Emissiehandel in Europa

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Emissiehandel in Europa"

Transcriptie

1 Emissiehandel in Europa De energie-intensieve Europese industrie is verplicht deel te nemen aan het Europese systeem van emissiehandel, ofwel EU Emissions Trading System (EU-ETS). De Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) houdt toezicht op de naleving van de wet- en regelgeving voor de handel in NOx- en CO 2 - emissierechten. Op de NEa-website kunt u nagaan of uw activiteit onder de emissiehandel valt. Installaties die meedoen aan EU-ETS zijn verplicht hun uitstoot van broeikasgassen te compenseren met een gelijke hoeveelheid emissierechten. Deze rechten worden tot 2012 grotendeels gratis uitgedeeld op basis van historische emissies. Op 1 januari 2013 start de zogenaamde derde handelsfase. De belangrijkste wijzigingen zijn: De ruimte voor gratis rechten neemt sterk af. Er zijn geen gratis rechten meer voor elektriciteitsproductie. Toewijzing van gratis emissierechten (allocatie) vindt voortaan plaats op basis van benchmarks. De totale beschikbare emissieruimte neemt af met 1,74 procent per jaar. Bij sectoren die niet concurreren op de wereldmarkt vermindert de hoeveelheid gratis emissierechten van 80 procent van de totale uitstoot in 2013 naar 30 procent in Dit infoblad beschrijft de gevolgen van de nieuwe allocatieregels voor de verduurzaming van warmtevoorziening in de energie-intensieve industrie. De informatie is opgedeeld in de volgende onderwerpen: Hoofdlijnen derde handelsfase EU-ETS ( ) Toewijzing van gratis emissierechten De invloed van EU-ETS op de verduurzaming van warmte Praktijkvoorbeeld Complexe situaties Websites Europese Commissie Emissions Trading System (EU- ETS) (Engelstalig) Rijksoverheid - Emissiehandel Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) - Emissiehandel Hoofdlijnen derde handelsfase EU-ETS ( ) Europese harmonisatie van de allocatieregels voor gratis emissierechten Tot nu toe verschilden de allocatieregels per EU-lidstaat. Vanaf 2013 gelden voor alle bedrijven binnen de Europese Unie dezelfde regels. Ook wordt het emissieplafond niet meer per lidstaat vastgesteld, maar voor heel Europa. Afnemend emissieplafond Het Europese emissieplafond gaat jaarlijks omlaag met een constante hoeveelheid (1,74 procent van de emissies in 2010). Het aanbod van emissierechten via de overheidsveilingen zal dus jaarlijks krimpen. Geen gratis rechten meer voor elektriciteit Het opwekken van elektriciteit komt vanaf 2013 niet meer in aanmerking voor gratis emissierechten, tenzij de opwekking gebeurt uit restgassen die niet onder een productbenchmark vallen (zie het hoofdstuk Toewijzing van gratis emissierechten van dit infoblad). De elektriciteitsbedrijven kunnen de CO 2-kosten voor het genereren van stroom volledig doorberekenen aan hun afnemers, dus hebben ze geen compensatie in de vorm van gratis emissierechten nodig. Om verstoring in de elektriciteitsmarkt te voorkomen, komt ook elektriciteitsopwekking met restwarmtebenutting niet in aanmerking voor gratis emissierechten. Door deze regel wordt zo n 60 procent van de totale emissieruimte geveild via de overheidsveilingen. Van de circa 2000 Mton CO 2 emissies in het EU-ETS-systeem is namelijk circa 1200 Mton afkomstig van elektriciteitsproductie. Toewijzing via benchmarks Meer hierover vindt u in het hoofdstuk Toewijzing van gratis emissierechten van dit infoblad. Pagina 1 van 1

2 Fase I & II Fase III Europees emissieplafond Vast Jaarlijkse reductie Handelsperiode 3 & 5 jaar 8 jaar Industrie & elektriciteitsproductie Industrie Gratis emissierechten voor Gebaseerd op Historische emissies Geharmoniseerde product-, warmte- en brandstofbenchmarks Veiling Weinig (< 4 %) Substantieel (circa 60 %) Wettelijke basis ETS Richtlijn 2003/87/EC; National Allocation Plans Herziene ETS Richtlijn 2009/29/EC; Community-wide Implementation Measures; National Implementation Measures Tabel 1. Vergelijking van kenmerken in Fase I & II en Fase III van de EU-ETS Toewijzing van gratis emissierechten Welke bedrijven komen in aanmerking? Industriële activiteiten binnen de EU-ETS (met uitzondering van de opwekking van elektriciteit) komen ook in de derde handelsfase in aanmerking voor gedeeltelijke toewijzing van gratis emissierechten. De toewijzing van emissierechten gebeurt op basis van historische activiteit, benchmarks en de carbon leakage factor (zie volgende alinea). Afhankelijk van het type installatie vindt nog een finale correctie plaats via de sectoroverstijgende correctiefactor of de lineaire factor. Deze worden verderop toegelicht. Afvalverbrandingsinstallaties of installaties die in de periode alleen biobrandstof gebruikten, vallen buiten de EU-ETS. Zij komen dus niet in aanmerking voor gratis emissierechten. Carbon leakage De Europese industrie zal in toenemende mate te maken krijgen met kosten voor CO 2-emissie. De rest van de wereld heeft nog geen systematiek ingevoerd om CO 2-emissie te bekostigen. De Europese economie staat dus op achterstand ten opzichte van producten die buiten de EU geproduceerd worden. Als Europese productiecapaciteit daardoor wordt verdrongen door niet-europese, noemen we dat carbon leakage (koolstoflekkage). leakage. Deze sectoren krijgen 100 procent van de op benchmarks gebaseerde hoeveelheid emissierechten gedurende de gehele derde handelsperiode. Als een sector de CO 2-kosten kan doorberekenen in de prijs, komt hij niet op de carbon leakage lijst. Installaties in die sector krijgen 80 procent van de op benchmarks gebaseerde hoeveelheid in 2013, aflopend naar 30 procent in 2020 en 0 procent in Deze percentages worden de carbon leakage exposure factor genoemd. Typen benchmarks Er zijn vier typen benchmarks op basis waarvan de toewijzing kan plaatsvinden: Productbenchmark Warmtebenchmark Brandstofbenchmark Historische emissies Om de juiste benchmarkmethodiek op de juiste proceseenheid te kunnen toepassen, moeten veel installaties eerst worden opgedeeld in subinstallaties. Productbenchmark Voor 52 producten uit de maakindustrie bestaan productbenchmarks in termen van emissierechten per ton product. De benchmarkwaarde is in de meeste gevallen het gemiddelde van de tien procent meest broeikasgasefficiënte installaties in de sector. De lijst met productbenchmarks en De Europese Commissie heeft een lijst met sectoren gepubliceerd die een significant risico lopen op carbon

3 bijbehorende waarden vindt u in bijlage I van het allocatiebesluit van de Europese Commissie. Alle emissies die nodig zijn bij het productieproces van het product (de systeemgrenzen) krijgen op deze wijze allocatie, ook de emissies die horen bij het produceren en consumeren van de benodigde warmte of stoom. Warmtebenchmark Als er geen toepasbare productbenchmark is, maar wel een meetbare warmtestroom (ongeacht of deze ook daadwerkelijk gemeten is) dan vindt allocatie plaats op basis van de warmtebenchmark. Deze is vastgesteld op 62.3 tco 2 / TJ. Om ervoor te zorgen dat warmte optimaal wordt benut, gaan de gratis emissierechten in principe niet naar de producent maar naar de consument van warmte. Alleen als de consument geen ETS-deelnemer is (bijvoorbeeld particuliere huishoudens), gaan de rechten naar de warmteproducent. Er zijn geen gratis emissierechten beschikbaar voor warmte die geproduceerd is in een niet-ets-installatie. De voorlopige hoeveelheid vrije allocatie is gelijk aan de benchmarkwaarde maal de historische warmteconsumptie maal de carbon leakage factor. De hoeveelheid is voorlopig omdat er nog een finale correctiefactor wordt toegepast. voor niet-elektriciteitsproducenten. Naar verwachting is deze factor gelijk aan 1, dus dat heeft geen consequenties. De allocatie voor elektriciteitsproducenten gaat elk jaar met 1,74 procent van de voorlopige allocatie voor 2013 naar beneden. Deze correctie komt na de toepassing van de carbon leakage factor. De voedingsmiddelenindustrie met WKK s, tuinders met WKK s en leveranciers van stadsverwarming vanuit elektrische centrales kunnen met deze correctie te maken krijgen. Elektriciteitsproducenten Voor het toepassen van de juiste correctiefactor (sectoroverschrijdend of lineair) moet een installatie eerst geclassificeerd worden: gaat het om een elektriciteitsgenerator of niet? De lidstaten bepalen dit zelf. In Nederland zijn de grenzen van de emissievergunning bepalend. Volgens een guidance van de Europese Commissie is een installatie een elektriciteitsgenerator als deze voldoet aan alle volgende voorwaarden: Elektriciteitsproductie gebeurt op een installatie binnen de ETS. De installatie verbrandt brandstof met het oog op het produceren van elektriciteit. De elektriciteit is niet exclusief bestemd voor de installatie zelf, maar wordt geleverd aan het net. Brandstofbenchmark Als voorgaande methoden niet toepasbaar zijn en een installatie brandstof verbrandt, dan is de brandstofbenchmark van toepassing. Deze is vastgesteld op tco 2 / TJ brandstofconsumptie. De benchmark is van toepassing op het genereren van warmte die niet meetbaar is, zoals bij de directe ondervuring van een droogoven. Historische emissies Als alle voorgaande methoden niet toepasbaar zijn terwijl er toch sprake is van broeikasgasemissies, dan kan men in aanmerking komen voor allocatie op basis van historische emissies. Belangrijke voorwaarde is dat de emissies gekwalificeerd kunnen worden als procesemissies. Een definitie van procesemissies vindt u in artikel 3h van het allocatiebesluit van de Europese Commissie. Twee correctiefactoren Op een gegeven moment zijn alle allocaties voor de bestaande industrie bekend. Dan wordt elke allocatieberekening voor iedereen die niet als elektriciteitsproducent te boek staat, gecorrigeerd met een sectoroverschrijdende factor. Deze factor brengt de allocatie onder de beschikbare hoeveelheid gratis emissierechten De installatie mag geen andere activiteit uit bijlage I van de herziene ETS Verordening uitvoeren dan de verbranding van brandstoffen. Websites Europese Commissie Carbon leakage lijst (Engelstalig) EUR-Lex - ETS Verordening (Engelstalig) Download Europese Commissie Allocatiebesluit (Engelstalig) De invloed van EU-ETS op de verduurzaming van warmte De centrale vraag voor iedere EU-ETS-installatie is: Hoe kan ik op de meest kosteneffectieve manier voldoen aan mijn ETS-verplichting?

4 De volgende aspecten bepalen het antwoord op deze vraag: Hoeveelheid eigen broeikasgasemissies Hoeveelheid gratis rechten CO2-marktprijs Doorberekening CO2-prijs Elektriciteitsprijs Hoeveelheid eigen broeikasgasemissies De uitstoot is een functie van productievolume, type brandstof, energie-efficiëntie en technologiekeuze. Via deze middelen heeft een operator de hoeveelheid emissies zelf in de hand. Voor een operator is het belangrijk om goed zicht te hebben op het CO 2-reductiepotentieel en de kosten en baten die hiermee gepaard gaan. Hoeveelheid gratis rechten Hiermee kan (een deel van) de eigen uitstoot gedekt worden. De hoeveelheid gratis rechten waar een installatie recht op heeft voor de periode is vooraf bepaald door regelgeving uit het allocatiebesluit van de Europese Commissie. Meer hierover leest u in het hoofdstuk Toewijzing van gratis emissierechten van dit infoblad. CO 2-marktprijs De dynamiek van vraag en aanbod op de CO 2-markt creëert een CO 2-marktprijs. De Europese Commissie heeft bepaald dat vanaf 2013 het aanbod van rechten via de overheidsveilingen jaarlijks afneemt met een constante hoeveelheid. Doorberekening CO 2-prijs Wat is de meest kosteneffectieve manier om CO 2-kosten door te rekenen? Elk bedrijf berekent zijn kosten door in de prijs, dus ook de CO 2-kosten. De vraag is echter in hoeverre de klant bereid is een hogere prijs te betalen. Dat wordt bepaald door de positie van concurrenten binnen en buiten Europa, en door de mogelijkheid van klanten om te kiezen voor een alternatief product dat lagere CO 2-kosten heeft. De CO 2-prijs kan ook leiden tot hogere grondstofkosten. Elektriciteitsprijs Voor sommige duurzame warmteprojecten, zoals bio- WKK s, is de elektriciteitsprijs een belangrijke factor in de business case. Omdat elektriciteitsproducenten geen gratis emissierechten meer krijgen, stijgen de kosten voor elektriciteitsproductie uit fossiele brandstoffen. De theorie is dat elektriciteitsprijzen dus zullen stijgen. De precieze gevolgen voor de elektriciteitsprijs zijn echter niet duidelijk, omdat sommige bedrijven dergelijke kosten al eerder doorberekend hadden ( windfall profits ) en omdat het moeilijk is vraag en aanbod van elektriciteit te voorspellen. Verduurzaming als business case Een onderdeel van de business case voor verduurzaming is de hoeveelheid gratis emissierechten in Deze wordt immers bepaald door historische activiteit en benchmarks. Verduurzaming (bijvoorbeeld als gevolg van het overstappen naar biobrandstof of diepe geothermie) levert dus tijdens de derde handelsperiode een overschot aan gratis rechten op. Die kunnen op de CO 2-markt worden verkocht. Anderzijds moet een eventueel tekort worden aangevuld via aankopen op de CO 2-markt. Omdat de CO 2- prijs niet op voorhand bekend is, moet deze voor de rentabiliteit van business cases worden geschat. Download Europese Commissie - Allocatiebesluit (Engelstalig) Praktijkvoorbeeld Een fictieve fabriek bevat enkele boilers van in totaal 30 MW thermische input, die 24 uur per dag opereren op vol vermogen. Met een hoog warmterendement van 95 procent (op basis van de onderste verbrandingswaarde) produceren de boilers 899 TJ warmte per jaar. De brandstofinput is aardgas met een emissiefactor van 56,10 tco 2 / TJ LHV. De fabriek heeft dus tco 2-emissies per jaar. De sector waarin de fabriek opereert is carbon leakage exposed. Allocatie vindt plaats op basis van de warmtebenchmark. Casus 1.: Warmteproductie en consumptie binnen één installatie De fabriek gebruikt alle geproduceerde warmte zelf. De fabriek krijgt voorlopig 62,3 tco 2 / TJ * 899 TJ * 1.0 = tco 2-rechten gratis uitgedeeld De fabriek houdt rechten over, die zij kan verkopen op de CO 2-markt. Als de fabriek 10 procent van de warmte duurzaam gaat produceren via bijvoorbeeld biobrandstoffen, betekent dat ook 10 procent minder fossiele emissies. In 2013 kan de fabriek dus emissierechten verkopen. Bij een CO 2- prijs van 20 / tco 2 levert dat jaarlijks meer dan op. In de periode heeft de fabriek dus bijna aan extra inkomsten door verkoop van overtollige CO 2-rechten als gevolg van verduurzaming.

5 Casus 2.: Warmte-uitwisseling Omdat een deel van de warmte niet nuttig gebruikt kan worden in de fabriek zelf, wordt een deel van de warmte geëxporteerd (bijvoorbeeld 10 procent). Er zijn twee scenario s mogelijk: De warmte gaat naar een andere ETS-installatie. De warmte gaat naar een andere niet-ets-installatie. 2a - De warmte gaat naar een andere ETSinstallatie De fabriek exporteert 90 TJ naar een andere ETS-installatie die ook carbon leakage exposed is. Deze installatie krijgt dus 62,3 tco 2 / TJ * 90 TJ * 1.0 = tco 2-rechten. De fabriek zelf consumeert nog 809 TJ zelf en krijgt daarvoor 62,3 tco 2 / TJ * 809 TJ * 1.0 = tco 2- rechten. De fabriek komt nu zelf tco 2-rechten tekort om de eigen CO 2-emissies te compenseren. Dat kan op twee manieren worden opgelost: De fabriek berekent de CO 2-prijs voor de verhandelde warmte door aan de warmteafnemer. De fabriek spreekt af dat de klant in natura betaalt, in de vorm van emissierechten die de klant zelf niet nodig heeft. Als de warmte duurzaam is geproduceerd, zal de CO 2-prijs doorberekend kunnen worden om de verduurzaming op die manier terug te verdienen (zie Casus 1.). 2b - De warmte gaat naar een andere niet-etsinstallatie De fabriek exporteert 90 TJ naar een afnemer buiten de ETS die niet carbon leakage exposed is. Alle rechten gaan naar de fabriek. Omdat de afnemer niet carbon leakage exposed is, krijgt de fabriek voor de geëxporteerde warmte in ,3 tco 2 / TJ * 90 TJ * 0,8 = tco 2-rechten De fabriek krijgt daarnaast nog steeds 50,401 tco 2-rechten (zie scenario 2a). Complexe situaties Gebruik van WKK s Bij WKK s is er geen allocatie voor stroomproductie, maar wel op basis van historische warmteproductie. Als de warmte wordt geproduceerd door producten met een productbenchmark, vindt allocatie daaronder plaats. Zo niet, dan wordt de warmtebenchmark toegepast. De allocatie gaat naar de warmteconsument (als deze binnen ETS valt), in veel gevallen de gebruikers van de WKK s. De carbon leakage status van de warmteconsument is bepalend voor de hoogte van de carbon leakage exposure factor. Op dit moment is bijvoorbeeld de glastuinbouw niet carbon leakage exposed, dus zal de allocatie op basis van de warmtebenchmark afnemen van 80 procent in 2013 tot 30 procent in De warmteproducent kan ook nog onder de definitie van elektriciteitsproducenten vallen, zoals bij WKK s in de glastuinbouw en voedselsector. In dat geval is tevens een jaarlijkse lineaire reductie van 1,74 procent van toepassing. Warmtenetten (stadsverwarming) Voor warmtenetten is geen sprake van allocatie voor stroomproductie, maar wel op basis van historische warmteproductie. Omdat (particuliere) woningbezitters niet binnen de ETS vallen, gaat de allocatie naar de warmteproducent. Ook in het geval van een warmtehandelaar of tussenleverancier gaat de allocatie naar de oorspronkelijke warmteproducent. Woningen lopen geen gevaar op carbon leakage, dus zal de allocatie op basis van de warmtebenchmark afnemen van 80 procent in 2013 tot 30 procent in Als de warmte wordt geleverd door een elektriciteitsproducent, is tevens een jaarlijkse lineaire reductie van toepassing (1,74 procent van de voorlopige allocatie in 2013). Het gebruik van exotherme warmte In principe komt benutting van exotherme warmte in aanmerking voor gratis allocatie als de warmte buiten de grenzen van de productbenchmarks ligt. Dit is bijvoorbeeld het geval bij exotherme warmte uit papierproductie. Verbranding en warmtebenutting van proces-, rest- of afvalgassen Dit type warmte krijgt vrije allocatie in twee stappen, en alleen indien de warmteproductie en consumptie buiten de systeemgrenzen van de productbenchmarks vallen. Voor de geconsumeerde warmte vindt allocatie plaats volgens de normale warmtebenchmark. Daarnaast vindt extra allocatie plaats voor de warmteproducent, gelijk aan het verschil in emissies tussen de verbranding van restgas en aardgas bij dezelfde energieproductie. Het infoblad Emissiehandel in Europa is in opdracht van het Nationaal Expertisecentrum Warmte (NEW) geschreven door Bram Borkent en Martijn Overgaag, Ecofys NL.

6 Meer informatie Agentschap NL maart 2011 Meer informatie over emissiehandel in Europe vindt u op > Wet- en regelgeving > Emissiehandel in Europa (EU-ETS) Nationaal Expertisecentrum Warmte Het Nationaal Expertisecentrum Warmte (NEW) wordt door de divisie NL Energie en Klimaat van Agentschap NL uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. NEW is één van de beleidsmaatregelen uit het Werkprogramma Warmte op Stoom. Met dit programma wil de overheid de verduurzaming van warmte- en koudevoorzieningen in Nederland een extra stimulans geven. Een noodzakelijke voorwaarde hiervoor is een goed functionerende markt. Dat houdt onder meer in dat overheden, bedrijven en burgers voldoende moeten weten over te nemen maatregelen en de financiële en CO₂-effecten daarvan. Disclamer Dit infoblad is met grote zorgvuldigheid samengesteld. Om de leesbaarheid te bevorderen zijn juridische zinsneden vereenvoudigd weergegeven. Soms betreft het ook delen van of uittreksels van wetteksten. Aan deze brochure en de daarin opgenomen voorbeelden kunnen geen rechten worden ontleend. Agentschap NL is niet aansprakelijk voor de gevolgen van het gebruik ervan. NEW richt zich op de gebouwde omgeving en de industrie. Het NEW is bereikbaar via of op werkdagentussen 9.00 en uur op telefoonnummer Dit is een publicatie van: Agentschap NL NL Energie en Klimaat Croeselaan 15 Postbus RE Utrecht T +31 (0)

Leeswijzer bij de bedrijfsspecifieke bijlage 2 van het Nationaal Toewijzingsbesluit.

Leeswijzer bij de bedrijfsspecifieke bijlage 2 van het Nationaal Toewijzingsbesluit. Leeswijzer bij de bedrijfsspecifieke bijlage 2 van het Nationaal Toewijzingsbesluit. Voor elke inrichting of broeikasgasinstallatie waarvoor in het nationaal toewijzingbesluit emissierechten zijn toegewezen,

Nadere informatie

Emissiehandel in Europa

Emissiehandel in Europa Emissiehandel in Europa Emissiehandel (EU ETS) is een marktinstrument waarmee de EU uitstoot van broeikasgassen wil verminderen en zo haar klimaatdoelstelling wil behalen. Er zijn twee emissiehandelssystemen:

Nadere informatie

Toelichting Toewijzingsmethode emissierechten 2013-2020

Toelichting Toewijzingsmethode emissierechten 2013-2020 Toelichting Toewijzingsmethode emissierechten 2013-2020 18 maart 2011 Stijn Caekelbergh Departement Leefmilieu, Natuur & Energie Inhoud presentatie Inleiding Basisprincipes Opsplitsing in sub installaties

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte kost veel energie Warmtevoorziening is verantwoordelijk voor bijna 40% van het energiegebruik in Nederland.

Nadere informatie

Algemeen: deelname emissiehandel

Algemeen: deelname emissiehandel Veelgestelde vragen over kosteloze toewijzing van emissierechten 2013-2020 NB: Dit document bevat antwoorden op veelgestelde vragen over de kosteloze toewijzing van emissierechten voor de periode 2013-2020.

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Nationaal Expertisecentrum Warmte maakt duurzame warmte en koude mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk In opdracht van 1 Warmte kost veel energie

Nadere informatie

Directie Toezicht Energie (DTe)

Directie Toezicht Energie (DTe) Directie Toezicht Energie (DTe) Aan Ministerie van Economische Zaken T.a.v. de heer mr. L.J. Brinkhorst Postbus 20101 2500 EC Den Haag Datum Uw kenmerk Ons kenmerk Bijlage(n) 102238/1.B999 Rapport Frontier

Nadere informatie

Emissies, emissierechten, hernieuwbare bronnen en vermeden emissies

Emissies, emissierechten, hernieuwbare bronnen en vermeden emissies Emissies, emissierechten, hernieuwbare bronnen en vermeden emissies Door Harry Kloosterman en Joop Boesjes (Stichting E.I.C.) Deel 1 (Basis informatie) Emissies: Nederland heeft als lidstaat van de Europese

Nadere informatie

ETS in het SER- Energieakkoord

ETS in het SER- Energieakkoord PBL-Notitie ETS in het SER- Energieakkoord Macro-economische doorrekening met WorldScan Corjan Brink (corjan.brink@pbl.nl) 4 september 2013 Publicatienummer 1213 Pagina 1 van 9 Samenvatting Het Nationaal

Nadere informatie

Voortgang Emissiehandel 2015

Voortgang Emissiehandel 2015 Voortgang Emissiehandel 2015 Feiten en cijfers over emissiehandel in Nederland 2 Samenvatting CO 2 -uitstoot Nederlandse ETS-bedrijven licht gestegen De totale CO 2 -uitstoot van Nederland is in de afgelopen

Nadere informatie

CO 2 -emissiegegevens 2008-2012: feiten en cijfers

CO 2 -emissiegegevens 2008-2012: feiten en cijfers Nederlandse Emissieautoriteit Koningskade 4 Postbus 91503 2509 EC Den Haag www.emissieautoriteit.nl CO 2 -emissiegegevens 2008-2012: feiten en cijfers Voorwoord Voor u ligt het rapport CO 2-emissiegegevens

Nadere informatie

FACTSHEET EMISSIEHANDEL

FACTSHEET EMISSIEHANDEL FACTSHEET EMISSIEHANDEL feiten en standpunten I. FACTS OMTRENT EMISSIEHANDEL Het EU emissiehandelssysteem bestaat uit 12000 installaties uit de volgende sectoren: elektriciteitssector, cement, papier,

Nadere informatie

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Inhoud presentatie 1.Afbakening 2.Inventarisatie energie 3.CO 2 -voetafdruk energieverbruik 4.CO

Nadere informatie

Bedrijven en consumenten laten (Vermeden) emissies onbenut!!!

Bedrijven en consumenten laten (Vermeden) emissies onbenut!!! Bedrijven en consumenten laten (Vermeden) emissies onbenut!!! Door Harry Kloosterman en Joop Boesjes (Stichting E.I.C.) Deel 3 (Vervolg informatie) Voor het niet-ets zijn er geen emissies en emissierechten

Nadere informatie

2 Producenten grijze stroom laten betalen voor transport?

2 Producenten grijze stroom laten betalen voor transport? ECN Beleidsstudies ECN-BS-10-016 29 april 2010 Producenten van grijze stroom laten betalen voor transport? Notitie aan : Werkgroep Heroverweging Energie en Klimaat Kopie aan : A.W.N. van Dril Van : F.D.J.

Nadere informatie

Nederlands nationaal toewijzingsplan broeikasgasemissierechten 2008-2012

Nederlands nationaal toewijzingsplan broeikasgasemissierechten 2008-2012 Nederlands nationaal toewijzingsplan broeikasgasemissierechten 2008-2012 Plan van de Minister van Economische Zaken en de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Vastgesteld

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070-456

Nadere informatie

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Energietransitie Papierketen De ambities binnen Energietransitie Papierketen: Halvering van het energieverbruik per eindproduct in de keten per

Nadere informatie

Het waterbed effect en het EU ETS

Het waterbed effect en het EU ETS Het waterbed effect en het EU ETS Een uitleg met de mogelijke uitfasering van Nederlandse kolencentrales als voorbeeld Het waterbed effect en het EU ETS Een uitleg met de mogelijke uitfasering van Nederlandse

Nadere informatie

Het Climate and Energy package van de Europese commissie: 20-20-20-2020

Het Climate and Energy package van de Europese commissie: 20-20-20-2020 Het Climate and Energy package van de Europese commissie: 20-20-20-2020 The EU Climate and Energy package Reductie van broeikasgasemissies in de EU van tenminste 20% t.o.v. 1990 20% van het Europese energiegebruik

Nadere informatie

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40% Deze brochure wordt gepubliceerd met als doel door een efficiënt en doelgericht gebruik van de statistische gegevens, van marktgegevens, van de databank

Nadere informatie

Les Biomassa. Werkblad

Les Biomassa. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Biomassa Werkblad Les Biomassa Werkblad Niet windenergie, niet zonne-energie maar biomassa is de belangrijkste bron van hernieuwbare energie in Nederland. Meer dan 50%

Nadere informatie

Koningskade 4 Postbus 91503 2509 EC Den Haag. Veilingen emissierechten 2014

Koningskade 4 Postbus 91503 2509 EC Den Haag. Veilingen emissierechten 2014 Koningskade 4 Postbus 91503 2509 EC Den Haag Veilingen emissierechten 2014 1 maart 2015 Samenvatting Veilingopbrengst Nederland Aantal rechten Opbrengst ( ) Gemiddelde veilingprijs ( ) EUA 1e kwartaal

Nadere informatie

Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit

Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit Een samenvatting van de "Greenhouse Gas Protocol Scope 2 Guidance" Samengevat en vertaald door het EKOenergie-secretariaat, januari

Nadere informatie

Berekening van de standaard CO 2 -emissiefactor aardgas t.b.v. kalenderjaar 2011 en emissiehandel 2012

Berekening van de standaard CO 2 -emissiefactor aardgas t.b.v. kalenderjaar 2011 en emissiehandel 2012 Berekening van de standaard CO 2 -emissiefactor aardgas t.b.v. kalenderjaar 2011 en emissiehandel 2012 Datum 20 december 2011 Status Definitief Pagina 1 van 1 Colofon Projectnaam Jaarlijkse vaststelling

Nadere informatie

BIJLAGE Samenvatting klimaatbeleid industrie buurlanden

BIJLAGE Samenvatting klimaatbeleid industrie buurlanden BIJLAGE Samenvatting klimaatbeleid industrie buurlanden 1 2 INLEIDING Deze nota bevat een synthese van maatregelen uit het klimaatbeleid ten aanzien van de industrie in onze buurlanden. Maatregelen naar

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 29895 31 oktober 2013 Regeling van de Minister van Economische Zaken van 17 oktober 2013, nr. WJZ / 13047307, tot wijziging

Nadere informatie

Rendementen en CO -emissie van elektriciteitsproductie in Nederland, update 2012

Rendementen en CO -emissie van elektriciteitsproductie in Nederland, update 2012 Webartikel 2014 Rendementen en CO -emissie van 2 elektriciteitsproductie in Nederland, update 2012 Reinoud Segers 31-03-2014 gepubliceerd op cbs.nl CBS Rendementen en CO2-emissie elektriciteitsproductie

Nadere informatie

Berekening van de standaard CO 2 -emissiefactor aardgas t.b.v. nationale monitoring 2014 en emissiehandel 2014

Berekening van de standaard CO 2 -emissiefactor aardgas t.b.v. nationale monitoring 2014 en emissiehandel 2014 Berekening van de standaard CO 2 -emissiefactor aardgas t.b.v. nationale monitoring 2014 en emissiehandel 2014 Datum 19 december 2013 Status Definitief Pagina 1 van 1 Colofon Projectnaam Jaarlijkse vaststelling

Nadere informatie

certificeert duurzame energie

certificeert duurzame energie certificeert duurzame energie Met het certificeren van duurzame energie voorzien we deze energieproductie van een echtheidscertificaat. Dit draagt wezenlijk bij aan het goed functioneren van de groeneenergiemarkt.

Nadere informatie

Energie- en klimaatmonitor agrosectoren Hernieuwbare energie, reductie broeikasgassen en energiebesparing

Energie- en klimaatmonitor agrosectoren Hernieuwbare energie, reductie broeikasgassen en energiebesparing Energie- en klimaatmonitor agrosectoren Hernieuwbare energie, reductie broeikasgassen en energiebesparing Inleiding In 28 sloten de overheid en de agrosectoren het convenant Schone en Zuinige agrosectoren.

Nadere informatie

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder 16/12/2010 Cogen Vlaanderen Daan Curvers COGEN Vlaanderen Houtige biomassa in de landbouw 16

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

Werking emissiehandel in 2013-2020 Schetsing algemeen kader

Werking emissiehandel in 2013-2020 Schetsing algemeen kader Werking emissiehandel in 2013-2020 Schetsing algemeen kader Tomas Velghe Unit B.2. DG CLIMA Europese Commissie Informatievergadering EU ETS na 2012 Dep LNE VOKA, Antwerpen 1 Inhoud 0. Intro 1. Klimaat-

Nadere informatie

CO 2 - EMISSIEHANDEL BKG-INSTALLATIES INDIRECTE EMISSIEKOSTEN

CO 2 - EMISSIEHANDEL BKG-INSTALLATIES INDIRECTE EMISSIEKOSTEN Infoblad CO 2 - EMISSIEHANDEL BKG-INSTALLATIES INDIRECTE EMISSIEKOSTEN Internationaal kader en emissiehandel tussen landen In 1997 zijn de geïndustrialiseerde landen via het Protocol van Kyoto concrete

Nadere informatie

Tabellenbijlage. Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052

Tabellenbijlage. Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052 Tabellenbijlage Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052 Verantwoording Dit rapport is de tabellenbijlage bij de Nationale Energieverkenning 2014 verschenen

Nadere informatie

20 Verbranden als vorm van verwijdering

20 Verbranden als vorm van verwijdering 20 Verbranden als vorm van verwijdering 20.1 Inleiding Afvalstoffen die niet nuttig kunnen worden toegepast, moeten op een milieuhygiënisch verantwoorde manier worden verwerkt. Het beleid voor brandbaar

Nadere informatie

Warmteleveringen in de CBS Energiebalans

Warmteleveringen in de CBS Energiebalans Paper Warmteleveringen in de CBS Energiebalans Oktober 2015 CBS Centraal Bureau voor de Statistiek Losse elektronische publicatie, 1 1. Inleiding Momenteel is er een toenemende belangstelling voor warmteleveringen

Nadere informatie

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in geleverde elektriciteit Feiten en conclusies uit de notitie van ECN Beleidsstudies Sinds 1999 is de se elektriciteitsmarkt gedeeltelijk geliberaliseerd. In

Nadere informatie

Commissie Benchmarking Vlaanderen

Commissie Benchmarking Vlaanderen Commissie Benchmarking Vlaanderen 023-0170 Bijlage I TOELICHTING 17 Bijlage I : WKK ALS ALTERNATIEVE MAATREGEL 1. Inleiding Het plaatsen van een WKK-installatie is een energiebesparingsoptie die zowel

Nadere informatie

VRAGENLIJST. Gelieve de onderstaande contactgegevens te verschaffen: Coördinatiecentrum Staatssteun Nederlandse overheid

VRAGENLIJST. Gelieve de onderstaande contactgegevens te verschaffen: Coördinatiecentrum Staatssteun Nederlandse overheid VRAGENLIJST PERSOONLIJKE GEGEVENS De regels voor de bescherming van persoonsgegevens op de EUROPA-website vindt u via http://ec.europa.eu/geninfo/legal_notices_nl.htm#personaldata Specifieke privacyverklaring

Nadere informatie

Commissie Benchmarking Vlaanderen

Commissie Benchmarking Vlaanderen Commissie Benchmarking Vlaanderen 023-0096 TOELICHTING 09 WARMTE KRACHT KOPPELING 1. Inleiding Warmte Kracht Koppeling (WKK) is het gecombineerd genereren van warmte, meestal onder de vorm van stoom, en

Nadere informatie

INTERNATIONALE OVEREENKOMSTEN

INTERNATIONALE OVEREENKOMSTEN 1.8.2012 Publicatieblad van de Europese Unie L 205/1 II (Niet-wetgevingshandelingen) INTERNATIONALE OVEREENKOMSTEN BESLUIT VAN DE RAAD van 24 juli 2012 betreffende het door de Europese Unie in het Gemengd

Nadere informatie

Meetvoorwaarden MEP / CO 2 index

Meetvoorwaarden MEP / CO 2 index eetvoorwaarden EP / CO 2 index Opbouw en stand van zaken artin Risseeuw / Hans Davidse 5 Juni 2003 Nauwkeurig meten? 5% fout in E meting WKK Installatie Input: 100 GJ brandstof Output: 36.8 35 GJ elektriciteit

Nadere informatie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie door Adriaan Wondergem 6 october 2010 De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie van 2008 tot 2050. De kernvragen zijn: Hoe ziet een (bijna) CO2-loze

Nadere informatie

Grote vervuilers kregen opnieuw onterecht miljoenensubsidie

Grote vervuilers kregen opnieuw onterecht miljoenensubsidie Utrecht, 8 mei 2011 Grote vervuilers kregen opnieuw onterecht miljoenensubsidie Binnen het Europese CO2-emissiehandelsysteem (ETS) hebben de industrie en energiebedrijven emissierechten nodig om CO2 uit

Nadere informatie

Hernieuwbare energie in Nederland

Hernieuwbare energie in Nederland Hernieuwbare energie in Nederland Nieuwe business modellen Amsterdam, 25 juni 2015 Rapport over hernieuwbare energie in Nederland Accenture en Climex onderzoeken kansen binnen het veranderende energielandschap

Nadere informatie

Op de voordracht van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu van, IenM/BSK-2014/, Hoofddirectie Bestuurlijke en Juridische Zaken;

Op de voordracht van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu van, IenM/BSK-2014/, Hoofddirectie Bestuurlijke en Juridische Zaken; Besluit van tot wijziging van het Besluit hernieuwbare energie vervoer en het Besluit brandstoffen luchtverontreiniging in verband met vaststelling van de jaarverplichting voor 2015 en enkele technische

Nadere informatie

Duurzaamheidsdoelstellingen, nationaal of Europees? IIR, Nationaal elektriciteitsplatform Den Haag, 21 april 2010

Duurzaamheidsdoelstellingen, nationaal of Europees? IIR, Nationaal elektriciteitsplatform Den Haag, 21 april 2010 Duurzaamheidsdoelstellingen, nationaal of Europees? Sjak Lomme IIR, Nationaal elektriciteitsplatform Den Haag, 21 april 2010 Inhoud Handel in emissierechten Waarom duurzaamheidsdoelstellingen? Renewables

Nadere informatie

Energieverzorging Nederland

Energieverzorging Nederland Energieverzorging Nederland Naar een Duurzame Samenleving (VROM) Vanuit een internationaal geaccordeerde basis voor 2050 Standpunt Nederlandse overheid : 100% CO2 -reductie Standpunt van de G8: 80 % CO2

Nadere informatie

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Emissiekentallen elektriciteit Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Notitie: Delft, januari 2015 Opgesteld door: M.B.J. (Matthijs) Otten M.R. (Maarten) Afman 2 Januari

Nadere informatie

Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012

Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012 Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012 1 COGEN Vlaanderen Doelstelling:

Nadere informatie

WARMTEKRACHTKOPPELING (WKK) INFOBROCHURE

WARMTEKRACHTKOPPELING (WKK) INFOBROCHURE WARMTEKRACHTKOPPELING (WKK) INFOBROCHURE Wat is het? Warmtekrachtkoppeling (WKK) is een verzamelnaam voor veel verschillende technologieën waarbij warmte en mechanische energie gelijktijdig worden opgewekt.

Nadere informatie

Individuele energievoorziening

Individuele energievoorziening 04/12/2014 Potentieel voor collectieve energie en warmte in Vlaanderen Erwin CORNELIS Klankbordgroep Lerend Netwerk Duurzame Wijken 3 december 2014 Presentatie in het kader van het STRATEGO-project Individuele

Nadere informatie

Emissiehandel: Commissie geeft groen licht voor nog eens 8 plannen zodat de handel zoals gepland van start kan gaan

Emissiehandel: Commissie geeft groen licht voor nog eens 8 plannen zodat de handel zoals gepland van start kan gaan IP/04/1250 Brussel, 20 oktober 2004 Emissiehandel: Commissie geeft groen licht voor nog eens 8 plannen zodat de handel zoals gepland van start kan gaan De Europese Commissie gaat akkoord met een tweede

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Wat vraagt de energietransitie in Nederland?

Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Jan Ros Doel/ambitie klimaatbeleid: Vermindering broeikasgasemissies in 2050 met 80 tot 95% ten opzichte van 1990 Tussendoelen voor broeikasgasemissies Geen

Nadere informatie

CO 2 -PRIJS EN VEILINGOPBRENGSTEN IN DE NATIONALE ENERGIEVERKENNING 2015

CO 2 -PRIJS EN VEILINGOPBRENGSTEN IN DE NATIONALE ENERGIEVERKENNING 2015 CO 2 -PRIJS EN VEILINGOPBRENGSTEN IN DE NATIONALE ENERGIEVERKENNING 2015 Achtergronden bij de projecties PBL-notitie Corjan Brink 6 oktober 2015 PBL-publicatienummer: 1900 Colofon CO 2 -PRIJS EN VEILINGOPBRENGSTEN

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Onrendabele top berekeningen voor bestaande WKK 2008. J.S. Hers W. Wetzels A.J. Seebregts A.J. van der Welle

Onrendabele top berekeningen voor bestaande WKK 2008. J.S. Hers W. Wetzels A.J. Seebregts A.J. van der Welle Onrendabele top berekeningen voor bestaande WKK 2008 J.S. Hers W. Wetzels A.J. Seebregts A.J. van der Welle ECN-E--08-022 Mei 2008 Verantwoording ECN heeft van het Ministerie van Economische Zaken opdracht

Nadere informatie

De veiling van co -rechten zou de Europese industrie aan de rand van de afgrond hebben gebracht.

De veiling van co -rechten zou de Europese industrie aan de rand van de afgrond hebben gebracht. achtergrond De veiling van co -rechten 2 zou de Europese industrie aan de rand van de afgrond hebben gebracht. Tekst: Jan Buevink Foto: Peter Hilz (HH) 20 21 achtergrond Gelukkig ging dit voorstel vorige

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 17/11/2014 Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 Kadering» VITO actualiseert jaarlijks, in opdracht van LNE, CO 2 -inventaris gemeenten» Taken voorzien in actualisatie

Nadere informatie

Projectgroep Biomassa & WKK & Warmtenetwerk presenteren: Geothermie: meer opbrengst dankzij wkk en warmtepomp

Projectgroep Biomassa & WKK & Warmtenetwerk presenteren: Geothermie: meer opbrengst dankzij wkk en warmtepomp Foto ECW: Geobron Projectgroep Biomassa & WKK & Warmtenetwerk presenteren: Geothermie: meer opbrengst dankzij wkk en warmtepomp Waarom lid worden van BioWKK: Ongeveer 50 deelnemende organisaties Promotie

Nadere informatie

Inbreng VEMW Open consultatie RLi Energieadvies 2050

Inbreng VEMW Open consultatie RLi Energieadvies 2050 Woerden, 29 mei 2015 Inbreng VEMW Open consultatie RLi Energieadvies 2050 Visie VEMW VEMW behartigt de belangen van de zakelijke energie- en watergebruikers in Nederland. Nederland kent al decennia een

Nadere informatie

Welkom bij Bio Energie Friesland Uw partner in duurzame energie

Welkom bij Bio Energie Friesland Uw partner in duurzame energie Welkom bij Bio Energie Friesland Uw partner in duurzame energie Wie is Bio Energie Friesland Wat doet Bio Energie Friesland? Bio Energie Friesland bestaat uit 3 gedreven ondernemers die hun kennis en know-how

Nadere informatie

9. Energie en klimaatverandering

9. Energie en klimaatverandering 9. Energie en klimaatverandering 9.1 Roadmap naar een koolstofarme economie in 2050 In 2008 stelde de Europese regeringsleiders Europese klimaatdoelstellingen vast. De lidstaten hebben zich daarna voor

Nadere informatie

BESCHRIJVING VAN DE STEUNMAATREGEL

BESCHRIJVING VAN DE STEUNMAATREGEL EUROPESE COMMISSIE Brussel, 14.11.2013 C(2013) 7725 final OPENBARE VERSIE Dit document is een intern document van de Commissie dat louter ter informatie is bedoeld. Betreft: Steunmaatregel SA.37017 (2013/N)

Nadere informatie

Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010

Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010 Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010 Toelichting bij de doelstelling van 9% duurzame elektriciteit: - De definitie van de 9% doelstelling is conform de EU richtlijn duurzame elektriciteit

Nadere informatie

Ontwerpadvies van het Comité van de Regio's Handel in emissierechten

Ontwerpadvies van het Comité van de Regio's Handel in emissierechten 19.12.2008 C 325/19 Ontwerpadvies van het Comité van de Regio's Handel in emissierechten (2008/C 325/04) HET COMITÉ VAN DE REGIO'S dringt er bij de Commissie op aan om meer vaart te zetten achter de goedkeuring

Nadere informatie

25/03/2013. Overzicht

25/03/2013. Overzicht Micro-WKK: basisbegrippen en toepassingsmogelijkheden Tine Stevens, Vlaams Energieagentschap Regiovergadering Provincie West-Vlaanderen 12 en 14/03/2013 2 Warmte-krachtkoppeling (WKK) De gelijktijdige

Nadere informatie

Toelichting. 1. Algemeen

Toelichting. 1. Algemeen Toelichting 1. Algemeen Het onderhavige besluit vormt de wijziging van het nationaal toewijzingsbesluit broeikasgasemissierechten 2008-2012 van 21 november 2008 (DGM/BREM2008101603) (hierna: NTB-II). Het

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 02/10/2015

Datum van inontvangstneming : 02/10/2015 Datum van inontvangstneming : 02/10/2015 Vertaling C-460/15-1 Zaak C-460/15 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 28 augustus 2015 Verwijzende rechter: Verwaltungsgericht Berlin (Duitsland)

Nadere informatie

Vlarem trein 2012 - Aanpassing wetgeving inzake Emissiehandel

Vlarem trein 2012 - Aanpassing wetgeving inzake Emissiehandel Vlarem trein 2012 - Aanpassing wetgeving inzake Emissiehandel 14 juni 2013 Jorre De Schrijver Team Klimaat Afdeling Lucht, Hinder, Risicobeheer, Milieu & Gezondheid (ALHRMG) Programma Inleiding emissiehandel

Nadere informatie

Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency

Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency 1. Het Convenant Benchmarking energie efficiency Op 6 juli 1999 sloot de Nederlandse overheid met de industrie het Convenant Benchmarking energieefficiency.

Nadere informatie

Transitie naar intelligente warmtenetten

Transitie naar intelligente warmtenetten Transitie naar intelligente warmtenetten Om de transitie naar duurzame energieopwekking te maken is het noodzakelijk om van centrale naar decentrale energievoorziening te gaan. Naast de elektriciteitsvoorziening

Nadere informatie

Introductie HoSt B.V.

Introductie HoSt B.V. HR Hout WKK (Vink Sion) voor glastuinbouw en stadverwarming door HoSt Imtech Vonk vof door H. Klein Teeselink info@host.nl Introductie HoSt B.V. Inhoud: Waarom biomassa WKK, belang van warmte? Wie zijn

Nadere informatie

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster?

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? Drs ing Teus van Eck Biomassabijeenkomst Bodegraven, 7 mei 2009 Warmte is de grootste post in de

Nadere informatie

EUROPESE COMMISSIE. Steunmaatregel SA. 36315 (2013/N) Nederland Botlek Zuid - stoompijpleiding

EUROPESE COMMISSIE. Steunmaatregel SA. 36315 (2013/N) Nederland Botlek Zuid - stoompijpleiding EUROPESE COMMISSIE Brussel, 16.10.2013 C(2013) 6627 final In de openbare versie van dit besluit zijn, overeenkomstig de artikelen 24 en 25 van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999

Nadere informatie

Groenestroomcertificaten en subsidies voor het BHG toegepast op warmtekrachtkoppeling

Groenestroomcertificaten en subsidies voor het BHG toegepast op warmtekrachtkoppeling Opleiding voor energieverantwoordelijken in de dienstensector en collectieve huisvesting Groenestroomcertificaten en subsidies voor het BHG toegepast op warmtekrachtkoppeling Baptiste Buxant, verantwoordelijke

Nadere informatie

Guidance document nr. 3 ten aanzien van geharmoniseerde methoden voor kosteloze toewijzing in het kader van de EU-ETS na 2012

Guidance document nr. 3 ten aanzien van geharmoniseerde methoden voor kosteloze toewijzing in het kader van de EU-ETS na 2012 Guidance document nr. 3 ten aanzien van geharmoniseerde methoden voor kosteloze toewijzing in het kader van de EU-ETS na 2012 Guidance document: Datacollectie Concept van de definitieve versie (V22 met

Nadere informatie

Commissie Benchmarking Vlaanderen

Commissie Benchmarking Vlaanderen Commissie Benchmarking Vlaanderen 023-0170 TOELICHTING 17 ART. 6.4 VAN HET BENCHMARKINGCONVENANT HET GEBRUIK VAN ALTERNATIEVE MAATREGELEN 1. Inleiding Art. 6.4 van het benchmarkingconvenant biedt de mogelijkheid

Nadere informatie

MIC / LEI. 15 augustus 2007. Maarten Bouwer

MIC / LEI. 15 augustus 2007. Maarten Bouwer MIC / LEI 15 augustus 2007 Maarten Bouwer inhoud Inleiding BioGast Gasmarkt Wat is BioGast Historie en HHNK project Techniek Vragen en lunch Bezichtiging verwachting fossiel aardgas Groningen heeft nog

Nadere informatie

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013 Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013 Inhoud 1 Aanleiding 1 2 Werkwijze 2 2.1. Bronnen 2 2.2. Kentallen 2 3 CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie 3 4 Ontwikkeling 5 5

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Energie, Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC

Nadere informatie

Windenergie op zee discussiebijeenkomst Kivi. Annemiek Verrips

Windenergie op zee discussiebijeenkomst Kivi. Annemiek Verrips Windenergie op zee discussiebijeenkomst Kivi Annemiek Verrips 2 Discussie windenergie op Zee Kivi Stelling in MKBA Windenergie op Zee Duurzame energiesubsidies windenergie hebben geen effect op CO2- uitstoot

Nadere informatie

O R D E O P Z AKE N. Een rechtvaardiging voor meer maatregelen op het gebied van energie-efficiëntie in woongebouwen S T L L E N

O R D E O P Z AKE N. Een rechtvaardiging voor meer maatregelen op het gebied van energie-efficiëntie in woongebouwen S T L L E N O R D E O P Z AKE N Een rechtvaardiging voor meer maatregelen op het gebied van energie-efficiëntie in woongebouwen S T L L E N E DE VERONTRUSTENDE WAARHEID De mondiale uitdaging Het is verontrustend maar

Nadere informatie

INSTRUCTIES: Hoe stelt u een actieplan voor duurzame energie op?

INSTRUCTIES: Hoe stelt u een actieplan voor duurzame energie op? INSTRUCTIES: Hoe stelt u een actieplan voor duurzame energie op? Inleiding Steden en gemeenten die tot het convenant toetreden, moeten binnen een jaar na hun toetreding een actieplan voor duurzame energie

Nadere informatie

Inhoud. Regelgeving voor stookinstallaties sterk in beweging 30-11-2012

Inhoud. Regelgeving voor stookinstallaties sterk in beweging 30-11-2012 Regelgeving voor stookinstallaties sterk in beweging Schakel - Stookinstallaties in het activiteitenbesluit Wim Burgers Kenniscentrum InfoMil Inhoud 1. Zes veranderingen in regelgeving Consequenties voor

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 36114 29 december 2014 Regeling van de Staatssecretaris van Economische Zaken van 8 december 2014, nr. WJZ/14011574, tot

Nadere informatie

NVN 7125 Berekenen energiebesparende gebiedsmaatregelen als onderdeel van de EPC-eis

NVN 7125 Berekenen energiebesparende gebiedsmaatregelen als onderdeel van de EPC-eis NVN 7125 Berekenen energiebesparende gebiedsmaatregelen als onderdeel van de EPC-eis 11 oktober 2011 Bert Elkhuizen Cofely Energy Solutions Definities NEN 7120: nieuwe norm voor het bepalen van de energieprestatie

Nadere informatie

WKK: de energiebesparingtechnologie bij uitstek!

WKK: de energiebesparingtechnologie bij uitstek! WKK: de energiebesparingtechnologie bij uitstek! Deze notitie belicht puntsgewijs de grote rol van WKK bij energiebesparing/emissiereductie. Achtereenvolgens worden de volgende punten besproken en onderbouwd:

Nadere informatie

Factsheet: Dong Energy

Factsheet: Dong Energy Factsheet: Dong Energy Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel Dong Energy Producent/leverancier elektriciteit (en aardgas) Europa Consumenten/zakelijk - Omzet 900 miljoen (NL)/9

Nadere informatie

Duurzaam ondernemen in Vlaanderen. Warmtenetten in Vlaanderen: welke business cases bieden potentieel?

Duurzaam ondernemen in Vlaanderen. Warmtenetten in Vlaanderen: welke business cases bieden potentieel? Duurzaam ondernemen in Vlaanderen Studienamiddag Roeselare Warmtenetten in Vlaanderen: welke business cases bieden potentieel? 18 juni Michel Davidts warmteontwikkelingen Kader Restwarmtegebruik maakt

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 667 Wijziging van de Wet milieubeheer en de Wet op de economische delicten ten behoeve van de implementatie van richtlijn nr. 2009/29/EG van

Nadere informatie

van 18 september 2012

van 18 september 2012 Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt Publiekrechtelijk vormgegeven extern verzelfstandigd agentschap Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 B-1000 Brussel Gratis telefoon

Nadere informatie

Auteurs:E. Benz, C. Hewicker, N. Moldovan, G. Stienstra, W. van der Veen

Auteurs:E. Benz, C. Hewicker, N. Moldovan, G. Stienstra, W. van der Veen 30920572-Consulting 10-0198 Integratie van windenergie in het Nederlandse elektriciteitsysteem in de context van de Noordwest Europese elektriciteitmarkt Eindrapport Arnhem, 12 april 2010 Auteurs:E. Benz,

Nadere informatie

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2011 60%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2011 60% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2011 20% 80% 60% 40% Federale Overheidsdienst Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Vooruitgangstraat 50 1210 BRUSSEL Ondernemingsnr.: 0314.595.348 http://economie.fgov.be

Nadere informatie