Als een steen in het water Hoe krijg je honderden organisaties mee in jouw duurzaamheidsambitie?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Als een steen in het water Hoe krijg je honderden organisaties mee in jouw duurzaamheidsambitie?"

Transcriptie

1 Als een steen in het water Hoe krijg je honderden organisaties mee in jouw duurzaamheidsambitie? Marcel Collignon en Pepijn Nicolas Working Paper in de serie Duurzaam Organiseren Doen Nijmegen School of Management in samenwerking met Kluwer 31 mei

2 Samenvatting Deze Working Paper gaat over Duurzaam Organiseren Doen. En met name over het laatste woord daarin, DOEN. De paper bevat waardevolle inzichten over welke principes gelden als je honderden of duizenden organisaties mee wilt krijgen in een duurzamere manier van werken. Vanuit het perspectief van iemand die werkzaam is bij een duurzame netwerkorganisatie. Dit zijn organisaties die als doel hebben om hun achterban mee te krijgen in de richting van meer duurzaamheid. In tweede instantie zijn de inzichten waardevol voor mensen die voor de opgave staan alle medewerkers in hun eigen organisatie (overheid, multinational) mee te krijgen. We zijn onze gedachten daarover nog aan het aanscherpen en momenteel betrokken bij enkele interessante pilots. Onze belangrijkste boodschap in deze Working Paper is dat het belangrijkste principe om Duurzaam Organiseren te Doen, ook echt is om het te gaan DOEN En dus tegelijkertijd te STOPPEN met uit te leggen hoe dat dan precies moet gebeuren, te overtuigen met argumenten, te inspireren met best practices en te begeleiden met stappenplannen Voor ons creëerde dat bij het schrijven van dit stuk een uitdagend dilemma. Als we betogen dat een methode uitleggen minder leidt tot actie dan meteen met de methode aan de slag gaan, hoe kunnen we dan hier onze methode gaan uitleggen? Bij dit schrijven hoort daarom een uitnodiging. We willen je uitnodigen om onze methode te komen ervaren. De eerste ervaringssessie is op woensdag 12 september, van tot uur. Je kunt daar ervaren hoe je achterbannen kunt activeren. We hebben plek voor 15 deelnemers die een achterban willen mobiliseren. Als je meedoet verwachten we van je dat je twee à drie leden uit de achterban meeneemt. Aanmelden kost niets, is vrijblijvend, en kan door een mail naar ons te sturen. Voor alle lezers die niet kunnen of willen komen naar onze ervaringssessie hebben we deze Working Paper geschreven. Na een korte inleiding laten we zien dat er in Nederland veel institutionele potentie is om verduurzaming te realiseren. De duurzame netwerkorganisaties hebben alle kaarten in handen om daarin het verschil te maken. In het derde hoofdstuk analyseren we de valkuilen die we in de praktijk van transformatieprocessen vaak zien en verhelderen we de achtergronden daarvan. Daarna zetten we onze principes uiteen om in de transformatie tot verduurzaming echt op DOEN uit te komen. In het praktijkvoorbeeld van hoofdstuk vijf komen die principes terug. We beschrijven daar het Connekt Lean & Green Co-creation congres van november Het zesde en laatste hoofdstuk gaat over onze eigen ontwikkeling en beschrijft wat we nog te leren hebben en hoe we dat willen doen. Veel leesplezier en/of tot 12 september. 2

3 1. Duurzaamheid is belangrijk. Nou alleen nog even doen? We vieren dit jaar de 25 e verjaardag van het Brundtlandrapport Our Common Future. Zijn we sindsdien opgeschoten met het verduurzamen van onze samenleving? Een eenduidig antwoord daarop is lastig. Ja, er is veel bereikt en ja, er valt nog veel te doen. Te DOEN. Want wat zeker is bereikt, is een groot gevoel van urgentie voor het verduurzamen van onze samenleving. De slag om mensen en organisaties daarvan te overtuigen is gewonnen. Maar hoe zorgen we er nou voor dat ze die overtuigingen ook omzetten in daden? In concrete resultaten? We signaleren daarin stagnaties. We zien dat het instrumentarium dat leidde tot overtuiging niet zo goed werkt bij het aanzetten tot doen. Daarnaast is het voor intermediaire organisaties die zichzelf daarin een rol toedichten (zoals brancheorganisaties, overheden, clubs als MVO Nederland) moeilijk om met een grote achterban een stimulerende band te onderhouden. Hoe krijg je dan met beperkte middelen toch grootschalige beweging? We presenteren een aanpak om met weinig middelen grote impact te genereren. Kenmerk van de aanpak is dat deze uitgaat van een duurzame netwerkorganisatie. Onder een duurzame netwerkorganisatie verstaan we een organisatie die zich ten doel stelt om andere organisaties te helpen om duurzamer te doen. 2. Nederland is er klaar voor qua instituties Dat we duurzaamheid belangrijk vinden toont zich onder andere in het grote aantal organisaties dat zich ten doel stelt om anderen te helpen om duurzamer te doen. Deze noemen we hier de duurzame netwerkorganisaties. Denk aan overheden, brancheorganisaties en bestaande netwerkorganisaties. Of aan specifiek voor verduurzaming opgerichte organisaties zoals MVO-Nederland, branche-initiatieven als Duurzaam GWW of een organisatie als Connekt met haar programma duurzame logistiek. En meer internationaal zien we de oprichting van ISO netwerken, en ook organisaties die al veel langer aan de weg timmeren zoals GRI en de World Business Council for Sustainable Development. De instituties zijn er dus. Stel je nou voor dat: - Connekt tien keer sneller alle vervoerders in Nederland mee weet te krijgen in haar Lean and Green programma. - MVO Nederland (in april 2012 bijna 2000 partners) het netwerk vertienvoudigt en alle partners tot tien keer meer MVO weet te bewegen. Of alle MKB-bedrijven weet te verleiden tot verduurzaming. - NEN en haar partners rond ISO weten te bereiken dat de helft van alle bedrijven in hun doelgroep met deze richtlijn aan de slag gaan. - Alle Nederlandse overheden, (Rijk, provincies en gemeenten) hun 50 miljard euro aan inkoop structureel duurzaam besteden. - Rond de transformaties in de financiële sector duurzaamheid werkelijk leidend wordt. 3

4 Hoeveel zou dat wel niet schelen voor ons en onze leefomgeving? Wij zien een grote kans. De overtuiging dat verduurzaming belangrijk is, heeft momentum. We zien dat de instituties er al zijn. Als we hun kunnen bekrachtigen om hun achterbannen sneller en grootschaliger tot verduurzaming te bewegen is de impact enorm. 3. Is de omslag van overtuigen naar doen soms lastig? Duurzame netwerkorganisaties zijn keien in overtuigen. Ook in het activeren van achterbannen wordt flinke voortgang geboekt. We denken dat het nog beter kan. We bespreken een paar veel voorkomende valkuilen. Uitleg verlamt soms Geef een kind speelgoed en het gaat fijn spelen. Geef datzelfde kind eerst (een PowerPointpresentatie met) uitleg over het speelgoed en de kans is groot dat het niet gaat spelen. Maar in plaats daarvan bedenkt dat blauw toch mooier was geweest dan rood, de ladder net iets langer had moeten zijn, de spuit echt en trouwens dat een politieauto toch eigenlijk leuker is. Eenzelfde mechanisme ervaren veel duurzame netwerkorganisaties. Ze hebben programma s om hun achterbannen te verleiden om iets te gaan doen. In veel van die programma s zitten hulp-methoden en best-practices. De klassieke manier om deze aan de man te brengen is om er uitleg over te geven, waarna de achterban er mee aan de slag kan. We zien vaak dat er vervolgens niet gespeeld wordt met, maar gepraat over de methode of best-practice. Vaak komen dan vooral redenen naar voren waarom de methode niet geschikt is voor de achterban. Ooit hoorden we een presentator van een best-practice over duurzaam personeelsbeleid, na een hele reeks ja-maren uit de zaal, wanhopig roepen: maar jongens, ga toch gewoon aan de slag, je zult zien dat je het kunt. Ja maar, wij kunnen dat nog niet ; kreeg ze als antwoord terug. Hoewel ze net het allerbeste en prijswinnende voorbeeld van duurzaam personeelsbeleid gepresenteerd hadden gekregen verlieten veel mensen toch met een teleurgesteld gevoel de zaal. Teveel uitleg staat het doen in de weg. Tegelijkertijd is goede tekst en uitleg geven voor veel duurzame netwerkorganisaties onderdeel van hun core-business. Daarmee kregen ze duurzaamheid en MVO op de kaart. Het is verleidelijk dat wat je goed kunt te blijven doen. Het geven van informatie is bovendien gemakkelijk te organiseren voor grote achterbannen. Je kunt met weinig middelen veel mensen bereiken. Zo maken we websites, folders, best-practices, werkboeken, toolboxen en informatiekits. En als het gebruik daarvan achter blijft bij de verwachtingen, zien we daarin vaak reden tot extra communicatie. Nog meer uitleg dus. Onder water-effect van de communicatie doet de boodschap teniet We zien veel communicatie waarbij de onderwaterboodschap de inhoudelijke boodschap ondergraaft of teniet doet. Met onderwaterboodschap bedoelen we de signalen die de ontvanger on- of onderbewust oppikt. We geven twee veel voorkomende voorbeelden van incongruentie tussen de inhoud van de boodschap en de onderwatersignalen: 4

5 - In een grote, wat verdonkerde zaal kijkt een publiek naar een PowerPointpresentatie over duurzaamheid. De spreker spoort vol gloed aan tot actie. De hele setting nodigt echter uit tot achteroverleunen. Wat onbewust blijft hangen, is dat duurzaamheid een kwestie is van achteroverleunen zodat die gloedvolle jongen het werk doet. - Op een congres vertellen sprekers hoe leuk het is om aan MVO te werken en hoeveel energie je ervan krijgt. Als bezoeker krijg je zoveel over je heen dat je na de laatste spreker met een vermoeid gevoel naar huis gaat. Wat blijft hangen is dat MVO vermoeiend is. Verantwoordelijkheid ergens neerleggen wil niet zeggen dat deze wordt opgepakt. Hoe draag je verantwoordelijkheid voor een duurzaamheidsdoel eigenlijk over? Afdwingen? De doelen zijn bovenwettelijk en duurzame netwerkorganisaties hebben zelden de positie dat ze hun achterban iets kunnen voorschrijven. Directieve aanpakken gaan dus waarschijnlijk niet lukken. Ook verantwoordelijkheid ergens neerleggen lukt meestal niet, eenvoudigweg omdat deze niet wordt opgepakt. Ook niet als het neerleggen gepaard gaat met een keur aan argumenten (*) zou moeten duidt op duwen met een touwtje Let eens op de taal om u heen. Zou moeten duidt vaak op een poging om verantwoordelijkheid ergens neer te leggen. Zonder dat deze wordt opgepakt. Dat is meestal net zo effectief als duwen met een touwtje. waarom de verantwoordelijkheid toch zou moeten(*) worden opgepakt. Een beroep op de eigen nietigheid jullie moeten ons wel helpen, anders komt het niet goed met de duurzaamheid leidt soms tot kortstondig resultaat. Maar niet tot duurzame veranderingen 1. Afdwingen vanuit macht of onmacht kan dus niet. Duurzame netwerkorganisaties opereren bijna allen in een context waarin verantwoordelijkheid samen valt met de vrijheid om te kiezen deze op te pakken. Niet de argumenten van de hulporganisatie tellen daarbij, maar de argumenten en drijfveren van degene die oppakt. Een duurzame netwerkorganisatie die te drammerig de eigen (vaak morele) argumenten voor het voetlicht brengt, bereikt daarmee vooral dat de ontvanger van de boodschap niet zijn eigen drijfveren onderzoekt. En zo geen, of onechte verantwoordelijkheid neemt. Persoonlijk contact werkt Interessant is daarom ook dat bij veel succesverhalen over bewegende achterbannen persoonlijk contact of contact op maat een rol speelt. Waarschijnlijk omdat in de dialoog die dan ontstaat minder wordt gezonden en meer gevraagd. En zo de belangen, ideeën en drijfveren van de te bewegen partij meer voor het voetlicht komen. We zien dat veel Duurzame netwerkorganisaties een schil van enthousiastelingen om zich heen hebben. Die veel doen en waar veel dialoog mee is. Helaas is één op één contact met hele achterban vaak onmogelijk, eenvoudigweg omdat de hulporganisatie daar niet de capaciteit en middelen voor heeft. En daarmee is dit een belangrijke valkuil in het transformatieproces naar het doen een eenvoudig capaciteitsvraagstuk. 1 Geïnteresseerd in dit soort mechanismen? Google eens op Transactionele Analyse of dramadriehoek. 5

6 Onze uitdaging Natuurlijk doen we met deze wat versimpelde analyse de veelvormige werkelijkheid geweld aan. Maar u herkent vast delen. Voor ons vormden ze de start van een uitdaging om een aanpak te bedenken die recht deed aan onze conclusies: meer doen begint met minder woorden, goed contact, gekozen eigen verantwoordelijkheid en congruentie onder en boven water. 4. Grootschalige activering? DOE het in netwerken. Duurzame netwerkorganisaties kunnen met het volgende model hun bereik en impact drastisch vergroten. Het model is gebaseerd op vijf peilers: 1. Netwerk: organiseer duurzaamheid in netwerken (van de achterban), waarin leden onderling goed zijn verbonden voor een gedeeld concreet doel en waarbij de duurzame netwerkorganisatie min of meer één verbinding met het hele netwerk aangaat. 2. Initieer het Droste-effect 2. De duurzame netwerkorganisatie werft de eerste leden. Die eerste leden werven de tweede schil, de tweede schil de derde, enzovoorts. 3. Eigen motivatie voorop: niet de drijfveren van de duurzame netwerkorganisatie, maar de eigen drijfveer en gekozen verantwoordelijkheid van iedere participant zijn leidend in het netwerk. Daar is ook ruimte voor zodat ieder zelf verantwoordelijkheid kan oppakken. 4. Niet praten maar doen: breng methoden en hulp zo in het netwerk in dat men ermee gaat spelen in plaats van er over te praten. 5. Walk your talk : breng bij alles wat in het netwerk gebeurt meteen de werkmethoden en omgangsvormen aan die de doelen van het netwerk ook voelbaar maken. Je krijgt dan congruentie onder en boven water. Dat betekent natuurlijk wel wat voor de duurzame netwerkorganisatie. Minder uitleggen. Meer als facilitator/aanjager van netwerken werken. Niet zelf nog meer verbintenissen met leden uit de achterban aangaan, maar stimuleren dat ze onderling sterk verbonden raken in een gezamenlijk doel. En ook daarin enige afstand bewaren, want de kunst is om meer aan de netwerken zelf over te laten en daarmee verantwoordelijkheid los te laten. Het vraagt dus echt veel van de duurzame netwerkorganisatie. Niet alleen een verandering van de werkwijzen en de communicatie (waar men overigens al jaren succesvol mee is geweest in het agenderen van duurzaamheid). Maar ook van de identiteit van de duurzame netwerkorganisatie zelf. Zoals met alle verandering vraagt deze van duurzame netwerkorganisaties dat zij iets moeten loslaten. In de aanpak zie iets dat wij het Droste-effect zijn gaan noemen. De duurzame netwerkorganisatie gaat met de eerste schil een transformatieproces aan. Deze voorlopers (koplopers, ambassadeurs) herhalen dezelfde stap met een volgende groep, enzovoort. Naarmate het netwerk groter, sterker en succesvoller wordt zal het meer vanuit het netwerk zelf tot actie komen. En zal de hoeveelheid energie, onderhoud en aandacht die de duurzame netwerkorgani- 2 Zie : Het Droste-effect is een visueel effect, waarbij een afbeelding een verkleinde versie van zichzelf bevat. Voor de verkleinde afbeelding geldt weer hetzelfde, enzovoort. 6

7 satie daaraan hoeft te besteden niet meegroeien met het aantal leden in het netwerk. En misschien zelfs wel afnemen. Wat daarbij helpt is slim geprogrammeerde bijeenkomsten waar het netwerk zichzelf bouwt en versterkt. Met een congruente onderwaterboodschap. Met heel weinig zenden en heel veel zelf aan de slag, vanuit eigen motivaties. Ervoor zorgen dat ieder overleg, iedere bijeenkomst met meer trots en energie eindigt dan begon. 5. Toch een casus: Connekt We hebben een mooie casus. En die willen we je laten zien. Niet zodat je die kunt kopiëren. Wel om te laten zien dat het loont als je begint. En stap voor stap bouwt aan een netwerk. En dat het dan ineens hard kan gaan. De casus gaat over Connekt. Dat is een onafhankelijk netwerk van bedrijven, overheden en kennisinstellingen dat in vertrouwen samenwerkt aan duurzame verbetering van de mobiliteit. Connekt voert namens het ministerie van Infrastructuur en Milieu het Lean and Green programma uit, waarin deelnemers zich committeren om hun CO2 uitstoot in 5 jaar met 20% te reduceren. Stand van zaken in april 2012 is dat 250 vervoerders, verladers en gemeenten meedoen. Zij zien hun commitment beloond met de Lean and Green Award. Connekt hanteert een waarderende, positieve aanpak. Connekt heeft in het begin zelf actief bedrijven geworven om in het Lean and Green programma deel te nemen. Deze bedrijven zijn de koplopers van het programma en velen van hen vervullen een ambassadeursrol. De werving verliep altijd een-op-een, of via kleinschaligere workshops. Inmiddels werkt het anders en worden nieuwe deelnemers op een netwerkmanier geworven. Bij de laatste award-uitreiking werden de 58 winnaars gevraagd om ieder twee of drie relaties mee te nemen. Dat waren vaak ketenpartners: toeleveranciers en afnemers die onderdeel uitmaakten van de logistieke ketens van de winnaars. Samen met hun gastheren maakten de nieuwkomers een bijzondere start van hun Lean and Green carrière mee. The Lean and Green co-creation Die start bestond uit een gefaciliteerde workshop van twee en een half uur. Volledig geprogrammeerd volgens de leidende principes van de duurzame netwerkorganisatie. Met bijvoorbeeld: - minder dan een kwartier plenaire zendtijd. - iedere deelnemer start bij eigen drijfveren en eigen verantwoordelijkheid. - nauwelijks uitleg van de Lean and Green Award maar er meteen mee aan de slag. - zo direct ervaren dat er al veel is te realiseren. Dat er ook belemmeringen zijn en dat je die kunt oplossen. Dat je elkaar daarbij steunt en dat Connekt daarbij steunt. Resultaat was dat het overgrote deel van de nieuwkomers uit volle en eigen motivatie een keuze maakte om in te stappen in Lean and Green. Feitelijk al aan de slag waren gegaan. En er ook deelnemers waren die uit volle motivatie besloten dat niet of nog niet te doen. Een 7

8 zeker zo belangrijk resultaat: een zaal vol deelnemers waar de trots en energie van afspat. Die onder water onthouden dat werken aan verduurzaming geweldig leuk en inspirerend is. Van belang is dat we in de voorbereiding naar deze bijeenkomst steeds hebben geprobeerd de leidende principes ook op ons eigen werken toe te passen en op onze samenwerking met Connekt. Ook Connekt herkent het succes Verbinding is voor Connekt geen doel op zich, maar een middel om samen een doel te bereiken: de verduurzaming van mobiliteit, zegt Nico Anten, managing director van Connekt. Daarmee bereiken we niet alleen winst voor het milieu, maar ook voor onze economie. En dat gezamenlijke perspectief is wat ons niet alleen bindt, maar ook inspireert. Die geestdrift kun je aanwakkeren door het netwerk samen te brengen en uit te nodigen om binnen een korte tijd een grote stap voorwaarts te zetten. Daarvoor heb je een energieke werkvorm nodig. Dat is wat Over de Brug aan ons congres heeft toegevoegd. Marcel Collignon en Pepijn Nicolas wisten de deelnemers aan te spreken op hun gedeelde enthousiasme voor een gezamenlijk doel. Zij creëerden een dynamische sfeer door dat gemeenschappelijke enthousiasme te koppelen aan korte opdrachten in kleine werkgroepjes met steeds een centrale terugkoppeling. De concentratie, doelgerichtheid en de geestdrift waren bijzonder groot. Dat kon dus ook niet anders dan tot een succes leiden. Voor ons was deze werkvorm een test. We wilden in korte tijd meer resultaat bereiken. Dat is gelukt dankzij de uitstekende samenwerking met Over de Brug. Gezamenlijk willen we de Lean and Green Co-Creation dan ook graag doorontwikkelen en toepassen op andere netwerkevenementen van Connekt. 6. Wat willen we en wat hebben we nog te leren? Onze aanpak heeft zich bewezen. In situaties waar een organisatie met een drive en zonder formele macht haar achterban ergens in mee wil krijgen. Zoals bijvoorbeeld bij Connekt en de vervoersbedrijven. Wij willen meer impact hebben. Over tien jaar met trots kunnen zeggen dat we een rol speelden bij het aanjagen van verduurzaming. Dat kunnen we door meer netwerkopbouw te steunen. Ook willen we met partners- onze methoden verder aanscherpen. Voor ons eigen leren zijn we bezig om te kijken hoe en met welke aanpassingen ons gedachtengoed ook in grote bedrijven werkt. Om cultuur- en gedragsveranderingen (rondom duurzaamheid) werkelijk te realiseren. Denk aan de situatie waarbij een staffunctionaris, al dan niet gesteund door het topmanagement daarin de voortrekkende rol heeft, maar vastloopt op de activering van rest van de organisatie en waarbij een top-down benadering alleen niet afdoende is. Eerste pilots laten daarin bemoedigende resultaten zien. En ook dat we nog wat te winnen hebben. 8

9 Epiloog: Ga toch aan de slag, je zult zien dat het lukt. Toch?... Laten we even terugdenken aan de wanhopige best-practice presentatrice uit hoofdstuk 3. En terug gaan naar ons dilemma uit de samenvatting. Er is een kans dat je als lezer nu over de aanpak denkt dat het voor jou niet zo werkt. En kritische vragen hebt over de werking van de methode. Dat hebben we dan een beetje over onszelf afgeroepen. Als je toch nieuwsgierig bent, kom dan naar onze bijeenkomst. Dan leer je vanzelf wat je kunt met onze aanpak. Als dat niet kan, denk dan eens na over de volgende vragen en zie eens wat dat je brengt: En jij? Wat is jouw motivatie? Waar wil je staan over vijf jaar? Wat is je eerste stap? Waar heb je zin in en word je er blij van? Wat vind je moeilijk? Mogen wij je helpen? Marcel Collignon, directeur Sustainable Change Pepijn Nicolas, directeur Spinner Marcel en Pepijn bundelen hun krachten in OverdeBrug.com, de netwerkorganisatie voor het faciliteren van maatschappelijke verandering. Meedoen aan de ervaringssessie? Mail naar 9

10 Over de auteurs Marcel Collignon (1967) is Industrieel Ontwerper en directeur van Sustainable Change bv. Als verandermanager en facilitator ontwerpt en begeleidt hij processen waar duurzaamheid het onderwerp is. Hij doet dat in implementatieprocessen in grotere organisaties, en in multistakeholder projecten waar met verschillende partijen wordt gewerkt aan een duurzaamheidsvraagstuk. In de jaren dat Marcel werkzaam was voor de duurzaamheidsgroep van KPMG heeft hij veel ervaring opgedaan die nu onderdeel is van zijn methoden en manier van werken. Marcel is partner in OverdeBrug.com; de netwerkorganisatie voor het faciliteren van maatschappelijke verandering. Pepijn Nicolas (1968) is Sociaal Econoom en directeur van Spinner BV. Als facilitator ontwerpt en begeleidt hij processen om complexe vraagstukken op te lossen. Hij werkt veel in multi-stakeholder -omgevingen, waar meerdere partijen samen aan een vraagstuk werken. Bij voorkeur werkt Pepijn aan vragen met maatschappelijke relevantie. Voor een groot aantal branche-organisaties, overheden, intermediaire organisaties ontwierp Pepijn de omslag in het bereiken van hun doelstellingen. Pepijn is partner in OverdeBrug.com; de netwerkorganisatie voor het faciliteren van maatschappelijke verandering. 10

11 Over de Working Paper Als een steen in het water Duurzaamheid staat op de kaart. Nu is het vooral nog een kwestie van doen. Anderen tot actie verleiden werkt psychologisch anders dan ze ergens van te overtuigen. Juist op het vlak van activeren valt voor intermediaire organisaties nog veel te winnen. Marcel Collignon en Pepijn Nicolas van OverdeBrug.com faciliteren grote veranderingsprocessen. Ze presenteren een praktische en in de praktijk bewezen methode om met beperkte middelen grote groepen bedrijven te verleiden tot werkelijke verduurzaming. In lijn met hun boodschap om minder uitleg bij methodes te geven nodigen ze de lezer bovendien uit om hun aanpak te komen ervaren. Meedoen aan de ervaringssessie? Mail naar De eerste ervaringssessie is op woensdag 12 september, van tot uur. 11

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

Een korte handleiding

Een korte handleiding Een korte handleiding Inleiding Je gaat deelnemen of bent in elk geval geïnteresseerd in deelname aan een kennisuitwisseling gefaciliteerd door E-motive. Zo n uitwisseling kan bestaan uit het bijwonen

Nadere informatie

Werkvorm The World Café

Werkvorm The World Café Werkvorm The World Café Wat houdt de werkvorm The World Café in? Het is een werkvorm om een levendige gezamenlijke dialoog op te zetten rondom vragen die er echt toe doen. Dit gebeurt door in kleine groepen

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld.

26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld. Resultaat Vragenlijst: Waarom doe je mee met de lokale energiecoöperatie? 26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld. 1. Ik ben op de volgende manier betrokken bij de lokale

Nadere informatie

Samenwerken èn netwerken

Samenwerken èn netwerken Samenwerken èn netwerken Stappenplan voor versterken van zelforganisaties Auteurs Saskia van Grinsven en Jamila Achahchah Fotografie: Guillermo Dazelle MOVISIE Juni 2012 Inleiding Voor je ligt een stappenplan

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

WIE SAMENWERKT, EXCELLEERT

WIE SAMENWERKT, EXCELLEERT WIE SAMENWERKT, EXCELLEERT Iedereen werkt samen: met collega s in de organisatie en met externe partijen. In projectteams, met leidinggevenden en met medewerkers om leiding aan te geven. Ook privé werk

Nadere informatie

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen

Nadere informatie

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen!

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen! 1 Wil je wel leren? Opdracht 1a Wat heb jij vanzelf geleerd? 7 Opdracht 1b Van externe naar interne motivatie 7 Opdracht 1c Wat willen jullie graag leren? 8 2 Kun je wel leren? Opdracht 2a Op wie lijk

Nadere informatie

Inspirerend Presenteren

Inspirerend Presenteren Inspirerend Presenteren Door Kai Vermaas & Charis Heising Bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla Inleiding Wil je leren hoe jij een presentatie kunt geven waar je zeker bent van je verhaal? En

Nadere informatie

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële uitingen. Als startend ondernemer is alles nieuw. De boekhouding,

Nadere informatie

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Hoe presenteer ik mijzelf? Wat wil ik? Zorg voor je carrière Door het dagelijkse contact met mijn coach

Nadere informatie

Tips voor Succesvolle Productlancering

Tips voor Succesvolle Productlancering Tips voor Succesvolle Productlancering Door Welmoet Babeliowsky 2015-2016 Hallo! Ben je zelfstandige, coach, trainer of adviseur? Dan heb ik gelijk een vraag aan je! Stel je eens voor: Dat je een nieuw

Nadere informatie

Doorbreek je belemmerende overtuigingen!

Doorbreek je belemmerende overtuigingen! Doorbreek je belemmerende overtuigingen! Herken je het dat je soms dingen toch op dezelfde manier blijft doen, terwijl je het eigenlijk anders wilde? Dat het je niet lukt om de verandering te maken? Als

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Visie ontwikkelen in regionale inspiratiebijeenkomsten Wat verstaan we eigenlijk onder loopbaanoriëntatie en -begeleiding

Nadere informatie

5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT

5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT 5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT WAT BETEKENT DUURZAAM? Duurzaam betekent aansluiten op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in

Nadere informatie

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen 3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen en die het managen veel simpeler en succesvoller maken! Door Esther Mallant 2012 Esther Mallant www.hrmallant.nl Introductie De 3 vragen die managers

Nadere informatie

geweldig efficiënte tips voor werk en thuis! Marieke Anthonisse 2011 www.efficiencyfactor.nl https://twitter.com/trainencoachen

geweldig efficiënte tips voor werk en thuis! Marieke Anthonisse 2011 www.efficiencyfactor.nl https://twitter.com/trainencoachen 27 geweldig efficiënte tips voor werk en thuis! Inhoudsopgave Time Management 3 Email Management 3 Werkplekorganisatie 3 Gewoontevorming 4 Teambuilding 4 Gezinnen met kinderen 5 Administratie en Financiën

Nadere informatie

MEER UIT JE COMMUNITY. Versterk De Verbinding, Vergroot Je Impact

MEER UIT JE COMMUNITY. Versterk De Verbinding, Vergroot Je Impact MEER UIT JE COMMUNITY Versterk De Verbinding, Vergroot Je Impact INHOUD Toepassing Yes! We Connect voor Communities 3 Visie 4 Aanpak 6 Programma bijeenkomst 1 Programma bijeenkomst 2 Programma bijeenkomst

Nadere informatie

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden.

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden. 10 vaardigheden 3 Netwerken 7 Presenteren 1 Argumenteren 10 Verbinden Beïnvloeden 4 Onderhandelen Onderzoeken Oplossingen zoeken voor partijen wil betrekken bij het dat u over de juiste capaciteiten beschikt

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Help, ik zit in de OR! Meer dan 200 Gouden tips voor de ondernemingsraad

Help, ik zit in de OR! Meer dan 200 Gouden tips voor de ondernemingsraad Help, ik zit in de OR! Meer dan 200 Gouden tips voor de ondernemingsraad De Gouden tips serie is in 2014-2016 verschenen op www.schateiland.com, op OR TV (Youtube) en in OR Rendement. Walter Landwier Help,

Nadere informatie

Eenvoudig nieuwe klanten. Voor adviseurs, trainers en coaches

Eenvoudig nieuwe klanten. Voor adviseurs, trainers en coaches Eenvoudig nieuwe klanten Voor adviseurs, trainers en coaches Leer hoe ideale klanten naar je toe komen. Wiep de Jong Online Business Trainer Eenvoudig nieuwe klanten 2 Welkom bij mijn E-Book 'Eenvoudig

Nadere informatie

Didactisch partnerschap

Didactisch partnerschap Didactisch partnerschap Vijf routekaarten om lastige situaties in het samenwerken met ouders te hanteren Het klinkt zo mooi: didactisch partnerschap. Zie daar als leraar maar eens een goede invulling aan

Nadere informatie

Tijd voor Het Nieuwe Leidinggeven! Lees in 2 minuten wat Het Nieuwe Leidinggeven is, wat het uw organisatie brengt en hoe het te ontwikkelen is.

Tijd voor Het Nieuwe Leidinggeven! Lees in 2 minuten wat Het Nieuwe Leidinggeven is, wat het uw organisatie brengt en hoe het te ontwikkelen is. Tijd voor Het Nieuwe Leidinggeven! Lees in 2 minuten wat Het Nieuwe Leidinggeven is, wat het uw organisatie brengt en hoe het te ontwikkelen is. De manier waarop we het werk organiseren en samenwerken

Nadere informatie

Module Samen met jongeren nadenken over werken en leren voor Sociale Wijkteams

Module Samen met jongeren nadenken over werken en leren voor Sociale Wijkteams Module Samen met jongeren nadenken over werken en leren voor Sociale Wijkteams Tijd: 2 ½ uur Sociale Wijkteam leden Een collectieve leerbijeenkomst staat in het teken van participatie van jongeren die

Nadere informatie

Netwerktips lid bereid te geven een tip Bereid je voor Onderhoud je contacten Schrijf Mis geen kansen positief niet al te moeilijk

Netwerktips lid bereid te geven een tip Bereid je voor Onderhoud je contacten Schrijf Mis geen kansen positief niet al te moeilijk Netwerktips Hieronder een aantal tips op een rijtje: niet uitputtend, maar gewoon een selectie van mogelijkheden om in contact te komen met potentiele nieuwe klanten. 1. Word lid van een club, een mailinglist,

Nadere informatie

Publiciteit en werving OSA

Publiciteit en werving OSA Publiciteit en werving OSA Bereik de ouders persoonlijk Het is belangrijk om veel aandacht aan werving en publiciteit te besteden. In het bijzonder als u met open inschrijving werkt. Denkt u hierbij aan

Nadere informatie

Voorwoord. Aan de slag met job craften

Voorwoord. Aan de slag met job craften Aan de slag met job craften Voorwoord Over job craften wordt steeds meer geschreven. Er is een scala aan wetenschappelijke artikelen en in Nederland zijn inmiddels ook enkele promotieonderzoeken gepubliceerd.

Nadere informatie

ContentDocument. Dit is een publicatie van: websitesvoortherapeuten.com. ContentDocument - Websites voor Therapeuten 1.0

ContentDocument. Dit is een publicatie van: websitesvoortherapeuten.com. ContentDocument - Websites voor Therapeuten 1.0 ContentDocument Een website ontwerpen zonder dat je beschikt over goede content is als het ontwerpen van een maatpak zonder de maten van de drager op te nemen. Dit is een publicatie van: websitesvoortherapeuten.com

Nadere informatie

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN COMMUNICEREN VANUIT JE KERN Wil je duurzaam doelen bereiken? Zorg dan voor verbonden medewerkers! Afgestemde medewerkers zijn een belangrijke aanjager voor het realiseren van samenwerking en innovatie

Nadere informatie

De POSITIEVE organisatie

De POSITIEVE organisatie De POSITIEVE organisatie Uitwerking van de workshops: Hoe krijg je meer energie in je team? Onze omgeving verandert steeds sneller en ingrijpender. Positieve organisaties spelen hier beter op in en creëren

Nadere informatie

Begeleidingsaanbod. Kerken voor de toekomst

Begeleidingsaanbod. Kerken voor de toekomst Begeleidingsaanbod Kerken voor de toekomst Hoewel de V-methode goed bruikbaar is als een zelf-doe-instrument, is het plezierig als zo nu en dan iemand van buiten meekijkt en meehelpt. Onze ervaring is

Nadere informatie

Huiselijk geweld tussen zussen

Huiselijk geweld tussen zussen Huiselijk geweld tussen zussen Motiverende gespreksvoering: Casus huiselijk geweld tussen zussen Door drs. Sergio van der Pluijm Een tijd terug had ik een jonge vrouw (18) van allochtone afkomst in begeleiding

Nadere informatie

Werkbladen. Uitdaging! Wat betekent succes en geluk voor mij? Gaat voor jou geluk samen met succes? Of gaat het

Werkbladen. Uitdaging! Wat betekent succes en geluk voor mij? Gaat voor jou geluk samen met succes? Of gaat het Werkbladen Uitdaging! Gaat voor jou geluk samen met succes? Of gaat het één ten koste van het ander? Waar word jij gelukkig van? De uitdaging van deze tool is dat je je eigen antwoorden bepaalt. We raden

Nadere informatie

de Beste Studiekeuze Aanpak

de Beste Studiekeuze Aanpak de Beste Studiekeuze Aanpak Welk pad kies jij? Zelkennis is vaag pagina 3,4 Waar sta jij nu? Ontdek jouw volgende stap pagina 5,6 Hoe kom ik erachter wat ik wil? 3 bronnen voor zelfkennis pagina 7 Concreet

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

TALENTPUNT. Een Development Program speciaal voor HR professionals

TALENTPUNT. Een Development Program speciaal voor HR professionals FOCUS ON THE FUTURE Je bent een HR professional met veel ambitie en je wilt succesvol(ler) zijn. Je bent gericht op de nieuwste HR ontwikkelingen en nieuwsgierig naar hoe andere HR professionals zaken

Nadere informatie

Diepteanalyse loopbaangesprekken Welk docentgedrag helpt?

Diepteanalyse loopbaangesprekken Welk docentgedrag helpt? Diepteanalyse loopbaangesprekken Welk docentgedrag helpt? Peter den Boer Esther Stukker Lectoraat keuzeprocessen ROC West-Brabant Opzet workshop 1. Introductie en voorstellen 2. U (kort) 3. Presentatie

Nadere informatie

Spelenderwijs LEAN Startup leren!

Spelenderwijs LEAN Startup leren! Spelenderwijs LEAN Startup leren! 28 mei Breda Playing Lean - leer en oefen de principes van LEAN Startup in 90 min.! Playing LEAN is een bordspel dat is geïnspireerd op de bestseller 'The Lean Startup

Nadere informatie

D&B s Little Pink Book Editie II D&B CONGRESBOOSTER UW VERENIGING VOORUIT

D&B s Little Pink Book Editie II D&B CONGRESBOOSTER UW VERENIGING VOORUIT D&B s Little Pink Book Editie II D&B CONGRESBOOSTER UW VERENIGING VOORUIT DECHESNE EN BOERTJE Als fullservice eventmarketing bureau hebben wij het mooiste vak van de wereld: het raken en laten stralen

Nadere informatie

Persoonlijk leiderschap

Persoonlijk leiderschap Programma Persoonlijk leiderschap Bereiken wat je wilt Bereiken wat je wilt Iedere dag weer zijn wij allemaal bezig onze gestelde doelen te realiseren. Soms bewust maar meestal onbewust. Hoe krijg jij

Nadere informatie

Functieprofiel Young Expert

Functieprofiel Young Expert 1 Laatst gewijzigd: 20-7-2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1 Ervaringen opdoen... 3 1.1 Internationale ervaring in Ontwikkelingssamenwerkingsproject (OS)... 3 1.2 Nieuwe vaardigheden... 3 1.3 Intercultureel

Nadere informatie

maandag 9.30-12.30 dinsdag 9.30-12.30, 11.00-14.00, 19.30-22.30 woensdag 19.30-22.30 donderdag 9.30-12.30

maandag 9.30-12.30 dinsdag 9.30-12.30, 11.00-14.00, 19.30-22.30 woensdag 19.30-22.30 donderdag 9.30-12.30 Workshops! Meer creativiteit in je werk Interactieve bijeenkomsten vormgeven Ideeën voor promotie van jouw onderneming Nieuwe producten voor jouw bedrijf Creatieve werkvormen (serie van 4 workshops) Wegens

Nadere informatie

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Jouw ervaring Neem iets in gedachten dat je nu goed kunt en waarvan je veel plezier hebt in je werk: Vertel waartoe je in staat bent. Beschrijf

Nadere informatie

Time-management Help! Ik houd tijd over

Time-management Help! Ik houd tijd over Time-management Help! Ik houd tijd over Heb jij ook te maken met tijdgebrek? Wil jij overzicht in je werk? Wil jij meer structuur? Wil je meer rust en een meer voldaan gevoel over je werkdag? Leer hoe

Nadere informatie

Wat je moet weten vóór je de meereffect GTD-training doet

Wat je moet weten vóór je de meereffect GTD-training doet Wat je moet weten vóór je de meereffect GTD-training doet Binnenkort ga je meedoen aan de ééndaagse meereffect GTD-training. Je bent van harte welkom. Maar één dag is niet zoveel en we willen die dag graag

Nadere informatie

VoorleesExpress. Samen met ouders aan de slag. Praktische tips

VoorleesExpress. Samen met ouders aan de slag. Praktische tips VoorleesExpress Samen met ouders aan de slag Praktische tips Samen met ouders aan de slag Ouders betrekken bij het voorlezen Je gaat straks via de VoorleesExpress twintig weken voorlezen bij een of meerdere

Nadere informatie

Rotterdams Ambassadrices Netwerk

Rotterdams Ambassadrices Netwerk De ambassadrice als werver van inburgeraars 1. Inleiding; eigen ervaringen 2 A. Wat is werven 2 B. Het belang van werven 2 C. Verwachtingen 3 D. Rollenspel 4 E. Opdracht 4 2. Voortraject: 4 A. Doel 4 B.

Nadere informatie

Aanbevelingen voor scholen. Visie. Onderwijs

Aanbevelingen voor scholen. Visie. Onderwijs Aanbevelingen voor scholen, ouders en andere betrokkenen, om inclusief onderwijs mogelijk te maken. Uit de ervaringen van ouders, scholen en hun netwerk in het project Van hinderpaal naar mijlpaal (2012-2014)

Nadere informatie

Inleiding. 1.1 Wat is leren en coachen?

Inleiding. 1.1 Wat is leren en coachen? Inleiding 1 1.1 Wat is leren en coachen? Jij gaat leren, jouw coach gaat je coachen. Je gebruikt hiervoor dit boek met cd-rom. Jouw coach gaat je helpen om te leren. Net zoals de coach (zie figuur 1.1)

Nadere informatie

Leven in een groep. Hoe gaat dat en wat vinden jongeren?

Leven in een groep. Hoe gaat dat en wat vinden jongeren? Leven in een groep bij DHG Hoe gaat dat en wat vinden jongeren? Jij bent belangrijk! Als je thuis woont, is je opvoeding een taak van je ouders. Woon je bij De Hoenderloo Groep, dan zorgen de groepsleiders

Nadere informatie

NLP MASTER PRACTITIONER

NLP MASTER PRACTITIONER 2016 ERKEND, PRAKTIJKGERICHT EN VERDIEPEND De NLP Master Practitioner opleiding is een verdieping in je professionele ontwikkeling. In deze opleiding wordt je meester in communicatie- en gedragsverandering.

Nadere informatie

Maak van je kind een maker!

Maak van je kind een maker! Maak van je kind een maker! En word er zelf ook één. Zes regels waarmee dat waarschijnlijk best wel lukt. 1 Welkom In dit boekje vertellen we over maken. Het is speciaal gemaakt voor ouders die samen met

Nadere informatie

Nog voor de zomer van baan veranderen?

Nog voor de zomer van baan veranderen? Nog voor de zomer van baan veranderen? Op naar een baan met meer blije hoogtepunten. Een verslaggever van Radio 1 noemde mij een soort psycholoog nadat ik hem afgelopen maandag had uitgelegd hoe ik twijfelaars

Nadere informatie

Welkom bij Sociaal Succesvol Ondernemen. Week 2: je bedrijf op orde Les 2: een goed businessmodel

Welkom bij Sociaal Succesvol Ondernemen. Week 2: je bedrijf op orde Les 2: een goed businessmodel Welkom bij Sociaal Succesvol Ondernemen Week 2: je bedrijf op orde Les 2: een goed businessmodel Pen en papier? Wat is een businessmodel? Jouw businessmodel is de manier waarop jij in business bent Twee

Nadere informatie

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals Rendement van talent Porties VAN GOED NAAR Ludens Talentontwikkeling is een jong trainingsbureau met veel ervaring. Wij zijn gespecialiseerd in

Nadere informatie

Samenwerken aan een gezond, groen en economisch vitaal werk- en leefklimaat in het Groene Hart

Samenwerken aan een gezond, groen en economisch vitaal werk- en leefklimaat in het Groene Hart GREEN BUSINESS CLUB GROENE Sponsorpropositie HART u Samenwerken aan een gezond, groen en economisch vitaal werk- en leefklimaat in het Groene Hart GREEN BUSINESS CLUB u Green Business Club Groene Hart

Nadere informatie

Hoofdstuk 18 Bouwen aan organisatie met de netwerkmultiloog

Hoofdstuk 18 Bouwen aan organisatie met de netwerkmultiloog Hoofdstuk 18 Bouwen aan organisatie met de netwerkmultiloog Anne-Marie Poorthuis en Sjanneke Werkhoven De netwerkmultiloog is een methode om veel mensen in een organisatie te betrekken bij een organisatiethema

Nadere informatie

Achtergrondinformatie bij de opdrachtenserie netwerken. Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo

Achtergrondinformatie bij de opdrachtenserie netwerken. Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo Achtergrondinformatie bij de opdrachtenserie netwerken Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo 2 Achtergrondinformatie bij de opdrachtenserie netwerken Met dit document geven wij docenten en loopbaanbegeleiders

Nadere informatie

E BOOK HOE ORGANISEER IK EEN SUCCESVOLLE. o.a. aandachtspunten hoe BENADER JE JE GASTEN? WAT DOE JE WEL EN WAT DOE JE NIET?

E BOOK HOE ORGANISEER IK EEN SUCCESVOLLE. o.a. aandachtspunten hoe BENADER JE JE GASTEN? WAT DOE JE WEL EN WAT DOE JE NIET? E BOOK Vol met handige, onmisbare tips om uw relatiedag te laten slagen! HOE ORGANISEER IK EEN SUCCESVOLLE o.a. aandachtspunten hoe BENADER JE JE GASTEN? WAT DOE JE WEL EN WAT DOE JE NIET? BEDRIJFSFEEST.NL

Nadere informatie

Futuring people DUURZAAMheid

Futuring people DUURZAAMheid Futuring people DUURZAAMheid Een lege jas of de geboorte van het nieuwe? Wat is het tegenovergestelde van duurzaamheid? In één woord graag. Dat is best een lastige zult u merken. Je moet namelijk eerst

Nadere informatie

Personal branding op de arbeidsmarkt: vermarkt je carrière

Personal branding op de arbeidsmarkt: vermarkt je carrière Personal branding op de arbeidsmarkt: vermarkt je carrière TRAININGSPROGRAMMA VIER WORKSHOPS De wereld verandert snel en dat is van invloed op ieders plaats en functioneren op de arbeidsmarkt. We maken

Nadere informatie

Coalitielid met hart en ziel

Coalitielid met hart en ziel Coalitielid met hart en ziel Samenwerken vind ik belangrijk omdat... Peter Rooze 29 januari 2011 Teambuilding en samenwerking. Resultaten: 1. Kennismaking met - motieven van - collega s. 2. Betere samenwerking.

Nadere informatie

Vergroot je projectsucces met interactieve bijeenkomsten. De projectleider als facilitator

Vergroot je projectsucces met interactieve bijeenkomsten. De projectleider als facilitator Vergroot je projectsucces met interactieve bijeenkomsten. De projectleider als facilitator Dit is een samenvatting van de interactieve presentatie voor BPUG NL, gegeven op 13 oktober 2011 in Soest. Agenda

Nadere informatie

In 10 stappen van project naar effect!

In 10 stappen van project naar effect! In 10 stappen van project naar effect! een handleiding voor slim zorgen > Betrek de belangrijke sleutelpersonen > Stel projectteam samen & kies pilotteams > Screen de huidige situatie > Organiseer een

Nadere informatie

Instructie voor leerlingen.. 5. Gebruik van de lesbrieven. 6. Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7. Wat wil je zijn en worden.

Instructie voor leerlingen.. 5. Gebruik van de lesbrieven. 6. Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7. Wat wil je zijn en worden. VOORBEELD DE KLAS ALS TEAM (LEERLINGENBOEK) INHOUDSOPGAVE Instructie voor leerlingen.. 5 Gebruik van de lesbrieven. 6 Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7 Wat wil je zijn en worden. 11 Wat wil je zijn

Nadere informatie

Beïnvloeding Samen sta je sterker

Beïnvloeding Samen sta je sterker Beïnvloeding Samen sta je sterker Aan de slag Om uw doel te bereiken, moet u gericht aan de slag gaan. Het volgende stappenplan kan u hierbij helpen. 1. Analyseer het probleem en bepaal uw doel Als u een

Nadere informatie

Meerdaagse. Programma s. Eendaagse Trainingen. Persoonlijke Overtuigingskracht. Communiceren voor Leiders. Communicatieprofessionals

Meerdaagse. Programma s. Eendaagse Trainingen. Persoonlijke Overtuigingskracht. Communiceren voor Leiders. Communicatieprofessionals Eendaagse Trainingen Meerdaagse Programma s Persoonlijke Overtuigingskracht Luisteren & Beïnvloeden Overtuigen voor Financials Debatteren Overtuigen in de Media Opleidingstraject Communiceren voor Leiders

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

Transformatief Leiderschap

Transformatief Leiderschap Transformatief Leiderschap Transformatieve leiders inspireren, motiveren en stimuleren. Niet alleen zichzelf maar ook de mensen om zich heen om buitengewoon goed te presteren, verbazingwekkende dingen

Nadere informatie

Help mee om elektronische dienstverlening in de regio Kortrijk te verbeteren.

Help mee om elektronische dienstverlening in de regio Kortrijk te verbeteren. Persbericht Help mee om elektronische dienstverlening in de regio Kortrijk te verbeteren. Nieuwe website vraagt burgers, verenigingen en overheden naar suggesties voor een betere elektronische dienstverlening

Nadere informatie

Duurzaamheidsdialoog. Strategisch richten en inrichten van duurzaamheid

Duurzaamheidsdialoog. Strategisch richten en inrichten van duurzaamheid Duurzaamheidsdialoog Strategisch richten en inrichten van duurzaamheid Duurzaamheid U kunt waarschijnlijk bijna alle woorden relateren aan uw organisatie. Maar welke zijn echt relevant en significant?

Nadere informatie

SoHuman PROFIT/NON-PROFIT PARTICULIEREN SCHOLIEREN [INZICHT IN GEDRAG EN COMMUNICATIE]

SoHuman PROFIT/NON-PROFIT PARTICULIEREN SCHOLIEREN [INZICHT IN GEDRAG EN COMMUNICATIE] SoHuman PROFIT/NON-PROFIT PARTICULIEREN SCHOLIEREN [INZICHT IN GEDRAG EN COMMUNICATIE] Waarvoor kiezen klanten voor SoHuman? SoHuman helpt mensen, teams en organisaties met hun persoonlijke en professionele

Nadere informatie

Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter

Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter Wat is leerkracht? Stichting leerkracht is een organisatie van enthousiaste experts uit het onderwijs en bedrijfsleven die scholen helpt in het ontwikkelen

Nadere informatie

Duurzaamheidsbeleid Doingoood

Duurzaamheidsbeleid Doingoood Duurzaamheidsbeleid Doingoood Over Doingoood Doingoood bestaat uit 2 delen: Doingoood volunteer work (sociale onderneming) en Doingoood foundation (stichting). In al onze werkwijzen en procedures gaan

Nadere informatie

UITKOMSTEN WORKSHOP BORGING LEAN CVISION / LSSN 01-11-2012

UITKOMSTEN WORKSHOP BORGING LEAN CVISION / LSSN 01-11-2012 UITKOMSTEN WORKSHOP BORGING LEAN CVISION / LSSN 01-11-2012 KLEUR KIEZEN / GEEL Borgen kan alleen als er een mindset is bij iedereen. Bij ons lukt de startup van Lean nog niet. Dus moeten we een cultuurverandering

Nadere informatie

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Door: Patrick Rancuret En wat levert het nu op? Dat is de vraag die menig manager in de gemeente Den Haag stelt als het gaat over het gebruik van sociale

Nadere informatie

Meten van mediawijsheid. Bijlage 6. Interview. terug naar meten van mediawijsheid

Meten van mediawijsheid. Bijlage 6. Interview. terug naar meten van mediawijsheid Meten van mediawijsheid Bijlage 6 Interview terug naar meten van mediawijsheid Bijlage 6: Het interview Individueel interview Uitleg interview Ik zal je uitleggen wat de bedoeling is vandaag. Ik ben heel

Nadere informatie

Zonder dieet lekkerder in je vel!

Zonder dieet lekkerder in je vel! Zonder dieet lekkerder in je vel! Vijf vragen en vijf stappen om te ontdekken hoe je jouw eetpatroon kunt veranderen en succesvol kunt afvallen. Overgewicht neemt ernstige vormen aan, veel volwassenen

Nadere informatie

Facebook Geldverdien Methode!!

Facebook Geldverdien Methode!! Fred Eggen Presenteert Facebook Geldverdien Methode!! Een Makkelijke 100 300 Per Dag Methode! Gefeliciteerd! Met je beslissing om dit rapport te downloaden. Je mag dit rapport weggeven, doorsturen, gebruiken

Nadere informatie

Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling

Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling PAPI PAPI Coachingsrapport Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling Alle rechten voorbehouden Cubiks Intellectual Property Limited 2008. De inhoud van dit document is relevant op de afnamedatum en bevat

Nadere informatie

In gesprek met Claudia Zwart

In gesprek met Claudia Zwart In gesprek met Claudia Zwart Ik ontmoet Claudia in haar kantoor in de tuin van haar huis. Ik loop binnen en ben onder de indruk van haar gedreven en gepassioneerd voorkomen. Een vrouw met een missie, waar

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

Wat is belangrijk? ik kan me niet concentreren. ik heb geen zin. ik ben de helft weer vergeten. ik snap er niets van

Wat is belangrijk? ik kan me niet concentreren. ik heb geen zin. ik ben de helft weer vergeten. ik snap er niets van ik kan me niet concentreren ik heb geen zin ik ben de helft weer vergeten ik snap er niets van Maar al te vaak hoor je dergelijke verzuchtingen van mensen die boven hun studieboeken gebogen zitten. Al

Nadere informatie

WISKUNDE B -DAG 2002 1+ 1 = 2. maar en hoe nu verder? 29 november 2002

WISKUNDE B -DAG 2002 1+ 1 = 2. maar en hoe nu verder? 29 november 2002 - 0 - WISKUNDE B -DAG 2002 1+ 1 = 2 maar en hoe nu verder? 29 november 2002 De Wiskunde B-dag wordt gesponsord door Texas Instruments - 1 - Inleiding Snel machtverheffen Stel je voor dat je 7 25 moet uitrekenen.

Nadere informatie

www.implementatieacademy.nl

www.implementatieacademy.nl Implementatie Stappenplan naar Succes Ben jij trainer, coach, heb je een eigen praktijk, kortom, ben jij een kleine ondernemer? Als je je business wilt doen laten groeien in de nieuwe economie dan moet

Nadere informatie

5. Overtuigingen. Gelijk of geluk? Carola van Bemmelen Food & Lifestylecoaching. Jouw leven op dit moment weerspiegelt exact jouw overtuigingen

5. Overtuigingen. Gelijk of geluk? Carola van Bemmelen Food & Lifestylecoaching. Jouw leven op dit moment weerspiegelt exact jouw overtuigingen 5. Overtuigingen Jouw leven op dit moment weerspiegelt exact jouw overtuigingen Een overtuiging is een gedachte die je hebt aangenomen als waarheid doordat ie herhaaldelijk is bevestigd. Het is niet meer

Nadere informatie

Waarom bent u huurderswerk gaan doen?

Waarom bent u huurderswerk gaan doen? 1 Tijdens de laatst gehouden Huurdersraadvergadering hebben we jullie deelgenoot gemaakt van onze bevindingen tijdens de cursus Hoe betrek ik de achterban Voorzitter Rien Stek, secretaris Joop Kuipers

Nadere informatie

Wat is? Alles zelf doen is uit, ga samen aan de slag.

Wat is? Alles zelf doen is uit, ga samen aan de slag. Wat is? Alles zelf doen is uit, ga samen aan de slag. CrossOver brengt young en experienced professionals van verschillende organisaties bij elkaar om van elkaar te leren en samen te innoveren. Doe ook

Nadere informatie

Opdrachten bij de tentoonstelling Foodtopia

Opdrachten bij de tentoonstelling Foodtopia Opdrachten bij de tentoonstelling Foodtopia HET ETEN VAN DE TOEKOMST Welkom in Foodtopia! De tentoonstelling Foodtopia richt zich op voedselinnovaties die vaak gedaan werden en worden om wereldvoedselproblemen

Nadere informatie

Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces

Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces Het 5V- proces van Appreciative Inquiry is een uitstekend instrument voor het houden van een waarderend gesprek of interview. Je kunt de stappen in het

Nadere informatie

Facebook voor beginners: aan de slag met een Facebook Bedrijvenpagina.

Facebook voor beginners: aan de slag met een Facebook Bedrijvenpagina. Facebook voor beginners: aan de slag met een Facebook Bedrijvenpagina. Auteur: Alle rechten voorbehouden 2012 Inhoud Introductie... 3 Wat is een bedrijvenpagina eigenlijk?... 4 Het aanmaken van een Facebook

Nadere informatie

De evolutie-sprong van management naar leiderschap

De evolutie-sprong van management naar leiderschap De evolutie-sprong van management naar leiderschap What got you here, won't get you there - Marshall Goldsmith Als ervaren manager heb je het allemaal al eerder gehoord Als effectief manager gebruik je

Nadere informatie

Wiekslag Speciaal. Vanuit het kamertje

Wiekslag Speciaal. Vanuit het kamertje Wiekslag Speciaal Vanuit het kamertje Uw dochter van vijf vraagt hoe baby's in een buik komen. Uw zoontje van vier laat trots zijn stijve piemeltje zien. Uw 9-jarige moet er ineens niet meer aan denken

Nadere informatie

Unfold your potential Value Driven Leadership

Unfold your potential Value Driven Leadership Unfold your potential Value Driven Leadership Mirya Pollmann Katelijne Rotsaert Meet & Greet 2011 Waarom werken organisaties met waarden? Enkele voorbeelden uit de literatuur: Personeelsprestaties gaan

Nadere informatie

Participatief leiderschap. Hoe leid je een samenwerkingsverband?

Participatief leiderschap. Hoe leid je een samenwerkingsverband? Participatief leiderschap Hoe leid je een samenwerkingsverband? Mr. Drs. Lucien Stöpler Justice in Practice December 2014 Participatief leiderschap: Hoe leid je een samenwerkingsverband? 2014 Justice in

Nadere informatie