Flexibel werk als vermomming voor uitbuiting

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Flexibel werk als vermomming voor uitbuiting"

Transcriptie

1 Flexibel werk als vermomming voor uitbuiting Mensen die werken aan de onderkant van de arbeidsmarkt betalen een hoge prijs voor de deregulering en het activerende arbeidsmarktbeleid van de afgelopen dertig jaar. Ondernemingen hebben de lusten en werknemers de lasten van flexibilisering. Will Tinnemans pleit voor fatsoenlijke arbeidsomstandigheden en een leefbaar loon voor deze werkende armen. will tinnemans In de Volkskrant van 18 maart 2011 staan twee foto s van een keukentje naast elkaar afgedrukt. De eerste foto laat een viezige wand zien, bekleed met tegeltjes die ooit om een keukenblok heen geplaatst zijn; het keukenblok zelf is verdwenen. De vloer is goor, de muur vol schimmel- en vochtplekken. Het was tot een jaar geleden de kantine van de schoonmakers op Amsterdam Centraal Station. De tweede foto toont hetzelfde keukentje. Op de lege plekken hangen keukenkastjes in smetteloos wit. Er staat een magnetron, een waterkoker en een koffiezetapparaat op een schoon aanrechtblad en er is een koelkast geïnstalleerd. Dankzij een investering van een paar duizend euro kregen de schoonmakers op Amsterdam cs na de staking van voorjaar 2010, Over de auteur Will Tinnemans is schrijver van nonfictieboeken, moderator en mediatrainer, en al dertig jaar zelfstandige zonder personeel Noten zie pagina 122 die negen weken geduurd heeft, een fatsoenlijke eetruimte. Honderden schoonmakers trotseerden in 2010 het risico om hun baan kwijt te raken. Ze wilden namens een beroepsgroep van zo n werknemers zonder wie het land een puinzooi zou zijn zoals de schoonmakers met hun staking op stations en op Schiphol pijnlijk zichtbaar wisten te maken een paar procent loonsverhoging, fatsoenlijke werktijden, een menselijke werkdruk en vooral: respect. Respect van de opdrachtgevers, van de werkgevers en van de mensen met wie ze tijdens hun werk in aanraking komen. Het is bijna niet te geloven, zo basaal en rudimentair: schoonmakers moeten anno 2010 negen weken in staking om een fatsoenlijke plek te krijgen waar ze hun boterham kunnen opeten. De schoonmaak is een vechtmarkt, is in de branche een terugkerend zinnetje waar alle betrokkenen zich lange tijd comfortabel achter 113

2 van waarde bestaanszekerheid 114 hebben verscholen. Hier moest dat begrip wel heel letterlijk genomen worden. Maar er is sprake van voortschrijdend inzicht: Ook bij de ns hebben we destijds te veel naar de prijs gekeken, geeft de inmiddels gepensioneerde personeelsdirecteur van de ns, Kees Blokland, in het artikel in de Volkskrant toe. Het zijn arbeidsomstandigheden die we met het bestrijden van de uitwassen van de gastarbeiderseconomie uit de jaren zeventig achter ons dachten te hebben gelaten. Maar met het neoliberalisme zijn barre arbeidsomstandigheden en voorwaarden aan de onderkant van de arbeidsmarkt weer aan de orde van de dag, ook in Nederland. In 2009 kwam naar buiten dat Oost-Europese seizoenarbeiders in Brabantse aspergebedrijven worden behandeld als lijfeigenen. Zulk nieuws is geen uitzondering. Een greep uit soortgelijke berichten van de afgelopen maanden: Poolse chauffeurs staan in de Rotterdamse haven dagen te wachten op een vracht, zonder dat een wc en behoorlijke kookvoorziening in de buurt zijn; alleenstaande moeders raken hun baan als caissière en daarmee hun gezinsinkomen kwijt omdat scholieren en studenten goedkoper zijn; in de champignonteelt maken uitzendkrachten dagen van dertien uur; ze rusten uit op verplichte slaapplaatsen en hun betaling ligt onder het wettelijk minimumloon. de illusie Met het aantreden van de Britse premier Thatcher en de Amerikaanse president Reagan in de jaren tachtig, won het geloof in de markt in grote delen van de wereld aan populariteit. De overheid raakte in diskrediet. Versober de verzorgingsstaat, zodat meer geld vrijkomt voor consumptieve bestedingen en investeringen in particuliere ondernemingen, geef ondernemers vrij baan en val ze zo min mogelijk lastig met beperkende regels. Dat recept zou leiden tot een snelle economische groei en een lage inflatie, tot meer welvaart voor iedereen, aldus de neoliberalen. Wie het niet eens was met die redenering, was een dief van zijn eigen portemonnee. Het geloof in de vrije markt duurde voort tot de financiële crisis in de herfst van 2008, al houden echte believers nu nog vast aan de kracht ervan. Het sprookje van de neoliberalen vond in de jaren tachtig ook onder Nederlandse politici weerklank, zowel bij de no-nonsense kabinetten onder leiding van cda-voorman Ruud Lubbers ( ) en de paarse kabinetten onder leiding van PvdA-voorman Wim Kok ( ), als bij de vier kabinetten onder leiding van cda er Jan Peter Balkenende ( ). Drie basisuitgangspunten stonden al die tijd centraal. Ten eerste: laat alles aan de markt over wat aan de markt overgelaten kan worden en schaf zoveel mogelijk regels af. Tal van rijksdiensten werden de afgelopen decennia geprivatiseerd of verzelfstandigd. Door outsourcing, via uitzendbureaus en door de inschakeling van payroll-bedrijven brachten lokale, provinciale en landelijke overheden veelal laaggeschoolde telefonistes, secretariaatsmedewerkers, werkenden in de catering, de plantsoenendienst en de schoonmaak onder de tucht van de markt. Dereguleringsoperaties zorgden vanaf begin jaren tachtig voor het schrappen van regels en vergunningen, waardoor de vrijheid om te ondernemen in tal van sectoren toenam. Handelsgrenzen werden geslecht, zowel binnen de eu als tussen eu-landen en de rest van de wereld. Zo kon moordende concurrentie op een wereldwijde markt ontstaan. Het tweede uitgangspunt was: voer een activerend arbeidsmarktbeleid dat zoveel mogelijk mensen zo snel mogelijk van uitkering naar arbeidsmarkt dirigeert. Laagbetaalde banen onder slechte arbeidsomstandigheden zijn nog altijd beter dan hoge werkloosheid, luidt het adagium van de neoliberalen. Bemoeilijk dus de toegang tot en bevorder de uitstroom uit uitkeringen. De gedachte daarachter: als mensen eenmaal aan het werk zijn, klimmen ze, geholpen door arbeidservaring en bijscholing, vanzelf omhoog op de carrièreladder. Werk loont. Zorg voor een flexibele arbeidsmarkt, was het derde uitgangspunt. Met minder ontslagbe-

3 Will Tinnemans Flexibel werk als vermomming voor uitbuiting scherming voor werknemers en meer mogelijkheden om mensen tijdelijk in dienst te nemen, zijn ondernemers bereid om aan de onderkant van de arbeidsmarkt meer banen te creëren. Help ondernemers desnoods een handje met subsidieregelingen voor laaggeschoold werk (daar kwamen latere kabinetten overigens weer op terug). Alleen als er meer banen voor laaggeschoolden ontstaan, kunnen al die mensen uit de uitkering en in een baan stappen. de praktijk Hans Achterhuis heeft in De utopie van de vrije markt 1 vlijmscherp beschreven waartoe de vrijemarktideologie heeft geleid. Hij heeft het over de verschraling van menselijke relaties, en spreekt van de gewelddadige onteigening van grond en woningen, en dientengevolge van de ontworteling van grote groepen mensen, omdat landen als China en Brazilië de opdrachtgevers in het Westen koste wat kost ter wille proberen te zijn. De sociale ongelijkheid neemt toe en burgers die de concurrentiestrijd op de markt niet aankunnen, hebben het nakijken, zowel in het Westen als daarbuiten. En dan hebben we, aldus Achterhuis, ook nog te maken met een paradoxale toename van toezicht en controle, omdat de onzichtbare hand van Adam Smith toch minder perfect regeert dan de illusie ons wil doen geloven en de vrije markt dus door of op instigatie van de overheid gecorrigeerd moet worden. De vrije markt is een illusie, schrijft ook de van oorsprong Zuid-Koreaanse econoom Ha-Joon Chang, verbonden aan de University of Cambridge. In 23 dingen die ze je niet vertellen over het kapitalisme 2 stelt hij, ondersteund door veel onderzoeksmateriaal, dat het najagen van bedrijfsmatige efficiëntie en flexibele arbeidsmarkten veel kortetermijnwinst heeft opgeleverd die verdwenen is in de zakken van managers en aandeelhouders, ten koste van economische en financiële soliditeit op de langere termijn. Deregulering en privatisering hebben in het onderwijs, in de gezondheidszorg en in Honderdduizenden mensen zien zich gedwongen om het ene tijdelijke baantje na het andere te accepteren de volkshuisvesting zelfs geleid tot schaamteloze zelfverrijking aan de top en tevens tot tergende baanonzekerheid aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Het sprookje over de vrije markt leek een waterdicht verhaal, zeker in de beginfase toen nog slechts weinigen de keerzijde van het activerend arbeidsmarktbeleid zagen: hoe flexibeler de arbeidsmarkt, hoe geringer de baanzekerheid. Honderdduizenden mensen hebben zich de afgelopen decennia gedwongen gezien om het ene tijdelijke baantje na het andere te accepteren, zodat ze de eindjes aan elkaar konden blijven knopen. Ze verruilden hun vaste baan bijvoorbeeld voor een onzeker bestaan als zelfstandige zonder personeel (zzp er), soms weloverwogen en vrijwillig, maar in veel gevallen uit arren moede. Zij zijn het groeiende leger schijnzelfstandigen, die de eerste klappen na het uitbreken van de financiële crisis, eind 2008, opvingen. Omdat het cbs die groep nog niet goed in het vizier had, konden we een tijdlang in de illusie leven dat de crisis nauwelijks gevolgen had voor de arbeidsmarkt. Anderen meldden zich aan bij een uitzendbureau of payroll-bedrijf, accepteerden een jaarof zelfs een nulurencontract (een arbeidsovereenkomst zonder urengarantie) of een parttime baan met een redelijke kans op veel overwerk. Zo hopte een behoorlijke arbeidsreserve jarenlang van de ene onzekere positie naar de andere. De maakindustrie is verplaatst naar lagelonenlanden of verregaand gemechaniseerd. Daar kunnen lager opgeleiden dus steeds minder terecht. Het gevolg is dat ze met zijn allen inclusief aanzienlijke aantallen legale 115

4 van waarde bestaanszekerheid Will Tinnemans Flexibel werk als vermomming voor uitbuiting 116 en illegale immigranten moeten vissen in de vijver van dienstverlenende banen voor laaggeschoolden: van werk in de postbezorging en beveiligingsindustrie tot de schoonmaak, catering, supermarkten en thuiszorg. En het wordt nog altijd drukker aan de rand van die vijver, want een flink deel van de jonggehandicapten en wsw ers is vanaf 2012 hoogstwaarschijnlijk ook aangewezen op het onderste segment van de arbeidsmarkt. Beschermde arbeidsplaatsen zijn volgens het huidige kabinet een overbodige luxe; ook mensen die deels arbeidsgeschikt zijn, moeten een plekje zien te vinden op de reguliere arbeidsmarkt. Van klimmen op de carrièreladder de worst die uitkeringsgerechtigden was voorgehouden met het activerende arbeidsmarktbeleid is voor de meeste laaggeschoolden geen sprake. Werkgevers investeren namelijk niet in de om-, her- en bijscholing van tijdelijke krachten. En zodra personeel in de flexibele schil rechten opbouwt, proberen bedrijven ze te vervangen door verse krachten die ook weer een paar jaar bereid zijn te werken onder vaak beroerde omstandigheden hitte, lawaai, agressieve schoonmaakmiddelen, onregelmatige diensten tegen een laag inkomen en met een minimum aan baanzekerheid. Bijvoorbeeld in supermarkten, waar scholieren en studenten wat bijverdienen met vakken vullen of achter de kassa zitten. Of in de postbezorging, waar mensen die vaak geen kostwinner zijn tegen stukloon werken, als aanvulling op het inkomen van hun partner. Het gaat veelal om dead end jobs, ook wel fuikbanen genoemd: doorstromen naar hogere functies is vrijwel onmogelijk. De arbeidsspecialisatie is zo ver doorgevoerd, dat meer en meer bedrijven zoveel mogelijk activiteiten afstoten die niet onder de hardcore business vallen. Kon een schoonmaker of vorkheftruckchauffeur met latente talenten op een ander vlak vroeger in een groter bedrijf of bij de overheid nog wel eens doorgroeien naar een hogere functie, dat is in een onderneming die zich uitsluitend toelegt op schoonmaken of cateren vrijwel onmogelijk. werkende armen Bedrijven die laaggekwalificeerde dienstverlening in de aanbieding hebben, opereren op een markt met hevige concurrentie. Vetreserves zijn allang uit de organisatie weggesneden, de marges zijn miniem. Het enige waar altijd weer net iets meer op bezuinigd kan worden, is het personeel. Door duurdere werknemers te ontslaan, en door de mensen binnen dezelfde tijd en voor hetzelfde loon nog net iets meer werk te laten verzetten, kun je als bedrijf een tikkeltje lager op aanbestedingen inschrijven dan de concurrent. Zo kreeg Nederland bijna ongemerkt te maken met een fenomeen dat we altijd als typisch Amerikaans hebben beschouwd: working poor. We hadden er tot een paar jaar Nederland kent inmiddels zo n tot werkende armen terug niet eens een goede vertaling voor, maar inmiddels is de term werkende armen aardig ingeburgerd. Onderzoekers van universiteiten, het scp en het cbs hebben geconstateerd dat deels overlappende groepen als alleenstaande ouders (vooral moeders), laagopgeleiden en immigranten een slechte arbeidsmarktpositie hebben, maar in het kader van het activerend arbeidsmarktbeleid desondanks gestimuleerd worden om op de arbeidsmarkt actief te worden of te blijven. Het is een mooi streven om mensen een handje te helpen bij het zoeken naar werk, maar, in de woorden van Marcel van Dam: Je kunt mensen niet verheffen door ze te vernederen. 3 Grote groepen mensen die voorheen van een uitkering leefden, zijn soms met enige hulp op de arbeidsmarkt actief geworden, en in veel gevallen ook gebleven. Maar daarmee zijn ze nog niet ontsnapt aan de armoede. Het hangt er natuurlijk maar van af hoe je telt en hoe je

5 Will Tinnemans Flexibel werk als vermomming voor uitbuiting armoede definieert, maar men is het er wel over eens dat Nederland inmiddels zo n tot werkende armen telt. Als we partners en kinderen die van deze werkende armen afhankelijk zijn meetellen, komt het totale aantal arme mensen in huishoudens met betaald werk als voornaamste inkomstenbron op De groep werkende armen groeit sinds de jaren negentig langzaam maar gestaag; volgens het laatste Armoedesignalement van het Sociaal en Cultureel Planbureau maken zij inmiddels bijna 60% uit van de totale groep armen in Nederland. Onder hen bevinden zich relatief veel zzp ers die geen aanspraak kunnen maken op een minimumloon en cao-afspraken. 4 Werknemers in loondienst hebben zo n 3% kans om tot de groep armen te behoren, tegen 12% van de zelfstandigen. Het scp publiceerde in de zomer van 2010 de studie Uit de armoede werken. 5 De helft van de mensen die in de bijstand zitten, probeert niet eens serieus werk te vinden, blijkt hieruit. Ze geven zichzelf geen schijn van kans, ze kunnen het zich niet permitteren om buitenshuis te werken omdat ze een zorgplicht hebben voor een familielid of ze vinden het wel best om een tijdje van een uitkering te leven, al is het geen Een laag inkomen knaagt aan de kwaliteit van het leven, vooral als er kinderen in het spel zijn vetpot. De andere helft bestaat uit parttimers die meer uren gaan werken en uit mensen die nog niet werkten maar vanuit die nulpositie betaald werk hebben gevonden. Maar de schokkende conclusie van die scp-studie: het vinden en behouden van betaald werk is nog steeds de belangrijkste ontsnappingsroute uit de armoede, maar wie werk gevonden heeft komt niet per se boven de armoedegrens uit. Ongeveer de helft tot zestig procent van de onderzochte gevallen slaagde er wel in om duurzaam (langer dan drie jaar) boven de armoedegrens te leven. Maar voor de andere helft gold dat niet. Met andere woorden: als je betaald werk hebt, garandeert dat nog helemaal niet dat je de arme kant van Nederland achter je laat. onzeker bestaan Wat hebben we nu gewonnen bij het activerende arbeidsmarktbeleid dat in de jaren negentig is ingezet? De werkloosheid is de afgelopen decennia enorm gedaald tot een percentage dat zowel in historische als in internationale vergelijkingen fier overeind blijft, ook in crisistijd. Nederland heeft al jaren de laagste werkloosheidscijfers van de eu-landen. Loont het werkgelegenheidsbeleid dan toch? Niet per se, want het aantal armen daalt niet. Integendeel, de totale groep armen stijgt nog altijd licht. Het verschil met een jaar of tien geleden is dat het aandeel van werkende armen in de totale groep armen is gestegen van 50 % in 2001 tot 59 % in Het gaat veelal om banen die niet meer voldoen aan de minimumeisen die we sinds de jaren zestig stellen aan betaald werk: redelijke arbeidstijden, veiligheid op het werk, een fatsoenlijk loon, mogelijkheden om jezelf te ontplooien en door te groeien, een redelijke baanzekerheid zodat je een gezin kunt onderhouden zonder voortdurend wakker te liggen van de vraag of je de volgende maand nog wel werk hebt. In 2009 schreef ik in opdracht van de vakcentrale fnv Onzeker bestaan. Geef de mensen aan de onderkant van de samenleving een gezicht, vroeg de vakbond, teken hun verhalen op, maak duidelijk wie de werkende armen in Nederland zijn en wat hun probleem is. Samen met een fotograaf legde ik het levensverhaal vast van 21 mensen die zichzelf beschouwen als werkende armen. Een paar dingen werden glashelder: Het gaat bijna altijd om mensen die een tegenslag in het leven hebben gehad: een ongelukkig huwelijk met scheiding als gevolg, een ongeval met tijdelijke arbeidsongeschiktheid tot gevolg, de zorg voor een gehandicapt kind, een licha- 117

6 van waarde bestaanszekerheid Will Tinnemans Flexibel werk als vermomming voor uitbuiting 118 melijke of psychische ziekte. Of mensen waren jarenlang uit het arbeidsproces geweest om kinderen of hulpbehoevende familie te verzorgen en bleken bij terugkeer te oud of hun kennis en ervaring bleken gedateerd. Vaak gaat het om alleenstaande moeders. Maar ondanks die pech kiezen ze er steevast voor om met betaalde arbeid de kost te verdienen. Omdat ze hun kinderen niet willen laten opgroeien met het idee dat een inkomen in een envelop op de deurmat valt, zonder er iets voor te hoeven doen. Of omdat ze in hun werk voldoening vinden en er sociale contacten opdoen. Mogen we het normaal gaan vinden dat mensen die op een cruciaal levensterrein pech hebben gehad door een financiële bodem zakken? Een laag inkomen knaagt aan de kwaliteit van het leven, vooral als er kinderen in het spel zijn. Maar vrijwel alle mensen die ik gesproken heb vinden het zeker zo erg dat ze met zo weinig respect bejegend worden. Schoonmakers die op Schiphol lege frietbakjes voor hun bezem gegooid krijgen zonder dat de passant hen een blik waardig keurt; werknemers die van de ene dag op de andere op straat gezet worden, zonder dat de werkgever of chef medeleven betoont; mensen in de thuiszorg die te weinig verdienen om er een gezin van te kunnen onderhouden, maar zó ongunstig worden ingeroosterd dat ze niet meer uren kunnen gaan werken of er een ander baantje naast kunnen nemen. Is het overdreven om werkgevers en opdrachtgevers te vragen om een menselijk werkritme, redelijke roosters, goede kantines, de handhaving van voorzorgsmaatregelen voor de veiligheid en gezondheid? Is het overdreven te vragen dat zij hun werknemers bejegenen als mensen met vermogens en gevoelens? Behalve een te laag inkomen en een gebrek aan respect kampen werkende armen ook nog met een ernstige baanonzekerheid: vooral degenen met tijdelijke contracten en nulurencontracten of zij die via uitzendbureaus of payrollbedrijven werken, weten nooit zeker of ze de volgende maand nog werk hebben. Uit cijfers van het uwv bleek begin dit jaar dat een derde van alle werknemers een flexibel contract heeft. Van hen heeft zo n zestig procent niet vrijwillig voor die flexibiliteit gekozen, zo stelde de fnv begin dit jaar in een enquête onder werknemers vast. Die onzekerheid knaagt aan ze, zeker als het wegvallen van inkomen gevolgen heeft voor de kinderen. Maar ook als ze om die reden geen hypotheek blijken te kunnen krijgen. Of als de balans tussen werk en privé hierdoor zoek is. Of als ze na jaren trouwe dienst ontslagen worden en vervolgens op een andere contractbasis hetzelfde werk mogen komen doen als voorheen, maar er minder mee verdienen. En tot slot: de economische zelfstandigheid van vooral vrouwen is in een aantal gevallen in het geding. Alleenstaande moeders en een enkele vader houden naast hun baan met Het tweeverdienersmodel is de norm geworden, juist in een tijd waarin het aantal echtscheidingen is toegenomen veel kunst- en vliegwerk een gezin draaiende. Financiële problemen liggen voor hen constant op de loer. Kennelijk is de beloningsstructuur op de arbeidsmarkt in enkele decennia zo ingrijpend veranderd, dat het onder een bepaalde inkomensgrens onmogelijk is om met één inkomen voor een gezin te zorgen. Het tweeverdieners model is de norm geworden, juist in een tijd waarin het aantal echtscheidingen is toegenomen en de zorg voor de kinderen nog steeds in het leeuwendeel van de gevallen neerkomt op de moeders. Ze zien vaak maar één uitweg: een partner zoeken, liefst een met voldoende geld. Zo zet het neoliberale regime via een omweg een van de belangrijke verworvenheden van het laatste kwart van de vorige eeuw op de tocht: economische zelfstandigheid van vrouwen. Het is nog te begrijpen dat conservatieven en chris-

7 Will Tinnemans Flexibel werk als vermomming voor uitbuiting tendemocraten met hun sterke nadruk op family values die ontwikkeling toejuichen, maar het zou liberalen en sociaal-democraten die persoonlijke vrijheid prediken een gruwel moeten zijn. interne strijd Werknemers maken niet altijd onderdeel meer uit van een organisatie die toeziet op hun welzijn. Bedrijven zijn niet meer vanzelfsprekend de verantwoordelijke gemeenschappen die investeren in hun personeel en die overwinsten reserveren voor slechtere tijden. Doorgaans zijn het puur op winst gerichte organisaties, geleid door mensen voor wie alles draait om het opschroeven van aandeelhouderswaarde op korte termijn. De aandeelhouders en zijzelf worden Veel werkende armen verdienen wel het minimumloon, maar kunnen niet genoeg uren werken voor een volwaardig inkomen daar immers beter van en de ideologie van de vrije markt wil dat dat eigenbelang uiteindelijk samenvalt met het algemeen belang. Dat laatste is overigens nooit aangetoond. Sterker nog: het ongeremde streven naar waardevermeerdering leidt tot sociale gedrochten. Als een bedrijf snel een flexibele schil aan werknemers kan lozen, kan het bedrijf er bij verkoop op papier florissant uitzien. Dat is handig als een equity- of hedgefonds het bedrijf wil opkopen en de managers en aandeelhouders een zo hoog mogelijke prijs willen ontvangen voor hun aandelen. Van loyaliteit of verantwoordelijkheidsgevoel is steeds minder sprake. Bedrijfseigenaren zijn vaak onzichtbaar voor het personeel en voelen zich er nauwelijks of volstrekt niet mee verbonden. Zodra zich een lucratieve overnamemogelijkheid voordoet, wordt het bedrijf verkocht aan de hoogste bieder, alsof het om een zak aardappelen gaat. Willen we wel zo n samenleving, met zulke gigantische verschillen in inkomen, met zo n afbrokkeling van arbeidsvoorwaarden aan de onderkant van de arbeidsmarkt en met een sociale zekerheid die nauwelijks nog voldoet aan wat een beschavingsminimum mag heten? De toenemende ongelijkheid is de oorzaak van talloze sociale misstanden, houdt Tony Judt ons voor in Het land is moe: Buitensporig ongelijke samenlevingen zijn ook instabiele samenlevingen. Er ontstaat interne verdeeldheid, en vroeg of laat ook interne strijd. Het resultaat daarvan is meestal ondemocratisch. 6 Maar wat valt ertegen te ondernemen? Als de bevrijding van de arbeidersklasse het werk van de arbeiders zelf moet zijn, zoals Karl Marx en Friedrich Engels ons voorhielden, maken veranderingen via de parlementaire democratie steeds minder kans. De mensen die het betreft, zijn immers een kleine minderheid geworden. In de jaren zestig had 58% van de beroepsbevolking geen of alleen een lager diploma, in 2007 was nog maar 29% van de beroepsbevolking lager opgeleid 7. Dat is een halvering. Volgens scp-onderzoeker Edith Josten is het percentage laagopgeleiden (maximaal vmbo) in de beroepsbevolking tussen 1992 en 2008 zelfs afgenomen van 35 naar 25%. Op zichzelf een ontwikkeling die iedereen zal toejuichen, maar het nadeel is wel dat de stem van de lager opgeleiden steeds zwakker klinkt, terwijl de middelbaar en hoogopgeleiden de macht in alle opzichten naar zich toe trekken: economisch, politiek, maatschappelijk. Het is de Zweidrittelgesellschaft van de Duits- Britse socioloog Ralf Dahrendorf ten voeten uit: een comfortabele, doorgaans hoger opgeleide meerderheid heeft het goed en laat zich in alle opzichten gelden, een laagopgeleide minderheid betaalt er de prijs voor, maar die getalsmatige minderheid kan onvoldoende electorale tegenmacht mobiliseren. En dan is zweidrittel inmiddels ook nog dreiviertel geworden. 119

8 van waarde bestaanszekerheid Will Tinnemans Flexibel werk als vermomming voor uitbuiting 120 oplossingen Het gebrek aan respect vergalt veel levensplezier van werknemers aan de onderkant van de arbeidsmarkt Een structurele oplossing van het probleem is niet makkelijk (zie ook de bijdrage van Paul de Beer, elders in dit nummer). Verhoging van het minimumloon zet voor een groot deel van de groep werkende armen nauwelijks zoden aan de dijk. Veel werkende armen verdienen namelijk wel het minimumuurloon, maar kunnen niet genoeg uren werken om aan een volwaardig inkomen te geraken: ze zijn niet in de gelegenheid om meer uren te werken of hun werkgever biedt niet meer uren en roostert hen zo ongunstig in dat ze er geen tweede baantje bij kunnen nemen. Voor degenen die niet het minimumloon verdienen veelal zzp ers en mensen die via ingewikkelde uitleenconstructies werken zou er in een onbekend aantal gevallen geen werk meer zijn als werk- of opdrachtgevers hogere tarieven zouden moeten betalen. En werk aan de onderkant van de arbeidsmarkt moet ook weer niet te duur worden, want dan wordt het weggesaneerd of alleen de allergoedkoopste arbeidskrachten worden er nog voor ingeschakeld: scholieren, studenten, huisvrouwen die gedurende een paar uur per week wat bij willen verdienen, legale en illegale immigranten. Hoe groot de neiging bij sommigen ook is om ervoor te pleiten, de oplossing ligt niet in de terugkeer naar een oppermachtige staat die de rol van de vrije markt terugdringt en de touwtjes weer in handen neemt. De neoliberale reactie op het staatsdirigisme uit de jaren zestig en zeventig was een paar bruggen te ver, maar het heeft geen zin om de klok terug te draaien. Dat wil ook weer niet zeggen dat de overheid geen verantwoordelijkheid meer heeft voor randvoorwaarden op de arbeidsmarkt. Uiteraard blijven de hoogte van het wettelijk minimumloon, de algemeenverbindendverklaring van cao s, de Arbeidstijdenwet, de aanbestedingswetgeving en tal van andere relevante wetten en regelingen behoren tot het politieke mandaat. Maar in een moderne samenleving komt het eropaan dat alle betrokken partijen iets doen: wij allemaal in onze rollen van consument en burger; vakbonden en politieke partijen; de werknemers zelf; en tot slot de werkgevers, zowel de overheid als het bedrijfsleven. Wij allemaal. Het gebrek aan respect vergalt veel levensplezier van werknemers aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Het klinkt banaal, maar het leven zou voor hen al een stuk aangenamer worden als we ze vriendelijk zouden groeten, voor ze aan de kant gaan als het nodig is en de omgeving niet onnodig vervuilen. Per onmiddellijk kunnen we er met z n allen in elk geval voor zorgen dat we mensen die laaggeschoold, slecht betaald werk verrichten niet beledigen maar met respect behandelen, waar ze ook op ons pad komen. Daarnaast kunnen we waar mogelijk en nodig onze stem verheffen tegen onderbetaling, beroerde arbeidsomstandigheden en baanonzekerheid. We kunnen producten en diensten boycotten van bedrijven die zich niets gelegen laten liggen aan de kwaliteit van leven van hun werknemers en we kunnen de bereidheid tonen om iets meer te betalen voor diensten en producten die onder acceptabele voorwaarden geleverd worden. Vakbonden en politieke partijen. Het is hoog tijd om paal en perk te stellen aan de graaicultuur in de top van particuliere ondernemingen en bij geprivatiseerde overheidsdiensten. Overweeg een verbod of een sterke fiscale rem op aandelenopties en bonussen voor managers; leg een wettelijke maximumverhouding vast tussen inkomen en pensioenvoorziening; voer een verhouding in tussen het laagste en het hoogste salaris dat door een bedrijf of overheidsdienst betaald wordt of bedenk nog andere maatregelen tegen exhibitionistische 8 zelfverrijking, zoals Wim Kok de graaicultuur ooit benoemde. Overwinsten komen dan automatisch óók ten goede

9 Will Tinnemans Flexibel werk als vermomming voor uitbuiting aan de lonen van de laagstbetaalden of ze kunnen geïnvesteerd worden in scholing en training, ook van personeel dat niet in vaste dienst is. Het zijn geen makkelijke maatregelen en de consequenties moeten goed doordacht worden, maar ze bieden in elk geval een oplossingsrichting voor de hier gesignaleerde problemen. En ze geven laagopgeleiden aan de onderkant van de arbeidsmarkt het gevoel dat ze er niet alleen voor staan. Want dat gevoel verlaagt de drempel om onredelijke opdrachten uit te voeren en schandalige arbeidsvoorwaarden te accepteren. De fnv heeft overigens een uitstekende zet gedaan door het Amerikaanse model van organizing toe te passen in de schoonmaakbranche: de vakbondsbestuurders zijn niet langer de zaakwaarnemers die het allemaal wel eventjes regelen, maar de leden worden aangespoord een actieve betrokkenheid te tonen bij de verbetering van hun arbeidsomstandigheden. Werkende armen en laaggeschoolden in het algemeen. Mensen in de schoonmaaksector, de supermarktbranche, de thuiszorg, de kas- en tuinbouw, de beveiligingsindustrie, kunnen zich organiseren, of ze nu flexwerker zijn of niet. De schoonmakers hebben in 2010 laten zien dat ze iets kunnen bereiken door zich te organiseren en een extreem lange staking van negen weken als drukmiddel in te zetten. Ze hebben 3,5% loonstijging in de schoonmaak-cao voor elkaar weten te krijgen. Werkgevers als de ns en Schiphol hebben zich bereid verklaard om via opdrachten mee te betalen aan een betere cao. Moeilijk is het wel. De werkplek van een schoonmaker of beveiliger is doorgaans losgesneden van het bedrijf dat hem of haar uitleent : iemand die de trein schoonmaakt, werkt niet bij de ns; de vrouw die in het stadhuis broodjes verkoopt, is niet in dienst van de gemeente. Werknemers hebben weinig contact met elkaar, worden tegen elkaar uitgespeeld ( voor jou tien anderen ) en zitten in zulke strakke werkschema s opgesloten, dat ze niet snel tot actie, laat staan tot overleg komen. In mijn boek Onzeker bestaan komen zelfs voorbeelden voor van mensen die geheimzinnig moeten doen over het lidmaatschap van een vakbond, omdat hun baas dat niet ziet zitten. Maar het totale aanbod van arbeidskrachten gaat krimpen door de vergrijzing, terwijl de behoefte aan laaggeschoold personeel, bijvoorbeeld in de (thuis) zorg, zal groeien. Laagopgeleiden worden schaarser; hun arbeidsmarktpositie verbetert dus. 9 De kunst is om die verbetering te verzilveren. Dat kan natuurlijk alleen als de tewerkstelling van illegale immigranten daadwerkelijk wordt tegengegaan en de tewerkstelling van legale immigranten gebonden wordt aan het wettelijk minimumloon en algemeen verbindend verklaarde cao s. Tot slot: de werkgevers, onder te verdelen in de overheid en het bedrijfsleven. De overheid lokaal, provinciaal, landelijk kan bij de aan- en uitbesteding van diensten letten op de arbeidsvoorwaarden, inclusief de betaling, van het personeel waaraan opdrachten gegund worden. Volgens het model van contract compliance kunnen overheden in elk geval minimumeisen stellen aan bedrijven die meedingen naar opdrachten die met gemeenschapsgeld worden uitgevoerd. Nog beter zou het zijn als gemeenten, provincies en het Rijk weer zelf schoonmakers in dienst zouden nemen, portiers, chauffeurs, cateraars, mensen die erbij horen, die onderdeel zijn van de organisatie en hun talenten ten volle kunnen benutten, met een beetje steun van her-, om- en bijscholing, en met doorgroeimogelijkheden. Dat is duurder, maar socialer. De kans dat de ver doorgevoerde arbeidsspecialisatie wordt teruggedraaid, is echter gering. Het is nu eenmaal vaak efficiënter (lees: goedkoper) om werk uit te besteden aan gespecialiseerde ondernemingen. Vervolgens rijst wel de vraag wat bedrijven doen met de behaalde besparingen. Ze kunnen resulteren in een lagere prijs per product of dienst en in hogere bonussen en salarissen aan de top, maar een deel ervan zou heel wel besteed kunnen worden aan betere arbeidsomstandigheden en voorwaarden voor laaggeschoolden die vaak werk verrichten dat even onmisbaar als onzichtbaar is. 121

10 Will Tinnemans Flexibel werk als vermomming voor uitbuiting Het bedrijfsleven verschuilt zich vaak achter moordende concurrentie, maar de schoonmaaksector heeft laten zien dat juist grote bedrijven als Schiphol en de ns desondanks een stap in de goede richting kunnen zetten. Zij streven inmiddels op eigen initiatief naar een Code verantwoord marktgedrag in de schoonmaaken glazenwasserijbranche, die moet leiden tot gezonde verhoudingen tussen opdrachtgever, schoonmaakbedrijf en werknemers. 10 Misschien gaat de winst iets omlaag, misschien kan er iets minder aan dividend betaald worden en misschien daalt bij beursgenoteerde bedrijven de waarde van een aandeel een fractie. Het lijkt me dat we het beschavingsminimum fatsoenlijk werk onder fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden tegen een fatsoenlijk loon niet mogen opofferen aan het dwangmatige streven naar steeds meer winst en steeds hogere aandelenkoersen. De morele grens is al lang bereikt. moreel appèl Laten we permanent en overal een moreel appèl doen op de overheid en het bedrijfsleven om de kwaliteit van leven van de onderste tien à twintig procent van het loongebouw scherp in het oog te houden. Arbeiders die worden uitgebuit, moeten het motto van Karl Marx en Friedrich Engels indachtig voor zichzelf opkomen. Maar juist omdat ze, vanwege de getalsmatige minderheid die ze zijn, steeds moeilijker een tegenmacht kunnen vormen, zijn we het aan hen verplicht om rekening te houden met hun belangen en positie. Na een kwart eeuw ongebreidelde vrijemarkteconomie wordt het weer tijd voor een fatsoenlijke behandeling van mensen aan de onderkant. Het bieden van een sociaal perspectief en een minimale bestaanszekerheid zou vanzelfsprekend onderdeel moeten uitmaken van het maatschappelijk verantwoord ondernemen, dat nu nog wat al te sterk en eenzijdig gericht is op ecologie. Want het is een gebrek aan duurzaamheid bij moderne organisaties, dat de ontwikkeling van informeel vertrouwen bemoeilijkt. Betrokkenheid, trouw en sociale banden van betekenis hebben immers tijd nodig om wortel te schieten, maar die tijd ontbreekt omdat bedrijven zich op de korte termijn concentreren. 11 Uiteindelijk zijn we allemaal gebaat bij een welvarende, eerlijke, stabiele samenleving. En die is in gevaar als we een aanzienlijke groep mensen tot speelbal blijven maken van het vrijemarktdenken. In 2009 verscheen van Will Tinnemans Onzeker bestaan. Leven aan de rafelrand van de arbeidsmarkt (Nieuw Amsterdam). In september 2011 verschijnt bij dezelfde uitgever een vervolg, Voor jou tien anderen. Uitbuiting aan de onderkant van de arbeidsmarkt. 122 Noten 1 Achterhuis, Hans, De utopie van de vrije markt, Lemniscaat, Rotterdam Chang, Ha-Joon, 23 dingen die ze je niet vertellen over het kapitalisme, Nieuw Amsterdam, Amsterdam Dam, Marcel van, Niemands land. Biografie van een ideaal, De Bezige Bij, Amsterdam scp/cbs, Armoedesignalement 2010, scp, Den Haag Hoff, Stella, Uit de armoede werken. Omvang en oorzaken van uitstroom uit armoede, scp, Den Haag Judt, Tony, Het land is moe. Verhandeling over onze ontevredenheid, Contact, Amsterdam 2010, p Bovens, Mark en Anchrit Wille, Diplomademocratie. Over de spanning tussen meritocratie en democratie, Bert Bakker, Amsterdam 2011, p Wim Kok bedoelde waarschijnlijk exorbitante zelfverrijking. 9 Josten, Edith, Minder werk voor laagopgeleiden? Ontwikkelingen in baanbezit en baankwaliteit , scp, Den Haag 2010, p Heuts, Pien, Tegenmacht, Stichting fnv Pers, 2011, p Sennett, Rihard, De flexibele mens. Psychogram van de moderne samenleving, Byblos boeken, Amsterdam 2000, p. 23.

Beveiligers die ook post bezorgen

Beveiligers die ook post bezorgen Beveiligers die ook post bezorgen PostNL kan postbezorgers geen fulltime baan meer bieden, maar wil wel werven onder kostwinners. Veel facilitaire branches hebben te maken met een veranderende en soms

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

WERK EN BESTAANSZEKERHEID IN ALMERE. PvdA manifest

WERK EN BESTAANSZEKERHEID IN ALMERE. PvdA manifest WERK EN BESTAANSZEKERHEID IN ALMERE PvdA manifest Inleiding Werk, werk, werk! is wat de Almeerse PvdA betreft één van de belangrijkste opdrachten voor een nieuwe coalitie in Almere. De gemeente Almere

Nadere informatie

ONDERZOEK JONGEREN EN FLEX FNV JONG

ONDERZOEK JONGEREN EN FLEX FNV JONG ONDERZOEK JONGEREN EN FLEX FNV JONG Streekproef Geslacht Leeftijd Heb je momenteel een baan in loondienst? n % man 138 45,7 vrouw 164 54,3 Total 302 100,0 n % 18-25 jaar 124 41,1 26-35 jaar 178 58,9 Total

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 ONDERNEMERS, LAAT ZIEN DAT FLEXWERKERS WAARDEVOL ZIJN 4 OMZET FREELANCERS EN FLEXWERKERS DAALT DOOR TOENEMENDE

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II Opgave 1 Armoede en werk 1 Het proefschrift bespreekt de effecten van het door twee achtereenvolgende kabinetten-kok gevoerde werkgelegenheidsbeleid. / De titel van het proefschrift heeft betrekking op

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer vwo 2006-I

Eindexamen maatschappijleer vwo 2006-I Opgave 4 Mens en werk: veranderingen op de arbeidsmarkt tekst 9 5 10 15 20 25 30 35 Volgens de auteurs van het boek Weg van het overleg? komen de nationale overheid en de sociale partners steeds verder

Nadere informatie

de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1

de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1 De kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1 waarom deze campagne? zit er een luchtje aan uw bedrijfskleding? Met deze campagne willen wij u de werknemers

Nadere informatie

2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd

2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd 2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd Mensen moeten steeds de keuze maken tussen werken en vrije tijd: 1. Werken * Je ontvangt loon in ruil voor je arbeid; * Langer werken geeft meer loon (en dus kun

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil, onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-ondernemers MKB-Nederland

Nadere informatie

Doorbraak.eu. Maaike Zorgman.

Doorbraak.eu. Maaike Zorgman. Maaike Zorgman. Als bestuurder bij FNV Bondgenoten behartigt Maaike Zorgman de belangen van uitkeringsgerechtigden en ouderen in de regio noord-west. Ze is bezig met de Laat kwetsbaar Nederland niet vallen-campagne,

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 maatschappijleer 2 CSE GL en TL Tekstboekje GT-0323-a-11-2-b Analyse maatschappelijk vraagstuk: jeugdwerkloosheid tekst 1 FNV vreest enorme stijging werkloosheid jongeren

Nadere informatie

Cao-onderhandelingen gaan beginnen.

Cao-onderhandelingen gaan beginnen. Zaterdag 28 maart 2015 Cao-onderhandelingen gaan beginnen. Beste FNV vrienden As maandag (30 maart) starten de onderhandelingen over jullie Collectieve Arbeidsvoorwaarden (Cao). Zoals bekend hebben de

Nadere informatie

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar In de vorige nieuwsbrief in september is geprobeerd een antwoord te geven op de vraag: wat is de invloed van de economische situatie op de arbeidsmarkt? Het antwoord op deze vraag was niet geheel eenduidig.

Nadere informatie

Vrouwen op de arbeidsmarkt

Vrouwen op de arbeidsmarkt op de arbeidsmarkt Johan van der Valk Annemarie Boelens De arbeidsdeelname van vrouwen lag in 23 op 55 procent. De arbeidsdeelname van vrouwen stijgt al jaren. Deze toename komt de laatste jaren bijna

Nadere informatie

De dagelijkse dichtheid van het bestaan. Paul Schnabel Rotary s Gravenhage Sociaal en Cultureel Planbureau Universiteit Utrecht

De dagelijkse dichtheid van het bestaan. Paul Schnabel Rotary s Gravenhage Sociaal en Cultureel Planbureau Universiteit Utrecht De dagelijkse dichtheid van het bestaan Paul Schnabel Rotary s Gravenhage Sociaal en Cultureel Planbureau Universiteit Utrecht Iedereen aan het werk Meer mensen - M. 80% - V. 55% Meer jaren - 61/62 jr.

Nadere informatie

Meer koopkracht door echte banen

Meer koopkracht door echte banen 2014 Arbeidsvoorwaarden 2015 Meer koopkracht door echte banen centen en procenten voor een gelijkwaardige samenleving Gelijkwaardige samenleving De FNV streeft naar een eerlijke, solidaire en rechtvaardige

Nadere informatie

> betaald > formele sector: wit > informele sector: zwart > onbetaald > informele sector

> betaald > formele sector: wit > informele sector: zwart > onbetaald > informele sector Paragraaf 3.1 Betaalde en onbetaalde arbeid Je kunt werken bij de overheid en bij ondernemingen. Als je werkt verdien je geld hiermee kun je goederen en diensten kopen. Als je werkt krijg je geld voor

Nadere informatie

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand.

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand. 1 Dank voor dit rapport. Mooi dat het Sociaal en Cultureel Planbureau dit jaar dieper ingaat op één onderwerp dat de aandacht verdient: de arbeidsmarktpositie van migrantengroepen. Als het economisch tegenzit,

Nadere informatie

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar Maart 215 stijgt naar 91 punten Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar De is in het eerste kwartaal van 215 gestegen van 88 naar 91 punten. Veel huishoudens kijken positiever vooruit en verwachten

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR JULI 2014. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR JULI 2014. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR JULI 2014 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 4 MEER JONGEREN FREELANCEN 5 OMZET FREELANCERS STIJGT 6 OMZET HAAGSE FREELANCER BLIJFT ACHTER OP REST VAN

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2014. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2014. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR OKTOBER 2014 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 4 WERKGEVERS KIEZEN STEEDS VAKER VOOR FLEXWERKERS 5 FLEXWERKERS ZIJN IN ALLE REGIO S IN TREK 6 OMZET FREELANCERS

Nadere informatie

AMSTERDAMMERS AAN HET WERK. Gemeentelijk werk voor tenminste het minimumloon

AMSTERDAMMERS AAN HET WERK. Gemeentelijk werk voor tenminste het minimumloon AMSTERDAMMERS AAN HET WERK Gemeentelijk werk voor tenminste het minimumloon 1 Samenvatting De weg uit armoede is werk. De vraag hoe mensen weer aan het werk geholpen kunnen worden is actueel. De flinke

Nadere informatie

De jacht op vrijwilligers

De jacht op vrijwilligers De jacht op vrijwilligers Doorbraak heeft al veel gepubliceerd over dwangarbeid voor uitkeringsgerechtigden. De nadruk lag daarbij meestal op het regime waaronder gewerkt moet worden. Maar ook belangrijk

Nadere informatie

PERSBERICHT. Armoedesignalement 2014: Armoede in 2013 toegenomen, maar piek lijkt bereikt. Den Haag, 18 december 2014

PERSBERICHT. Armoedesignalement 2014: Armoede in 2013 toegenomen, maar piek lijkt bereikt. Den Haag, 18 december 2014 Inlichtingen bij PERSBERICHT Dr. J.C. Vrooman c. vrooman@scp.nl T 070 3407846 Dr. P.H. van Mulligen persdienst@cbs.nl T 070 3374444 Armoedesignalement 2014: Armoede in 2013 toegenomen, maar piek lijkt

Nadere informatie

Werk, inkomen. sociale zekerheid. www.departicipatieformule.nl, 2011 1

Werk, inkomen. sociale zekerheid. www.departicipatieformule.nl, 2011 1 Werk, inkomen & sociale zekerheid www.departicipatieformule.nl, 2011 1 Inhoudsopgave Wet Wajong (sinds 2010)... 3 Wet Werk en Bijstand (WWB)... 5 Wet investeren in jongeren (Wij)... 6 Wet Sociale Werkvoorziening

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zuid-Holland Centraal

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zuid-Holland Centraal Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Zuid-Holland Centraal Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Zuid-Holland Centraal groeit het aantal banen van werknemers

Nadere informatie

Actieplan. Actieplan Stop uitbuiting Oost-Europese werknemers Hans Spekman, PvdA Fractie Tweede Kamer

Actieplan. Actieplan Stop uitbuiting Oost-Europese werknemers Hans Spekman, PvdA Fractie Tweede Kamer Actieplan Actieplan Stop uitbuiting Oost-Europese werknemers Hans Spekman, PvdA Fractie Tweede Kamer Actieplan Stop uitbuiting Oost-Europese werknemers Op de Nederlandse arbeidsmarkt zijn tienduizenden

Nadere informatie

Meer kansen, meer banen. SW-bedrijven als banenmakelaar

Meer kansen, meer banen. SW-bedrijven als banenmakelaar Meer kansen, meer banen Inleiding Mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt hebben terecht de volle aandacht van de politiek. Vrijwel alle verkiezingsprogramma s besteden er aandacht aan. Het gaat

Nadere informatie

3.1 Omcirkel het juiste antwoord.

3.1 Omcirkel het juiste antwoord. 3.1 Vraag 1 Lees de uitspraken I en II en bedenk welke juist is/zijn. I Economie gaat over behoeften II Economie gaat over middelen A. I en II zijn beiden juist B. I is juist, II is onjuist C. II is juist,

Nadere informatie

Informatie 10 januari 2015

Informatie 10 januari 2015 Informatie 10 januari 2015 ARMOEDE: FEITEN EN CIJFERS ARMOEDE WERELDWIJD Wereldwijd leven ongeveer 1,2 miljard mensen in absolute armoede leven: zij beschikken niet over basisbehoeften zoals schoon drinkwater,

Nadere informatie

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Persbericht PB13 062 1 oktober 2013 9:30 uur Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Tussen 2012 en 2025 groeit de bevolking van Nederland met rond 650 duizend tot 17,4 miljoen

Nadere informatie

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen Slides en video s op www.jooplengkeek.nl Goede tijden, slechte tijden Soms zit het mee, soms zit het tegen 1 De toegevoegde waarde De toegevoegde waarde is de verkoopprijs van een product min de ingekochte

Nadere informatie

JAARMONITOR 2015 JANUARI 2016. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

JAARMONITOR 2015 JANUARI 2016. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland JAARMONITOR 2015 JANUARI 2016 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 NÚ KAN DE WERKLOOSHEID OMLAAG 4 FREELANCERS EN FLEXWERKERS STIMULEREN GROEI BEDRIJVEN 5 OMZETONTWIKKELING

Nadere informatie

De Wet Werk en Zekerheid in economisch grillige tijden

De Wet Werk en Zekerheid in economisch grillige tijden WHITEPAPER SEPTEMBER 2014 De Wet Werk en Zekerheid in economisch grillige tijden Goed nieuws: de economische crisis lijkt voorbij te zijn. Het Centraal Planbureau 1 meldde in maart van dit jaar dat de

Nadere informatie

Cursusgids belastingontwijking. Onderhandelen met de Belastingdienst, u kunt het ook!

Cursusgids belastingontwijking. Onderhandelen met de Belastingdienst, u kunt het ook! Cursusgids belastingontwijking Onderhandelen met de Belastingdienst, u kunt het ook! "Belastingen, leuker kunnen we het niet maken, wel makkelijker". Aldus de slogan waarmee de Belastingdienst ons jarenlang

Nadere informatie

Trouwen en scheiden in tijden van voor- en tegenspoed

Trouwen en scheiden in tijden van voor- en tegenspoed dem s Jaargang 8 Mei ISSN 69-47 Een uitgave van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut Bulletin over Bevolking en Samenleving inhoud Trouwen en scheiden in tijden van voor- en tegenspoed

Nadere informatie

7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek. Auteur Remco Kaashoek

7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek. Auteur Remco Kaashoek 7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek Auteur Remco Kaashoek De dynamiek op de koopwoningmarkt is tussen 2007 en 2011 afgenomen, terwijl die op de markt voor huurwoningen licht is gestegen. Het aantal

Nadere informatie

Van BRIC tot familiebedrijf Arbeidskansen voor laagopgeleiden in de Metropoolregio Amsterdam

Van BRIC tot familiebedrijf Arbeidskansen voor laagopgeleiden in de Metropoolregio Amsterdam Van BRIC tot familiebedrijf Arbeidskansen voor laagopgeleiden in de Metropoolregio Amsterdam Mensen met een lage opleiding zijn kwetsbaar op de arbeidsmarkt. De werkloosheid onder hen is hoog en hun imago

Nadere informatie

Scenario en advies verslag

Scenario en advies verslag Scenario en advies verslag Advanced Business Creation Klas P4D4 8 juni 2012-06- 08 Mirthe van Gulik Luud van den Broek Pim van Hout Koen Molthoff Maarten Storms Koen Voogd Scenario Het kwadrant Aan de

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

Met hart voor ouderen

Met hart voor ouderen Met hart voor ouderen Met hart voor ouderen Nederland telt steeds meer ouderen. Daar moeten we voor alles blij mee zijn. Het is een grote, sociale verworvenheid dat steeds meer mensen een hoge leeftijd

Nadere informatie

3.2 De omvang van de werkgelegenheid

3.2 De omvang van de werkgelegenheid 3.2 De omvang van de werkgelegenheid Particuliere bedrijven en overheidsbedrijven nemen mensen in dienst. Collectieve sector = Semicollectieve sector = De overheden op landelijk, provinciaal en lokaal

Nadere informatie

De groei voorbij. Jaap van Duijn september 2007

De groei voorbij. Jaap van Duijn september 2007 De groei voorbij Jaap van Duijn september 2007 1 Een welvaartsexplosie Na WO II is de welvaart meer gestegen dan in de 300 jaar daarvoor Oorzaken: inhaalslag, technologische verandering en bevolkingsgroei

Nadere informatie

Ondersteuning en hulp. in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015

Ondersteuning en hulp. in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015 Ondersteuning en hulp in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015 Voorwoord Dichtbij, bereikbaar en aanspreekbaar Het klinkt zo vanzelfsprekend en simpel: biedt mensen ondersteuning en hulp dichtbij, in

Nadere informatie

Eén panellid, werkzaam in de juridische dienstverlening, geeft juist aan dat zijn omzet is toegenomen door de kredietcrisis.

Eén panellid, werkzaam in de juridische dienstverlening, geeft juist aan dat zijn omzet is toegenomen door de kredietcrisis. Respons Van 25 juni tot en met 5 juli is aan de leden van het Brabantpanel een vragenlijst voorgelegd met als thema Kredietcrisis. Ruim de helft van de 1601 panelleden (54%) vulde de vragenlijst in. Hieronder

Nadere informatie

Wensdenken en illusoire politiek

Wensdenken en illusoire politiek Wensdenken en illusoire politiek Flexwerkers sneller laten doorstromen naar vaste contracten. Dat is wat minister Asscher wil bewerkstelligen met de Wet werk en zekerheid. Het omgekeerde lijkt te gebeuren,

Nadere informatie

CNV Inzet voor de Sociale agenda

CNV Inzet voor de Sociale agenda Sociale agenda CNV Inzet voor de Sociale agenda Inleiding Werkgevers, werknemers en het kabinet spreken sinds eind december 2012 over de zogenoemde Sociale Agenda. De Sociale Agenda is een verzameling

Nadere informatie

Grote dynamiek in kleinschalig ondernemerschap

Grote dynamiek in kleinschalig ondernemerschap Grote dynamiek in kleinschalig ondernemerschap J. Mevissen, L. Heuts en H. van Leenen SAMENVATTING Achtergrond van het onderzoek Het verschijnsel zelfstandige zonder personeel (zzp er) spreekt tot de verbeelding.

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR APRIL 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR APRIL 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR APRIL 2015 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 FREELANCERS GEBAAT BIJ DUIDELIJKHEID 4 OMZETCIJFERS FREELANCERS EERSTE KWARTAAL VALLEN TEGEN 5 LICHT HERSTEL

Nadere informatie

Ouderen en de arbeidsmarkt. Inhoudsopgave. 1 Algemeen...1

Ouderen en de arbeidsmarkt. Inhoudsopgave. 1 Algemeen...1 Inhoudsopgave 1...1 2 Hoofdsectie...2 1 In hoeverre bent u het eens of oneens met de volgende stellingen met betrekking tot ouderen van 55 + en de arbeidsmarkt?...2 2 Oudere werknemers moeten goedkoper

Nadere informatie

4.1 De collectieve arbeidsovereenkomst

4.1 De collectieve arbeidsovereenkomst 4.1 De collectieve arbeidsovereenkomst De arbeidsvoorwaarden van veel werknemers zijn vastgelegd in een collectieve arbeidsovereenkomst. Dit is een overeenkomst die per bedrijf of bedrijfstak wordt afgesloten

Nadere informatie

E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT. Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu

E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT. Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu Vaderschap 2.0 E-Quality 55 UIT DE PRAKTIJK 3.3 Interview met Arno Janssen en Caroline

Nadere informatie

Werk, inkomen. sociale zekerheid. www.departicipatieformule.nl, versie 2 2013 1

Werk, inkomen. sociale zekerheid. www.departicipatieformule.nl, versie 2 2013 1 Werk, inkomen & sociale zekerheid versie 2013 www.departicipatieformule.nl, versie 2 2013 1 Inleiding... 3 Participatiewet, geplande invoerdatum 1 januari 2014... 4 Wet Wajong (sinds 2010)... 6 Wet Werk

Nadere informatie

W etopdearbeidsongeschiktheidsverzekering. W etwerkeninkomennaararbeidsvermogen

W etopdearbeidsongeschiktheidsverzekering. W etwerkeninkomennaararbeidsvermogen W etopdearbeidsongeschiktheidsverzekering De W etopdearbeidsongeschiktheidsverzekering(wao) is een Nederlandse wet die is bedoeld voor werknemers die langdurig ziek of gehandicapt zijn en niet meer (volledig)

Nadere informatie

voor werkgelegenheid voor maatschappelijk rendement voor iedereen

voor werkgelegenheid voor maatschappelijk rendement voor iedereen voor werkgelegenheid voor maatschappelijk rendement voor iedereen 1 MVO, Social Return, SROI en social enterprise Iedereen winst Hoe kunnen we nu en in de toekomst uw inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker Samen Sterker Werk > flexibelere arbeidsmarkt > verminderen bureaucratie > betere kansen voor startende (jonge) ondernemers Werk Algemeen Op dit moment hebben mensen die langs de kant staan te weinig kans

Nadere informatie

Proactiviteit op de arbeidsmarkt. Minder mensen & meer beweging

Proactiviteit op de arbeidsmarkt. Minder mensen & meer beweging Proactiviteit op de arbeidsmarkt Minder mensen & meer beweging Drie belangrijke trends Op de arbeidsmarkt zijn een drietal trends te onderscheiden die van invloed zijn op de beschikbaarheid van personeel

Nadere informatie

Nieuwsbrief Werken is meedoen

Nieuwsbrief Werken is meedoen Nieuwsbrief Werken is meedoen BEDOELD VOOR DE ONDERNEMERS IN VOORSCHOTEN, LEIDSCHENDAM-VOORBURG EN WASSENAAR Iedereen doet mee! We ondersteunen werkgevers Zoveel mogelijk mensen aan het werk, want werken

Nadere informatie

Werkgeversreacties bij krapte

Werkgeversreacties bij krapte Werkgeversreacties bij krapte Van Winden, P. & Van Nes, P.J., Krapte op de arbeidsmarkt; werkgeversreacties. NEI, in opdracht van OSA (publicatie A178) De afgelopen periode van hoogconjunctuur in Nederland

Nadere informatie

Gebruik van kinderopvang

Gebruik van kinderopvang Gebruik van kinderopvang Saskia te Riele In zes van de tien gezinnen met kinderen onder de twaalf jaar hebben de ouders hun werk en de zorg voor hun kinderen zodanig georganiseerd dat er geen gebruik hoeft

Nadere informatie

Informatie 17 december 2015

Informatie 17 december 2015 Informatie 17 december 2015 ARMOEDE: FEITEN EN CIJFERS Ondanks het aflopen van de economische recessie, is de armoede in Nederland het afgelopen jaar verder gestegen. Vooral het aantal huishoudens dat

Nadere informatie

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D.

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D. M200802 Vrouwen aan de start Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, juni 2008 2 Vrouwen aan de start Vrouwen vinden het starten

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

Onderzoek werknemers met kanker

Onderzoek werknemers met kanker Onderzoek werknemers met kanker Dinsdag 15 april 2013 Over dit onderzoek Dit onderzoek is gehouden in samenwerking met de Nederlandse Federatie voor Kankerpatiëntenorganisaties (NFK). Aan het onderzoek

Nadere informatie

De volgende alinea wordt toegevoegd in de inleiding van hoofdstuk 7 van de Beleidsregels Ontslagtaak UWV (Bedrijfseconomische redenen):

De volgende alinea wordt toegevoegd in de inleiding van hoofdstuk 7 van de Beleidsregels Ontslagtaak UWV (Bedrijfseconomische redenen): Uitvoeringsinstructie UWV De volgende alinea wordt toegevoegd in de inleiding van hoofdstuk 7 van de Beleidsregels Ontslagtaak UWV (Bedrijfseconomische redenen): Sinds enige tijd komt het voor dat werkgevers

Nadere informatie

Onderwerp Reactie op brief KGO over de Wet Werken naar Vermogen (WWNV)

Onderwerp Reactie op brief KGO over de Wet Werken naar Vermogen (WWNV) Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Reactie op brief KGO over de Wet Werken naar Vermogen (WWNV) Programma / Programmanummer Werk & Inkomen / 1061 Portefeuillehouder T. Tankir Samenvatting Op 25 mei 2011

Nadere informatie

Wat zijn de drijfveren van de Nederlandse ondernemer? Een onderzoek naar de vooren nadelen van ondernemen

Wat zijn de drijfveren van de Nederlandse ondernemer? Een onderzoek naar de vooren nadelen van ondernemen Wat zijn de drijfveren van de Nederlandse ondernemer? Een onderzoek naar de vooren nadelen van ondernemen Onderzoek van GfK november 2015 Inleiding Het aantal ondernemers blijft groeien. In 2015 heeft

Nadere informatie

Kortetermijnontwikkeling

Kortetermijnontwikkeling Artikel, donderdag 22 september 2011 9:30 Arbeidsmarkt in vogelvlucht Het aantal banen van werknemers en het aantal openstaande vacatures stijgt licht. De loonontwikkeling is gematigd. De stijging van

Nadere informatie

Werkloosheid nauwelijks veranderd

Werkloosheid nauwelijks veranderd Persbericht Pb14-084 18-12-2014 09.30 uur Werkloosheid nauwelijks veranderd - Werkloosheid blijft 8 procent - Meer mensen aan het werk in de afgelopen drie maanden - Aantal WW-uitkeringen met 6 duizend

Nadere informatie

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014 Nummer 6 juni 2014 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014 Factsheet Ondanks eerste tekenen dat de economie weer aantrekt blijft de werkloosheid. Negen procent van de Amsterdamse beroepsbevolking is werkloos

Nadere informatie

Visiedocument: Hostmanship en de Code Verantwoordelijk Marktgedrag

Visiedocument: Hostmanship en de Code Verantwoordelijk Marktgedrag Visiedocument: Hostmanship en de Code DANKZIJ HOSTMAN SHIP IS HET DUS MOGELIJK EEN BELANGRIJKE MEERWAARDE BIEDEN ÉN EEN GOEDE INVULLING GEVEN AAN DE CODE Hostmanship kan de meerwaarde bieden die opdrachtgevers

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel PvdA-GroenLinks

Initiatiefvoorstel PvdA-GroenLinks Initiatiefvoorstel PvdA-GroenLinks Onderwerp: social return en inbesteden Datum commissie: 6 juni 2013 Datum raad: Nummer: Documentnummer: Steller: Eric Dammingh Fractie: PvdA-GroenLinks Samenvatting Meedoen

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL COMPEX 2006

Examen VMBO-GL en TL COMPEX 2006 Examen VMBO-GL en TL COMPEX 2006 tijdvak 1 dinsdag 23 mei totale examentijd 2,5 uur ECONOMIE CSE GL EN TL COMPEX Vragen 1 tot en met 29 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet

Nadere informatie

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013 Fact sheet nummer 5 maart 2013 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam Er zijn ruim 133.000 jongeren van 15 tot en met 26 jaar in Amsterdam (januari 2012). Met de meeste jongeren gaat het goed in het onderwijs

Nadere informatie

Werken in startende bedrijven

Werken in startende bedrijven M201211 Werken in startende bedrijven drs. A. Bruins Zoetermeer, september 2012 Werken in startende bedrijven De meeste startende ondernemers hebben geen personeel. Dat is zo bij de start met het bedrijf,

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 november 2013 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 november 2013 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340 78

Nadere informatie

Wetsvoorstel Wet werk en zekerheid aangenomen door Tweede Kamer

Wetsvoorstel Wet werk en zekerheid aangenomen door Tweede Kamer Regelingen en voorzieningen CODE 2.1.1.61 verwachte wijzigingen Wetsvoorstel Wet werk en zekerheid aangenomen door Tweede Kamer bronnen Nieuwsbericht ministerie van SZW d.d. 18.02.2014 TRA 2014, afl. 3

Nadere informatie

13 februari 2016. Onderzoek: ZZP-ers en verplichte verzekering

13 februari 2016. Onderzoek: ZZP-ers en verplichte verzekering 13 februari 2016 Onderzoek: ZZP-ers en verplichte verzekering Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een

Nadere informatie

Nederland. Steeds flexibeler

Nederland. Steeds flexibeler Nederland. Steeds flexibeler ABU-campagne : Nederland. Steeds flexibeler. Dat is de slogan van de nieuwe campagne die de ABU maandag 2 juni 2014 is gestart. Een campagne die aanhaakt bij de actualiteit

Nadere informatie

PERSBERICHT. Armoedesignalement 2013: Sterke groei armoede in 2012, maar afzwakking verwacht ONDER EMBARGO TOT DINSDAG 3 DECEMBER 2013, 00:01 UUR

PERSBERICHT. Armoedesignalement 2013: Sterke groei armoede in 2012, maar afzwakking verwacht ONDER EMBARGO TOT DINSDAG 3 DECEMBER 2013, 00:01 UUR PERSBERICHT ONDER EMBARGO TOT DINSDAG 3 DECEMBER 2013, 00:01 UUR Inlichtingen bij Dr. P.H. van Mulligen persdienst@cbs.nl T 070 3374444 Dr. J.C. Vrooman c. vrooman@scp.nl T 070 3407846 of Dr. S.J.M. Hoff

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

Onderzoek werknemers met kanker

Onderzoek werknemers met kanker Onderzoek werknemers met kanker Dinsdag 15 april 2013 Over dit onderzoek Dit onderzoek is gehouden in samenwerking met de Nederlandse Federatie voor Kankerpatiëntenorganisaties (NFK). Aan het onderzoek

Nadere informatie

Kinderen van de rekening. Voorstellen om de armoede onder kinderen te bestrijden in Zwolle

Kinderen van de rekening. Voorstellen om de armoede onder kinderen te bestrijden in Zwolle Kinderen van de rekening Voorstellen om de armoede onder kinderen te bestrijden in Zwolle SP-fractie Zwolle december 2012 Inleiding De crisis heeft zich diep genesteld. De berichten worden alsmaar somberder.

Nadere informatie

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen Het aantal mensen met werk is in de periode februari-april met gemiddeld 2 duizend per maand toegenomen. Vooral jongeren en 45-plussers gingen aan de slag.

Nadere informatie

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009 FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 29 Groei van werkloosheid onder zet door! In het 2 e kwartaal van 29 groeide de werkloosheid onder (niet-westers)

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 729 Evaluatie Wet inkomensvoorziening oudere werklozen Nr. 1 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter

Nadere informatie

1.1 Aan het werk. 1874 Kinderwetje van Van Houten:

1.1 Aan het werk. 1874 Kinderwetje van Van Houten: 1.1 Aan het werk 1874 Kinderwetje van Van Houten: Het werd verboden voor kinderen onder de 12 jaar om in de fabriek te werken. Werken op het land was nog wel toegestaan. Tegenwoordig mogen jongeren vanaf

Nadere informatie

Geschiedenis Participatiewet

Geschiedenis Participatiewet De Participatiewet Welkom 1 Opening 2 Inhoud van de Participatiewet 3 De Participatiewet, lucht, last of lust voor ondernemers 4 Praktijkervaringen 5 Paneldiscussie met de zaal over belemmeringen, kansen

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR APRIL 2016. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR APRIL 2016. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR APRIL 2016 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 WAT TE DOEN MET ÉÉN MILJOEN 4 BEDRIJVEN SPELEN IN OP WET DBA 5 VEEL STARTENDE FREELANCERS OP LEEFTIJD 6

Nadere informatie

'Gratis' mantelzorg (m/v)

'Gratis' mantelzorg (m/v) 'Gratis' mantelzorg (m/v) Presentatie Eelco Wierda bij NVR-expertmeeting 'Gendersensitief beleid bij gemeenten' 11 juni 2015 Vorig jaar ben ik mij vanuit Atria als Kenniscentrum voor Emancipatie verder

Nadere informatie

Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin)

Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin) Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin) Lay-out Bob Snel (trainer ATC Amstelduin) Document Versie maart 2007 Meer informatie E-mail:

Nadere informatie

Feitenkaart. Inkomensgegevens Rotterdam en regio 2012 (februari 2015, 2e druk)

Feitenkaart. Inkomensgegevens Rotterdam en regio 2012 (februari 2015, 2e druk) Feitenkaart Inkomensgegevens Rotterdam en regio 2012 (februari 2015, 2e druk) Ed 2014 zijn de komensgegevens op gemeentelijk, deelgemeentelijk en buurtniveau uit het Regionaal Inkomens Onderzoek 2012 van

Nadere informatie

3. Lees bron 1. Bedenk zelf een vraag die je met behulp van deze tekst kunt beantwoorden.

3. Lees bron 1. Bedenk zelf een vraag die je met behulp van deze tekst kunt beantwoorden. Oefentoets T4 SED II Module 4 & 5 1. Wat was de reden dat arbeiders, landarbeiders, en kleine zelfstandigen in de 19e eeuw op de rand van de armoede leefden? a Er waren geen sociale wetten als ze in de

Nadere informatie

Conclusies enquête The Future Group. November 2015

Conclusies enquête The Future Group. November 2015 November 2015 Conclusies enquête Een zzp er kiest voor zelfstandigheid, vrijheid en ondernemerschap. Daar moet je hem/haar de ruimte voor geven. Verplichte collectieve zaken staan in tegenstelling tot

Nadere informatie

10. Veel ouderen in de bijstand

10. Veel ouderen in de bijstand 10. Veel ouderen in de bijstand Niet-westerse allochtonen ontvangen 2,5 keer zo vaak een uitkering als autochtonen. Ze hebben het vaakst een bijstandsuitkering. Verder was eind 2002 bijna de helft van

Nadere informatie