Duurzame Energie: een Zonnige Toekomst

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Duurzame Energie: een Zonnige Toekomst"

Transcriptie

1 Duurzame Energie: een Zonnige Toekomst Prof. Dr. Joop Schoonman Delft Instituut voor Duurzame Energie Technische Universiteit Delft Julianalaan BL Delft 16 en 17 december e Woudschotenconferentie, Noordwijkerhout 1

2 Zeppelingas in de bus 2 IJsland wil waterstofland worden Einde energiepremie: doodsteek voor zonne-energie in Nederland Dit land heeft andere prioriteiten gekozen Vermeende onveiligheid elektrische bussen

3 Watt nu? Inleiding: het energieprobleem Visie voor de toekomst Duurzame energie: - Bronnen - Conversie en opslag Zonne-energie Waterstof Slotopmerkingen 3

4 Het Energieprobleem (I) Toenemende wereldbevolking (in 2050 geschat op 10 miljard) Toenemend verbruik van fossiele brandstoffen Eindige voorraad op dit moment niet het probleem million tons of oil equiv million tons of oil equiv Coal Oil Gas Total 0 Coal Oil Gas Total year World Energy Consumption 1999 total: kj 40% 23% coal petrol 22% natural gas hydroelectric nuclear other: geothermal, solar, wind, wood, waste 7% 7% 1% year 4

5 Het Energieprobleem (II) Groeiende uitstoot van CO 2 Door opwarming kan ook methaan vrijkomen uit oceaanbodems versterkt het broeikaseffect (permafrost) CO2 concentration (ppm) year 5

6 Aarde warmt op, maar hoe snel? 6

7 Wereld-energieproductie De meest gebruikte energie is de goedkoopste en de meest vervuilende 7

8 Preventing dangerous climate change must be as a precondition for prosperity and a public good, like national security and public health 8 8

9 9

10 Toekomstscenario Spirit of the Coming Age Evolving Energy Forms Meeste energiescenario s voorspellen een grote toename van het gebruik van duurzame energie From: Energy Needs, Choices and Possibilities; Scenarios to 2050, Shell International,

11 Beleid Europese Unie Doel duurzame energie: 12% in 2010 (was 6% in 1997) 21% in 2010: electricity generation Directives for RE contributions to electricity grid Kyoto afspraken: (-) 8% GHGs in 2010 relative to 1990 Directives for RE contributions to electricity grid EU Document: Strategy and Action Plan on RE 11

12 Energy distribution options in a sustainable energy future 12 12

13 Energy triangle of the post-fossil-fuel era where solar hydrogen plays a core role 13 13

14 Motieven om zonne-energie te gebruiken: Onuitputtelijke ("hernieuwbare") bron van energie Milieuvriendelijk, mits goed ontworpen en gebouwd Enorm potentieel Op vrijwel alle plaatsen op aarde toepasbaar; Op veel manieren te gebruiken: van hele kleine systemen op afgelegen plaatsen, via systemen op daken van huizen tot grote zonnecentrales Multifunctioneel: bijvoorbeeld bouwelement en energiebron tegelijk 14

15 Solar Irradiation Power (W m -2 ev -1 ) Photon energy (ev) sunlight power received by the earth is 120 x W AM 1.5 irradiation power density = 1000 W m -2 solar energy received is 5 x 10 6 EJ / year (EJ = J) total energy demand in 2003 is 400 EJ / year mankind needs 20 x 10 6 Wh per person per year = 1 hour of sunlight per year!!! 15 15

16 Zonne-warmte 16

17 First Generation Solar Cells Crystalline silicon wafers 0.3 mm thick % pure material 15 % conversion efficiency too expensive 17 17

18 Silicium Zonnecellen Een typische zonnecel heeft een efficientie van 10%, dus gemiddeld midden op de dag is het electrisch vermogen typisch 100 W/m 2 Energie (N. Europe) 80kWh/m 2 Als 0.13% van het aardoppervlak met PV panelen bedekt zou zijn = huidige energie vraag! Het is een kwestie van schaal en economie! Vandaag de dag is PV te kostbaar is er een alternatief? 18

19 Efficientie van zonnecellen Type Praktijk Laboratorium eenkristallijn Si 15% 24% mc-si 14% 20% amorf Si 5-8% 10% III/V GaAs 21% 30% II/IV CdS, ZnSe, CdTe 9-10% 16% I/III/V CuInS 2 12% 19% Grätzel-type 7% 12% Dunne-laag hybride/organisch 1% Vaste-stof nano-heterojunctie 5.4% 19

20 Fotosynthese in planten CO 2 O 2 H 2 O sugar respiration of plants and animals combustion wood, coal, oil, gas 20

21 Alternatief: goedkope halfgeleider Titaandioxide (TiO 2 ) 21

22 Kunstmatige fotosynthese Visible-light photon De sensitizer S vervangt het chlorophyll Het halfgeleidende membraan vervangt het biologische membraan 22

23 Kleurstof-gesensibiliseerde zonnecel: Grätzel s oplossing 2 Nanodeeltjes TiO 2 Veel contactoppervlak Monolaag kleurstof Efficientie ca. 11% Goedkoop en makkelijk Nadeel: Bevat vloeibaar elektroliet 23

24 Dye-sensitized solar cells E E \\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ C V ///////////////////////// - + Dye Sunlight TiO 2 B. O Regan and M. Grätzel, Nature 353 (1991) 737 U. Bach,, and, M. Grätzel, Nature 395 (1998)

25 25

26 Variety of colours in series-connected dye solar cell modules Courtesy Dr. Winfried Hoffman, CEO, RWE, SCHOTT Solar GmbH 26 26

27 27 27

28 Outdoor installation - CSIRO, Newcastle NSW, Australia (Sustainable Technologies International, Australia) 28 28

29 Nanogestructureerde heterojuncties Extremely Thin Absorber (ETA-cells) C. Rost, K. Ernst, S. Siebentritt, R. Könenkamp, M.C. Lux-Steiner, 2nd World Conference and Exhibition on Photovoltaic Solar Energy Conversion, Vienna, July

30 Hoe krijg je zo n nanogestructureerd systeem voor elkaar? Begin met de kleurstof in nanovorm Begin met de TiO 2 in nanovorm Of allebei tegelijk in nanovorm mengen 30

31 3D-nanogestructureerde zonnecel 1 percolation of electrons and holes 5 p-typecuins 2 2 selective contacts 6 buffer layer 3 no electrical shunts (pinholes) 7 intimate contact 4 stoichiometric TiO 2 8 complete filling of pores 31

32 Spectral Response 32 32

33 HRTEM of CuInS 2 TiO 2 nanocomposites TiO 2 CuInS 2 10 nm 33 33

34 Characteristics FF= η= V mp I mp V oc I sc V oc I sc FF P in Fill factor: measure of squareness of curve Efficiency: percentage of incoming light that is converted into electrons 34 34

35 CuInS 2 nc-tio 2 3D solar cells SnO 2 :F/TiO 2 /Al 2 O 3 /In 2 S 3 /CuInS 2 /Au Current intensity ma/cm Voltage V A IPCE Wavelength (nm) B V OC = 0.52V, I SC = 19 ma/cm -2, fill factor = 0.45 Overall energy conversion efficiency about 4% 35 35

36 3D nano-structured solar cell. CIS applied by ASP 36 36

37 I-V characteristics of the 3D solar cell based on TiO 2 In 2 S 3 CuInS 2 nanocomposite obtained by spray pyrolysis Current ma/cm eff=5.4% Isc=20.6 ma/cm -2 ff=0.5 Voc=0.53 V dark -15 light Voltage V 37 37

38 Wind energie Off-shore projecten Verticale as windturbines Integratie in gebouwen 38

39 Batterijen Herlaadbare batterij Onderzoek aan materialen en vaste-stof elektroliet S.Y. Huang, K. Kavan, I. Exnar, and M. Grätzel, J. Electrochem. Soc. 142, L142 (1995) 39

40 Waterstof: : de schone kringloop 40

41 Duurzaam waterstof Waterstof is een efficiente en flexibele energie-drager Schoon: enige verbrandingsproduct is water Element waterstof komt veel voor: groot potentieel Bestaande motoren kunnen aangepast worden voor waterstof Transport over grotere afstanden met acceptabele verliezen Eenvoudige conversie via brandstofcellen naar de meest gebruikte energiedrager: electriciteit. Produktie op vele manieren: duurzaam en vanuit fossiele brandstoffen in overgangsperiode. Hoge energie-inhoud per eenheid gewicht (maar laag per eenheid volume). 41

42 The Hydrogen Economy The hydrogen economy as a network of primary energy sources linked to multiple end uses through hydrogen as an energy carrier. Hydrogen adds flexibility to energy production and use by linking naturally with fossil, nuclear, renewable, and electrical energy forms: Any of those energy sources can be used to make hydrogen

43 Hydrogen as an energy source Reaction: H 2 2 (g) + O2 (g) H O (l) kj/mole Hydrogen is 3 rd most abundant element No toxic reaction products (CO 2, CO, NO x, SO 2, etc) Sustainable and renewable 43

44 Waterstof produktie Biomassa Gassificatie Bio-waterstof Andere? Aardgas Reforming Gedeeltelijke oxidatie Wind Elektrolyse Zon Elektrolyse (Duurzaam) Waterstof Kolen Gassificatie In-situ gassificatie Nucleair Elektrolyse Thermo-katalytisch Petroleum Coke/Residue Gassificatie 44

45 Sustainable paths to hydrogen by solar energy J.A. Turner, Science Vol. 285, p. 687,

46 Comparison with other fuels Fuel Energy [kj/g] Energy [kj/l] Coal Brown coal Wood Gasoline Diesel Methanol Natural gas Hydrogen High energy content per unit mass Low energy content per unit volume 46

47 Eigenschappen van waterstof Hoe (on)veilig is waterstof? Geen decompositie Niet zelf-ontbrandend Niet brandversnellend Niet giftig Niet corrosief Niet radioactief Niet sterk ruikend Niet besmettelijk Verontreinigt water niet Geen gevaar voor ongeboren kinderen Niet kankerverwekkend Verdunt zeer snel, stijgt op 47

48 Chemische waterstofproductie Partial oxidation Steam reforming of natural gas 850 C 2.5bar CH4 (g) + H2O (g) CO (g) + 3H2 (g) Shift-reaction: 350 C CO (g) + H2 O (g) CO2 (g) + H2 (g) Industrial-scale process with production rates up to m 3 /hour (!) 48

49 Chemische waterstof productie The Hydrogen on Demand System: Oplossing is niet ontvlambaar Reaction control via (herbruikbare) catalysator Gecontrolleerde H 2 ontsteking Geen hoge druk NaBO 2 is niet toxisch Recycling van NaBO 2 in NaBH 4 is mogelijk 49

50 Elektrolyse van water 2 H O 2 H + O H + O 2 H O kj/mol Directe elektrolyse met zonlicht 10% conversie efficientie nodig voor commercialisatie Titaandioxide geschikt materiaal 50

51 Photo-electrolysis Electricity from solar cells or wind mills Complex system (2 devices + converter) High integration costs Efficiency with Si-based solar cells ~7% Direct photoelectrolysis Water splitting by photogenerated electrons H 2 /O 2 fuel value > 10% of incident energy Long lifetime Direct photoelectrolysis: the Holy Grail of Electrochemistry! 51

52 Chemical Bias First demonstration Separate compartments Fujishima & Honda, Nature 238, 37 (1972) 52 52

53 Direct Photoelectrolysis 53

54 The Fundamental Problem of Photoelectrolysis Stable materials that can split water show insufficient light absorption Efficient visible light absorbers suffer from Photocorrosion Energetically unfavourable band edge positions Recombination / low conductivity This seems to be a materials science problem, not a fundamental limitation! 54

55 Nanostructured Surface Morphology Absorption cross-section for optically active defects is low Thin smooth film Nanostructured thin film Improved absorption due to light-scattering Short path lengths for photogenerated charge carriers 55

56 Fractal-shaped Doped Anatase TiO 2 Visible light photocurrents require: Dopants: Fe, Al Light-scattering morphology Efficient electron transport Fractal-shaped TiO 2 made with chemical vapour deposition by Everest Coatings Origin of photocurrent: Optically active dopant at 1.8 ev below conduction band No visible-light photocurrent after oxidation Field-assisted hole transport limits photocurrent IPCE (%) NF 22-2 as-deposited NF 61-4 oxidised Photon energy (ev) - Poor control over defects - Complicated morphology 56

57 The Delft Approach Doped TiO 2 (Fe 2 O 3, WO 3 ) CuInS 2 : absorbs red light Nanostructured rough surface Monolithic, low-cost design 57

58 Directe Foto-elektrolyse Photoelectrochemical water splitting laboratory cell [Source: Grätzel] 58

59 59 59

60 Waterstof opslag Er zijn 3 verschillende manieren om waterstof op te slaan: Opslag in hoge-drukvaten Opslag in vloeibare vorm Opslag via absorptie in vaste stoffen Hoge-drukvaten: atm Vloeibaar: T = -253 C 60

61 Waterstof in auto s Overwegingen voor vloeibaar H 2 opslag: veiligheid tanken Lekken 61

62 Waterstof opslag Opslag door ad(b)sorptie Metaalhydrides Koolstof nanobuisjes Metaaloxiden Andere materialen? MH x + ½(y-x) H 2 MH y Probleem: metaalhydrides zijn zwaar! 62

63 63

64 64

65 Comparison of storage methods Compound Hydrogen content [w t% ] H-atoms / unit volume [10 22 cm -3 ] Density [kg/m 3 ] H 2 O liq. CH H 2 (g), 150 atm H 2 (l), 20 K Graphite C-nanotubes <1 - - TiH MgH LaH LaNi 5 H TiFeH

66 Veilige opslag van waterstof Tank weight and volume for 6 kg hydrogen (500 km range) H2-gas liquid H2 weight MgH2 volume Mg2NiH4 FeTiH2 LaNi5H kg / liter 66

67 67

68 BMW Clean Energy 2000 Project BMW 745h: Motor: V8 cylinder, 4.4 l, 135 kw Max. Speed: 215 km/h Fuel: H 2 or gasoline Range: 300 (+650) km 68

69 69

70 By 2010, 7% of road transport fuel should be clean. By 2020, this should be 20%. Apart from the traditional solutions electricity, natural gas, biofuels, etc. hydrogen fuel cells offer the purest alternative, but it is perhaps not the easiest to manage

71 Zero noise, zero emission bus H 2 storage Inverter Storage cylinders: 9 cylinders, 1548 liters, 250 bar 250 km range PEM Fuel cell Fuel cell: 4 modules, 120 kw total power 400 V output, 60 C operating temp p=1.5 bar, H 2 consumption 8 kg/h 71

72 72

73 The optimistic fuel cell vehicle penetration curves for the USA market. (from the NRC Report, 2004) 73 73

74 Waterstofeconomie: toekomstdroom 74

75 Concluding Remarks Innovative solar cells are based on nano-structured materials Innovations in photo-electrolysis originate from control of nanostructured surface morphologies Innovations in hydrogen production and storage are based on nano-structured materials 75

76 Acknowledgements Dr. Albert Goossens Ing. Nitte Van Landschoot Dr. Erik Kelder Dr.Ir. Roel van de Krol Marius Nanu M.Sc. Everest Coatings (Ir. Edward Maloney) Advanced Surface Technology (Ben Meester) 76

77 References US Department of Energy 100 Top Energy Sites Fuel Cell Innovation Park Fuel Cell Bus Renewable energy world Autogas (LPG) 77

78 Why Sustainable Energy? World Energy Consumption % Fossil fuels Environmental problems Exhaust of supplies 40% 7% 7% 1% coal petrol natural gas 22% hydroelectric nuclear other: Geothermal, Solar, Wind, and Wood and Waste Electric Power Solar energy Cheap Abundant Clean Sustainable Focused research towards more efficient and cheaper solar cells Fundamental research towards better understanding of mechanisms in solar cells 78

79 Zonne-energie Zonne-warmte Collectoren om water op te warmen (zonneboilers) Zonne-stroom PV-panelen met zonnecellen, die electriciteit opwekken 79

Visionair Scenario PV

Visionair Scenario PV Visionair Scenario PV Nanotechnologie &PV:een toekomstvisie Jean V. Manca Universiteit Hasselt-IMEC./IMOMEC jean.manca@uhasselt.be Heusden-Zolder, 11 mei 2012 De toekomst van zonnecellen De Tera-Watt uitdaging

Nadere informatie

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014 Energie in Beweging Wat is Well to Wheel Met Well to Wheel wordt het totale rendement van brandstoffen voor wegtransport uitgedrukt Well to Wheel maakt duidelijk

Nadere informatie

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Kees den Blanken Cogen Nederland Driebergen, Dinsdag 3 juni 2014 Kees.denblanken@cogen.nl Renewables genereren alle stroom (in Nederland in

Nadere informatie

Energie en water de circulaire economie

Energie en water de circulaire economie Energie en water de circulaire economie Prof. Dr. Ad van Wijk 4-6-2014 28-5-2014 Delft University of Technology Challenge the future Circular Economy (EMF) 2 Six principles of the Circle Economy All materials

Nadere informatie

HERNIEUWBARE WATERSTOF GENERATIE WATERSTOFNET CONGRES, HELMOND RUBEN LIETEN, IMEC

HERNIEUWBARE WATERSTOF GENERATIE WATERSTOFNET CONGRES, HELMOND RUBEN LIETEN, IMEC HERNIEUWBARE WATERSTOF GENERATIE WATERSTOFNET CONGRES, HELMOND RUBEN LIETEN, IMEC HERNIEUWBARE BRANDSTOFFEN Hernieuwbare brandstoffen? - Hoge energie dichtheid (H 2 : 10 x beter dan batterijen) - Toepassingen:

Nadere informatie

Nuon Magnum. Een volgende stap in de energietransitie. Rien van Haperen, Project Directeur Nuon Magnum. Utrecht, 6 december 2006

Nuon Magnum. Een volgende stap in de energietransitie. Rien van Haperen, Project Directeur Nuon Magnum. Utrecht, 6 december 2006 Nuon Magnum Een volgende stap in de energietransitie Rien van Haperen, Project Directeur Nuon Magnum Utrecht, 6 december 2006 Nuon in het kort Nuon is een zelfstandig, internationaal energiebedrijf gevestigd

Nadere informatie

Kansen en milieuaspecten van de verschillende nieuwe transportbrandstoffen

Kansen en milieuaspecten van de verschillende nieuwe transportbrandstoffen 1 Kansen en milieuaspecten van de verschillende nieuwe transportbrandstoffen, 11 februari 2014 2 Inhoud 1. Brandstofopties 2. Kansen en onzekerheden 3. Milieuaspecten 4. Conclusies & aanbevelingen 3 Alternatieve

Nadere informatie

Soorten brandstoffen en aandrijvingen. Alternatieve Brandstoffen. Alternatieve Brandstoffen. Enkele voorbeelden. Alternatieve aandrijvingen

Soorten brandstoffen en aandrijvingen. Alternatieve Brandstoffen. Alternatieve Brandstoffen. Enkele voorbeelden. Alternatieve aandrijvingen Soorten brandstoffen en aandrijvingen WATT Roadshow wagens, alternatieve transportmiddelen en technologie De voor- en nadelen van WATT-voertuigen Prof. Joeri Van Mierlo Conventionele brandstoffen Benzine,

Nadere informatie

Mondiale en Europese energie trends Uitdagingen, prioriteiten en kansen

Mondiale en Europese energie trends Uitdagingen, prioriteiten en kansen Mondiale en Europese energie trends Uitdagingen, prioriteiten en kansen 28/09/2015 Kees van der Leun Klimaat raakt al ontwricht bron: John Mason, skepticalscience.com bron: Guardian 2 100% duurzaam? Energie-efficiëntie

Nadere informatie

Biomassa: brood of brandstof?

Biomassa: brood of brandstof? RUG3 Biomassa: brood of brandstof? Centrum voor Energie en Milieukunde dr ir Sanderine Nonhebel Dia 1 RUG3 To set the date: * >Insert >Date and Time * At Fixed: fill the date in format mm-dd-yy * >Apply

Nadere informatie

Komt CCS op tijd of haalt duurzame energie in? Pieter Boot Vijfde nationaal CCS Symposium 25 juni 2010

Komt CCS op tijd of haalt duurzame energie in? Pieter Boot Vijfde nationaal CCS Symposium 25 juni 2010 Komt CCS op tijd of haalt duurzame energie in? Pieter Boot Vijfde nationaal CCS Symposium 25 juni 2010 Cutting Energy Related CO 2 Emissions Baseline Emissions 62 Gt BLUE Map Emissions 14 Gt 2030 Key aspects

Nadere informatie

Caro De Brouwer 27/11/2013

Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 2e Master Irw Energie, KUL Erasmus Imperial College London Thesis: Solvent storage for postcombustion CCS in coal fired plants Voorzitter YERA Young Energy Reviewers

Nadere informatie

Duurzaamheid begint bij jezelf! Alumni. 11 september 2012. jan.blom@keyknowledge.nl

Duurzaamheid begint bij jezelf! Alumni. 11 september 2012. jan.blom@keyknowledge.nl Duurzaamheid begint bij jezelf! 11 september 2012 Alumni jan.blom@keyknowledge.nl Hoe oud is duurzaamheid?? Duurzaamheid is maar vijfentwintig jaar oud! 16 juni 1987: Gro Harlem Brundtland biedt haar rapport

Nadere informatie

Dolf Gielen. Brussel, 12 December 2008

Dolf Gielen. Brussel, 12 December 2008 Energy Technology Perspectives 2008 Dolf Gielen Brussel, 12 December 2008 OECD/IEA - 2008 Afbakening Deze studie beschrijft de rol van technologie Transitiepaden worden geschetst voor de belangrijkste

Nadere informatie

I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler

I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler MATEN & INFORMATIE I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler Deze unieke modulerende zender, als enige ter wereld, verlaagt het energieverbruik aanzienlijk. Het werkt in combinatie met de energy

Nadere informatie

Rijden op H2 is meer dan een andere bus Op weg naar een schone toekomst. Kivi Niria congres Sustainable Mobility

Rijden op H2 is meer dan een andere bus Op weg naar een schone toekomst. Kivi Niria congres Sustainable Mobility Rijden op H2 is meer dan een andere bus Op weg naar een schone toekomst Kivi Niria congres Sustainable Mobility Rob van der Sluis 1 Van fossiel naar duurzaam Andere brandstof / energiedrager Andere infrastructuur

Nadere informatie

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013 Kansen zien, kansen pakken! Vvg 13 november 2013 Leven in de stad van de toekomst Louis Bekker City Account Manager Programma manager Onderwijs (PO/MO) Smart Concurrentie Leefbaar Groen Samenwerking Onze

Nadere informatie

Klimaatneutraal bouwen in de praktijk. 1. Uitdaging klimaat. klimaatverandering

Klimaatneutraal bouwen in de praktijk. 1. Uitdaging klimaat. klimaatverandering Klimaatneutaal bouwen in de praktijk Chiel Boonstra directeur De uitdaging van het klimaat Wat is klimaatneutraal bouwen Waarom passief bouwen Projectvoorbeelden BergenopZoom, oktober 9. Uitdaging klimaat

Nadere informatie

Agenda. De uitdaging. Euro normen ENVIRONMENTAL VEHICLE STRATEGY. De uitdaging. Dubbele strategie. Hybride techniek & potentieel

Agenda. De uitdaging. Euro normen ENVIRONMENTAL VEHICLE STRATEGY. De uitdaging. Dubbele strategie. Hybride techniek & potentieel Agenda De uitdaging Dubbele strategie Hybride techniek & potentieel Methaan-diesel techniek & potentieel ENVIRONMENTAL VEHICLE STRATEGY p2 De uitdaging Euro normen Wettelijk kader Opwarming van de aarde

Nadere informatie

Rol(len) voor Power-to-Gas in de energievoorziening

Rol(len) voor Power-to-Gas in de energievoorziening Rol(len) voor Power-to-Gas in de energievoorziening Marcel Weeda en Jeroen de Joode Deltalinqs, Waterstof Platform Rotterdam, Carlton Oasis Hotel, Spijkenisse 15 oktober 2013 www.ecn.nl Wat en waarom Power-to-Gas?

Nadere informatie

Inzichten in energiesystemen en hernieuwbare energietechnieken

Inzichten in energiesystemen en hernieuwbare energietechnieken Springtij Masterclass Energie Inzichten in energiesystemen en hernieuwbare energietechnieken Erik Lysen Driebergen-Rijsenburg, 20 mei 2015 De zon als bron Zonnestraling: o Energiebron: fusie waterstof

Nadere informatie

Datum: 11 oktober 2006 Tijd: 09.00 12.00 uur

Datum: 11 oktober 2006 Tijd: 09.00 12.00 uur Tentamen Blijvende Energiebronnen (4P510) Datum: 11 oktober 2006 Tijd: 09.00 12.00 uur N.B. Aangezien de vraagstukken van dit tentamen door verschillende docenten worden beoordeeld, dient u elk vraagstuk

Nadere informatie

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Contact opleiding: Marc Spiller (marc.spiller@wur.nl) Integrale

Nadere informatie

Discussie over voor- en nadelen van windenergie

Discussie over voor- en nadelen van windenergie Argumenten in het maatschappelijke debat en de politieke besluitvorming rondom wind op zee Mogelijkheden en beperkingen van MKBA s 04/11/2014, KIVI, Den Haag Discussie over voor- en nadelen van windenergie

Nadere informatie

PV toegepast in de gebouwschil

PV toegepast in de gebouwschil PV toegepast in de gebouwschil Workshop 12 April 2011 Derde Limburgse Dag van de Nieuwe Energie Zeger Vroon Inhoud Wie is Zeger Vroon? Waarom zonne-energie? Wat is de status van PV/zonne-energie? Wat is

Nadere informatie

Milieuvriendelijke wagens Fiscaal regime. Woensdag 20 mei 2015

Milieuvriendelijke wagens Fiscaal regime. Woensdag 20 mei 2015 Milieuvriendelijke wagens Fiscaal regime Woensdag 20 mei 2015 1. Globaal perspectief 1. Globaal perspectief: evolutie van CO² emissie tot 2005 The big picture 1971 General Motors, 1971 Buick Riviera Owner

Nadere informatie

dirk.vanderzande@uhasselt.be Zonne-energie vangen met plastics: Polymeren voor een nieuwe generatie fotovoltaïsche cellen

dirk.vanderzande@uhasselt.be Zonne-energie vangen met plastics: Polymeren voor een nieuwe generatie fotovoltaïsche cellen dirk.vanderzande@uhasselt.be UHasselt@school Zonne-energie vangen met plastics: Polymeren voor een nieuwe generatie fotovoltaïsche cellen De energieproblematiek! - Energie voor toekomstige generaties -

Nadere informatie

Waterstofstroom - Agenda

Waterstofstroom - Agenda Rol van waterstof bij energietransitie Rob van der Sluis Waterstofstroom - Agenda Introductie MTSA Brandstofcel principe Waterstof en Energietransitie Het 2 MW project een fotoreportage 1 MTSA Technopower

Nadere informatie

One size fits all? Ontwikkeling zonnestroomtechnologie. Wim Sinke ECN Zonne-energie, TKI Solar Energy & European Photovoltaic Technology Platform

One size fits all? Ontwikkeling zonnestroomtechnologie. Wim Sinke ECN Zonne-energie, TKI Solar Energy & European Photovoltaic Technology Platform One size fits all? Ontwikkeling zonnestroomtechnologie Wim Sinke ECN Zonne-energie, TKI Solar Energy & European Photovoltaic Technology Platform Here comes the SUN Amsterdam 4 juni 2014 www.ecn.nl One

Nadere informatie

Biobrandstoffen een belangrijke bijdrage op

Biobrandstoffen een belangrijke bijdrage op 16 Biobrandstoffen een belangrijke bijdrage op korte termijn Meer dan 4 miljoen GM E85 FlexFuel Voertuigen in circulatie Biofbrandstoffen kunnen CO2 uitstoot op source to wheels basis gevoelig reduceren

Nadere informatie

SHP-TS TwinArc SA SHP-TS 400W TWINARC E40 SL PRODUCT OVERVIEW

SHP-TS TwinArc SA SHP-TS 400W TWINARC E40 SL PRODUCT OVERVIEW Range Features Range of high pressure sodium lamps with double arc tube construction Dual arc tube design guarantees immediate re-strike after a power interruption Doubled lamp life and reduced occurrence

Nadere informatie

De toekomst, ons energiesysteem en een verruimde blik.

De toekomst, ons energiesysteem en een verruimde blik. SECTIE ENERGIE EN INDUSTRIE De toekomst, ons energiesysteem en een verruimde blik. Kas Hemmes KIVI lezing 3 november 2014, Den Haag Systeem Denken (Amory Lovins) Systems Thinking: Optimizing Not Just Parts,

Nadere informatie

Biobrandstoffen voor trucks Duurzaamheid en beschikbaarheid

Biobrandstoffen voor trucks Duurzaamheid en beschikbaarheid Biobrandstoffen voor trucks Duurzaamheid en beschikbaarheid 18/03/2015 Wouter Bakker Intro 2 ECOFYS 18/03/2015 Wouter Bakker Waarom bio-energie? > Renewable and sustainable Regrows Reduces greenhouse gas

Nadere informatie

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled is een hoogwaardige, flexibele LED strip. Deze flexibiliteit zorgt voor een zeer brede toepasbaarheid. liniled kan zowel binnen als buiten in functionele en decoratieve

Nadere informatie

FHI dag 3 april 2013 Wiep Folkerts, directeur SEAC

FHI dag 3 april 2013 Wiep Folkerts, directeur SEAC FHI dag 3 april 2013 Wiep Folkerts, directeur SEAC Innovaties in Zonne-energie ~~~~ een bloeiend stukje Nederlandse kenniseconomie Waarom zonne-energie? Prijsdaling PV modules Average module spot price

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Milieuzorg voor contractors. Cédric Janssens Milieucoördinator GTO EMEA CVA Gent

Milieuzorg voor contractors. Cédric Janssens Milieucoördinator GTO EMEA CVA Gent Milieuzorg voor contractors Cédric Janssens Milieucoördinator GTO EMEA CVA Gent Onze grootste uitdaging Werken aan een duurzame toekomst Wij zijn mede de oorzaak van het milieuprobleem maar wij werken

Nadere informatie

Welkom aan Ondernemerskontakt DE HURK. Eindhoven, October 7, Diederick Luijten

Welkom aan Ondernemerskontakt DE HURK. Eindhoven, October 7, Diederick Luijten Welkom aan Ondernemerskontakt DE HURK Eindhoven, October 7, Diederick Luijten Site Veiligheidsinstructies Ingang In geval van evacuatie, volg de instructies op van de Air Liquide medewerkers. Air Liquide,

Nadere informatie

NEKOVRI 22 SEPTEMBER 2015 Jan-Jaap van Os MSc.

NEKOVRI 22 SEPTEMBER 2015 Jan-Jaap van Os MSc. Het echte rendement van uw zonnepanelen NEKOVRI 22 SEPTEMBER 2015 Jan-Jaap van Os MSc. AGENDA Zonne-installaties Zonnepanelen, opbouw en verschillen Opgewekte zonnestroom Paneel vermogen Degradatie Performance

Nadere informatie

Wilt u warmte en elektriciteit. res-fc market

Wilt u warmte en elektriciteit. res-fc market Wilt u warmte en elektriciteit res-fc market Het project Het EU-project RES-FC Market wil de marktintroductie van brandstofcelsystemen voor huishoudens (FCHS) die gebruik maken van hernieuwbare energie

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

De waarde van het BBP Onderzoek naar de consumptie van energie

De waarde van het BBP Onderzoek naar de consumptie van energie De waarde van het BBP Onderzoek naar de consumptie van energie Geschreven door: Lesley Huang en Pepijn Veldhuizen Vakken: Economie School en klas: Scholengemeenschap Were Di, vwo 6 Begeleider: De heer

Nadere informatie

Overleven met energie

Overleven met energie Overleven met energie Jo Hermans Universiteit Leiden Nationaal Congres Energie & Ruimte, TU Delft, 22 september 2011 Overleven met energie Een blijma in 5 bedrijven 1. Meest onderschatte wet 2. Meest onderschatte

Nadere informatie

SPX Model A-360 Azimuth Antenna Rotor Model 1 & 2

SPX Model A-360 Azimuth Antenna Rotor Model 1 & 2 Gauke Boelensstraat 108 NL-9203 RS Drachten The Netherlands Tel: +31 (0) 512 354 126 GSM: +31 (0) 650 882 889 Fax: +31 (0) 847 187 776 www.rfhamdesign.com E-mail: info@rfhamdesign.com Model A-360 Azimuth

Nadere informatie

Nut en noodzaak van schaliegas vanuit energieperspectief

Nut en noodzaak van schaliegas vanuit energieperspectief Nut en noodzaak van schaliegas vanuit energieperspectief Jeroen de Joode Schaliegasbijeenkomst provincie Noord-Brabant s-hertogenbosch, 27 september 2013 www.ecn.nl Hoofdboodschap Rol gas in NL energiesysteem

Nadere informatie

14-10-2010 / Theo Henrar. Adriaan Vollebergh. Director Sales & Marketing Tata Steel Europe

14-10-2010 / Theo Henrar. Adriaan Vollebergh. Director Sales & Marketing Tata Steel Europe 14-10-2010 / Theo Henrar The De Staalindustrie world of steel anno 2011 Adriaan Vollebergh Director Sales & Marketing Tata Steel Europe 1 Exposure Lelystad 2 Ontwikkeling staalvraag 2011 2009: Terugval

Nadere informatie

De toekomst van elektrisch vervoer

De toekomst van elektrisch vervoer , TNO 23-4-2013 De toekomst van elektrisch vervoer Elektrisch vervoer in de stad TNO Sustainable Transport & Logistics 2 Inhoud Lange-termijn perspectief klimaat energie het transitieproces Huidige situatie

Nadere informatie

NIVE masterclass Kansen van duurzaam ondernemen

NIVE masterclass Kansen van duurzaam ondernemen NIVE masterclass Kansen van duurzaam ondernemen Felix Gruijters Nuon Amsterdam ArenA 12 oktober 2011 1 A convenient truth 44 triljard dollar staat op het spel Die waarde biedt kansen A convenient truth

Nadere informatie

OIL & GAS. Power-to-Gas. Regionale kans voor zelfvoorziening in energie?! Johan Holstein 07 maart maart 2014 SAFER, SMARTER, GREENER

OIL & GAS. Power-to-Gas. Regionale kans voor zelfvoorziening in energie?! Johan Holstein 07 maart maart 2014 SAFER, SMARTER, GREENER OIL & GAS Power-to-Gas Regionale kans voor zelfvoorziening in energie?! Johan Holstein 07 maart 2014 1 DNV GL 2013 07 maart 2014 SAFER, SMARTER, GREENER Introduction Johan Holstein Technical Consultant

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Glas-Glas panelen, de nieuwe standaard voor PV. Paul de Jong 16 april 2015

Glas-Glas panelen, de nieuwe standaard voor PV. Paul de Jong 16 april 2015 Glas-Glas panelen, de nieuwe standaard voor PV Paul de Jong 16 april 2015 Inhoud Achtergrond EXASUN Visie Technologie gericht op extreme betrouwbaarheid Waarom glas-glas? Waarom MWT? BLACK GLASS X60-BG285

Nadere informatie

Kinderuniversiteit (Groene) energie?

Kinderuniversiteit (Groene) energie? Kinderuniversiteit (Groene) energie? Johan Driesen, Elektrotechniek Lieve Helsen, Werktuigkunde Leuven, 15 oktober 2011 Transport 15.10.2011 Kinderuniversiteit (Groene) Energie? 2 Transport 15.10.2011

Nadere informatie

Energievoorziening vanuit organische reststoffen

Energievoorziening vanuit organische reststoffen Energievoorziening vanuit organische reststoffen 28 September 2012 Jacques Poldervaart www.synvalor.com/info@synvalor.com Synvalor History First work on Gasification Development torrefaction with Torbed

Nadere informatie

STRATEGO: Coaching session

STRATEGO: Coaching session STRATEGO: Coaching session 19-11-2014 www.warmtebedrijfrotterdam.nl Content Integrated business model al chart Heat chain Sources heating grid Rotterdam Delivery of industrial waste heat History & lessons

Nadere informatie

Inhoud. Elektrisch rijden: consequenties voor het ontwerp van de auto. Voorbeelden van elektrische auto s. Globale beschouwing elektrische aandrijving

Inhoud. Elektrisch rijden: consequenties voor het ontwerp van de auto. Voorbeelden van elektrische auto s. Globale beschouwing elektrische aandrijving Elektrisch rijden: consequenties voor het ontwerp van de auto Igo Besselink Werktuigbouwkunde Kivi bijeenkomst 7 juni 2010 PAGE 1 Inhoud Voorbeelden van elektrische auto s Globale beschouwing elektrische

Nadere informatie

STEER en cofinanciering voor stedelijke distributie

STEER en cofinanciering voor stedelijke distributie STEER en cofinanciering voor stedelijke distributie 25/02/2013 Olav Luyckx Project Officer Uitvoerend Agentschap voor concurrentievermogen en innovatie (EACI) Brugge, 26 Februari 2013 EACI IEE - STEER

Nadere informatie

De potentie van diepe geothermie voor de transitie naar duurzame energie. Technologische kansen voor de Nederlandse industrie

De potentie van diepe geothermie voor de transitie naar duurzame energie. Technologische kansen voor de Nederlandse industrie De potentie van diepe geothermie voor de transitie naar duurzame energie Technologische kansen voor de Nederlandse industrie Diepe geothermie heeft vele voordelen Characteristics Geothermal Geothermal

Nadere informatie

Opschaling van. Martje van Horrik, Michiel Ritzen (OA), Zeger Vroon, Elianne Demollin Schneider

Opschaling van. Martje van Horrik, Michiel Ritzen (OA), Zeger Vroon, Elianne Demollin Schneider Opschaling van Martje van Horrik, Michiel Ritzen (OA), Zeger Vroon, Elianne Demollin Schneider Projectleider IEA PVPS Task 15 Onderzoeker BIHTS / Zuyd Hogeschool 18 november 2015 Develop fundamental Knowledge

Nadere informatie

Moderne aandrijflijn: Auto`s met een veel lagere CO 2 uitstoot?

Moderne aandrijflijn: Auto`s met een veel lagere CO 2 uitstoot? Moderne aandrijflijn: Auto`s met een veel lagere CO 2 uitstoot? MIB Study-event 26 maart 2015 Peter Mesman Inhoud 1. Inleiding 2. Alternatieve brandstoffen 3. Electrificatie van de aandrijflijn 4. Vergelijking

Nadere informatie

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Roemenië ligt geografisch gezien in het midden van Europa (het zuidoostelijk deel van Midden-Europa). Het land telt 21,5 miljoen inwoners en

Nadere informatie

NEW BUSINESS. Guy Konings

NEW BUSINESS. Guy Konings 2015 Guy Konings Stedin is verantwoordelijk voor transport van gas en elektriciteit in West Nederland Onze missie: Altijd energie voor onze klanten, vandaag en morgen. Simpel, betaalbaar en duurzaam KERNGETALLEN

Nadere informatie

United Mobility: EV + zuinig = een match made in heaven

United Mobility: EV + zuinig = een match made in heaven United Mobility: EV + zuinig = een match made in heaven Even voorstellen auke@aukehoekstra.nl Onderzoeker aan de TU/e (agent based models en serious games voor een kosteffectieve transitie naar duurzame

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen

Alternatieve energiebronnen Alternatieve energiebronnen energie01 (1 min, 5 sec) energiebronnen01 (2 min, 12 sec) Windenergie Windmolens werden vroeger gebruikt om water te pompen of koren te malen. In het jaar 650 gebruikte de mensen

Nadere informatie

IFCN. Wereldwijde informatie over melkveehouderij. 19 november 2013, Michel de Haan

IFCN. Wereldwijde informatie over melkveehouderij. 19 november 2013, Michel de Haan IFCN Wereldwijde informatie over melkveehouderij 19 november 2013, Michel de Haan For a better understanding of milk production world wide For a better understanding of milk production world wide For a

Nadere informatie

Strengthening Energy Efficiency Awareness Among Residential Homes for Elderly People SAVE AGE

Strengthening Energy Efficiency Awareness Among Residential Homes for Elderly People SAVE AGE Strengthening Energy Efficiency Awareness Among Residential Homes for Elderly People SAVE AGE 6. Oktober 2011 Contract N o IEE/09/676/SI2.558233 Duration: 17th May 2010-16th May 2013 Project profiel Doel:

Nadere informatie

GDF SUEZ LNG Solutions

GDF SUEZ LNG Solutions BECOMES GDF SUEZ LNG Solutions Nationale Distributiedag - 15 oktober 2015 Jan-Joris van Dijk Managing Director GDF SUEZ LNG Solutions GDF SUEZ LNG SOLUTIONS Een nieuw bedrijf binnen de groep met focus

Nadere informatie

VERKENNING van de BioBased Economy

VERKENNING van de BioBased Economy VERKENNING van de BioBased Economy Biobased of Biowaste? Vereniging van Ver(s)kenners Martijn Wagener 28-nov-2013 Indeling Introductie Virida! Wat is de Biobased Economy?! Principes: cascadering en raffinage!

Nadere informatie

Waarom DC. DC is een feit. Alles waarvan we en zijn DC. We leven al in een gelijkspanningswereld

Waarom DC. DC is een feit. Alles waarvan we en zijn DC. We leven al in een gelijkspanningswereld is een feit Waarom Alles waarvan we en zijn We leven al in een gelijkspanningswereld Stappen naar een toekomst Harry Stokman Contact Email: harry@dcbv.eu Address: Stationsweg 38-BB, 1431 EG Aalsmeer, The

Nadere informatie

Horizon 2020. MKB instrument & Fast track to Innovation. Martijn Lammers. Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020.

Horizon 2020. MKB instrument & Fast track to Innovation. Martijn Lammers. Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020. Horizon 2020 MKB instrument & Fast track to Innovation 10 juni 2015 Martijn Lammers Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020 2 1 Boodschap 3 MKB instrument: wat is het? Financiering voor High

Nadere informatie

Activiteiten van leveranciers van biobrandstoffen, ontwikkelingen en toekomstverwachtingen

Activiteiten van leveranciers van biobrandstoffen, ontwikkelingen en toekomstverwachtingen Activiteiten van leveranciers van biobrandstoffen, ontwikkelingen en toekomstverwachtingen Eric van den Heuvel 18 maart 2015 Presentatie tijdens het Truck van de Toekomst evenement - Hardenberg Inpakken

Nadere informatie

Visie elektriciteitscentrale en biomassa in de toekomst

Visie elektriciteitscentrale en biomassa in de toekomst Visie elektriciteitscentrale en biomassa in de toekomst André Zeijseink (KEMA) Biomassa Meestook Symposium, Amsterdam, 27 mei 2010 Inleiding KEMA in t kort Belangrijke energie-drivers Rol van kolen in

Nadere informatie

Green IT en de rol van supercomputers bij duurzaamheid

Green IT en de rol van supercomputers bij duurzaamheid Green IT en de rol van supercomputers bij duurzaamheid IT is deel van het CO2 probleem... maar vooral ook van de oplossing dr. ir. A. Osseyran Directeur SARA en Vancis Waarom Green IT? 50% meer energie

Nadere informatie

Energievoorziening Rotterdam 2025

Energievoorziening Rotterdam 2025 Energievoorziening Rotterdam 2025 Trends Issues Uitdagingen 9/14/2011 www.bollwerk.nl 1 Trends (1) Wereld energiemarkt: onzeker Toenemende druk op steeds schaarsere fossiele bronnen Energieprijzen onvoorspelbaar,

Nadere informatie

maandag 5 november 12 Vandaag

maandag 5 november 12 Vandaag Vandaag Even kort voorstellen... Agenda Op wereldreis met Climate Reality Met welgemeende excuses, maar in verband met copyrights kan dit deel hier niet beschikbaar worden gesteld. Wel is het mogelijk

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

SHP / SHP-T Standard and Basic PLUS

SHP / SHP-T Standard and Basic PLUS Range Features ErP compliant High Pressure Sodium Lamps Long life between 24,000 to 28,000 hours, T90 at 16,000 hours Strong performance with high reliability Car park, Street and Floodlighting applications

Nadere informatie

D1 Making City. Louis Bekker. Voorzitter: Peter Pol Stadsontwikkeling Rotterdam / MCD. City Account manager Business development, Siemens

D1 Making City. Louis Bekker. Voorzitter: Peter Pol Stadsontwikkeling Rotterdam / MCD. City Account manager Business development, Siemens D1 Making City Louis Bekker City Account manager Business development, Siemens Voorzitter: Peter Pol Stadsontwikkeling Rotterdam / MCD MCD Congres: The Art of Making Cities 10 april Making City Louis Bekker

Nadere informatie

Business as an engine for change.

Business as an engine for change. Business as an engine for change. In the end, the success of our efforts will be measured against how we answered what we have found to be the fundamental question: how do we love all the children, of

Nadere informatie

Eandis smart metering uitdaging en uitrol

Eandis smart metering uitdaging en uitrol Eandis smart metering uitdaging en uitrol Agenda 2 Visionair Seminarie 2010 10 05 Eandis Cijfers Eandis actief in 239 gemeenten 1.5 milljoen LP gasaansluitingen 2.5 milljoen LV elektriciteitsaansluitingen

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

PIR DC-SWITCH. DC Passive infra-red Detector. Model No. PDS-10 GEBRUIKSAANWIJZING/INSTRUCTION MANUAL

PIR DC-SWITCH. DC Passive infra-red Detector. Model No. PDS-10 GEBRUIKSAANWIJZING/INSTRUCTION MANUAL PIR DC-SWITCH DC Passive infra-red Detector Model No. PDS-10 GEBRUIKSAANWIJZING/INSTRUCTION MANUAL Please read this manual before operating your DETECTOR PIR DC-Switch (PDS-10) De PDS-10 is een beweging

Nadere informatie

Duurzaam Mobiel? Nieuwe Verdien- en Business Modellen Borne 12.04.13. Prof. Dr. Jan Jonker Nijmegen School of Management Radboud University Nijmegen

Duurzaam Mobiel? Nieuwe Verdien- en Business Modellen Borne 12.04.13. Prof. Dr. Jan Jonker Nijmegen School of Management Radboud University Nijmegen Duurzaam Mobiel? Nieuwe Verdien- en Business Modellen Borne 12.04.13 Prof. Dr. Jan Jonker Nijmegen School of Management Radboud University Nijmegen Een maatschappij met onzekere opgaven Politiek Maatschappij

Nadere informatie

Groningen, 14 februari 2014. Martien Visser Lector netintegratie Hanzehogeschool

Groningen, 14 februari 2014. Martien Visser Lector netintegratie Hanzehogeschool Groningen, 14 februari 2014 Martien Visser Lector netintegratie Hanzehogeschool 1. Rekenen met Energie 2. De energierekening 3. Elektriciteit en gas 4. Duurzame Energie & Energietransitie 5. Uitdagingen

Nadere informatie

Staal heeft de cirkel rond : de Circulaire Economie. Frank Maatje : Bouwen met Staal Bauke Bonnema: Tata Steel Bouw

Staal heeft de cirkel rond : de Circulaire Economie. Frank Maatje : Bouwen met Staal Bauke Bonnema: Tata Steel Bouw Staal heeft de cirkel rond : de Circulaire Economie Frank Maatje : Bouwen met Staal Bauke Bonnema: Tata Steel Bouw 1 Uitdagingen Sustainable Development 1950 2.5 billion 2011 7 billion 2050 9 billion World

Nadere informatie

SPID Azimuth antenna rotator Type: BIG-RAK

SPID Azimuth antenna rotator Type: BIG-RAK SPID Azimuth antenna rotator Type: BIG-RAK Specifications: SPID BIG RAK PWM Azimuth Rotator BIG RAK @ 12V BIG RAK @ 18V Turning torque in-lbs/nm 2,800 in lb/315 Nm 3,600 in lb/403 Nm Brake Torque in lbs/nm

Nadere informatie

De Toekomst van Aardgas: Een schaakspel op meerdere borden

De Toekomst van Aardgas: Een schaakspel op meerdere borden De Toekomst van Aardgas: Een schaakspel op meerdere borden Symposium De Gassamenstelling van de toekomst, 28 mei 2015, Regardz De Eenhoorn, Amersfoort Aad Correljé TU Delft TBM Economics of Infrastructures

Nadere informatie

Dynamic S Steeringgear

Dynamic S Steeringgear Dynamic S Steeringgear De Dynamic S stuursystemen zijn speciaal bedoeld voor commerciële vaartuigen, waarbij stuurcomfort, levensduur en efficiëntie voorop staan. De systemen komen vanwege hun revolutionaire

Nadere informatie

Vandaagafval morgengrondstof!

Vandaagafval morgengrondstof! Vandaagafval morgengrondstof! 5de Vlaams Milieucongres IFEST 21 October 2008 Florens Slob Manager Sustainable Business Solutions Van Gansewinkel Group Agenda Korte verkenning Cradle to Cradle concept &

Nadere informatie

Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0. Discussie en vragen

Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0. Discussie en vragen Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0 Discussie en vragen Ambition Document 1.0 2.0 Potention Research Parkstad Limburg Energy Transition (PALET 3.0) Basic principles PALET

Nadere informatie

Urban Energy. Kansen en mogelijkheden van energiemodellering op wijkniveau. Aart de Geus TNO

Urban Energy. Kansen en mogelijkheden van energiemodellering op wijkniveau. Aart de Geus TNO Urban Energy Kansen en mogelijkheden van energiemodellering op wijkniveau Aart de Geus TNO Opzet Presentatie Waarom en voor Wie Ontwikkelingen GIS en wijk modellen Urban Strategy als voorbeeld Energie

Nadere informatie

Constructieve Flexibiliteit. Rijk Blok

Constructieve Flexibiliteit. Rijk Blok Constructieve Flexibiliteit Constructief Ontwerper Part Time Universitair Docent Constructief Ontwerpen Department for the Built Environment TU/e Eindhoven University of Technology Rotterdam Mysterieland

Nadere informatie

circa 150 keer het eigen gewicht van een isolatieplaat about 150-times net weight of a damping part

circa 150 keer het eigen gewicht van een isolatieplaat about 150-times net weight of a damping part M 949/ Materiaalopbouw: Design of material: ca. 0,1 mm. bewerkt aluminiumfolie aluminum foil, stamped ca.,0 mm. glasvezel glass fibre zelfklevende lijmlaag adhesive with duplicating paper ca.,0 mm. totale

Nadere informatie

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Extreem veilig Het product Alle koppeling zijn speciaal ontworpen en vervaardigd uit hoogwaardig RVS 316L en uitgevoerd met hoogwaardige pakkingen. Op alle koppelingen zorgt het gepatenteerde veiligheid

Nadere informatie

Uitdagingen van Wind en Zon inpassing 28 november 2014

Uitdagingen van Wind en Zon inpassing 28 november 2014 Uitdagingen van Wind en Zon inpassing 28 november 2014 Ben Voorhorst COO TenneT 1 Onderwerpen TenneT algemeen Aandeel duurzaam Uitdaging inpassing duurzaam: - invloed weer - balanshandhaving - prijsontwikkeling

Nadere informatie

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling Op de internationale milieuconferentie in december 2015 in Parijs is door de deelnemende landen afgesproken, dat de uitstoot van broeikasgassen

Nadere informatie

Roel.DeConinck@3e.eu Roel.DeConinck@mech.kuleuven.be. Slim bouwen: welke energietechnieken maken het verschil?

Roel.DeConinck@3e.eu Roel.DeConinck@mech.kuleuven.be. Slim bouwen: welke energietechnieken maken het verschil? Roel.DeConinck@3e.eu Roel.DeConinck@mech.kuleuven.be Slim bouwen: welke energietechnieken maken het verschil? Leuven, woensdag 6 april 2011 Content Evolution of energy consumption in buildings Challenges

Nadere informatie

Clean fuel. LNG Facts & Figures

Clean fuel. LNG Facts & Figures 1 LNG Facts & Figures Waarom LNG Schoon Zonder nabehandeling voldoen aan emissie standaarden Veilig Lichter dan lucht als het verdampt Moeilijk ontsteekbaar Enorme voorraden Past in Europese doelstelling

Nadere informatie

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie Nelo Emerencia, Speerpuntmanager Onderwijs & Innovatie Utrecht, 9 februari 2012 DAS Docentenconferentie

Nadere informatie

Nieuw algoritme om de vraag doorheen de keten te voorspellen

Nieuw algoritme om de vraag doorheen de keten te voorspellen For a presentation in ppt format, Please call +31 6 11356703 or send an e-mail to info@flostock.com Nieuw algoritme om de vraag doorheen de keten te voorspellen Robert Peels Supply Chain Innovations April

Nadere informatie