Hoe omgaan met ongewone mensbeelden in een reguliere praktijk?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hoe omgaan met ongewone mensbeelden in een reguliere praktijk?"

Transcriptie

1 Hoe omgaan met ongewone mensbeelden in een reguliere praktijk? Dr. Jean-Marie Decuypere Zevende Vlaams Geestelijke Gezondheidscongres, 16 september 2014, Wilrijk (ingekorte versie van een lezing op het Symposium Spirituality in Mental Health, 13/09/2014, Naarden)

2

3 1) Waarover gaat het vandaag (niet)? 2) Het (on)geloof van de psychiater 3) Algemene situering (historiek, kritiek, topics, ) 4) Casussen 5) Aanbevelingen 6) Debat

4 1) Waarover gaat het vandaag (niet)? 2) Het (on)geloof van de psychiater 3) Algemene situering (historiek,kritiek, topics, ) 4) Casussen 5) Aanbevelingen 6) Debat

5

6 1) Waarover gaat het vandaag (niet)? 2) Het (on)geloof van de psychiater 3) Algemene situering (historiek, kritiek, topics, ) 4) Casussen 5) Aanbevelingen 6) Debat

7 Heeft het (impliciete) mens- en wereldbeeld van de psychiater invloed (verbaal/non-verbaal) op de cliënt? Is die invloed gunstig = helpend voor de cliënt? (zie casussen)

8 In mijn werk met patiënten maak ik ook gebruik van energietherapie: met mijn handen kan ik spanningen bij patiënten wegnemen en geestelijke energie op hen overbrengen ( instralen'). Ik pas deze vorm van hulpverlening toe wanneer de patiënt zo diep vastzit in zijn stoornis dat hij met psychotherapie niet in beweging komt. In 1985 kreeg ik zowel van de Directie van het ziekenhuis als van de Inspecteur Geestelijke Volksgezondheid toestemming om in een duidelijk kader onder toetsbare voorwaarden te experimenteren met mijn persoonlijke gave.

9

10 Energievelden rond het lichaam met daarin specifieke energiecentra, tja, als blijkt dat die bestaan dan moeten we daar gewoon rekening mee houden en voeling leren mee krijgen. Op dezelfde manier als dat je ineens zou ontdekken dat je een derde arm hebt waarvan het bestaan u tot dan onbekend was. Dan zou je die toch ook leren gebruiken? Overigens is reïncarnatie voor mij altijd al vanzelfsprekend geweest, een evidentie, even evident als dat water nat is.

11 Je hebt ooit eens een artikel geschreven over channeling, dat modern soort mediumschap. Ik heb daaruit gegrepen dat het toch niet allemaal flauwekul is. Ben je daar nog mee bezig? En heb je voor mij zo geen adres van een betrouwbaar channel?

12 Al die alternatieve en spirituele dingen, ik vind dat eigenlijk best wel interessant, patiënten zijn er zelf ook mee bezig, maar ik weet er veel te weinig over om ze daarin te kunnen coachen. Want ze komen met vanalles af hé hoe heet het allemaal: healing, reiki, channeling maar ik weet daar te weinig over. Wie is daar goed in, wie niet, waar moet je op letten? Welke patiënt kan daar baat bij hebben, wie blijft er best vanaf? Ik weet dat allemaal niet. Verder dan pas toch maar op gaat mijn advies niet. En als psychiater zou ik tegen mijn patiënten toch graag wat meer kunnen vertellen dan pas op.

13 Westerse en oosterse mystiek, dat interesseert mij allemaal heel erg. Ik lees daar veel over, soms babbel ik daar ook over met enkele gelijkgezinden, maar voor de rest: geen mens die dat weet, al zéker mijn collega s niet Toen ik 15 was zat ik onder de trap stiekem de Playboy te lezen, bang dat mijn moeder mij zou betrappen. Nu word ik 45, ben ik psychiater, en ben ik stiekem in het Tibetaans Dodenboek aan het lezen, bang dat iemand ja, waarvan ben ik eigenlijk bang?'

14 Marc is een 40-jarige neuropsychiater in een perifeer ziekenhuis. Hij is scherpzinnig en efficiënt. Zijn denkkader is strikt biologisch-natuurwetenschappelijk bepaald. Hij is allergisch aan alles wat ook maar enigszins zweemt naar het alternatieve of paranormale. Hij is een no nonsensetype en dat steekt hij niet onder stoelen of banken: Zogenaamde energiebehandelingen zijn puur boerenbedrog waar ik niet intrap. Als iemand zich daardoor beter voelt, dan is dat uitsluitend het gevolg van suggestie. En die fameuze bijna-doodervaringen (het gevoel uit het lichaam te treden, zichzelf zien liggen, door de tunnel naar het licht gaan, enz.) zijn ontegensprekelijk dissociatieve stoornissen met autoscopische visuele hallucinaties, uitgelokt door zuurstoftekort in de hersenen.

15 Overigens vind ik de belangstelling voor al die zaken erg overdreven. Zo frequent komt dat allemaal niet voor. Geen enkel normaal mens heeft mij ooit iets verteld over één of andere paranormale of spiritueel ingrijpende ervaring.

16 Jos, een 50-jarige psychoanalyticus, is kliniekhoofd in een middelgroot psychiatrisch ziekenhuis. Iedereen kent hem als een minzaam en begrijpend man. Alles is bij hem bespreekbaar. Elke aarzelende en moeizame poging tot spreken kan op zijn steun rekenen. Geduldig en onvermoeibaar helpt hij zijn patiënten om woorden te vinden voor het onuitsprekelijke, van de meest gruwelijke trauma s tot de meest gênante fantasieën. En hij onthoudt zich daarbij van elk waardeoordeel. Tot

17 een patiënt het woord reïncarnatie laat vallen. Jos ondergaat een metamorfose: zijn ogen schieten vuur en zijn gezicht trekt wit weg. Het contact stokt, de sfeer is gebroken, het gesprek wordt afgerond. Zodra de patiënt weg is, klampt Jos een stafmedewerker aan om zijn gemoed te luchten en uiting te geven aan zijn verontwaardiging. Minutenlang moet hij stoom aflaten over hoe het toch mogelijk is.

18 Al die spirituele hocus-pokus waar ze ons vandaag mee om de oren slaan. Onwaarschijnlijk. Die flauwekul gaat er bij mij niet in. En dat er ook collega s zijn die zich daaraan interesseren, dat is al helemaal Eigenlijk vind ik het een schande dat in deze tijden van evidence based medicine collega s zo onnozel kunnen zijn zich daar mee bezig te houden. Geloof, om het even welk geloof, is aan mij niet besteed: dood is dood

19 Wat kunnen we uit deze uitspraken leren? 1) Als mensen geïnteresseerd zijn in spiritualiteit en zingeving en ze daar vaak een heel persoonlijke en eigentijdse invulling aan geven, dan geldt dat natuurlijk ook voor psychiaters want ook zij zijn kinderen van de tijd waarin ze leven. Psychiaters zijn met andere woorden geen neutrale observatoren, zij maken ook zelf deel uit van de context die ze bestuderen.

20 2) De positie die ze daarbij innemen varieert van totale acceptatie naar extreme weerstand.

21 3) Die positie van de psychiater, zijn vooronderstelling over de mogelijke aard van de werkelijkheid, kan een impact hebben op het rapport, het contact, met de cliënt.

22 1) Waarover gaat het vandaag (niet)? 2) Het (on)geloof van de psychiater 3) Algemene situering (historiek, kritiek, topics, ) 4) Casussen 5) Aanbevelingen 6) Debat

23 1) Waarover gaat het vandaag (niet)? 2) Het (on)geloof van de psychiater 3) Algemene situering (historiek, kritiek, topics, ) 4) Casussen 5) Aanbevelingen 6) Debat

24 5) Casussen 1. De schizofrene patiënt 2. De depressieve patiënt 3. De ongewone informatie 4. De ongewone ervaring 5. (Bijna dood)

25 1) De schizofrene patiënt Veel psychiaters beschouwen spiritualiteit nog altijd hetzij als pathologisch hetzij als pathogeen. (Ziek of Mystiek? Tijdschrift voor Psychiatrie, 28, 1986/10 op

26 Dat misverstand is niet geheel en al op rekening van de psychiater te schrijven, aangezien: - een aantal zeer ernstige ziektebeelden voorafgegaan/gekenmerkt worden door een overmatige belangstelling voor spiritualiteit, - het zich toemeten van bijzondere eigenschappen en vermogens niet zelden een symptoom van deze ziektebeelden is.

27 Belangstelling voor spiritualiteit in brede zin is niet zelden een blijvend gegeven bij de schizofrene patiënt. Hij wil daar van alles over weten en lezen of hij wil (alternatieve) therapeuten consulteren die verondersteld worden daar alles over te weten. Hoe ga je daar als psychiater mee om?

28 Je bent heel erg ziek geweest, dat weet je nog wel. Over al die spirituele interesses en ervaringen gaan we het daarom beter niet meer hebben. Zoals je zelf ondervonden hebt, zijn dat geen gezonde bezigheden.

29 Spiritualiteit is helemáál geen flauwekul, integendeel zelfs, maar Je kan er inderdaad ook ziek van worden, en wel op de volgende manier:

30 Bij sommige mensen kan die gevoeligheid zo hoog liggen dat alleen al het praten of zelfs het nadenken over spirituele onderwerpen een soort onrust of druk in het hoofd kan geven. Heb je dat bij jezelf ook al gemerkt?

31 Bedoeling: - Je laat de patiënt in zijn waarde, spirituele interesses inbegrepen. - In plaats van spirituele onderwerpen te verbieden, pleit je voor dosering en stimuleer je zelfzorg.

32 Dat is best wel lief en vriendelijk, maar maakt nu zo n een verschil? Is het echt nodig om er zoveel eieren onder te leggen? Ik ben al lang tevreden als ze stipt hun pillen nemen!

33 Woord

34 Wat kunnen we daaruit leren? Wie zijn psychiater niet vertrouwt: 1) vertrouwt ook diens pillen niet (nocebo-effect) 2) gaat sneller ten rade bij alternatieve therapeuten die, ondanks hun goede bedoelingen en hun specifieke vorming, te weinig ervaring hebben met ernstige psychopathologie en daardoor:

35 - bepaalde ziektebeelden vaak niet tijdig herkennen ( Wat je niet kent, kan je ook niet herkennen ) - eerder wantrouwig staan tegenover psychiaters en hun psychofarmaca - door hun explorerende ontdekkende interventies bij de schizofrene patiënt soms crisissen kunnen uitlokken in plaats van ze te bezweren Ongewild het spirituele luik uitbesteden aan derden is dus niet zonder risico. Het is beter om als psychiater de integrale zorg op te nemen.

36 2) De depressieve patiënt Naast de inventarisatie van mogelijke zelfmoordpogingen in het verleden, zal in de loop van het gesprek ook de huidige suicidaliteit geëvalueerd worden bijvoorbeeld met de vraag: Heb je soms last van zwarte gedachten? Zo van: mocht ik morgen niet meer wakker worden, ik zou het niet erg vinden.

37 Stadia van suïcidaliteit: 0 Geen suïcidaliteit 1 Moest ik morgen niet meer wakker worden, ik zou het niet erg vinden 2 Ik heb soms van die flitsen die opkomen (vb. boom, kanaal) 3 Ik heb concrete zelfmoordplannen 4 Het zelfmoordscenario is helemaal rond (5 Paradoxale opluchting)

38 Jezus, wat krijgen we nu, ik geloof daar niet in. Dokter, ik zit er niets mee in om zelfmoord te plegen want ik geloof in reïncarnatie.

39 Ik heb daar zelf ook over gelezen. Interessante lectuur eigenlijk. Maar wat zeggen ze daarin over zelfmoord? Ze zijn daar niet zo positief over. Het wordt eigenlijk ronduit afgeraden.

40 En waarom? (patiënt legt aan u uit waarom zelfmoord geen goed idee is)

41 Is de patiënt daardoor buiten gevaar? Is hij/zij daardoor minder depressief? Neen. Neen. Wat dan wel? 1) Je hebt contact op een vitaal punt nl. de spirituele coping. 2) Contact met een suïcidale patiënt = levenslijn. 3) Ook in de toekomst ben je wellicht acceptabel én als gesprekspartner én als voorschrijver van antidepressiva (therapietrouw).

42 3) De ongewone informatie Na enkele diepgaande gesprekken

43 Ik zou eigenlijk graag weten wat er écht met mij aan de hand is. En wat denk je dan dat ik hier zit te doen?

44 Een vriendin heeft mij aangeraden om eens een channeling te laten doen bij iemand waar ze zelf al bij geweest is. Benieuwd Met die flauwekul wie haar gaan werd we aangeraden. toch niet beginnen Daar wil zeker? ik wel meer van weten.

45 Wat is channeling? Zover als de geschiedenis teruggaat zijn er berichten over mensen die beweren dat ze in sommige omstandigheden contact hebben met wezens die zich in hogere dimensies bevinden van waaruit ze dan informatie doorgeven aan ons gewone stervelingen. Het fenomeen heet channeling (lett.: kanalisering) en de persoon die de doorgave mogelijk maakt is het channel (lett.: het kanaal). (Channeling: Sick or Scientific? zie

46 Het fenomeen channeling kan gereduceerd worden tot 2 basisvragen: 1) Hoe komt de informatie tot stand? 2) Wat is de informatie waard? Tijdens de consultatie: R/ Vermijd de discussie over vraag 1 (believers versus non believers) en evalueer samen met de patiënt de inhoud van de boodschap.

47 Valkuil: verticale benadering (patiënt/therapeut) Helpend: horizontale benadering Stel dat die channeling niet afkomstig was van Meester X of Engel Y, maar een opinie was van je buurman: zou je die tekst dan nog even interessant vinden?

48 4) De ongewone ervaring Ik heb ooit al eens een uittreding gehad, zo helemaal uit mijn lichaam Kan ik daarover wel verder vertellen zonder dat de psychiater mij gek verklaart?

49 Kan ik de patiënte serieus nemen? Kan ik de psychiater serieus nemen? Heeft die daar verstand van?

50 Hoe krijg je het beste contact én uiteindelijk de meeste informatie? Met diagnosticerende vragen? (rechtstreeks peilen naar de aanwezigheid van hallucinaties en waandenkbeelden, gebruik van neuroleptica, opnames, ) Met explorerende vragen?

51 Was je erg geschrokken toen het gebeurde? Heb je jezelf zien liggen? Ben je ver weg geweest? Heb je verder nog iets bijzonders gezien, gevoeld of meegemaakt tijdens die uittreding? Trouwens, langs waar ben je eruit geweest: langs je kruin of langs je zonnevlecht?

52 1) Waarover gaat het vandaag (niet)? 2) Het (on)geloof van de psychiater 3) Algemene situering (historiek, kritiek, topics, ) 4) Casussen 5) Aanbevelingen 6) Debat

53 Aanbevelingen voor wie als arts deel wil uitmaken van een experimenteel project: 1. Start met enige basiskennis over het onderwerp (R/ zelfstudie over mogelijkheden, beperkingen, valkuilen) 2. Omkader jezelf (R/ intervisie, supervisie) 3. Zorg voor een heldere communicatie (R/ vermijd spraakverwarring en valse beloftes) 4. Hoed u voor een gesloten systeem met één autoriteit (R/ second of third opinion) 5. Grijp tijdig in als het fout loopt (R/ sta open voor feedback van cliënten en medewerkers)

54 Wie in een onbewaakte zone ineens in het diepe springt, zonder zwemband en zonder te kunnen zwemmen, en bovendien ook niet om hulp wil roepen

55

56

57

58

59 1) Waarover gaat het vandaag (niet)? 2) Het (on)geloof van de psychiater 3) Algemene situering (historiek, kritiek, topics, ) 4) Casussen 5) Aanbevelingen 6) Debat

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Paranormaal of psychisch gestoord? Wat te doen als er problemen zijn?

Paranormaal of psychisch gestoord? Wat te doen als er problemen zijn? Paranormaal of psychisch gestoord? Wat te doen als er problemen zijn? door Kees Aaldijk transpersoonlijk coach en therapeut 06-142 742 93 www.transpersoonlijk.nl gepubliceerd in Spiegelbeeld januari 2010

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Inhoud: Wat is trauma Cultuur aspecten Psychologische Fysieke aspecten Geestelijke aspecten Grenzen aangeven

Inhoud: Wat is trauma Cultuur aspecten Psychologische Fysieke aspecten Geestelijke aspecten Grenzen aangeven Inhoud: Wat is trauma Cultuur aspecten Psychologische Fysieke aspecten Geestelijke aspecten Grenzen aangeven Wat is een trauma? Trauma kan cultuurafhankelijk zijn Cultuur bepaalt reactie Cultuur aspecten:

Nadere informatie

Suïcidaal proces. Aan suïcide gaat een proces vooraf

Suïcidaal proces. Aan suïcide gaat een proces vooraf Suïcidaal proces Aan suïcide gaat een proces vooraf Van gedachte naar plan naar daad Deels observeerbaar (verbale en non-verbale signalen), deels niet Tijdspanne verschilt van persoon tot persoon Over

Nadere informatie

Postmaster opleiding systeemtherapeut

Postmaster opleiding systeemtherapeut Postmaster opleiding systeemtherapeut mensenkennis In de context met cliënten, gezinnen en kinderen was dit leerzaam en direct bruikbaar in mijn werk. evaluatie deelnemer Postmaster opleiding systeemtherapeut

Nadere informatie

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline ggz voor doven & slechthorenden Borderline Als gevoelens en gedrag snel veranderen Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline Herkent u dit? Bij iedereen gaat wel

Nadere informatie

Suïcidepreventiebeleid binnen een organisatie 10/10/2014

Suïcidepreventiebeleid binnen een organisatie 10/10/2014 Wat is een suïcidepreventiebeleid? Suïcidepreventiebeleid binnen een organisatie 10/10/2014 Een stappenplan waarin uitgeschreven staat hoe er binnen een organisatie met suïcidaliteit wordt omgegaan en

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

Module Docent contact uren Zelfstudie. Psychologie en psychopathologie 11 44 uur Chakrapsychologie 11 72 uur

Module Docent contact uren Zelfstudie. Psychologie en psychopathologie 11 44 uur Chakrapsychologie 11 72 uur Deelopleiding Healing en Energiewerk Mogelijkheden Je kunt deze opleiding en de modules van de opleiding op verschillende manieren benutten. Onderstaand vind je een overzicht van de mogelijkheden. 1. Je

Nadere informatie

Doorbraak in onderzoek naar ME

Doorbraak in onderzoek naar ME Doorbraak in onderzoek naar ME Gezaghebbende Amerikaanse overheidsinstanties hebben opnieuw bij MEpatiënten een virus aangetroffen. Al eerder berichtte EenVandaag over de ontdekking van het XMRV-virus

Nadere informatie

> TAALWERKBLAD PARTICIPATIE

> TAALWERKBLAD PARTICIPATIE TAALWERKBLAD PARTICIPATIE aanpak coach cultuur deelnemen doel eigenschappen heden integreren kwaliteiten meedoen mentor nu plan samenleving toekomst vaardigheden verleden verwachtingen wensen DE WERKWOORDSTIJDEN

Nadere informatie

Paranormaal begaafden: wat kunnen psychologen van hen leren? Dr. M.J. Reinders, klinisch psycholoog Polikliniek Psychosomatiek GGZinGeest, Amsterdam

Paranormaal begaafden: wat kunnen psychologen van hen leren? Dr. M.J. Reinders, klinisch psycholoog Polikliniek Psychosomatiek GGZinGeest, Amsterdam Paranormaal begaafden: wat kunnen psychologen van hen leren? Dr. M.J. Reinders, klinisch psycholoog Polikliniek Psychosomatiek GGZinGeest, Amsterdam Programma Eerst wat oefenen Dan wat theorie en achtergrond

Nadere informatie

De patiënt met acuut optredende verwardheid (delier)

De patiënt met acuut optredende verwardheid (delier) De patiënt met acuut optredende verwardheid (delier) De patiënt met acuut optredende verwardheid/delier Uw familielid, vriend(in) of kennis is opgenomen vanwege een ziekte, een ongeval en/of een operatie.

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Acuut optredende verwardheid. (delier) Acuut optredende verwardheid (delier)

Patiënteninformatie. Acuut optredende verwardheid. (delier) Acuut optredende verwardheid (delier) Patiënteninformatie Acuut optredende verwardheid (delier) Acuut optredende verwardheid (delier) 1 Acuut optredende verwardheid (delier) Intensive Care, route 3.3 Telefoon (050) 524 6540 Inleiding Uw familielid

Nadere informatie

GELOOFSVRAGEN EN LEVENSVRAGEN

GELOOFSVRAGEN EN LEVENSVRAGEN WAAROM??? DAAROM!!! Soms sta je met je mond vol tanden, wanneer je kind je met een vraag overvalt. "Waarom zijn de bomen groen?", "Waarom regent het vandaag?" Waarom... waarom..., steeds weer waarom. De

Nadere informatie

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Veilig Thuis Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Een stukje uitleg Dat je samen met papa/mama, of een andere persoon in dit boekje gaat werken is niet zo maar. Dat komt omdat

Nadere informatie

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Als je moeder naar een psychiatrisch ziekenhuis moet... of je vader naar een psychiater... Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Deze brochure werd - met toestemming

Nadere informatie

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Behandeling van psychose De rol van andere interventies

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Behandeling van psychose De rol van andere interventies Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Spiritualiteit en Psychiatrie 7. Een transpersoonlijke kijk op de psychiatrie

Spiritualiteit en Psychiatrie 7. Een transpersoonlijke kijk op de psychiatrie Spiritualiteit en Psychiatrie 7 Een transpersoonlijke kijk op de psychiatrie Kees Aaldijk Gepubliceerd in Spiegelbeeld, november 2011 Stel, je hebt ernstige psychische problemen en je zit in een crisissituatie.

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

De epilepsie van Annemarie Als je hersens soms op hol slaan

De epilepsie van Annemarie Als je hersens soms op hol slaan Annemarie begreep er niks van. Had ze zo raar op de grond liggen doen? Wat stom. Zelf wist ze alleen nog maar dat haar buik naar aanvoelde en dat ze heel bang werd. Van de rest wist ze niets. Annemaries

Nadere informatie

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein.

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein. Op zoek naar waardevolle contacten De werkgroep Week van de Psychiatrie organiseert van 26 tot en met 31 maart 2012 de 38e Week van de Psychiatrie. Het thema van de Week van de Psychiatrie 2012 is Contact

Nadere informatie

Ik heb al dikwijls gedacht, ik wou dat ik niet meer wakker werd. Elke avond bid ik dat ik bij mijn overleden man mag zijn.

Ik heb al dikwijls gedacht, ik wou dat ik niet meer wakker werd. Elke avond bid ik dat ik bij mijn overleden man mag zijn. Ouderen in nood: wat zie je, wat kan je doen? Anke Bonnewyn Ik zie het niet meer zitten. Voor wie ben ik hier eigenlijk nog? Ik hoop dat ze mij snel komen halen? Ik heb al dikwijls gedacht, ik wou dat

Nadere informatie

Probleemgedrag bij ouderen

Probleemgedrag bij ouderen Probleemgedrag bij ouderen Machteloos, bang of geïrriteerd. Zo kunnen medewerkers en cliënten in de thuiszorg zich voelen in situaties waarin sprake is van probleemgedrag. Bijvoorbeeld als een cliënt alleen

Nadere informatie

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom?

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom? 6. Behandelingen De uitslagen van alle onderzoeken geven een duidelijk beeld van de ziekte. De artsen weten nu om welke soort borstkanker het gaat, wat de eigenschappen zijn van de kankercellen, hoe groot

Nadere informatie

Luisteren en samenvatten

Luisteren en samenvatten Luisteren en samenvatten Goede communicatie, het voeren van een goed gesprek valt of staat met luisteren. Vaak denk je: Dat doe ik van nature. Maar schijn bedriegt: luisteren is meer dan horen. Vaak luister

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Burnout, een toestand van mentale uitputting door chronische stress in de werksituatie, vormt een ernstig maatschappelijk probleem dat momenteel veel aandacht krijgt. In

Nadere informatie

Maastrichtse interview met kinder- en jeugdigen versie MIK

Maastrichtse interview met kinder- en jeugdigen versie MIK Maastrichtse interview met kinder- en jeugdigen versie MIK Dr. Sandra Escher Prof. Dr. Marius Romme Stichting Leven met stemmen Bemelen interview@hearing-voices.com Project kinderen en jeugdigen die Stemmen

Nadere informatie

Iedereen wordt graag respectvol behandeld, dus ook de persoon met een handicap. Enkele algemene tips voor het omgaan met personen met een handicap:

Iedereen wordt graag respectvol behandeld, dus ook de persoon met een handicap. Enkele algemene tips voor het omgaan met personen met een handicap: Gedragscode VAL: omgaan met personen met een handicap (bron: www.parantee.be en www.gripvzw.be) Het is belangrijk dat onze maatschappij toegankelijk is voor iedereen, en iedereen heeft recht om de sport

Nadere informatie

Parkinsonismen Vereniging. Parkinson en Psychose

Parkinsonismen Vereniging. Parkinson en Psychose Parkinsonismen Vereniging Parkinson en Psychose Inhoudsopgave Inleiding 4 Psychose 4 Oorzaak 5 Door de ziekte van Parkinson 5 Door het gebruik van anti-parkinsonmedicatie 5 Door een lichamelijke aandoening

Nadere informatie

De wereld achter onbenut vermogen

De wereld achter onbenut vermogen De wereld achter onbenut vermogen Goed voor de zaak en goed voor jezelf Op zoek naar een vitale organisatie U werkt, uw collega s en medewerkers werken. Dus het werkt zou u bijna denken. Maar ergens voelt

Nadere informatie

Voor de paboopleider. Werkvorm 6: voor de opleider (1) Anne Frank in groep 5 en 6

Voor de paboopleider. Werkvorm 6: voor de opleider (1) Anne Frank in groep 5 en 6 Werkvorm 6: voor de opleider (1) Hoe kun je lesgeven over Anne Frank in groep 5 en 6? De bezoekers van het Anne Frank Huis worden steeds jonger. In 2009 kwamen er 13.000 kinderen tussen de 5 en 10 jaar

Nadere informatie

ZELFINVULLIJST DEPRESSIEVE SYMPTOMEN (INVENTORY OF DEPRESSIVE SYMPTOMATOLOGY: IDS-SR) 1 (In te vullen door patiënt)

ZELFINVULLIJST DEPRESSIEVE SYMPTOMEN (INVENTORY OF DEPRESSIVE SYMPTOMATOLOGY: IDS-SR) 1 (In te vullen door patiënt) ZELFINVULLIJST DEPRESSIEVE SYMPTOMEN (INVENTORY OF DEPRESSIVE SYMPTOMATOLOGY: IDS-SR) 1 (In te vullen door patiënt) Naam:.. Datum: - - Kruis bij elke vraag het antwoord aan dat de afgelopen zeven dagen

Nadere informatie

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo?

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo? Wablieft praat met Paul Verhaeghe De maatschappij maakt mensen ziek Materieel hebben we het nog nooit zo goed gehad. De meesten van ons hebben een inkomen, een dak boven ons hoofd Toch voelen veel mensen

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Manoevreren in de driehoeksverhouding naasten, patiënten en zorgverleners. Cilia Linssen, ICISZ

Manoevreren in de driehoeksverhouding naasten, patiënten en zorgverleners. Cilia Linssen, ICISZ Manoevreren in de driehoeksverhouding naasten, patiënten en zorgverleners Cilia Linssen, ICISZ Meneer van Dam heeft het koud Workshop Reflectie op ervaring als naaste Patronen rond naasten van de palliatieve

Nadere informatie

Herstelondersteunend behandelen. Door Jos Dröes, psychiater np Stichting Rehabilitatie 92 Utrecht

Herstelondersteunend behandelen. Door Jos Dröes, psychiater np Stichting Rehabilitatie 92 Utrecht Herstelondersteunend behandelen Door Jos Dröes, psychiater np Stichting Rehabilitatie 92 Utrecht Wat is herstel? Herstel is opkrabbelen na of bij ziekte Herstel is een proces van de cliënt Herstel is niet

Nadere informatie

Motiverende gespreksvoering

Motiverende gespreksvoering Motiverende gespreksvoering Hoe begeleid je mensen bij het realiseren van veranderingen in hun leven? Jaarcongres 2013 Merel van Uden Waar gaat MGV over? Cliënt / cliëntsysteem worstelt met door ziekte

Nadere informatie

Workshop communicatie

Workshop communicatie Workshop communicatie Feedback is collegiale ondersteuning of toch niet? Wat wil de beroepsvereniging betekenen voor Verzorgenden en Verpleegkundigen? Wij willen onze beroepsgroepen in staat stellen hun

Nadere informatie

Internet hulpverlening Dementie de Baas Peter Paul Feith Stichting Geriant

Internet hulpverlening Dementie de Baas Peter Paul Feith Stichting Geriant Internet hulpverlening Dementie de Baas Peter Paul Feith Stichting Geriant Symposium Dementie & ICT 26-03-2012 Windesheim Samenwerking Stichting Geriant Alzheimer Nederland Trimbos-instituut Dementie de

Nadere informatie

Het beeld opent een toegang naar verborgen ervarings-lagen in het innerlijke van de mens.

Het beeld opent een toegang naar verborgen ervarings-lagen in het innerlijke van de mens. Zevende Vlaams geestelijke gezondheidscongres Wie ben ik voor u? Mensbeelden in de geestelijke gezondheidszorg 16 en 17 september 2014 Antwerpen, Wilrijk - Campus Drie Eiken Werkwinkel Wie ben ik voor

Nadere informatie

MAASTRICHTSE INTERVIEW MET STEMMENHOORDER KINDER- EN JEUGDIGEN VERSIE (MIK) Naaminterviewer:... Naam geïnterviewde:... Adres:......

MAASTRICHTSE INTERVIEW MET STEMMENHOORDER KINDER- EN JEUGDIGEN VERSIE (MIK) Naaminterviewer:... Naam geïnterviewde:... Adres:...... MAASTRICHTSE INTERVIEW MET STEMMENHOORDER KINDER- EN JEUGDIGEN VERSIE (MIK) Naaminterviewer:... Naam geïnterviewde:... Adres:...... Telefoonnummer:... Leeftijd:... Samenstelling leefgroep... Op welke (soort)

Nadere informatie

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen.

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen. Woensdag Ik denk dat ik gek word! Dat moet wel, want ik heb net gehoord dat mijn moeder kanker heeft. Niet zomaar een kankertje dat met een chemo of bestraling overgaat. Nee. Het zit door haar hele lijf.

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek onder mensen met een manisch depressieve stoornis en hun betrokkenen

Tevredenheidsonderzoek onder mensen met een manisch depressieve stoornis en hun betrokkenen Tevredenheidsonderzoek onder mensen met een manisch depressieve stoornis en hun betrokkenen Patiënt redelijk tevreden, maar snelheid en betrokkenheid bij behandeling kan beter Index 1. Inleiding 2. Onderzoeksmethode

Nadere informatie

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift 153 SAMENVATTING Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift Angst en depressie zijn de meest voorkomende psychische stoornissen, de ziektelast is hoog en deze aandoeningen brengen hoge kosten met

Nadere informatie

Bijlage 9. Stappenplan bij beoordeling van wilsbekwaamheid

Bijlage 9. Stappenplan bij beoordeling van wilsbekwaamheid Bijlage 9 Stappenplan bij beoordeling van wilsbekwaamheid Dit Stappenplan biedt een toetsingskader aan hulpverleners die zich een oordeel moeten vormen over de wilsbekwaamheid van een patiënt. Afhankelijk

Nadere informatie

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS INHOUD Inleiding 7 1 Zelfonderzoek feedback geven en ontvangen 9 Checklist feedback geven en ontvangen 11 2 Communicatie en feedback 15 Waarnemen,

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Veiligheid en traumaverwerking

Veiligheid en traumaverwerking Veiligheid en traumaverwerking A.L. Struik Ontkenning van kindermishandeling Angst gevolgen van bekennen: Kinderen kwijt aan BJZ Geen omgang Strafvervolging Detentie Baan kwijt en financiele problemen

Nadere informatie

Resultaten boeken Meer dan interven2es MEER DAN INTERVENTIES. Het belang van aspecifieke factoren voor bevordering van herstel Jaap van der Stel

Resultaten boeken Meer dan interven2es MEER DAN INTERVENTIES. Het belang van aspecifieke factoren voor bevordering van herstel Jaap van der Stel MEER DAN INTERVENTIES Resultaten boeken Meer dan interven2es Het belang van aspecifieke factoren voor bevordering van herstel Jaap van der Stel Lector Geestelijke Gezondheidszorg Hogeschool Leiden Senior-

Nadere informatie

Het Knaapengevoel. Vooraf

Het Knaapengevoel. Vooraf Het Knaapengevoel Vooraf Zo gaan we met elkaar om! Leg het maar eens uit: het Knaapen-gevoel. Als werknemers van KnaapenGroep weten we onbewust wat ermee bedoeld wordt en gedragen we ons ernaar. Maar hoe

Nadere informatie

Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen

Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? 1 Advies is vaak iets anders

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

De Psychoanalytische Ruimte(n) Feestelijke Ontvangst. Olympiaplein 4

De Psychoanalytische Ruimte(n) Feestelijke Ontvangst. Olympiaplein 4 Symposium De Psychoanalytische Ruimte(n) en Feestelijke Ontvangst ter gelegenheid van de officiële opening van Olympiaplein 4 op zaterdag 6 juni 2015 De Psychoanalytische Ruimte(n) Psychoanalyse heeft

Nadere informatie

Respectvol omgaan met ernstige klinische incidenten. De mens als relationeel wezen. lieven.vanlangenaeker@opzcrekem.be OPZC Rekem

Respectvol omgaan met ernstige klinische incidenten. De mens als relationeel wezen. lieven.vanlangenaeker@opzcrekem.be OPZC Rekem Respectvol omgaan met ernstige klinische incidenten. De mens als relationeel wezen. lieven.vanlangenaeker@opzcrekem.be OPZC Rekem Opbouw werkwinkel Wat is de richtlijn? Toepassing in OPZC Rekem Hoe staat

Nadere informatie

Datum: VRAGENLIJSTEN (1) Naam: Geboortedatum: www.upckuleuven.be info@upckuleuven.be

Datum: VRAGENLIJSTEN (1) Naam: Geboortedatum: www.upckuleuven.be info@upckuleuven.be Datum: VRAGENLIJSTEN (1) Naam: Geboortedatum: www.upckuleuven.be info@upckuleuven.be campus Kortenberg Leuvensesteenweg 517 3070 Kortenberg T +32 2 758 05 11 campus Gasthuisberg Herestraat 49 3000 Leuven

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Als je dip een depressie wordt. Dokter op dinsdag 11 december 2012 L.Breuning, psychiater

Als je dip een depressie wordt. Dokter op dinsdag 11 december 2012 L.Breuning, psychiater Als je dip een depressie wordt. Dokter op dinsdag 11 december 2012 L.Breuning, psychiater Wanneer is een dip een depressie Dip hoort bij het leven Depressie is een ziekte Ziekte die (nog) niet aan te tonen

Nadere informatie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie ggz voor doven & slechthorenden Depressie Meer dan een somber gevoel Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie Herkent u dit? Iedereen is wel eens somber of treurig.

Nadere informatie

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES ONDERWIJSMAGAZIJN VOOR LOB VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo VRAGEN BIJ ONTDEK COMPETENTIES JE PASSIE MOTIEVEN INLEIDING In LOB-trainingen en tijdens gesprekken met

Nadere informatie

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Inhoudsopgave Inleiding 2 Wie is Christine? 4 Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5 Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Tip 3: Geef feedback over uw waarneming en vermijd interpretaties

Nadere informatie

Interpersoonlijke psychotherapie

Interpersoonlijke psychotherapie Interpersoonlijke psychotherapie in een ambulante groep een behandelprotocol voor depressie Dina Snippe, psychotherapeut Opleider-supervisor NVGP en NVIPT De genezing van de krekel Geacht somber gevoel,

Nadere informatie

leren omgaan met Diversiteit In je gemeente

leren omgaan met Diversiteit In je gemeente Geloven kun je niet alleen! Stap 1 Jouw kijk op de wereld 15 min. Kijken in de spiegel naar jezelf Wat vind je van je eigen lichaam? Wat vind je mooi? Als je zou mogen kiezen, welk deel zou je dan weghalen?

Nadere informatie

- Waarschuwing- dit is een pittige les!

- Waarschuwing- dit is een pittige les! - Waarschuwing- dit is een pittige les! Herken je de volgende situatie: Je vraagt aan je partner (heb je deze niet denk dan even terug aan de tijd dat je deze wel had) of hij de vuilniszak wilt buiten

Nadere informatie

Dyspnoe in palliatieve fase. Marloes van Haandel

Dyspnoe in palliatieve fase. Marloes van Haandel Dyspnoe in palliatieve fase Marloes van Haandel Inhoud Epidemiologie Definities van dyspnoe Communicatie Utrechts Symptoom Dagboek Verpleegkundige interventies bij dyspnoe Verpleegkundige diagnoses Angst

Nadere informatie

Modulenaam: D3 Zelfhantering 3 : Gecombineerd onderwijs : 75% contactonderwijs/25%afstandsonderwijs

Modulenaam: D3 Zelfhantering 3 : Gecombineerd onderwijs : 75% contactonderwijs/25%afstandsonderwijs ECTS-fiche (uitgebreide vakfiche) Modulenaam: D3 Zelfhantering 3 : Gecombineerd onderwijs : 75% contactonderwijs/25%afstandsonderwijs Doelstellingen: De cursisten maken kennis met en verwerven inzicht

Nadere informatie

DESKUNDIG AAN HET WERK. Vergroten van kennis over psychiatrie en psychische gezondheid bij volwassenen

DESKUNDIG AAN HET WERK. Vergroten van kennis over psychiatrie en psychische gezondheid bij volwassenen DESKUNDIG AAN HET WERK Vergroten van kennis over psychiatrie en psychische gezondheid bij volwassenen 2 INHOUDSOPGAVE PAGINA Kennis over psychische problemen nodig?! 4 Praktische informatie 5 Zicht op

Nadere informatie

Omgaan met onaangepast gedrag in het Sociaal Raadsliedenwerk en Schuldhulpverlening. Sjaak Boon www.bureauboon.nl

Omgaan met onaangepast gedrag in het Sociaal Raadsliedenwerk en Schuldhulpverlening. Sjaak Boon www.bureauboon.nl Omgaan met onaangepast gedrag in het Sociaal Raadsliedenwerk en Schuldhulpverlening Sjaak Boon www.bureauboon.nl Sombere stemming Verminderde interesse in activiteiten Duidelijke gewichtsvermindering Slecht

Nadere informatie

Verantwoorde zorg in de palliatieve fase

Verantwoorde zorg in de palliatieve fase Verantwoorde zorg in de palliatieve fase Driekwart van de Nederlanders brengt de laatste fase van zijn leven door in een verpleeg- of verzorgingshuis, of met ondersteuning van thuiszorg. Verantwoorde zorg

Nadere informatie

Geneeskundige Dagen Antwerpen 2016. Voorzitter: Prof. Dr. Bernard Sabbe Covoorzitter: Dr. André Wildiers

Geneeskundige Dagen Antwerpen 2016. Voorzitter: Prof. Dr. Bernard Sabbe Covoorzitter: Dr. André Wildiers Geneeskundige Dagen Antwerpen 2016 Voorzitter: Prof. Dr. Bernard Sabbe Covoorzitter: Dr. André Wildiers GDA 2016: Zorg voor de Psyche! Thema: Psychiatrie: vandaag en morgen Waar: Campus Drie Eiken Wanneer:

Nadere informatie

Tips bij het handhaven van de orde in de klas

Tips bij het handhaven van de orde in de klas Tips bij het handhaven van de orde in de klas 1 Uitgangspunten bij de tips 1. Ga na waar je sterk in bent. 2. Ga na op welke manier jij het liefst het contact met de leerlingen onderhoudt. 3. Kies die

Nadere informatie

on track again Opnieuw op weg na een zelfmoordpoging

on track again Opnieuw op weg na een zelfmoordpoging on track again Opnieuw op weg na een zelfmoordpoging Ben je alles even moe? Zag je geen uitweg meer? Dacht je aan zelfmoord als een oplossing voor je problemen? Dit boekje laat jou zien dat je een heleboel

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Zeven hulpbronnen van vertrouwen. Door: Carlos Estarippa

Zeven hulpbronnen van vertrouwen. Door: Carlos Estarippa Zeven hulpbronnen van vertrouwen Door: Carlos Estarippa Geïnspireerd door het boek van Bertie Hendriks Dagboek van de Ziel. De zeven levensfasen (Hendriks, 2013) wil ik in onderstaand artikel beschrijven

Nadere informatie

Hoe genees je de geest? Een psychiater ontmoet een sjamaan

Hoe genees je de geest? Een psychiater ontmoet een sjamaan In contrast Twee mensen, twee visies & het raakpunt dat hen verbindt Hoe genees je de geest? Een psychiater ontmoet een sjamaan Heel wat mensen om ons heen lijden aan depressies, manisch-depressiviteit,

Nadere informatie

Gemeente van de HEER JEZUS CHRISTUS, gasten & luisteraars,

Gemeente van de HEER JEZUS CHRISTUS, gasten & luisteraars, Preek over Johannes 20 vers 18: Ik heb de HEER gezien! Paasfeest 2011 Gemeente van de HEER JEZUS CHRISTUS, gasten & luisteraars, Hoe zou Jezus eruit zien? Wat denken jullie? Ik heb hier een paar plaatjes

Nadere informatie

Depressie bij verpleeghuiscliënten

Depressie bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor cliënt en naasten Depressie bij verpleeghuiscliënten Folder 3 Inleiding Deze folder bevat informatie over de klachten die bij een depressie horen

Nadere informatie

Wie is er eigenlijk (niet) gek?

Wie is er eigenlijk (niet) gek? Wie is er eigenlijk (niet) gek? Filosofisch Café Nijmegen 05.11.2013 Sanneke de Haan Introductie Stel: een jongetje is te druk. Hij verstoort de rest van de klas, zegt de juf. Heeft het jongetje ADHD,

Nadere informatie

1. Voorbeelden voor de aanpak van een goed gesprek rond zelfzorggeneesmiddelen 2. 2. Feedbackformulier structuur van het gesprek.5

1. Voorbeelden voor de aanpak van een goed gesprek rond zelfzorggeneesmiddelen 2. 2. Feedbackformulier structuur van het gesprek.5 COMMUNICATIETRAINING ZELFZORGADVIEZEN INHOUDSTAFEL 1. Voorbeelden voor de aanpak van een goed gesprek rond zelfzorggeneesmiddelen 2 2. Feedbackformulier structuur van het gesprek.5 3. Feedbackformulier

Nadere informatie

In de war? Op de Intensive Care

In de war? Op de Intensive Care In de war? Op de Intensive Care Albert Schweitzer ziekenhuis juni 2015 pavo 1168 Inleiding Uw partner of familielid is in het Albert Schweitzer ziekenhuis opgenomen op de Intensive Care. Waarschijnlijk

Nadere informatie

Als wij dit soort vragen stellen dan gaan wij uit van de talenten en mogelijkheden van cliënten.

Als wij dit soort vragen stellen dan gaan wij uit van de talenten en mogelijkheden van cliënten. Hand-out Workshop oplossingsgericht gesprekvoeren. Wat is oplossingsgericht werken? Volgens Mahlberg&Sjöblom (2011) wordt er over het algemeen uit gegaan van een probleem gerichte benadering. Een probleem

Nadere informatie

Een niet biologisch verklarings- en behandelmodel voor hardnekkige psychiatrische klachten

Een niet biologisch verklarings- en behandelmodel voor hardnekkige psychiatrische klachten Een niet biologisch verklarings- en behandelmodel voor hardnekkige psychiatrische klachten Maureen Oliver Lezing gehouden tijdens het symposium van de Vereniging voor Transpersoonlijke Psychiatrie op 20

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

Komt u mij leren mijn ziekte te aanvaarden? : over psychologische ondersteuning van patiënten met darmkanker

Komt u mij leren mijn ziekte te aanvaarden? : over psychologische ondersteuning van patiënten met darmkanker Komt u mij leren mijn ziekte te aanvaarden? : over psychologische ondersteuning van patiënten met darmkanker An Lievrouw psycholoog Oncologisch Centrum UZ Gent 26 maart 2015 Uiteindelijk is het belangrijk

Nadere informatie

Depressie. Informatiefolder voor cliënt en naasten. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober

Depressie. Informatiefolder voor cliënt en naasten. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober Depressie Informatiefolder voor cliënt en naasten Zorgprogramma Doen bij Depressie Versie 2013-oktober Inleiding Deze folder bevat informatie over de klachten die bij een depressie horen en welke oorzaken

Nadere informatie

Maar gelukkig voor ons konden de vrouwen en de apostelen er niet over zwijgen, ook al hadden ze er geen woorden voor.

Maar gelukkig voor ons konden de vrouwen en de apostelen er niet over zwijgen, ook al hadden ze er geen woorden voor. De toelichting werd gehouden door G. Thys. PASEN Waarover men niet kan spreken, daarover moet men zwijgen. Dat is een uitspraak van de filosoof Ludwig Wittgenstein. Maar gelukkig voor ons konden de vrouwen

Nadere informatie

CALGARY DEPRESSIE SCHAAL. P. Dingemans: Postbus 2209, 1000 CE, Amsterdam

CALGARY DEPRESSIE SCHAAL. P. Dingemans: Postbus 2209, 1000 CE, Amsterdam CALGARY DEPRESSIE SCHAAL D. Addington, J. Addington, B. Schissel Vertaling: P. Dingemans Correspondentieadres: P. Dingemans: Postbus 2209, 1000 CE, Amsterdam Instructie De Calgary Depressie Schaal (CDS)

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het gaat om aanraken vandaag. Aanrakingen die mensen beter maken. Heilzame, helende aanrakingen.

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het gaat om aanraken vandaag. Aanrakingen die mensen beter maken. Heilzame, helende aanrakingen. Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het gaat om aanraken vandaag. Aanrakingen die mensen beter maken. Heilzame, helende aanrakingen. De verhalen van vandaag uit het evangelie van Marcus

Nadere informatie

Mindfulness omgaan met wat er is workshop Parkinson café

Mindfulness omgaan met wat er is workshop Parkinson café Mindfulness omgaan met wat er is workshop Parkinson café Yvonne Kuijsters Kennismaken met mindfulness Wat is mindfulness Wat brengt het mij, wat heb ik eraan? Aandacht Aandacht is een vorm van oplettendheid.

Nadere informatie

Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier

Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier Vraag 1 Hoe heb je zielsliefde ontdekt, en ontdekte je zielsliefde het ook op dat moment? Ik ontmoette haar op mijn werk in de rookruimte. We konden

Nadere informatie

Depressie tijdens de zwangerschap uit de taboesfeer

Depressie tijdens de zwangerschap uit de taboesfeer Depressie tijdens de zwangerschap uit de taboesfeer Depressie en angstklachten tijdens de zwangerschap komen regelmatig voor. Toch wordt dit onderwerp nog vaak als taboe ervaren en is niet duidelijk welke

Nadere informatie

Suïcidepreventie door deurwaarders

Suïcidepreventie door deurwaarders Suïcide in Nederland: 1980-2012 per 100.000 van de bevolking alle leeftijden Suïcidepreventie door deurwaarders Jan Mokkenstorm, psychiater Directeur 113Online j.mokkenstorm@113online.nl @JanMokkenstorm

Nadere informatie

Partner. Werk en opleiding. Ik wil graag: Ik wil graag:

Partner. Werk en opleiding. Ik wil graag: Ik wil graag: Werk en opleiding Partner Werk gaan zoeken Ander werk vinden Een vaste baan vinden Beter op kunnen schieten met mijn collega s Geen ruzie hebben met mijn baas Werkervaring krijgen (Vaker) vrij nemen Leren

Nadere informatie

Wees wijs met licht. Leo Cheizoo. We begrijpen waarom kinderen bang zijn voor het donker, maar waarom zijn mensen bang voor het Licht?

Wees wijs met licht. Leo Cheizoo. We begrijpen waarom kinderen bang zijn voor het donker, maar waarom zijn mensen bang voor het Licht? Wees wijs met licht Leo Cheizoo We begrijpen waarom kinderen bang zijn voor het donker, maar waarom zijn mensen bang voor het Licht? Plato ISBN: 90-76564-63-9 NUR-code: 720 NUR-omschrijving: Esoterie algemeen

Nadere informatie

Een Open en Eerlijke Relatie

Een Open en Eerlijke Relatie ATM van Aarle Een Open en Eerlijke Relatie Geen kado, maar een prestatie! ATM van Aarle Een Open en Eerlijke Relatie Geen kado, maar een prestatie! Dit boek wordt in de handel gebracht door: Activiteitencentrum

Nadere informatie

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft!

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! Scott de Jong http://www.positiefleren.nl - 1 - Je leest op dit moment versie 2.0 van het Ebook: 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft.

Nadere informatie