Energie Rijk. Lesmap Leerkrachten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Energie Rijk. Lesmap Leerkrachten"

Transcriptie

1 Energie Rijk Lesmap Leerkrachten - augustus 2009

2 Inhoudstafel Inleiding! 3 Welkom bij Energie Rijk 3 Systeemvereisten 4 Doel van het spel 5 Hoe het spel spelen 6 Inhoudelijke Ondersteuning! 14 Informatiefiches 14 Fiche 1: Kerncentrale 15 Fiche 2: Gascentrale 23 Fiche 3: Windturbine 27 Fiche 4: Zonnecellen 37 Fiche 5: Steenkoolcentrale 40 Uitleg bij de parameters 43 Didactische gedeelte! 45 Eindtermen en leerplandoelstellingen 45 Didactische ondersteuning 49 Zelfstandig begeleid werken 1ste graad - groepswerk 53 Hoe evalueren 72 Panelgesprek 77 Bijlagen! 78 Presentatie 78 Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 2

3 Inleiding WELKOM BIJ ENERGIE RIJK Er ooit al van gedroomd een heel land van Energie te voorzien? Met Energie Rijk kan je als minister van Energie van Energium deze droom waarmaken én ondertussen nog iets bijleren ook! Energie Rijk is een educatieve online game die met de steun van de Vlaamse Overheid werd ontwikkeld door de HUBrussel. Met medewerking van: Ellen Geerts, HUBrussel projectcoördinator Wim Wouters, GRINbvba spelontwikkeling Johan Van Hevel, HUBrussel inhoud lesmap Johan Eyckmans, HUBrussel wetenschappelijke begeleiding spelinhoud Tom Verbeke, HUBrussel wetenschappelijke begeleiding spelinhoud Met dank aan: De Vlaamse overheid, Departement EWI Veerle Van Rompaey, Onderzoekscoördinator HUBrussel Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 3

4 SYSTEEMVEREISTEN Je kan Energie Rijk spelen op elke multimedia computer. Je speelt Energie Rijk door je browser te openen en naar volgende url te surfen: Indien de Adobe shockwave player niet geïnstalleerd is, dan wordt dit automatisch gevraagd. Kies als taal Dutch. Klik op Install en volg de instructies op het scherm. Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 4

5 DOEL VAN HET SPEL Energie Rijk is een educatief spel bedoeld voor de eerste graad van het secundair onderwijs. Dit betekent echter niet dat, om vak overschrijdende eindtermen te behalen, het spel ook niet kan gespeeld worden in de twee graad. De thema s energie en milieu zijn zeer actueel. Er gaat geen dag voorbij of de termen Kyotonorm, alternatieve energie, rationeel energiegebruik, CO2 uitstoot enz. hoor of lees je wel ergens. Voor heel wat leerlingen is dit echter nog net te ver van hun bed. Nochtans zijn zij de volgende generatie, degene die het evenwicht tussen energiegebruik enerzijds en milieugevolgen anderzijds zullen moeten bewaken. Met het spel willen we hen bewuster maken van de problematiek en hen doen nadenken over de gevolgen van bepaalde keuzes. Leerlingen zullen merken wat de impact is van de maatregelen die zij nemen op de globale vraag naar energie in een land. Zij worden aangesteld als minister van energie en kunnen zich zo vragen stellen rond energie: Wat is de gevolg van de keuze voor kernenergie, is het haalbaar om elektriciteit enkel op te wekken op een milieuvriendelijke, alternatieve manier, vragen waarop ze wellicht na het spelen van het spel wel zullen kunnen antwoorden. In het onderdeel Hoe het spel spelen vind je stap voor stap hoe het spel wordt gespeeld. Nu reeds willen al meegeven dat het de bedoeling is om het gissen en missen (trail & error) te vermijden. Door te gokken zullen leerlingen wellicht ook tot een oplossing komen alleen zullen ze achteraf moeilijkheden hebben het waarom uit te leggen. Zo gaat de educatieve factor spijtig genoeg verloren. Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 5

6 HOE HET SPEL SPELEN Je kan Energie Rijk online spelen. Open je browser en ga naar volgende url: Indien de Adobe Shockwave player geïnstalleerd is gaat het spel dadelijk van start. De eerste minister verwelkomt de nieuwe minister van energie en geeft hem een opdracht. Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 6

7 De minister van energie wordt bijgestaan door Johan de energiespecialist Sofie de milieuactiviste is de stem van het volk. Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 7

8 Er zijn 5 mogelijke manieren om energie op te wekken. Het is de bedoeling dat de leerlingen een weloverwogen keuze gaan maken. Zoals reeds vermeld in het deel Doel van het spel willen we vermijden dat leerlingen met trail & error tot de juiste oplossing komen. Hiertoe willen we twee zaken stimuleren: 1) De leerling moet beschikken over de noodzakelijke informatie hetzij door zelfstandig begeleid leren, hetzij door een groepswerk, hetzij door een onderwijsleergesprek 2) Het aanklikken van de items moet gezien worden als een help functie. Leerlingen dienen gewezen te worden op de noodzaak om deze te raadplegen en zo een gefundeerde keuze te maken. Bij elke manier om elektriciteit op te wekken staat een korte uitleg over de werking en een opsomming van de belangrijkste voor- en nadelen. Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 8

9 Aan het werk! We nemen de kerncentrale als voorbeeld. De werking van de kerncentrale wordt kort toegelicht. Daarnaast worden er een aantal belangrijke voor- en nadelen op een rijtje gezet. Door op toevoegen te klikken kan een kerncentrale worden toegevoegd. Het aantal is hier beperkt tot 6. Meer dan 6 kerncentrales is, rekening houdend met de vraag, niet realistisch. Op ieder ogenblik in het spel kan een centrale worden toegevoegd of verwijderd om uiteindelijk een ideale evenwicht te vinden. Dit evenwicht kan verschillen van leerling tot leerling. Er zijn immers meerdere mogelijkheden. Als leerkracht kan je de verschillende oplossingen naast elkaar leggen, wat dan aanleiding kan geven tot een discussie. Tip: het is mogelijk om het land van energie te voorzien zonder gebruik te maken van kernenergie. Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 9

10 De uitleg bij het kader in de rechter bovenhoek kan je terugvinden bij het onderdeel Uitleg Parameters van deze lesmap. Door te klikken op Terug naar overzicht krijg je in balkvorm de energievraag, het beschikbare geld, de lokale vervuiling en de CO2 vervuiling De gekozen oplossing heeft namelijk een impact op die 4 factoren. Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 10

11 De balk energie moet volledig gevuld zijn. Is dit niet het geval dan verschijnt een rood uitroepteken (!)(zie fig.) bij Johan de energiespecialist. Hij moet er op toezien dat aan de energievraag wordt voldaan. Bij de start is de balk Geld volledig gevuld. Kiest de leerling bv. een kerncentrale dan zal de balk in verhouding meer verminderen dan bij de keuze voor een windmolen omdat een kerncentrale duurder is in aanbouw. Is er onvoldoende geld om de gekozen oplossing te realiseren dan zal er een rood uitroepteken (!) verschijnen bij de burgemeester. Teveel vervuiling zal ontevredenheid teweeg brengen bij de bevolking. Dit kan zowel lokale als CO2 vervuiling zijn. Onder lokale vervuiling valt bv. kernafval, landschapsvervuiling (windmolens), geluidshinder, enz. Sofie de milieuactiviste is de stem van het volk. Het rode uitroepteken (!)geeft haar ontevredenheid weer. In elk van deze gevallen dient de leerling zijn keuze te evalueren en bij te sturen. De 5 balken eronder geven verhoudingsgewijs de gekozen oplossing weer. Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 11

12 Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 12

13 Is er een goed evenwicht dan verschijnt een groene ster bij de eerste minister. De eerste minister feliciteert de minister van energie. Bij het klikken op verder start het spel automatisch terug op. Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 13

14 Inhoudelijke Ondersteuning INFORMATIEFICHES De informatiefiches geven een diepgaand overzicht van de verschillende mogelijkheden om energie op te wekken die de leerlingen in het spel kunnen aanwenden: kerncentrale, GAS- en STEG-centrale, windturbine, zonnepanelen en steenkoolcentrale. De fiches geven weer hoe elk van deze mogelijkheden werkt en wat de voor-en nadelen zijn van deze vormen van energieopwekking. Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 14

15 Fiche 1: Kerncentrale 1. Werking Op bovenstaande figuur is duidelijk te merken dat het werkingsschema van een kerncentrale sterk lijkt op dat van een klassieke centrale die draait op fossiele brandstoffen. Enkel de manier om warmte op te wekken is anders: kerncentrales gebruiken splijtstof; klassiek, thermische centrales daarentegen gebruiken aardgas, steenkool of stookolie. In beide gevallen is er voldoende warmte nodig om de stoom te produceren. In een kerncentrale ontstaat die warmte door een splijtingsproces in de splijtstofstaven die in een reactor staan. In een klassiek thermische centrale gebeurt een verbrandingsproces in een grote stoomketel. De kerncentrales in België zijn PWR-eenheden, wat staat voor Pressurised Water Reactor of drukwaterreactor. Dit type reactor is een Westers concept en is met 65 % het meest verspreide in de wereld. In zo n eenheid wordt de warmte uit de reactorkern afgegeven aan water dat in een gesloten kringloop langs de splijtstofstaven stroomt. In die eerste kringloop, de primaire kring, haalt het water daarin gemiddeld 300 C. In een drukwaterreactor gaat dit water niet aan de kook omdat het onder druk staat. Daarvoor zorgt het drukregelvat. Het verhitte water uit de primaire kringloop geeft op zijn beurt warmte af aan een tweede gesloten kringloop met water, de secundaire kring. Beide zijn hermetisch van elkaar gescheiden. De warmte-uitwisseling gebeurt in een stoomgenerator, een grote cilindervormige warmtewisselaar die uit duizenden buizen bestaat. Het water uit de tweede kringloop gaat door de verhitting over in stoom. Het is die stoom uit de stoomgeneratoren die één of meer turbines van de centrale aandrijft. Daar gaat de warmte-energie over in bewegingsenergie. Aan de turbine is een alternator gekoppeld die de bewegingsenergie uiteindelijk omzet in Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 15

16 elektriciteit die, via transformatoren, naar het hoogspanningsnet gaat. De gebruikte stoom uit de turbines koelt af in een condensor. Hier gaat hij terug in water over door het contact met duizenden buisjes waarin koelwater vloeit van nog een derde kringloop. Zo kan het terug naar de stoomgenerator waar het opnieuw wordt opgewarmd tot stoom. Net als bij grote klassieke thermische centrales gebruiken kerncentrales een koeltoren om het opgewarmde gebruikte koelwater door natuurlijke luchtcirculatie af te koelen. In kerncentrales vloeit het water uit de derde koelkring zo terug naar de condensor om er de stoom af te koelen. Slechts 1,5 % van dat gewone water verdampt: dat is de damppluim die ontsnapt bovenaan de koeltoren. Zo n koeltoren is ongeveer 170 m hoog en heeft een diameter van om en bij de 145 m aan de basis en 78 m bovenaan. 2. De kernsplijting Alle materie bestaat uit atomen die opgebouwd zijn uit een kern waaromheen negatief geladen elektronen draaien. De kern zelf heeft positief geladen protonen, naast neutronen zonder lading. In een kernreactor komt energie vrij door het splijten van de kernen van zware atomen, zoals uranium. Die splijting komt er door de kern te beschieten met neutronen (1). Door het opslorpen van een neutron, dat afgeremd wordt door het water (2) en zo de juiste snelheid heeft, spat de uraniumkern in twee brokstukken (3) uiteen. Na die splijting is de massa van de bekomen deeltjes en de splijtingsproducten een fractie kleiner dan de oorspronkelijke massa van het zware atoom en het neutron. Deze massa werd omgezet in energie (4). Omdat er bij de splijting enkele neutronen vrijkomen, veroorzaken die op hun beurt weer nieuwe splijtingen. Zo ontstaat een kettingreactie die zichzelf onderhoudt. In een kerncentrale controleert de mens deze kettingreactie: het starten en stoppen, het sturen door gebruik te maken van controlestaven in de reactor die de kettingreactie afremmen al naargelang van de behoeften, enz. Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 16

17 De splijtstof is de brandstof van een kerncentrale. Meestal wordt hiervoor natuurlijk uranium uit uraniummijnen gebruikt dat eerst is verrijkt, zeg maar geconcentreerd. Dat verrijkte uranium wordt in keramische tabletten geperst en vervolgens in lange metalen stiften gestoken: de splijtstofstaven. Een aantal van die staven samen vormt een splijtstofelement Het zijn deze elementen die in de reactorkern van een kerncentrale komen. In reactorkernen vinden de splijtingen plaats. 3. Radioactieve straling Bij een kernreactie ontstaat naast warmte ook radioactiviteit. Net zoals er natuurlijke straling bestaat waaraan de mens dagelijks blootstaat, zo ook produceren radioactieve elementen ioniserende straling. Naargelang de aard en de hoeveelheid energie die ze afgeeft kan deze straling levend weefsel beschadigen. Dit kan gezondheidseffecten op de lange termijn tot gevolg hebben, met name kanker. De kans op het effect neemt toe met de blootstelling. Op een zeer klein gedeelte na bereikt deze straling de buitenwereld niet. Via de ventilatieschacht van de centrale en het koelwater worden minieme hoeveelheden radioactieve stoffen geloosd. Deze lozingen staan onder strenge controle. Radioactiviteit wordt uitgedrukt in becquerel (Bq). 4. Veiligheid In de PWR-reactor zijn een aantal veiligheden ingebouwd: De reactor geraakt oververhit: het water wordt nu stoom met als gevolg dat de neutronen niet meer worden afgeremd. De kans op een kernsplijting wordt herleid tot quasi nul waardoor de kettingreactie stopt. De reactor levert een te hoog vermogen: De temperatuur van de splijtstof stijgt waardoor de trillingen van de atomen toe neemt. Hierdoor stijgt de kans dat neutronen geabsorbeerd worden. De kernreactie stopt. Controlestaven kunnen neutronen absorberen waardoor de kernreactie onderbroken wordt. 5. Radioactief afval Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 17

18 Kerncentrales zijn belangrijke bronnen van radioactief afval. Het afval kan van heel verschillende aard zijn: Vaste stoffen zoals bijvoorbeeld verbruikte brandstofstaven bevatten grote hoeveelheden radioactief uranium filters, gereedschappen, verontreinigde grond kleding, vloeistoffen zoals koelwater of oplosmiddel dat radioactieve stoffen bevat. Bij de ontmanteling van een kerncentrales blijven er grote hoeveelheden bouwmaterialen, pijpleidingen, enz, over die uiterst radioactief zijn. In principe wordt elke vorm van afval dat radioactief besmet is, gerekend tot radioactief afval Radioactief afval Opslag Om te bepalen op welke wijze het moet worden opgeslagen en verwerkt, zijn door de IAEA internationaal erkende categorieën opgesteld waarin radioactief afval wordt ingedeeld: Laag radioactief afval, middel radioactief afval en hoog radioactief afval. a. Laagradioactief afval wordt bovengronds opgeslagen, meestal in grote hallen. Na enkele tientallen of honderden jaren is de activiteit van dat afval dusdanig afgenomen dat het geen gevaar oplevert. b. Hoogradioactief afval wordt veelal eerst voor enkele jaren opgeslagen in tijdelijke depots om af te koelen en de meeste activiteit kwijt te raken. Daarna wordt het voorbereid op een permanente opslag. 5.2 Radioactief afval - mogelijke toekomstige oplossingen In 2003 is in Groot-Brittannië (dat op dat moment al met ton radioactief afval in haar maag zit) een comité opgericht dat op zoek moest gaan naar andere mogelijkheden. Daaruit zijn enkele ideeën naar voren gekomen: De ruimte inschieten naar de zon of buiten het zonnestelsel. Het risico daarbij is dat tijdens de lancering problemen kunnen optreden en een explosie hoog in de aardatmosfeer zou een wereldwijde ramp opleveren. Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 18

19 Tussen tektonische platen door naar de mantel van de aarde. Met de huidige stand van de techniek is dat onmogelijk. Opslaan op Antarctica. Afgezien van het Antarctisch Verdrag dat dat onmogelijk maakt, is de grond daar niet stabiel genoeg en toekomstige klimaatveranderingen kunnen er toe leiden dat het afval alsnog in zee terecht komt. Opslaan op de bodem van de oceaan. In het verleden is dat gedaan, maar mee gestopt vanwege de risico's op lekkage. Verdunnen en dumpen in zee. Op kleine schaal gebeurt dat al, maar op grote schaal is dat niet mogelijk zonder dodelijke gevolgen voor het leven in, op en aan zee. Recyclage: vervaardigen van Mox-elementen. Deze bestaan uit 93% uranium en 7% plutonium. 6. Nucleaire installaties in België Kerncentrale in Doel (4 reactoren) Kerncentrale in Tihange (gemeente Hoei) (3 reactoren) Studiecentrum voor Kernenergie te Mol Onderzoeksreactor in Gent (Technologiepark Zwijnaarde). Werd in 2003 buiten werking gesteld en zal na een koelperiode van ongeveer drie jaar ontmanteld worden. Het afbraakproces zal rond 2010 afgerond zijn. Dit alles samen maakt van België zowat het meest genucleariseerde land van de wereld (qua bevolkingsdichtheid en oppervlakte). (Waren er voorheen plannen om een achtste reactor te bouwen, dan werden deze in de tachtiger jaren afgevoerd. Electrabel en SPE namen samen een belang van 25% in de centrale van Chooz, gelegen net over de Franse grens) 7. Maatschappelijke discussie Kernenergie roept veel discussie op. Daarvoor zijn een aantal redenen: Kernenergie en radioactiviteit zijn zaken die moeilijk inzichtelijk zijn te maken en waarbij radioactiviteit een onzichtbaar gevaar lijkt. Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 19

20 Een groot ongeval met een ouderwetse Russische centrale (Tsjernobyl in 1986) heeft grote gevolgen gehad. Falende bureaucratie, oude techniek en een bizar experiment waren de oorzaak, maar toch heeft dit het beeld van kernenergie blijvend veranderd. Het opslaan van nucleair afval is technisch mogelijk maar op weinig plekken in de wereld reeds geregeld. Nucleair afval blijft nog langdurig (honderden jaren) radioactief en er moet een speciale locatie gevonden worden waarvan gegarandeerd wordt dat deze gedurende die tijd niet wordt verstoord door bijvoorbeeld een aardbeving. De technologie om kernenergie op te wekken is verwant met de technologie om kernwapens te maken. Enerzijds maakt dat de beschikking over vreedzame kerntechnologie aantrekkelijk voor veel landen, anderzijds worden landen die zelf kerntechnologie ontwikkelen voor naar hun zeggen vreedzame doeleinden, vaak beschuldigd van andere bedoelingen. In landen zoals België en Nederland is dit aspect geen probleem. Landen in minder stabiele regio's beschikken tegenwoordig echter ook over de technologie voor kernenergie en kernwapens. Alleen grote druk vanuit de VN kan de ontwikkeling daarvan afremmen. Het non-proliferatieverdrag kent ieder land het recht toe kerntechnologie voor vreedzame doeleinden te gebruiken. Een potentieel probleem dat ook speelt in landen waarop niet de verdenking rust dat ze zelf kernwapens willen maken, is dat terroristen zouden kunnen proberen door een aanslag splijtbaar materiaal te verwerven om daaruit kernwapens of zogenaamde 'vuile bommen' te maken. Deze laatste zijn conventionele explosieve ladingen die radioactief materiaal verspreiden in de omgeving. Hierdoor zouden potentieel grote gebieden gevaarlijk radioactief kunnen worden besmet met alle fysieke gevolgen van dien, en daarnaast nog grote onrust onder de bevolking. Alleen al om deze reden dienen transporten van nucleair materiaal zwaar bewaakt te worden. Een belangrijk deel van de milieubeweging wijst gebruik en ontwikkeling van kernenergie af. Wel is er de laatste tijd weer meer belangstelling voor kernenergie vanwege de dreigende tekorten aan fossiele brandstoffen en de afhankelijkheid van leveranciers van olie uit instabiele regio's. De sterk gestegen olieprijs op de wereldmarkt heeft tot een duidelijke verhoging van de belangstelling voor kernenergie in de media en bij regeringen geleid. Kernenergie draagt niet bij aan het broeikaseffect; er komt geen CO2 vrij. Wel is de winning van uraanerts een kostbaar, vervuilend en energie vretend proces, waarvan het energieverbruik echter in het niet zinkt vergeleken met de opbrengst van de geproduceerde brandstof. Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 20

21 De brandstof voor kernenergie vormt een veel kleiner deel van de totale kosten ervan dan bij conventionele centrales; er gaat daarentegen meer geld naar beveiliging, afvalverwerking en ontmanteling van verouderde centrales. De Belgische regering nam in 2002 een wet op de kernuitstap aan waarin staat dat "De nucleaire centrales bestemd voor de industriële elektriciteitsproductie door splijting van kernbrandstoffen, worden gedesactiveerd veertig jaar na datum van hun industriële ingebruikname en kunnen geen elektriciteit meer produceren". Hierdoor zullen tussen 2015 en 2025 alle Belgische kerncentrales sluiten. Om het verlies aan energieproductie op te vangen worden onder meer windturbines geplaatst op een zandbank in de Noordzee. 8. Voor- en nadelen op een rij Voordelen relatief lage brandstofkosten Zo kan er met 1kg steenkool ongeveer 3kWh geproduceerd worden, met 1kg olie produceert men ongeveer 4kWh en met 1kg uranium kWh elektriciteit. Net omdat er slechts kleine hoeveelheden nodig zijn hebben de meeste kerncentrales een strategische uraniumvoorraad in bezit, die in de meeste gevallen voldoende groot is om gedurende één jaar elektriciteit te produceren Leveringszekerheid van de brandstof (uranium) Aan het huidige consumptieniveau, volstaan de huidige economische (d.w.z. op rendabele wijze exploiteerbare) reserves voor een periode van minstens 50 jaar Uraniumreserves zijn geografisch vrij goed gespreid in vergelijking met de klassieke centrales zijn er slechts relatief kleine hoeveelheden brandstof nodig zijn. Hierdoor kan het transport en de opslag vrij eenvoudig georganiseerd worden. Het belangrijkste voordeel van kernenergie is ongetwijfeld de zeer lage, zelfs bijna verwaarloosbare, uitstoot van klassiek lucht vervuilende stoffen zoals zwavel, stikstofoxides stofdeeltjes, broeikasgassen etc. Nadelen In vergelijking met een klassieke centrale op steenkool of gas is een nucleaire centrale duur om te bouwen Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 21

22 Naast het risico op een ernstig ongeval in een nucleaire centrale is de verwerking en de opslag van het nucleaire afval ongetwijfeld het meest gehoorde bezwaar tegen het gebruik van kernenergie. Bronnen: electrabel: wikipedia: Van Hevel, Johan. Dossier energie de kerncentrale Hogeschool-Universiteit Brussel, 2007, pp WORKING PAPER SERIES n J. Eyckmans (EHSAL Brussel; K.U.Leuven) G. Pepermans (K.U.Leuven) November 2003 p6 Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 22

23 Fiche 2: Gascentrale Bij een conventionele gasgestookte centrale wordt aardgas verbrand in de stoomketel, met de vrijkomende warmte wordt het water verdampt en verder opgewarmd tot oververhitte stoom. Naast de conventioneel gasgestookte centrales zijn er tevens centrales met gasturbines al dan niet ingericht als STEG-centrales. Een aantal kolencentrales hebben ook de mogelijkheid om bij gebrek aan kolen op aardgas te werken. 1. Aardgas In Europa wordt aardgas vooral in en rond de Noordzee aangetroffen onder andere onder het noorden van Nederland. Momenteel zijn voor de aardgas voorziening aangewezen op Rusland. Van de fossiele brandstoffen is aardgas de schoonste soort is. Methaan levert bij verbranding naar verhouding weinig kooldioxide en veel water op en bij steenkool is dat andersom. 2. De STEG centrale De technologie om elektriciteit te produceren, gebruikt in een STEG-centrale, is een relatief jong. Ze combineert als het ware een gasturbine met een klassiek thermische centrale en wekt tweemaal stroom op. Bij de stoom- en gascentrale of afgekort STEG-centrale worden dus twee turbines aangedreven. De eerste turbine is een gasturbine (2) en wordt aangedreven door het verbranden (4) van aardgas (3). De tweede turbine (15) (16) wordt aangedreven door stoom. Die stoom wordt gemaakt in een recuperatiestoomketel (9)door water te verhitten met de warmte van de gassen (6) afkomstig van de gasturbine (2). Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 23

24 Onder een hoge druk (ongeveer 180 bar) wordt het water uit aangevoerd. In verschillende onderdelen van de recuperatiestoomketel (9)wordt de temperatuur tot 540 C opgevoerd en het water wordt omgezet in oververhitte stoom. Als de stoom uit de stoomketel komt wordt deze door de hogedruk stoomturbine geleid waar de druk en temperatuur flink afnemen. De energieinhoud van de stoom wordt omgezet in mechanische rotatie-energie waarmee een generator aangedreven wordt. De stoom verlaat de stoomturbine (16)en condenseert in een luchtcondensor (18) of in een met water gekoelde condensor. In een luchtcondensor gaat de stoom door een groot aantal buizen waarover koude omgevingslucht blaast, aangevoerd door grote ventilatoren (19). De stoom koelt af door het contact met de lucht en condenseert tot water dat terug naar de recuperatiestoomketel wordt gepompt. In een met water gekoelde condensor glijdt de stoom langs talrijke buizen met koud koelwater, opgepompt uit rivieren, kanalen of de zee. Het koelwater neemt de warmte van de stoom op en koelt daarna af in een koeltoren. In de grote hyperboolvormige koeltoren komt het water in contact met een opstijgende luchtstroom die ontstaat door natuurlijke trek (schoorsteenwerking van de koeltoren). Wanneer ventilatoren voor de luchtbeweging zorgen is de koeltoren kleiner. Het water koelt af en stort in de koeltoren als regen naar beneden. De opgewarmde lucht, verzadigd met waterdamp, verlaat de koeltoren als een witte damppluim. Het grootste deel van het afgekoelde koelwater wordt terug naar de condensor gepompt en hergebruikt. Slechts 1 à 1,5 % verdampt. Sommige STEG-centrales hebben geen koeltoren en lozen het koelwater terug in het oppervlaktewater. Het debiet van het oppervlaktewater is in dit geval groot genoeg om de temperatuurstijging te beperken. STEG-installaties die naast elektriciteit ook warmte leveren, worden warmtekrachtkoppelingen genoemd. Op deze wijze kan een centrale een hoog energie Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 24

25 rendement halen van zeker 80%. Ter vergelijking: een kolencentrale heeft een rendement van ongeveer 40%. Bij een kerncentrale is het rendement nog lager ca 25%, wat tot gevolg heeft dat een kerncentrale een grote hoeveelheid warmte via het koelwater in het milieu loost. 3. Gascentrales in België In België zijn er: conventionele gascentrales te vinden in o.a. Ruien, Kallo, Lillo, Mol, Schelle, Amecoeur, Monceau, Peronnes, Baudour, Genk Langerlo, Schaarbeek STEG centrales zijn te vinden in Herdersbrug, Gent, Schaarbeek, Seraing. 4. Goed om te weten STEG-centrales zorgen voor 18 % van de totale elektriciteitsproductie van Electrabel Zeventig procent van de nieuwe productiecapaciteit die Electrabel in de periode bouwde, bestaat uit STEG-centrales. De hedendaagse STEG-centrales zetten meer dan 56 % van de energie in de brandstof om in elektriciteit. Het hoge energierendement, het gebruik van aardgas en de aanwezigheid van speciale branders beperken de emissies door een STEG-centrale. 5. Voordelen & Nadelen Voordelen bij de STEG-centrale wordt meer dan 56% van de brandstof omgezet in elektriciteit gas is bij het verbranden milieuvriendelijker dan stookolie & steenkool Nadelen aardgas is een fossiele brandstof: de voorraad is beperkt, er is uitstoot van broeikasgassen, enz. voor onze aardgas zijn aangewezen op landen zoals Rusland Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 25

26 de prijs van aardgas is onderhevig aan de schommelingen op internationale markten Bronnen: electrabel: wikipedia: Van Hevel, Johan. Dossier energie de aardgascentrale Hogeschool-Universiteit Brussel, 2007, pp 9 19 Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 26

27 Fiche 3: Windturbine Op dit moment, komt de meeste groene stroom uit wind, waterkracht en biomassa. De komende 20 tot 30 jaar zouden windmolens de enige techniek zijn waarmee veel groene stroom is op te wekken. Bijna alle deskundigen spreken de verwachting uit dat elektriciteit uit de zon, met zonnepanelen, nog wel 20 tot 30 jaar op zich zal laten wachten. Zo lang duurt het voordat de zonnepanelen goedkoop genoeg zijn geworden om de stroom in prijs te laten concurreren met stroom uit wind of gewone centrales die aardgas, steenkool of biomassa verstoken. 1. Windenergie Wind is bewegende lucht, en bevat dus bewegingsenergie. In de meest algemene betekenis is windenergie de energie die gewonnen wordt door deze bewegingsenergie om te zetten in een bruikbare vorm. Vroeger werd windenergie met windmolens direct omgezet in mechanische arbeid. Tegenwoordig wordt het woord windenergie vooral gebruikt voor de elektrische energie die met een windturbine uit de wind gewonnen wordt. 2. Windturbine Windturbine is de naam die wordt gebruikt voor moderne windmolens. Deze worden gebruikt om elektriciteit (groene stroom) op te wekken, soms in grote 'parken' met vele windturbines, bijvoorbeeld in Nederland op de Maasvlakte en in Vlaanderen aan de haven van Zeebrugge. Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 27

28 2.1 Opbouw van een moderne windturbine met horizontale as Een moderne windturbine met horizontale as bestaat van boven naar onder uit: Rotor(bladen) Gondel met daarin: as versnellingsbak of transmissie generator windsensor en krui-installatie Mast met daarin: kabels Netaansluiting Rotor(bladen) De wieken (of rotorbladen) van een windturbine worden samen de rotor genoemd. De rotor zet de bewegingsenergie van de wind om in een draaiende beweging van de as. Het gebruikt daarbij hetzelfde principe als een vliegtuigvleugel. In tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 28

29 is de opbrengst van een windturbine nauwelijks afhankelijk van het aantal wieken. In Nederland gebruikten fabrikanten in eerste instantie twee rotorbladen. Tegenwoordig gebruiken vrijwel alle fabrikanten drie bladen. Drie bladen belasten de mast gelijkmatiger en ogen veel rustiger. Bij oudere turbines stonden de rotorbladen vast ten opzichte van de as. Tegenwoordig kunnen de wieken draaien in hun lengteas. Daardoor kunnen ze bij elke windsnelheid de optimale stand hebben, waardoor een optimale opbrengst bereikt wordt. Bij windsnelheden boven windkracht tien kunnen de rotorbladen geleidelijk uit de wind worden gedraaid. Dat is minder belastend voor het elektriciteitsnet dan het plotselinge afschakelen van overtrekbeveiligde turbines en vergroot de opbrengst Tandwielkast De rotatiesnelheid van de rotor is eigenlijk te laag om de generator op de noodzakelijke 50 Hz te laten draaien. De meeste windturbines hebben daarom een tandwielkast. Deze tandwielkast werkt als een versnellingsbak Generator De generator zet de beweging van de as om in elektriciteit Krui-installatie De krui-installatie zorgt ervoor dat de rotor steeds naar de wind gericht blijft. Soms kan het voorkomen dat de wind een paar keer in dezelfde richting gedraaid is. Om te voorkomen dat de kabels in de mast dan teveel in elkaar draaien draait de gondel dan een paar keer om zijn as tot de kabels weer goed hangen Mast In Europa zijn vrijwel alle masten gesloten metalen cilinders.. 3. Opgewekte hoeveelheid elektrische energie De opbrengst van een windmolen hangt af van de windsnelheid, het nominaal vermogen van de windmolen (bepaald door het rotoroppervlak), de tijd die een windmolen kan draaien en het rendement van de omzetting van windenergie naar elektriciteit door de windmolen. Energie Rijk: Lesmap leerkrachten 29

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen Energie Rijk Lesmap Leerlingen - augustus 2009 Inhoudstafel Inleiding! 3 Welkom bij Energie Rijk 3 Inhoudelijke Ondersteuning! 4 Informatiefiches 4 Windturbines-windenergie 5 Steenkoolcentrale 6 STEG centrale

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

[Samenvatting Energie]

[Samenvatting Energie] [2014] [Samenvatting Energie] [NATUURKUNDE 3 VWO HOOFDSTUK 4 WESLEY VOS 0 Paragraaf 1 Energie omzetten Energiesoorten Elektrisch energie --> stroom Warmte --> vb. de centrale verwarming Bewegingsenergie

Nadere informatie

Flipping the classroom

Flipping the classroom In dit projectje krijg je geen les, maar GEEF je zelf les. De leerkracht zal jullie natuurlijk ondersteunen. Dit zelf les noemen we: Flipping the classroom 2 Hoe gaan we te werk? 1. Je krijgt of kiest

Nadere informatie

Spiekbriefje Frisse Wind

Spiekbriefje Frisse Wind Spiekbriefje Frisse Wind Feiten over windenergie voor feestjes, verjaardagen of andere bijeenkomsten. Er worden dan veel halve waarheden over windenergie verkondigd, en dat is jammer, want windenergie

Nadere informatie

windenergie worden steeds belangrijker Beyza

windenergie worden steeds belangrijker Beyza windenergie worden steeds belangrijker Beyza 1 INHOUDSOPGAVE 2 VOORWOORD 3 3 INLEIDING 4 4 WINDENERGIE 5 5 VOOR- EN NADELEN VAN WINDENERGIE 5 6 GESCHIEDENIS 5 7 BEPERKINGEN BIJ HET PLAATSEN VAN WINDMOLENS

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen

Alternatieve energiebronnen Alternatieve energiebronnen energie01 (1 min, 5 sec) energiebronnen01 (2 min, 12 sec) Windenergie Windmolens werden vroeger gebruikt om water te pompen of koren te malen. In het jaar 650 gebruikte de mensen

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. en energieomzetting

Hoofdstuk 3. en energieomzetting Energie Hoofdstuk 3 Energie en energieomzetting Grootheid Energie; eenheid Joule afkorting volledig wetenschappelijke notatie 1 J 1 Joule 1 Joule 1 J 1 KJ 1 KiloJoule 10 3 Joule 1000 J 1 MJ 1 MegaJoule

Nadere informatie

Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen

Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen September 12, 2012 Deze marktstudie werd uitgevoerd in samenwerking met Gfk Significant uit Leuven. 1 Gemeenten van de 308 Vlaamse gemeenten werden geïnterviewed.

Nadere informatie

Opwekking van elektrische energie

Opwekking van elektrische energie Inhoud Opwekking van elektrische energie... 2 Kernsplijtingscentrales... 2 Veiligheid in ontwerp... 2 Werking van de centrale... 3 Energiewinning uit kernsplijtingsreactoren... 3 Radioactief afval bij

Nadere informatie

Alles in de wind. Over windenergie. Hoe werkt een windturbine? Tandwielkast vroeger en nu. Direct Drive

Alles in de wind. Over windenergie. Hoe werkt een windturbine? Tandwielkast vroeger en nu. Direct Drive Hoe werkt een windturbine? Het basisprincipe is eenvoudig. De rotorbladen (wieken) zitten gemonteerd op een as. Als het waait draaien de rotorbladen en gaat de as draaien. De as laat vervolgens een generator

Nadere informatie

Oefentekst voor het Staatsexamen

Oefentekst voor het Staatsexamen Oefentekst voor het Staatsexamen Staatsexamen NT2, programma I, onderdeel lezen bij Hoofdstuk 10 van Taaltalent NT2-leergang voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Katja Verbruggen Henny Taks Eefke

Nadere informatie

Les Kernenergie. Werkblad

Les Kernenergie. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Kernenergie Werkblad Les Kernenergie Werkblad Wat is kernenergie? Het Griekse woord atomos betekent ondeelbaar. Het woord atoom is hiervan afgeleid. Ooit dachten wetenschappers

Nadere informatie

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein ctie produ Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein lesboekje02.indd 1 20-11-2015 13:20 Welkom in de Groene Top Trein! Het gaat deze trein voor de wind, want deze trein rijdt op wind.

Nadere informatie

Geluid. De norm: 47 db L den

Geluid. De norm: 47 db L den Geluid De norm: 47 db L den Elk windenergieproject moet voldoen aan de wettelijke norm: 47 db L den bij alle geluidsgevoelige objecten in de buurt. Dit is de maximaal toegestane gemiddelde jaarlijkse geluidsdruk

Nadere informatie

Cliptoets Windenergie. Docentenhandleiding

Cliptoets Windenergie. Docentenhandleiding Cliptoets Windenergie Docentenhandleiding We hebben iedere dag energie nodig. Die wekken we vooral op met olie, gas en steenkool. Maar die grondstoffen raken op. Bovendien vervuilen ze het milieu. Het

Nadere informatie

Alternatieve energieopwekking

Alternatieve energieopwekking Alternatieve energieopwekking Energie wordt al tientallen jaren opgewekt met een paar energiebronnen: Kolen Gas Olie Kernenergie De eerste drie vallen onder de fossiele brandstoffen. Fossiele brandstoffen

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

INFORMATIEKRANT WIJ BOUWEN AAN UW TOEKOMST! www.limburgwindt.be. Limburg win(d)t is opgericht door Aspiravi en LRM. WAT DOET LIMBURG WIN(D)T?

INFORMATIEKRANT WIJ BOUWEN AAN UW TOEKOMST! www.limburgwindt.be. Limburg win(d)t is opgericht door Aspiravi en LRM. WAT DOET LIMBURG WIN(D)T? www.limburgwindt.be v.u.: Rik Van de Walle - nv - Trichterheideweg 8-3500 Hasselt WAT DOET LIMBURG WIN(D)T? onderzoeken waar er in Limburg wind- molenparken kunnen komen bouwen en exploiteren van windenergie-

Nadere informatie

Profi Oeco Power LPE 2 Natuur en techniek

Profi Oeco Power LPE 2 Natuur en techniek Met z n allen hebben wij dagelijks reusachtige hoeveelheden energie nodig. Kijk maar eens naar een heel normale dag: Je wordt s morgens gewekt door je wekkerradio. Deze krijgt de stroom natuurlijk uit

Nadere informatie

TB141-E Introductie in Energie & Industriesystemen

TB141-E Introductie in Energie & Industriesystemen TB141-E Introductie in Energie & Industriesystemen Oefententamen 1 Aanwijzingen: Lees de vragen vooraf door en deel de beschikbare tijd in voor beantwoording van de vragen. Dit tentamen beslaat 20 meerkeuzevragen

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorblad, bladzijde 1. Inhoudsopgave, bladzijde 2. Inleiding, bladzijde 3. Wat houd duurzame-energie in?

Inhoudsopgave. Voorblad, bladzijde 1. Inhoudsopgave, bladzijde 2. Inleiding, bladzijde 3. Wat houd duurzame-energie in? 1 Inhoudsopgave Voorblad, bladzijde 1 Inhoudsopgave, bladzijde 2 Inleiding, bladzijde 3 Wat houd duurzame-energie in?, bladzijde 4 Wat is zonne-energie?, bladzijde 5 Wat is waterkracht?, bladzijde 6 Wat

Nadere informatie

Windenergie goedkoper dan kernenergie!

Windenergie goedkoper dan kernenergie! Go Wind - Stop nuclear Briefing 1 26 june 2002 Windenergie goedkoper dan kernenergie! Electrabel geeft verkeerde informatie over kostprijs van kernenergie en windenergie. Electrabel beweert dat windenergie

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. en energieomzetting

Hoofdstuk 3. en energieomzetting Hoofdstuk 3 Energie en energieomzetting branders luchttoevoer brandstoftoevoer koelwater condensator stoomturbine generator transformator regelkamer stoom water ketel branders 1 Energiesoort Omschrijving

Nadere informatie

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling Op de internationale milieuconferentie in december 2015 in Parijs is door de deelnemende landen afgesproken, dat de uitstoot van broeikasgassen

Nadere informatie

Module 4 Energie. Vraag 3 Een bron van "herwinbare" energie is: A] biomassa B] de zon C] steenkool D] aardolie E] bewegend water

Module 4 Energie. Vraag 3 Een bron van herwinbare energie is: A] biomassa B] de zon C] steenkool D] aardolie E] bewegend water Module 4 Energie Vraag 1 Wat hoort bij het indirect energieverbruik van een apparaat? Kies het BESTE antwoord A] De energie wat het apparaat nuttig verbruikt. B] De energie die het apparaat niet nuttig

Nadere informatie

ASPIRAVI. Windpark Assenede

ASPIRAVI. Windpark Assenede ASPIRAVI Windpark Assenede SAMEN GEDREVEN DOOR DE WIND WINDPARK ASSENEDE Windpark Assenede: Projectlocatie Projectkenmerken Timing / planning van de werken Investeer mee via Aspiravi Samen cvba Aankoop

Nadere informatie

My statement paper. Windturbines beïnvloeden het klimaat. Glen Pelgrims Ellen Van Dievel

My statement paper. Windturbines beïnvloeden het klimaat. Glen Pelgrims Ellen Van Dievel My statement paper Windturbines beïnvloeden het klimaat Glen Pelgrims Ellen Van Dievel 14 april 2015 1. Inleiding Tegenwoordig is hernieuwbare, groene energie een onderwerp waar veel over gesproken en

Nadere informatie

Basisprincipes 6 Zonne-energie in stroom omzetten 6 Zonne-energiemodellen met een zonne-energiemodule 7

Basisprincipes 6 Zonne-energie in stroom omzetten 6 Zonne-energiemodellen met een zonne-energiemodule 7 Welkom in de wereld van de fischertechnik PROFI-lijn 3 Energie in het dagelijkse leven 3 Olie, kolen, kernenergie 4 Water en wind 4 Zonne-energie 5 De Energie 5 Zonne-energie 6 Basisprincipes 6 Zonne-energie

Nadere informatie

Windenergie. 1. Wat is windenergie? 3. Wat zijn voordelen, nadelen en risico s van windenergie?

Windenergie. 1. Wat is windenergie? 3. Wat zijn voordelen, nadelen en risico s van windenergie? Windenergie ECN-facts 1. Wat is windenergie? Windenergie is de verzamelnaam voor technieken waarbij de bewegingsenergie die in wind zit, wordt omgezet in andere bewegingsenergie of in elektrische energie.

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

Kinderuniversiteit (Groene) energie?

Kinderuniversiteit (Groene) energie? Kinderuniversiteit (Groene) energie? Johan Driesen, Elektrotechniek Lieve Helsen, Werktuigkunde Leuven, 15 oktober 2011 Transport 15.10.2011 Kinderuniversiteit (Groene) Energie? 2 Transport 15.10.2011

Nadere informatie

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool Naam: Thijs Groep: 6/7 School: St.Willibrordusschool 1 Voorwoord Voor je ligt het werkstuk van Thijs. Dit werkstuk gaat over zonne-energie. Ik kwam op het idee voor dit onderwerp toen papa en mama ook

Nadere informatie

Begrippen. Broeikasgas Gas in de atmosfeer dat de warmte van de aarde vasthoudt en zo bijdraagt aan het broeikaseffect.

Begrippen. Broeikasgas Gas in de atmosfeer dat de warmte van de aarde vasthoudt en zo bijdraagt aan het broeikaseffect. LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Informatieblad Begrippen Biobrandstof Brandstof die gemaakt wordt van biomassa. Als planten groeien, nemen ze CO 2 uit de lucht op. Bij verbranding van de biobrandstof komt

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 Gas als zonnebrandstof Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 1 Inhoudsopgave 1 2 3 4 5 Introductie Meer hernieuwbare energie Extra hernieuwbare energie in Nederland? Verkennen

Nadere informatie

Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014

Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014 Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014 Vragen naar aanleiding van introductie wethouder Wagemakers Hoe is de provincie tot de keuze van de twee locaties gekomen? In de provincie Zuid Holland wordt

Nadere informatie

Hoe kunnen we dat probleem oplossen? Door er zelf een te maken! Wij maken in dit project een bloem die reageert op het licht.

Hoe kunnen we dat probleem oplossen? Door er zelf een te maken! Wij maken in dit project een bloem die reageert op het licht. Bloemen hebben zonlicht nodig om te bloeien, sommigen gaan zelfs dicht als het donker wordt. We moeten ze ook steeds kunnen verzetten zodat ze kan geplaatst worden in de tuin, op de vensterbank, op het

Nadere informatie

Inplanting van windmolens Vlaamse Vereniging voor Ruimte en Planning vzw

Inplanting van windmolens Vlaamse Vereniging voor Ruimte en Planning vzw Inplanting van windmolens Vlaamse Vereniging voor Ruimte en Planning vzw Energie in België EHA! 8 mei 2008 Nieuwerkerken 25 oktober 2007 Dirk Knapen Projectmedewerker energie en klimaat Inplanting van

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Veel gestelde vragen rondom Windenergie

Veel gestelde vragen rondom Windenergie Veel gestelde vragen rondom Windenergie Waarom windenergie? Op mondiaal, Europees, nationaal, provinciaal en lokaal niveau zijn doelstellingen geformuleerd voor de opwekking van duurzame energie. Windenergie

Nadere informatie

Goedkoopste alternatief op dit moment De grond onder de molens is gewoon te gebruiken Eigen coöperatie mogelijk (zelfvoorziening)

Goedkoopste alternatief op dit moment De grond onder de molens is gewoon te gebruiken Eigen coöperatie mogelijk (zelfvoorziening) WIND OP LAND 11% (10% BESCHIKBAAR LANDOPPERVLAK) VOORDELEN Goedkoopste alternatief op dit moment De grond onder de molens is gewoon te gebruiken Eigen coöperatie mogelijk (zelfvoorziening) NADELEN Bij

Nadere informatie

Introductie windenergiesector

Introductie windenergiesector Introductie windenergiesector Blok 2 Sander Lagerveld Dag 10 Windenergie 1 Duurzaam werken op Zee Toepassing van windenergie in Nederland Duurzaam werken op zee 2 Windmolens verschijnen vanaf 12e eeuw

Nadere informatie

Energie: vuil of schoon?

Energie: vuil of schoon? Info-brief Energie: vuil of schoon? Jij hebt energie nodig om huiswerk te maken, te fietsen of te spelen. Als je energie op is, word je moe. Dan moet je gaan slapen of eten. Slaap en voedsel zijn energiebronnen

Nadere informatie

Aspiravi nv. Woensdag 3 november 2010 IEEE Student Branch Gent Ir. Rik Van de Walle / Algemeen directeur

Aspiravi nv. Woensdag 3 november 2010 IEEE Student Branch Gent Ir. Rik Van de Walle / Algemeen directeur Aspiravi nv Woensdag 3 november 2010 IEEE Student Branch Gent Ir. Rik Van de Walle / Algemeen directeur Agenda Aspiravi nv: onshore windenergie Evolutie windenergie in Europa en Vlaanderen Biogas-installaties

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie

Botsing geeft warmte Waar komt die warmte vandaan? Uraniumatomen bestaan, net als alle andere atomen, uit een kern

Botsing geeft warmte Waar komt die warmte vandaan? Uraniumatomen bestaan, net als alle andere atomen, uit een kern E rgens diep in de krochten van dit betonnen gebouw gebeurt het. I n de kerncentrale in het Zeeuwse Borssele wordt vier procent van de Nederlandse elektriciteit opgewekt. Maar dat bhjft onzichtbaar. Bij

Nadere informatie

WINDTURBINES (HE 11)

WINDTURBINES (HE 11) WINDTURBINES (HE 11) De wind benutten om elektriciteit op te wekken en het broeikaseffect te bestrijden. 1 INLEIDING Gebruik maken van de wind voor energiedoeleinden is geen nieuw gegeven. De mens verplaatste

Nadere informatie

Innoveren met financiering van zonnepanelen

Innoveren met financiering van zonnepanelen Innoveren met financiering van zonnepanelen Dexia Corporate Jean-Michel Baetslé, Gedelegeerd Bestuurder Inhoud Inleiding Fotovoltaïsche zonne-energie Voor- en nadelen van een fotovoltaïsch systeem Steun

Nadere informatie

Mens en techniek. VMBO BASIS en KADER, leerjaar 2. Figuur 1 (Illustratie uit Microsoft Word)

Mens en techniek. VMBO BASIS en KADER, leerjaar 2. Figuur 1 (Illustratie uit Microsoft Word) Mens en techniek VMBO BASIS en KADER, leerjaar 2 Figuur 1 (Illustratie uit Microsoft Word) 1 ENERGIE... 2 1.1. Inleiding... 2 1.2. Het omzetten van energie... 3 1.3. Het omzetten van energie - Opdrachten...

Nadere informatie

Groep 8 - Les 3 Restproducten

Groep 8 - Les 3 Restproducten Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 3 Restproducten Lesduur: 20 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat restproducten zijn en welke restproducten horen bij verschillende manieren van energie

Nadere informatie

ASPIRAVI. Windpark Haaltert

ASPIRAVI. Windpark Haaltert ASPIRAVI Windpark Haaltert SAMEN GEDREVEN DOOR DE WIND WINDPARK HAALTERT Windpark Haaltert: Projectlocatie Projectkenmerken Timing van de werken Investeer mee via Aspiravi Samen cvba Aankoop van groene

Nadere informatie

Moet België overschakelen van nucleaire naar hernieuwbare energie? MYSTATEMENT PAPER TINUS MICHIELS EN BENOÎT VAN LESSEN

Moet België overschakelen van nucleaire naar hernieuwbare energie? MYSTATEMENT PAPER TINUS MICHIELS EN BENOÎT VAN LESSEN 2015 Moet België overschakelen van nucleaire naar hernieuwbare energie? MYSTATEMENT PAPER TINUS MICHIELS EN BENOÎT VAN LESSEN Inhoud 1. Inleiding... 2 2. Nucleaire energie... 2 2.1 Nadelen van nucleaire

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie

Windenergie in de Wieringermeer

Windenergie in de Wieringermeer Windenergie in de Wieringermeer J. H. Fred Jansen Nationaal Kritisch Platform Windenergie Conclusies Windenergie is geen noemenswaardig alternatief voor fossiele energie en levert geen noemenswaardige

Nadere informatie

Ruimteverwarming. 1 Inleiding... 1. 2 Energieverbruik ruimteverwarming... 2. 3 Centrale verwarming... 3. 4 Decentralisatie... 4

Ruimteverwarming. 1 Inleiding... 1. 2 Energieverbruik ruimteverwarming... 2. 3 Centrale verwarming... 3. 4 Decentralisatie... 4 1 Inleiding... 1 2 Energieverbruik ruimteverwarming... 2 3 Centrale verwarming... 3 4 Decentralisatie... 4 5 Convectieverwarming... 5 6 Stralingsverwarming... 9 7 Keuzecriteria... 11 1 Inleiding Voor de

Nadere informatie

Presentatie van het onderzoek: Windenergie in Dordrecht? Verkenning van kansen

Presentatie van het onderzoek: Windenergie in Dordrecht? Verkenning van kansen Presentatie van het onderzoek: Windenergie in Dordrecht? Verkenning van kansen 1 Doelstelling Dordrecht 2015 Routekaart Duurzaamheidsdoelstellingen 2010-2015: Doelstelling 2015 Duurzame energie 132 TJ

Nadere informatie

DE THERMISCHE CENTRALES VAN EDF LUMINUS, TECHNOLOGIE CONTINU IN BEWEGING

DE THERMISCHE CENTRALES VAN EDF LUMINUS, TECHNOLOGIE CONTINU IN BEWEGING DE THERMISCHE CENTRALES VAN EDF LUMINUS, TECHNOLOGIE CONTINU IN BEWEGING 2 De thermische centrales van EDF Luminus EEN EVENWICHTIGE ENERGIEMIX Het productiepark van EDF Luminus bestaat uit verschillende

Nadere informatie

aan alle werkgroepen v.d. sectie ENERGIE

aan alle werkgroepen v.d. sectie ENERGIE Studiebureau Answers4U aan alle werkgroepen v.d. sectie ENERGIE Evaluatie energievoorziening België Prioriteit: DRINGEND 1 Omschrijving v.d. opdracht Op 1 maart 2010 heeft de regering beslist het gebruik

Nadere informatie

Theorie: Energieomzettingen (Herhaling klas 2)

Theorie: Energieomzettingen (Herhaling klas 2) les omschrijving 12 Theorie: Halfgeleiders Opgaven: halfgeleiders 13 Theorie: Energiekosten Opgaven: Energiekosten 14 Bespreken opgaven huiswerk Opgaven afmaken Opgaven afmaken 15 Practicumtoets (telt

Nadere informatie

Elektrische energie. energie01 (1 min, 47 sec)

Elektrische energie. energie01 (1 min, 47 sec) Elektrische energie In huishoudens is elektrische energie de meest gebruikte vorm van energie. In Nederland zijn bijna alle huizen aangesloten op het netwerk van elektriciteitskabels. Achter elk stopcontact

Nadere informatie

Beste leerkracht/begeleider,

Beste leerkracht/begeleider, LESMAP ANTARK 1 Voorwoord Beste leerkracht/begeleider, Binnenkort bezoekt u de voorstelling Antark met uw klas/groep. Met deze lesmap willen we u suggesties geven om voor en na de voorstelling aan de slag

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE

Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE Opleiding Duurzaam Gebouw ENERGIE Leefmilieu Brussel Hernieuwbare elektriciteitsproductie voor woningen met maximum 10 eenheden Gregory Neubourg APERe Doelstellingen van de presentatie Kennis van de belangrijke

Nadere informatie

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder 16/12/2010 Cogen Vlaanderen Daan Curvers COGEN Vlaanderen Houtige biomassa in de landbouw 16

Nadere informatie

voor tegen gemaakt door: 2009

voor tegen gemaakt door: 2009 In oktober 2008 maakte De Argumentenfabriek in opdracht van De Volkskrant een overzicht van de argumente n - en het bouwen van nieuwe kerncentrales in Nederlan d. De Argumenten kaart Kernenergie is gefabriceerd

Nadere informatie

Kleine windturbines. Presentatie Kontich. Donderdag 13 november 2014. Van 13u30 tot 17 uur. Filip Arnou Green Energy Consult

Kleine windturbines. Presentatie Kontich. Donderdag 13 november 2014. Van 13u30 tot 17 uur. Filip Arnou Green Energy Consult Kleine windturbines Presentatie Kontich. Donderdag 13 november 2014. Van 13u30 tot 17 uur Filip Arnou Green Energy Consult Windenergie De wind is een onuitputtelijke en natuurlijke bron om elektriciteit

Nadere informatie

Thermische Centrales voor Elektriciteit College TB142Ea, 12 mei 2014

Thermische Centrales voor Elektriciteit College TB142Ea, 12 mei 2014 Thermische Centrales voor Elektriciteit College TB142Ea, 12 mei 2014 Dr.ir. Gerard P.J. Dijkema E.On kolencentrales, Maasvlakte, Rotterdam. G.P.J. Dijkema 5 mei 2014 Faculty of Technology, Policy and Management

Nadere informatie

Les Biomassa. Werkblad

Les Biomassa. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Biomassa Werkblad Les Biomassa Werkblad Niet windenergie, niet zonne-energie maar biomassa is de belangrijkste bron van hernieuwbare energie in Nederland. Meer dan 50%

Nadere informatie

Datum: 11 oktober 2006 Tijd: 09.00 12.00 uur

Datum: 11 oktober 2006 Tijd: 09.00 12.00 uur Tentamen Blijvende Energiebronnen (4P510) Datum: 11 oktober 2006 Tijd: 09.00 12.00 uur N.B. Aangezien de vraagstukken van dit tentamen door verschillende docenten worden beoordeeld, dient u elk vraagstuk

Nadere informatie

Samenvatting voor beleidsmakers

Samenvatting voor beleidsmakers Road book towards a nuclear-free Belgium. How to phase out nuclear electricity production in Belgium? rapport door Alex Polfliet, Zero Emissions Solutions, in opdracht van Greenpeace Belgium Samenvatting

Nadere informatie

Windenergie in Utrecht

Windenergie in Utrecht Windenergie in Utrecht J.H. Fred Jansen Nationaal Kritisch Platform Windenergie (NKPW) www.nkpw.nl Conclusies Windenergie is geen noemenswaardig alternatief voor fossiele energie en levert geen noemenswaardige

Nadere informatie

Impact van efficiënte openbare verlichting op de CO 2 uitstoot

Impact van efficiënte openbare verlichting op de CO 2 uitstoot Impact van efficiënte openbare verlichting op de CO 2 uitstoot CE4 N35N 13.5.29 Samenvatting Drie scenario s om de hoeveelheid CO 2 te berekenen, die niet uitgestoten wordt als er energie bespaard wordt

Nadere informatie

Luminus Groen : 100% Belgische, groene energie

Luminus Groen : 100% Belgische, groene energie Luminus Groen : 100% Belgische, groene energie Een leader in windenergie in België We houden momenteel 53 windmolens draaiende. In 2004 bouwde Luminus haar eerste windmolenpark in Villers-le-Bouillet.

Nadere informatie

FOSSIELE BRANDSTOFFEN

FOSSIELE BRANDSTOFFEN FOSSIELE BRANDSTOFFEN De toekomst van fossiele energiebronnen W.J. Lenstra Inleiding Fossiele energiebronnen hebben sinds het begin van de industriele revolutie een doorslaggevende rol gespeeld in onze

Nadere informatie

OVERAL, variatie vanuit de kern. LES- BRIEF 3v/4hv. De zonne-energiecentrale van Fuentes de Andalucía

OVERAL, variatie vanuit de kern. LES- BRIEF 3v/4hv. De zonne-energiecentrale van Fuentes de Andalucía OVERAL, variatie vanuit de kern LES- BRIEF 3v/4hv De zonne-energiecentrale van 1 Zonne-energie is in overvloed beschikbaar maar het is nog niet zo eenvoudig om die om te zetten naar elektrische energie.

Nadere informatie

Testen en metingen op windenergie.

Testen en metingen op windenergie. Testen en metingen op windenergie. Inleiding Als we rond groene energie begonnen te denken, dan kwam windenergie als een van de meest vanzelfsprekende vormen van groene energie naar boven. De wind heeft

Nadere informatie

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les.

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 1 Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 2 Colofon Dit is een uitgave van Quintel Intelligence in samenwerking met GasTerra en Uitleg & Tekst Meer informatie Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

Tegelijkertijd is het een gigantische opgave om de brandstoffen te winnen en. (Bild 1: CC BY-NC-ND 2.0, Peter Jakobs, Gut Eschergewähr, NRW)

Tegelijkertijd is het een gigantische opgave om de brandstoffen te winnen en. (Bild 1: CC BY-NC-ND 2.0, Peter Jakobs, Gut Eschergewähr, NRW) Wasteland Energy "Wasteland Energy" is de naam van een project dat onderzoekt hoe men in de dagelijkse omgang met minimale middelen zelf elektriciteit opwekken kan. We leven in een tijd waarin fossiele

Nadere informatie

Kolenvergasser. Kolenvergasser 2009-02-01 hdefc.doc

Kolenvergasser. Kolenvergasser 2009-02-01 hdefc.doc Kolenvergasser 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 Beantwoord de vragen 1 t/m 3 aan de hand van het in bron 1 beschreven proces. Bron 1 De

Nadere informatie

Windenergie in Steenbergen

Windenergie in Steenbergen Windenergie in Steenbergen J.H. Fred Jansen Nationaal Kritisch Platform Windenergie (NKPW) www.nkpw.nl Conclusies Windenergie is geen noemenswaardig alternatief voor fossiele energie en levert geen noemenswaardige

Nadere informatie

Warmtekrachtkoppeling. Waarom Vaillant? Om eenvoudigweg dubbel gebruik te maken van energie. ecopower

Warmtekrachtkoppeling. Waarom Vaillant? Om eenvoudigweg dubbel gebruik te maken van energie. ecopower Warmtekrachtkoppeling Waarom Vaillant? Om eenvoudigweg dubbel gebruik te maken van energie. ecopower Waarom ecopower? Eenvoudigweg omdat het de moeite waard is! Bij een traditionele productie van energie

Nadere informatie

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Leo de Ruijsscher Algemeen directeur De Blaay-Van den Bogaard Raadgevende Ingenieurs Docent TU Delft faculteit Bouwkunde Inleiding Nu de brandstofcel langzaam

Nadere informatie

Introductie HoSt B.V.

Introductie HoSt B.V. HR Hout WKK (Vink Sion) voor glastuinbouw en stadverwarming door HoSt Imtech Vonk vof door H. Klein Teeselink info@host.nl Introductie HoSt B.V. Inhoud: Waarom biomassa WKK, belang van warmte? Wie zijn

Nadere informatie

Inleiding: energiegebruik in bedrijven en gebouwen

Inleiding: energiegebruik in bedrijven en gebouwen Inleiding: energiegebruik in bedrijven en gebouwen Energie Energie is een eigenschap van de materie die kan worden omgezet in arbeid, warmte of straling. De eenheid van energie is de Joule. De fundamentele

Nadere informatie

De Visie: Elektriciteit en warmte uit houtpellets

De Visie: Elektriciteit en warmte uit houtpellets De Visie: Onze missie is om een houtpelletketel te maken die ook elektriciteit kan opwekken. Het bijzondere daaraan? ÖkoFEN ontwikkelt een CO2-neutrale technologie met houtpellets als energiedrager, met

Nadere informatie

1. Ecologische voetafdruk

1. Ecologische voetafdruk 2 VW0 THEMA 7 MENS EN MILIEU EXTRA OPDRACHTEN 1. Ecologische voetafdruk In de basisstoffen heb je geleerd dat we voedsel, zuurstof, water, energie en grondstoffen uit ons milieu halen. Ook gebruiken we

Nadere informatie

Reken op ons! Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg)

Reken op ons! Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg) 10/12/2010 Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg) Vlaams minister van Energie Freya Van den Bossche vind koppigheid een slechte eigenschap voor een regering en gaat in op het voorstel van de sector

Nadere informatie

Changing winds. Windmills.

Changing winds. Windmills. Changing winds Windmills. Changing winds 10Kw Changing winds is de merknaam van windmolens gebouwd door: metaalconstructie Van Vlaenderen. Onze windmolens zijn er van superieure kwaliteit. We maken enkel

Nadere informatie

Technische Kennis Dag 2014. Zonne-energie Henk Meijer

Technische Kennis Dag 2014. Zonne-energie Henk Meijer Technische Kennis Dag 2014 Zonne-energie Henk Meijer Zonne-energie Wat gaan we behandelen? Energie van de zon Indirect gebruik zonne-energie Direct gebruik zonne-energie Zonnepanelen en collectoren Passieve

Nadere informatie

Duurzame stroom in het EcoNexis huis

Duurzame stroom in het EcoNexis huis Groepsopdracht 1 Duurzame stroom in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit, en de welvaart stijgt ook steeds meer. Daarom neemt de vraag naar energie (elektriciteit, gas, warmte) wereldwijd

Nadere informatie

De wind in de zeilen voor Dilbeek

De wind in de zeilen voor Dilbeek De wind in de zeilen voor Dilbeek Op zoek naar geschikte locaties voor windturbines in Dilbeek aan de hand van het Windplan Vlaanderen en de Vlaamse Omzendbrief Windenergie Waarom windenergie? Op zoek

Nadere informatie

Hoofdstuk 9: Radioactiviteit

Hoofdstuk 9: Radioactiviteit Hoofdstuk 9: Radioactiviteit Natuurkunde VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Hoofdstuk 9: Radioactiviteit Natuurkunde 1. Mechanica 2. Golven en straling 3. Elektriciteit en magnetisme 4. Warmteleer Rechtlijnige

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor duurzame energie

Een beginners handleiding voor duurzame energie Een beginners handleiding voor duurzame energie Waarom leren over duurzame energie? Het antwoord is omdat: een schone energiebron is het niet begrensd wordt door geografische grenzen en geo-politiek INHOUD

Nadere informatie

Project Energie. Week 1ABC: Mens en dier

Project Energie. Week 1ABC: Mens en dier Project Energie. Week 1ABC: Mens en dier Info: Wat is energie? Energie geeft kracht, licht, warmte en beweging. De zon geeft ons licht en warmte. Voedsel is de brandstof van mensen en dieren. Door te eten

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2003 - I

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2003 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. OMGAAN MET NATUURLIJKE HULPBRONNEN figuur 1 De kringloop van het water A B LAND ZEE 2p 1 In figuur 1 staat de kringloop van het

Nadere informatie

Vooraleer de leerlingen de teksten lezen, worden de belangrijkste tekststructuren overlopen (LB 265).

Vooraleer de leerlingen de teksten lezen, worden de belangrijkste tekststructuren overlopen (LB 265). 5.2.1 Lezen In het leerboek krijgen de leerlingen uiteenlopende teksten te lezen. Op die manier worden de verschillende tekstsoorten en tekststructuren nogmaals besproken. Het gaat om een herhaling van

Nadere informatie

Groep: 8c. Naam: Lucas

Groep: 8c. Naam: Lucas Groep: 8c Naam: Lucas Datum: 6 januari 2015 1 voorwoord Ik houd mijn werkstuk over energie omdat ik in het nieuws heb gehoord dat België aan een energie te kort komt deze winter. Er zijn daar namelijk

Nadere informatie

Infogids zonnepanelen

Infogids zonnepanelen Infogids zonnepanelen Inhoudstabel Wat zijn zonnepanelen?... 1 De werking van zonnepanelen... 2 Waarmee moet u rekening houden?... 2 De kostprijs van zonnepanelen... 3 Financiële steun bij aankoop zonnepanelen...

Nadere informatie