goed op gang. Vervolgens kon iedereen aansluiting zoeken bij groepen die díé onderwerpen behandelden waarin ze specifiek geïnteresseerd waren. Lange termijn Galema wijst erop dat initiatieven als dit netwerkdiner uiteindelijk moeten leiden tot toekomstige gezamenlijke projecten. Maar dat is een zaak van lange termijn, voegt ze hier onmiddellijk aan toe. Natuurlijk zijn er ter plekke al direct contacten gelegd, maar het gaat er bij deze activiteiten toch vooral om dat iedereen inziet hoe belangrijk het voor Noord-Nederland is om samen op te trekken. Dat je veel zaken niet alleen kunt oplossen, maar elkaar nodig hebt. Dat er samenwerkingsverbanden tot stand moeten worden gebracht om in de toekomst tot nieuwe innovaties te komen. De deelnemers zullen elkaar vanaf nu ongetwijfeld veel vaker tegenkomen in allerlei netwerken. Gelukkig hebben we in het Noorden veel goede netwerken. Keyplayer Galema ziet voor de RUG een rol weggelegd als keyplayer en bruggenbouwer in het proces om samen met overheden, bedrijfsleven en kennisinstellingen in de regio belangrijke speerpunten voor het Noorden als energie (met name via Energy Valley) en Healthy Ageing verder uit werken. De RUG neemt daarbij zelf ook het voortouw, natuurlijk in de eerste plaats door energieonderwijs, maar ook door verdieping op de thema s aan te brengen en bijeenkomsten en conferenties te organiseren. De expertise van de RUG op het vlak van energie zit niet alleen in een breed pallet aan onderwerpen, ook de kwaliteit van energieonderzoek aan de RUG is hoog. Het is op bepaalde terreinen vergelijkbaar met dat van een internationaal topinstituut als het MIT in Boston. Deels zit de innovatiekracht van de RUG in de excellente kennis, deels ook in de interfacultaire aanpak. Energie staat op het programma van uiteenlopende vakgebieden: van juristen en chemici tot natuurkundigen en van bedrijfskundigen en economen tot psychologen. Samen met Energy Valley en bedrijfsmatige partners zoekt de RUG ook internationaal samenwerking om onderzoeksactiviteiten te kunnen bundelen. Vuist maken Galema constateert dat de samenwerking in Noord-Nederland langzaamaan beter zichtbaar wordt. We zien de laatste jaren in deze regio steeds meer innovatieve samenwerkingsverbanden tot stand komen. Veelal ook tussen totaal verschillende organisaties met ieder hun eigen cultuur en invalshoeken. Ze weten elkaar steeds beter te vinden. Dat is een goede zaak. Ook om samen een vuist te kunnen maken naar Brussel. Want als we laten zien dat we hier goede clusternetwerken kunnen bouwen, houdt dat bijna automatisch in dat je bij de EU beter zaken kunt doen

17 Noord NL januari Nacap loopt vooruit op energieontwikkelingen Opgedane contacten uitbouwen Egbert van der Lugt was vooral bij het netwerkdiner aangeschoven om Nacap te wapenen voor de toekomst. Zeker een bedrijf als het onze moet vooruitdenken, zegt hij. Hoe staan we er over tien jaar voor? Onze slogan We bring energy to its destination is daarbij leidraad en niet zozeer het bouwen van pijpleidingen. Wij kijken graag mee naar ontwikkelingen op het vlak van alternatieve energie en wat wij daarin kunnen betekenen. Dat vereist misschien eerst wel even enige toelichting. Nacap mag wereldwijd met werknemers en een gemiddelde jaaromzet van 600 miljoen euro dan vooral bekend zijn van transportleidingen, in Nederland en de landen om ons heen is het bedrijf met name actief in thuismarkten. Wij doen in utility business, onder meer voor grote energiemaatschappijen, licht Van der Lugt toe. We bieden een breed scala aan producten en diensten op het gebied van infrastructuren voor transport en energiedistributie, kabels en leidingen, installaties en volledige industriële bouw en utiliteitsbouw. Smart grids Voor ons is de vraag waar het naar toe gaat met de utiliteitsmarkten, vervolgt Van der Lugt. Bijvoorbeeld met de smart grids. Die komen steeds meer in de picture als het er om gaat om je energieverbruik thuis op een intelligente manier te meten. De grote energiemaatschappijen stoten werkzaamheden in dat verband steeds meer af. Dat biedt voor ons volop mogelijkheden voor de toekomst. Maar dan moeten wij wel vooruitlopen op de ontwikkelingen en ontvankelijk zijn voor verschillende alternatieve vormen van energie, zoals bijvoorbeeld bio-, wind- en zonne-energie. We moeten continu vooruitdenken over hoe we optimaal kunnen inspelen op de ontwikkelingen. Want ik ben ervan overtuigd dat die ontwikkelingen nóg harder zullen gaan dan we nu verwachten. Ik denk dat het vergelijkbaar zal zijn met de opmars van internet. Contacten uitbouwen Van der Lugt zegt de op het netwerkdiner opgedane informatie, met name waar het de grids betreft, met veel interesse te hebben opgezogen. Dat thema zullen we als bedrijf zeker oppakken, kijkt hij vooruit. De contacten die ik daarover heb opgedaan, wil ik verder uitbouwen. We willen de marktkansen zo goed mogelijk benutten. Daar gaan we voor. Daarbij sta ik open voor samenwerking met kennisinstituten. Maar ook wil ik graag aan tafel met bedrijven die vanuit een heel andere invalshoek kijken naar alles wat met energie te maken heeft. Je kunt ook leren van de ervaringen van anderen en elkaar aanvullen. Binnen ons bedrijf zal ik de informatie die ik tijdens het netwerkdiner heb gekregen, Egbert van der Lugt ook doorspelen aan andere medewerkers. Zo kan er intern breed worden nagedacht over toekomstige perspectieven. Pleidooi voor follow-up Van der Lugt doet ten slotte een aanbeveling aan het adres van de organisatoren van het netwerkdiner. Het succes van zo n bijeenkomst ligt altijd in de follow-up, zegt hij. Het SNN en de RUG moeten hier zeker een vervolg aan geven om de mensen bij elkaar te houden. Dat voorkomt dat er langs elkaar heen wordt gewerkt. Laat het niet bij dit ene diner. En maak de groep groter als dat praktisch mogelijk is. Ik vind dat SNN en RUG ook niet moeten schromen om open te staan voor de participatie van soortgelijke organisaties en instellingen. Ook daar zit kennis. Het is belangrijk dat alle kennis met elkaar wordt gedeeld

18 18 Nordconnect Stroomt kennis watertechnologie straks naar Rusland? Noord-Nederland heeft de afgelopen jaren flink geïnvesteerd in de relaties met Noordwest-Rusland. Deze investering heeft in 2009 vruchten afgeworpen in de vorm van een bestuurlijke samenwerkingsovereenkomst met de Leningrad Oblast (de provincie rondom Sint Petersburg). Eén van de activiteiten waarmee concreet invulling wordt gegeven aan deze overeenkomst, is de fact finding missie die Nordconnect eind oktober voor de Noord-Nederlandse watersector organiseerde. De delegatie, met onder meer het Waterbedrijf Groningen, de Water Alliance en de NOM, was vooral geïnteresseerd in het verkennen van samenwerkingsmogelijkheden die uiteindelijk kunnen leiden tot businesskansen. Het thema water is in opkomst in Rusland. De staat stelt jaarlijks geld beschikbaar voor het federale programma Clean Water en ook de privatisering van de watersector biedt kansen, al komt die heel langzaam op gang. De groeiende vraag naar buitenlandse apparatuur en watertechnologie is mede ingegeven door verouderde infrastructuur en sterk achterblijvende zuiveringskwaliteit, vooral buiten de grote steden. De Noord- Nederlandse delegatie constateerde dat zij van betekenis kan zijn met haar vooraan- staande kennis van (afval)waterzuivering en drinkwater. Insteek van de watermissie was daarom het verkennen van concrete businesskansen. Groot houden Wij zien voldoende mogelijkheden, stelt Alex Berhitu, projectmanager Water bij de NOM. Vooral in het achterland van St. Petersburg is de staat van zowel zuiveringen als leidingwerk ronduit slecht te noemen. Toch is het niet eenvoudig om een voet aan de grond te krijgen. De Russen zoeken enerzijds duidelijk aansluiting wegens de behoefte aan moderne technologie, terwijl ze anderzijds zichzelf groot willen houden en doen alsof er amper knelpunten zijn. Dat praat lastig. Deze missie draaide daarom vooral om aftasten en voorzichtig helder maken wat wij te bieden hebben, zonder onze contacten daar in verlegenheid te brengen. Cultuurverschillen vragen geduld, al speelt ook geld een belangrijke rol. De middelen van het federale waterprogramma stromen tot Eddie Postmus van het Waterbedrijf Groningen buigt zich over de regelkamer van een (afvalwater)zuiveringsinstallatie in de provincie Leningrad. nu toe nauwelijks door naar de Leningrad Oblast. Daarom wordt vanuit de hoge bestuurlijke laag ook ingezet op het bereikbaar maken van programmagelden als Clean Water, vertelt Berhitu. De Russische tariefstelling voor drinkwater is namelijk lang niet kostendekkend. Een mogelijke kans voor Noord-Nederland is het adviseren over decentrale drinkwaterzuivering. Want het achterland in de regio St. Petersburg is groot en kent veel geïsoleerde gebieden. Met lokale zuiveringen los je meteen het distributieprobleem op dat wordt veroorzaakt door het slechte leidingnetwerk. Industriële ingang De watermissie concentreerde zich vooral op de huishoudelijke stromen van zowel drink-

19 Noord NL januari Zeehonden aaibare factor watermissie water als afvalwater. Achteraf constateren we dat de winst voor Noord-Nederland waarschijnlijk vooral in industriële waterstromen zit, dus het proces- en afvalwater van bedrijven. Daar zijn goede verdienmodellen mogelijk. De Russische waterbedrijven hebben een flinke vinger in de pap, dus we hebben wel de juiste ingangen gevonden. Bij het opwerken van water tot industriële kwaliteit kan de watertechnologische kennis van Noord-Nederland zeker van betekenis zijn, dus die route gaan we verder verkennen. De Noord-Nederlandse delegatie bij een van de (afval)waterzuiveringsinstallaties in de provincie Leningrad. de watermissie faciliteerde, blijft noordelijke partijen een platform bieden voor uitwisseling en onderhoudt bovendien contacten met Russische overheden. Het in 2009 geopende Nordconnect House in St. Petersburg dient als uitvalsbasis voor concrete zakelijke initiatieven. Een bijzondere rol binnen de watermissie was gereserveerd voor Zeehondencrèche Lenie t Hart uit Pieterburen. Al enkele jaren traint het centrum verzorgers van de dierentuin in St. Petersburg in het opvangen van verzwakte zeehonden uit het Ladogameer en de Baltische zee. Twee vertegenwoordigers van Pieterburen versterkten de missie om op bestuurdersniveau contacten te leggen en in te zetten op maatregelen die bijdragen aan de bescherming van zeehonden. Het verzorgen van verzwakte zeehonden is één ding, maar de zeehondencrèche pakt het probleem liever bij de kern aan. De Baltische zee en het Ladogameer zijn behoorlijk vervuild, vertelt Nynke Osinga, marine conservation bioloog bij Pieterburen. Bovendien verdrinken jaarlijks honderden zeehonden omdat ze verstrikt raken in vistuig. Om de ecologie te verbeteren, zijn maatregelen nodig. Denk aan afspraken met de visserij, maar ook aan Het opvangcentrum in aanbouw. educatie en voorlichting om het milieubewustzijn te versterken. Goede spin-off In de Baltische zee leven zowel grijze zeehonden als ringelrobben. In het Ladogameer het grootste meer van Europa leeft een beschermde soort: de Ladoga ringelrob, waarvan naar schatting nog slechts dieren over zijn. Osinga: We hebben onze zorg gedeeld met de lokale overheden in de Leningrad Oblast. De houding is positief en we hebben zelfs een overeenkomst ondertekend. Wij gaan door met het overbrengen van kennis en adviezen. Het professionele opvangcentrum dat nabij St. Petersburg wordt gebouwd, is een stap in de goede richting. Bovendien kan dat tot goede spin-off leiden in de educatie van kinderen, de beleidsmakers van de toekomst. De overhandiging van de samenwerkingsovereenkomst aan de consul. V.l.n.r. mevrouw Skiba, directeur Leningrad Zoo, de heer Van Gemmert, Zeehondencrèche en de heer Van der Togt, consul-generaal St. Petersburg). De delegatie wil in de evaluatie concrete stappen bepalen, die ook direct gezet kunnen worden zodra blijkt dat er geld beschikbaar is voor projecten. Het voordeel van beperkte middelen is dat het aanzet tot heel bewuste keuzes, vindt Berhitu. Dat geldt voor de Russen zelf, maar ook voor ons. Daarom komt er geen generiek advies aan het MKB om watertechnologie naar de Leningrad Oblast te brengen; daarvoor moet het pad eerst verder worden vereffend. Nordconnect, dat

20 20 Kop Hoofdkop Noord NL is een uitgave van Samenwerkingsverband Noord-Nederland namens Groningen, Fryslân en Drenthe en verschijnt vier keer per jaar tekst Harry Knevelbaard Communicatie SNN foto s Willem Jan Kleppe vormgeving studio Tineke Wieringa druk Wm Veenstra abonnementen Gratis aan te vragen via redactie SNN Postbus 779, 9700 AT Groningen

Subsidieregeling Energiebesparing bestaande bouw particulieren 2010 (SEBB 2010) provincie Fryslân

Subsidieregeling Energiebesparing bestaande bouw particulieren 2010 (SEBB 2010) provincie Fryslân Aanvraagformulier Subsidieregeling Energiebesparing bestaande bouw particulieren 2010 (SEBB 2010) provincie Fryslân Met dit formulier kunt u subsidie aanvragen voor energiebesparende maatregelen voor uw

Nadere informatie

College van burgemeester en Wethouders van gemeente De Wolden BESLUIT:

College van burgemeester en Wethouders van gemeente De Wolden BESLUIT: College van burgemeester en Wethouders van gemeente De Wolden Gelet op artikel 160 van de gemeentewet; BESLUIT: de navolgende verordening: de Subsidieverordening Energiebesparing gemeente De Wolden vast

Nadere informatie

SUBSIDIEREGELING ENERGIEBESPARING BESTAANDE BOUW PARTICULIEREN 2009

SUBSIDIEREGELING ENERGIEBESPARING BESTAANDE BOUW PARTICULIEREN 2009 SUBSIDIEREGELING ENERGIEBESPARING BESTAANDE BOUW PARTICULIEREN 2009 SUBSIDIEVERSTREKKING Artikel 1, Doel Gedeputeerde staten kunnen, met inachtneming van deze regeling, een incidentele prestatiesubsidie

Nadere informatie

Duurzame mobiliteit binnen het Nordic-Baltic Network. Kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Nordic-Baltic Network

Duurzame mobiliteit binnen het Nordic-Baltic Network. Kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Nordic-Baltic Network emarken Estland Finland Letland Litouwen Noorwegen IJsland Zweden Denemarken Estland Finland Letland Litouwen Noorwegen IJsland Zweden France Netherlansds Frankrijk Duurzame mobiliteit binnen het Nordic-Baltic

Nadere informatie

GEDEPUTEERDE STATEN VAN FRYSLÂN EN DE COMMISSARIS VAN DE KONINGIN IN DE PROVINCIE FRYSLÂN,

GEDEPUTEERDE STATEN VAN FRYSLÂN EN DE COMMISSARIS VAN DE KONINGIN IN DE PROVINCIE FRYSLÂN, Uitgegeven: 2 april 2010 2010, no. 32 PROVINCIAAL BLAD VAN FRYSLAN Besluit van Gedeputeerde Staten van Fryslân van 23 maart 2010 (nr 883832), houdende verlening van mandaat en machtiging aan het Dagelijks

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin en voorzitter RvT Energy Valley Max van den Berg, inspiratiemiddag Enexis, Dwingeloo, 7 september 2012

Speech van commissaris van de koningin en voorzitter RvT Energy Valley Max van den Berg, inspiratiemiddag Enexis, Dwingeloo, 7 september 2012 Speech van commissaris van de koningin en voorzitter RvT Energy Valley Max van den Berg, inspiratiemiddag Enexis, Dwingeloo, 7 september 2012 Dames en heren, [Inleiding] Mensen die op inspiratie wachten

Nadere informatie

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020 Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Overzicht succesvolle waterprojecten Vanaf 2000 wordt in Fryslân gewerkt aan de ontwikkeling van het watertechnologiecluster

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Dames en heren, [Inleiding] Ik vind het wel leuk, maar ook een beetje spannend. Maar moet

Nadere informatie

Subsidieverordening Energiebesparing gemeente Hoogeveen 2014

Subsidieverordening Energiebesparing gemeente Hoogeveen 2014 De raad van de gemeente Hoogeveen; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders; gelet op artikel 149 van de Gemeentewet en gelet op artikel 147 van de Gemeentewet BESLUIT: de navolgende verordening:

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Startformulier Interestsubsidieregeling Energiebesparing Bestaande Bouw particulieren 2013-2015 Provincie Groningen

Startformulier Interestsubsidieregeling Energiebesparing Bestaande Bouw particulieren 2013-2015 Provincie Groningen Startformulier Interestsubsidieregeling Energiebesparing Bestaande Bouw particulieren 2013-2015 Provincie Groningen Met dit formulier kunt u een lening aanvragen voor energiebesparende maatregelen voor

Nadere informatie

Subsidieverordening Energiebesparing gemeente Hoogeveen 2014

Subsidieverordening Energiebesparing gemeente Hoogeveen 2014 De raad van de gemeente Hoogeveen; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders; gelet op artikel 149 van de Gemeentewet en gelet op artikel 147 van de Gemeentewet BESLUIT: de navolgende verordening:

Nadere informatie

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 E-mail bestuur@snn.eu Briefnummer UP-15-15096 Bijlage

Nadere informatie

Aanvraagformulier Noordelijke Innovatie Ondersteuningsfaciliteit 2013 Ontwikkelingsprojecten van en vermarkting door ondernemingen

Aanvraagformulier Noordelijke Innovatie Ondersteuningsfaciliteit 2013 Ontwikkelingsprojecten van en vermarkting door ondernemingen Aanvraagformulier Noordelijke Innovatie Ondersteuningsfaciliteit 2013 Ontwikkelingsprojecten van en vermarkting door ondernemingen Heeft u hulp nodig? Informatie over de regeling kunt u vinden op onze

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Fotoverslag Leningrad Oblast week in Noord-Nederland. 4-7 maart 2013

Fotoverslag Leningrad Oblast week in Noord-Nederland. 4-7 maart 2013 Fotoverslag Leningrad Oblast week in Noord-Nederland 4-7 maart 2013 2 In het kader van het bilaterale vriendschapsjaar tussen Nederland en Rusland bracht een delegatie uit Leningrad Oblast, onder begeleiding

Nadere informatie

Oan Provinsjale Steaten

Oan Provinsjale Steaten Oan Provinsjale Steaten Gearkomste : 24 april 2013 Wurklistnûmer : Beliedsprogramma : Ôfdieling : SOBD Behanneljend amtner : Dolf Jansen Tastel : 5360 Registraasjenûmer : 1048244 Primêr nûmer : Ûnderwerp

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

hoe wij het best op die uitdagingen kunnen inspelen, wat daarvoor nodig is en hoe wij daar samen aan kunnen werken.

hoe wij het best op die uitdagingen kunnen inspelen, wat daarvoor nodig is en hoe wij daar samen aan kunnen werken. Toespraak van SNN-voorzitter Max van den Berg, bijeenkomst EFMI Business School (Academisch kennisinstituut voor de foodsector), Groningen op 18 november 2010 [Inleiding] Sommige mensen verdienen hun geld

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten INFORMATIE OVER HET INNOVATIEF ACTIEPROGRAMMA GRONINGEN

Nadere informatie

Grensoverschrijdende samenwerking

Grensoverschrijdende samenwerking Grensoverschrijdende samenwerking Woensdag 19 september 2012 Groningen, 13 mei 2011 Eems Dollard Regio (EDR) Op 28 februari 1977 opgericht en vanaf 1997 openbaar lichaam. 100 leden (gemeenten, Landkreise,

Nadere informatie

SNN namens SNN Verzonden: donderdag 21 mei 2015 15:17 Aan:

SNN <communicatie=snn.eu@mail203.atl81.rsgsv.net> namens SNN <communicatie@snn.eu> Verzonden: donderdag 21 mei 2015 15:17 Aan: Rienks, Diane Van: SNN namens SNN Verzonden: donderdag 21 mei 2015 15:17 Aan: Statengriffie provinsje Fryslân Onderwerp: Waar verdient

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

AL IN JANUARI 2007 BEREIKTEN WE MET HET MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN (EZ) VOLLEDIGE INSTEMMING OVER DE INHOUD VAN HET NIEUWE PROGRAMMA VOOR

AL IN JANUARI 2007 BEREIKTEN WE MET HET MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN (EZ) VOLLEDIGE INSTEMMING OVER DE INHOUD VAN HET NIEUWE PROGRAMMA VOOR 20 AL IN JANUARI 2007 BEREIKTEN WE MET HET MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN (EZ) VOLLEDIGE INSTEMMING OVER DE INHOUD VAN HET NIEUWE PROGRAMMA VOOR ECONOMISCHE STRUCTUURVERSTERKING KOERS NOORD: OP WEG NAAR

Nadere informatie

Duurzaam samenwerken. Groei en ambities stimuleren. Jeugd betrekken. Nieuwe energie ontwikkelen. Techniek van morgen maken. Van kennis kracht maken

Duurzaam samenwerken. Groei en ambities stimuleren. Jeugd betrekken. Nieuwe energie ontwikkelen. Techniek van morgen maken. Van kennis kracht maken Duurzaam samenwerken Jeugd betrekken Techniek van morgen maken Groei en ambities stimuleren Nieuwe energie ontwikkelen Van kennis kracht maken Samenwerkingsovereenkomst Energy Valley Topclub en Maatschappelijke

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Dames en heren, [Intro] Europa begint in Groningen. Zéker als het

Nadere informatie

E V E R B I N D I N G, N I E

E V E R B I N D I N G, N I E innovatie Syntens N I E U W E V E R B I N D I N G, N I E U W E B U S I N E S S Het veld waarin bedrijven opereren is voortdurend in beweging. Om een bedrijf gezond en succesvol te houden, is het belangrijk

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Aanvraagformulier Verordening Transitie II en Pieken (VO) Tender 2013

Aanvraagformulier Verordening Transitie II en Pieken (VO) Tender 2013 Aanvraagformulier Tender 2013 Aanvraagformulier Verordening Transitie II en Pieken (VO) Tender 2013 Contact? Informatie kunt u vinden op onze website www.snn.eu/tender2013. Uiteraard kunt u ook telefonisch

Nadere informatie

Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020. SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt

Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020. SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020 SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt Noordelijke specialisatie in beeld Samengestelde behoeften Samengestelde oplossingen Achtertuin als proeftuin/

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Arjan Koop, Watter. Uitnodiging

Arjan Koop, Watter. Uitnodiging Arjan Koop, Watter Uitnodiging Arjan Koop, Watter De beschikbare kennis en ondersteuning in Noord-Nederland heeft er voor gezorgd dat ons duurzame desinfectie concept nu wereldwijd wordt ingezet. 28 november

Nadere informatie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie januari 2011 Alle tuinders in Gelderland kunnen besparen Wilt u uw energiekosten verlagen? Door energie te

Nadere informatie

Noordelijke Clusters in Beeld

Noordelijke Clusters in Beeld Noordelijke Clusters in Beeld Verkenning langs 62 EFRO-projecten Arjen Edzes (RUG) / Jan Dirk Gardenier (CAB) / Hans van Rijn (CAB) / Jouke van Dijk (RUG) Rijksuniversiteit Groningen, Faculteit Ruimtelijke

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

Nummer : 2012/36 Datum : 9 mei 2012 Onderwerp : Tijdelijke subsidieverordening stimulering aanschaf zonnepanelen bij particuliere woningen

Nummer : 2012/36 Datum : 9 mei 2012 Onderwerp : Tijdelijke subsidieverordening stimulering aanschaf zonnepanelen bij particuliere woningen Voorbereidende raadsvergadering: 12 juni 2012 Besluitvormende raadsvergadering: 26 juni 2012 Portefeuillehouder: E. Damen AAN DE GEMEENTERAAD Nummer : 2012/36 Datum : 9 mei 2012 Onderwerp : Tijdelijke

Nadere informatie

Aanvraagformulier VVE Tijdelijke Groningse Energiepremie

Aanvraagformulier VVE Tijdelijke Groningse Energiepremie Aanvraagformulier VVE Tijdelijke Groningse Energiepremie Voorwaarden subsidieaanvraag Binnen de provincie Groningen bent u een vereniging van eigenaren, uitsluitend bestaande uit natuurlijke personen en

Nadere informatie

Water, wij halen eruit wat erin zit

Water, wij halen eruit wat erin zit Water, wij halen eruit wat erin zit U ziet papier......wij zien water Samen met u... Als uw afvalwaterzuiveringsinstallatie aan vernieuwing toe is, staat u voor belangrijke keuzes. Strategische, operationele

Nadere informatie

Europa wil slim, duurzaam en inclusief

Europa wil slim, duurzaam en inclusief Europa wil slim, duurzaam en inclusief Noord-Nederland bereidt zich intensief voor op de Europese programma s in de periode 2014 2020. Het SNN biedt u met dit bericht inzicht in voortgang en verwachtingen.

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Energizing the city: Almere energy axis

Energizing the city: Almere energy axis Inhoud Energizing the city: Almere energy axis... 3 Van Noord/West naar Zuid/Ooost... 4 Energie die stroomt door de as... 5 Focus on knowledge & education... 6 Focus on innovation & experiments... 7 Focus

Nadere informatie

projecten Laanboompact

projecten Laanboompact Samenwerken aan gezonde groei Laanboompact projecten 2013 Het Laanboompact is een initiatief van de Boomkwekersvereniging Opheusden e.o., gemeente Neder-Betuwe, Provincie Gelderland, Rabobank West Betuwe

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Aanvraagformulier Noordelijke Innovatie Ondersteuningsfaciliteit 2013 Deelneming aan buitenlandse beurzen

Aanvraagformulier Noordelijke Innovatie Ondersteuningsfaciliteit 2013 Deelneming aan buitenlandse beurzen Aanvraagformulier Noordelijke Innovatie Ondersteuningsfaciliteit 2013 Deelneming aan buitenlandse beurzen Heeft u hulp nodig? Meer informatie kunt u vinden op onze website www.snn.eu/niof2013. Uiteraard

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Minder gaswinning, versterkingspakket voor Groningen

Minder gaswinning, versterkingspakket voor Groningen Ministerie van Economische Zaken Minder gaswinning, versterkingspakket voor Groningen Uitleg over het besluit gaswinning Groningen Geachte bewoner, Vrijdag 17 en zaterdag 18 januari 2014 heb ik in Groningen

Nadere informatie

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME13-1 -

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME13-1 - PS2008MME13-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel Datum : 6 mei 2008 Nummer PS : PS2008MME13 Afdeling : ECV Commissie : MME Registratienummer : 2008int221948 Portefeuillehouder : Ekkers Titel

Nadere informatie

Kennis van Energietransitie Kansen voor Noord Nederland EDIAAL

Kennis van Energietransitie Kansen voor Noord Nederland EDIAAL Kennis van Energietransitie Kansen voor Noord Nederland EDIAAL EDIAAL is een programma van Energy Delta Institute dat zich toelegt op het verzamelen, bewerken en ontsluiten van onafhankelijke, toepasbare

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Raadsvoorstel 2 april 2009 AB09.00204 RV2009-118

Raadsvoorstel 2 april 2009 AB09.00204 RV2009-118 Raadsvergadering d.d. Casenummer R.V. Nummer Raadsvoorstel 2 april 2009 AB09.00204 RV2009-118 Gemeente Bussum Vaststellen Subsidieverordening duurzame energie maatregelen aan bestaande woningen in particulier

Nadere informatie

De juiste partners voor uw innovaties

De juiste partners voor uw innovaties De juiste partners voor uw innovaties Een project van: Ondernemer met innovatieplan Juiste partner(s) Kennis Financiering Ondernemers Overheid Onderzoekers Onderwijs Innovatief idee verdient partnerschap

Nadere informatie

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze.

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Rabobank Noord-Drenthe. Een bank met ideeen. www.rabobank.nl/noord-drenthe Triple P-onderzoek Rabobank

Nadere informatie

Ik hoop dus dat dit congres nieuwe ideeën gaat opleveren.

Ik hoop dus dat dit congres nieuwe ideeën gaat opleveren. Alleen de uitgesproken tekst geldt. Toespraak bij de opening van het Innoversum Innovatiecongres door Commissaris van de Koningin, drs. Ank Bijleveld-Schouten, op woensdag 25 mei 2011 om 9:20 te Enschede.

Nadere informatie

Workshop 1: Kostenbesparing door energiezuinig gebouwbeheer door Bas Ambachtsheer, algemeen-directeur Cofely GDF-Suez

Workshop 1: Kostenbesparing door energiezuinig gebouwbeheer door Bas Ambachtsheer, algemeen-directeur Cofely GDF-Suez Gevraagd: Duurzaam commitment Klimaattop Amstelveen Donderdag 14 oktober 2010 Ambitie: Duurzaam in Amstelveen Tijdens de klimaattop staan inspiratie, matchmaking en commitment centraal. Amstelveense voorlopers

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Dames en heren, Wetenschap is ontstaan uit verwondering en nieuwsgierigheid. Al

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Provinciehuis Westerbrink 1 Assen Assen, 3 oktober 2011 Nummer: 11-089 Postbus 122

Provinciehuis Westerbrink 1 Assen Assen, 3 oktober 2011 Nummer: 11-089 Postbus 122 Provinciehuis Westerbrink 1 Assen Assen, 3 oktober 2011 Nummer: 11-089 Postbus 122 9400 AC Assen Dit is een gezamenlijk persbericht van de provincies Groningen, Fryslân, Drenthe en Noord- Holland, de gemeenten

Nadere informatie

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Innoveren in de topsectoren chemie en energie InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Om innovaties in de topsectoren chemie en energie kansrijker te maken helpt InnovatieLink

Nadere informatie

Publiekssamenvatting Jaarverslag 2014 Operationeel Programma Noord-Nederland 2007-2013. Finish in zicht

Publiekssamenvatting Jaarverslag 2014 Operationeel Programma Noord-Nederland 2007-2013. Finish in zicht Publiekssamenvatting Jaarverslag 2014 Operationeel Programma Noord-Nederland 2007-2013 Finish in zicht 1 Finish in zicht Noord-Nederland heeft voor de periode 2007-2013 ruim 169 miljoen uit het Europees

Nadere informatie

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Inhoud: A. Energie B. Water C. Sensortechnologie D. Agribusiness E. Life Science A. Energie Onder energie wordt verstaan: handel en distributie van aardgas, brandstoffen,

Nadere informatie

Nieuwsbrief Energie april 2013

Nieuwsbrief Energie april 2013 b6agina 1 van 6 Nieuwsbrief Energie april 2013 Inhoud Nieuws Duurzame energieveiling van start Nieuwe visie ontwikkeling biogas Algen en zeewier: hoe duurzaam is de productie? Kwaliteitsborging helpt bij

Nadere informatie

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben Wij brengen energie Waar mensen licht en warmte nodig hebben Energie in goede banen De beschikbaarheid van energie bepaalt in grote mate hoe we leven: hoe we wonen, werken, produceren en ons verplaatsen.

Nadere informatie

Startformulier Duurzaamheidslening hernieuwbare energie (Zonnelening) Provincie Drenthe 2015

Startformulier Duurzaamheidslening hernieuwbare energie (Zonnelening) Provincie Drenthe 2015 Startformulier Duurzaamheidslening hernieuwbare energie (Zonnelening) Provincie Drenthe 2015 Met dit formulier kunt u een zonnelening aanvragen voor uw woning in de provincie Drenthe. Deze lening wordt

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei

Energieakkoord voor duurzame groei Energieakkoord voor duurzame groei Netwerkbijeenkomst Duurzame regionale energie Gelderland 15 januari 2014 Lodewijk de Waal Energieakkoord Wie zaten aan tafel? Inhoud presentatie Hoofdlijnen Energieakkoord

Nadere informatie

NIOF Exportbestemmingen Noordoost-Europa

NIOF Exportbestemmingen Noordoost-Europa NIOF Exportbestemmingen Noordoost-Europa Inhoudsopgave Inleiding... 3 Noordoost-Europa... 4 Sectoren... 5 Investeringssoort... 6 Beursbezoeken... 7 2 Inleiding Onder de vlag van het SNN opereert sinds

Nadere informatie

Ideeën Plannen. Het is tijd voor de NOM! Ambities

Ideeën Plannen. Het is tijd voor de NOM! Ambities I N V E S T E R E N I N O N T W I K K E L I N G Ideeën Plannen Het is tijd voor de NOM! Ambities Missie De NOM is de permanente katalysator van economische ontwikkeling in Noord-Nederland. Dit is niet

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Noord. 4 Centres of expertise (penvoerders)

Infrastructuur landsdeel Noord. 4 Centres of expertise (penvoerders) LANDSDEEL NOORD Het landsdeel Noord, bestaande uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe, heeft het Techniekpact regionaal vertaald in de Techniekagenda Noord Nederland. In de noordelijke provincies

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

Noord-Nederland en OP EFRO

Noord-Nederland en OP EFRO N o o r d - N e d e r l a n d Noord-Nederland en OP EFRO versterking van de noordelijke economie O P E F R O De afgelopen jaren heeft Noord-Nederland hard gewerkt aan de versterking van haar sociaal economische

Nadere informatie

Groninger Energiepremie

Groninger Energiepremie Groninger Energiepremie Subsidie voor energiebesparende maatregelen Vraag aan vóór 1 april 2015! Wilt u uw woning verduurzamen? Lees hier of de Groninger Energiepremie iets voor u is Wat houdt de Groninger

Nadere informatie

PROVINCIAAL BLAD VAN LIMBURG 2010/85

PROVINCIAAL BLAD VAN LIMBURG 2010/85 PROVINCIAAL BLAD VAN LIMBURG 2010/85 Officiële naam regeling: Nadere subsidieregels Limburgse Zonnepanelen 2011 Citeertitel: Nadere subsidieregels Limburgse Zonnepanelen 2011 Naam ingetrokken regeling:

Nadere informatie

Samen werken aan een duurzame Stad (voorlopige werktitel)

Samen werken aan een duurzame Stad (voorlopige werktitel) Samen werken aan een duurzame Stad (voorlopige werktitel) 1 Aanleiding Groningen heeft een netwerk waarin burgers, organisaties, bedrijven en de gemeente zich inspannen voor een schone, veilige en zich

Nadere informatie

REGELING ENERGIEBESPARING PARTICULIERE WONINGEN TE TZUM

REGELING ENERGIEBESPARING PARTICULIERE WONINGEN TE TZUM REGELING ENERGIEBESPARING PARTICULIERE WONINGEN TE TZUM Het bestuur van stichting MAST; overwegende: dat het bestuur van stichting MAST budget heeft gereserveerd voor bijdragen in de kosten van het treffen

Nadere informatie

Verslag Beleidscafé 9 november 2010 Innovatief ondernemerschap. Innovatief ondernemerschap, de sleutel voor groei!

Verslag Beleidscafé 9 november 2010 Innovatief ondernemerschap. Innovatief ondernemerschap, de sleutel voor groei! Verslag Beleidscafé 9 november 2010 Innovatief ondernemerschap Innovatief ondernemerschap, de sleutel voor groei! De economische crisis lijkt het dieptepunt voorbij te zijn: markten trekken weer aan en

Nadere informatie

Samen op weg naar duurzaamheid! November 2013

Samen op weg naar duurzaamheid! November 2013 Samen op weg naar duurzaamheid! November 2013 AZ heeft een onderscheidende positie. Merkwaarden AZ (Wie zijn wij?) Ambitieus Uitdager van de Traditionals Professioneel Innovatie Inventief Toegankelijk

Nadere informatie

Speech Maxime Verhagen bij 50-jarig jubileum GMB Openluchtmuseum Arnhem, donderdagmiddag 5 september 2013

Speech Maxime Verhagen bij 50-jarig jubileum GMB Openluchtmuseum Arnhem, donderdagmiddag 5 september 2013 Speech Maxime Verhagen bij 50-jarig jubileum GMB Openluchtmuseum Arnhem, donderdagmiddag 5 september 2013 Geachte aanwezigen, Nederland heeft een al sterke internationale reputatie als het om deltatechnologie

Nadere informatie

Datum 29 september 2011

Datum 29 september 2011 Beleidsnotitie duurzame openbare verlichting 2011-2016 Kerngegevens Projectleider Afdeling B.I.C. Stolk Ruimte 3 Datum 29 september 2011 3 Behandeling Gemeenteraad Planstatus Casenummer Vastgesteld AB11.00502

Nadere informatie

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT 12 GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT Duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen staan bij Greenportkas ondernemer Joep Raemakers hoog aangeschreven. De ondernemer wil tomaten telen, de uitputting

Nadere informatie

Interestsubsidieregeling energiebesparing bestaande bouw particulieren Drenthe 2013-2015

Interestsubsidieregeling energiebesparing bestaande bouw particulieren Drenthe 2013-2015 Interestsubsidieregeling energiebesparing bestaande bouw particulieren Drenthe 2013-2015 (geconsolideerde versie, geldend vanaf 31-5-2013) Gegevens van de regeling Overheidsorganisati e Officiële naam

Nadere informatie

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres Samen op weg naar een klimaatneutraal Den Haag Rabin Baldewsingh wethouder duurzaamheid gemeente Den Haag 27 juni SBR congres Den Haag Ambitie Den Haag klimaatneutraal in 2040 CO 2 -emissie reduceren door:

Nadere informatie

Subsidiëring Investerings- en Ontwikkelingsmaatschappij voor Noord-Nederland ten behoeve van de Drentse Participatie Maatschappij

Subsidiëring Investerings- en Ontwikkelingsmaatschappij voor Noord-Nederland ten behoeve van de Drentse Participatie Maatschappij 2004-98 Subsidiëring Investerings- en Ontwikkelingsmaatschappij voor Noord-Nederland ten behoeve van de Drentse Participatie Maatschappij Voorgestelde behandeling: - Statencommissie Bestuur, Financiën

Nadere informatie

PROVINCIAAL BLAD VAN LIMBURG 2012/12

PROVINCIAAL BLAD VAN LIMBURG 2012/12 PROVINCIAAL BLAD VAN LIMBURG 2012/12 GEWIJZIGDE NADERE SUBSIDIEREGELS LIMBURGSE ZONNEPANELEN Officiële naam regeling: Nadere Subsidieregels Limburgse Zonnepanelen Citeertitel: Nadere Subsidieregels Limburgse

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie oktober 2014 In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren

Nadere informatie

Burgemeestersconvenant. Gemeenteraad 23 november 2015

Burgemeestersconvenant. Gemeenteraad 23 november 2015 Gemeenteraad 23 november 2015 UITGANGSPUNT Het klimaat- en energiebeleid van de EU Uitstoot broeikasgassen moet op korte termijn fors omlaag Energiebronnen die meer zekerheid bieden Energie-onafhankelijkheid

Nadere informatie

SUBSIDIEREGELING INNOVATIEVE ENERGIEPROJECTEN BESTAANDE BOUW WONINGCORPORATIES 2012

SUBSIDIEREGELING INNOVATIEVE ENERGIEPROJECTEN BESTAANDE BOUW WONINGCORPORATIES 2012 SUBSIDIEREGELING INNOVATIEVE ENERGIEPROJECTEN BESTAANDE BOUW WONINGCORPORATIES 2012 SUBSIDIEVERSTREKKING Artikel 1, Begripsbepalingen In deze regeling wordt verstaan onder: a. voorwaarden: de voorwaarden

Nadere informatie

7-PUNTENPLAN 2013-2014

7-PUNTENPLAN 2013-2014 7-PUNTENPLAN 2013-2014 oplegger bij het meerjarig actieplan DUURZAME WADDENEILANDEN OP WEG NAAR EEN ENERGIEKE TOEKOMST IN 2020 1 1. Inleiding Dit 7-punten plan is een oplegger bij het meerjarig actieplan

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten voor financiering van duurzame energie 4 Voorwoord Euro s zijn vaak de sleutel om projecten voor de opwekking van duurzame

Nadere informatie